Những điểm mới về tổ chức lại doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp năm 2020
NHỮNG ĐIỂM MỚI VỀ TỔ CHỨC LẠI DOANH NGHIỆP...
THEO LUẬT DOANH NGHIỆP NĂM 2020
LÊ NGỌC HUYỀN*
Luật Doanh nghiệp (LDN) năm 2020 có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 đã có nhiều điểm mới
mang tính đột phá, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp không chỉ trong việc thành lập
mà cả quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Một trong những điểm mới nổi bật trong LDN
sửa đổi lần này là những thay đổi tích cực, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong việc tổ chức
lại doanh nghiệp.
Từ khóa: Luật Doanh nghiệp, tổ chức lại doanh nghiệp.
Ngày nhận bài: 18/9/2020; Biên tập xong: 30/9/2020; Duyệt đăng: 02/12/2020
The2020EnterpriseLawputintoeffectfromJanuary1,2021hasmanynewbreakthroughs
that creates conditions for enterprises not only in the establishment but also during the
business process. One of the prominent new points in this revised Enterprise Law is the
positive and more favorable changes for enterprises in reorganizing enterprises.
Keywords: The Enterprise Law, reorganizing enterprises.
1. Khái quát chung về tổ chức lại đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị
doanh nghiệp
trường và giúp doanh nghiệp hoạt động
hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, việc tổ chức
lại doanh nghiệp cũng có thể đặt ra khi
các chủ sở hữu của doanh nghiệp phát
sinh mẫu thuẫn, bất đồng không thể
tiếp tục hợp tác hoặc bởi những lý do
chủ quan, khách quan nào đó mà doanh
nghiệp không đảm bảo được số lượng
thành viên theo quy định của pháp luật,
dẫn tới việc tổ chức lại là biện pháp cần
thiết nhằm tránh cho doanh nghiệp rơi
vào tình trạng trì trệ về hoạt động hay
phải giải thể bắt buộc.
Tổ chức lại doanh nghiệp (hay cải tổ
doanh nghiệp) được hiểu là một biện
pháp nhằm thay đổi quy mô hay loại
hình doanh nghiệp theo quyết định của
chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp
luật nhằm đáp ứng được nhu cầu và điều
kiện thực tế của doanh nghiệp trong quá
trình hoạt động. Tổ chức lại doanh nghiệp
là một trong những nội dung cơ bản của
quyền tự do kinh doanh của các nhà đầu
tư được pháp luật ghi nhận và bảo vệ.
Đồng thời, đây là một thủ tục mang tính
chất hành chính bởi khi tiến hành tổ chức
Việc tổ chức lại doanh nghiệp có thể
lại doanh nghiệp, chủ sở hữu phải đăng làm thay đổi quy mô kinh doanh của
kí với cơ quan đăng kí kinh doanh theo doanh nghiệp (ví dụ từ công ty có quy
quy định của pháp luật về doanh nghiệp. mô lớn thành công ty có quy mô nhỏ hơn
và ngược lại); hình thành các doanh nghiệp
mới và chấm dứt các doanh nghiệp đang
tồn tại; làm thay đổi mô hình pháp lý hiện
tại của doanh nghiệp và tạo ra những ảnh
hưởng nhất định trong quá trình cạnh tranh
giữa các doanh nghiệp trên thị trường.
Nguyên nhân dẫn tới việc tổ chức lại
doanh nghiệp thường xuất phát từ chính
mong muốn, nguyện vọng của các chủ
sở hữu. Trong quá trình hoạt động, một
doanh nghiệp có thể có những thay đổi
về chiến lược kinh doanh hoặc thay đổi
về nhu cầu quản trị doanh nghiệp, dẫn
tới mong muốn tổ chức lại quy mô và
mô hình pháp lý của doanh nghiệp, qua
* Thạc sĩ, Khoa Pháp luật dân sự và Kiểm sát dân sự,
Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.
Số 06 - 2020
Khoa học Kiểm sát 49
NHỮNG ĐiỂM MỚi VỀ TỔ CHỨC LẠi dOANH NGHiỆP...
LDN hiện hành ghi nhận quyền tổ đổi doanh nghiệp tư nhân (DNTN) sang
chức lại doanh nghiệp của chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH)
cũng như đặt ra các căn cứ, trường hợp, nên phương thức này vô hình chung được
điều kiện và trình tự thủ tục tổ chức lại gọi tên là chuyển đổi hình thức doanh
doanh nghiệp, qua đó tạo điều kiện tối đa nghiệp. Tuy nhiên, cách đặt tên khái quát
cho doanh nghiệp được chọn lựa phương như vậy dẫn tới một thực tế là không ít
thức hoạt động hiệu quả nhất, đáp ứng người nhầm phương thức chia, tách, hợp
nhu cầu, quy mô kinh doanh trong các nhất, sáp nhập cũng có thể áp dụng đối
thời điểm cụ thể.
với doanh nghiệp tư nhân, hay rộng hơn
là tất cả các mô hình doanh nghiệp hiện
tại, dù 4 phương thức này tuy đã mở rộng
thêm đối tượng nhưng cũng chỉ áp dụng
đối với các loại hình công ty (tùy từng
phương thức sẽ quy định áp dụng cho các
loại hình công ty cụ thể).
Kế thừa quy định trong LDN năm
2014, Chương IX LDN năm 2020 tiếp tục
quy định các phương thức tổ chức lại
doanh nghiệp, theo đó doanh nghiệp có
thể lựa chọn các phương thức như chia,
tách, hợp nhất, sáp nhập hay chuyển đổi
mô hình pháp lý. Tuy nhiên, so với quy
Tới LDN năm 2020, các quy định về
định trong LDN năm 2014 thì LDN năm tổ chức lại doanh nghiệp cơ bản vẫn giữ
2020 đã nhiều đổi mới tích cực, thể hiện nguyên 5 phương thức là chia, tách, hợp
tính logic trong kỹ thuật lập pháp cũng nhất, sáp nhập và chuyển đổi hình thức
như có tính ứng dụng cao trên thực tế, tạo pháp lý. Đồng thời, các phương thức chia,
nhiều thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
2. QuyđịnhmớicủaLuậtdoanhnghiệp
năm 2020 về tổ chức lại doanh nghiệp
tách, hợp nhất, sáp nhập trong LDN năm
2020 cũng có quy định tương tự so với
LDN năm 2014. Tuy nhiên, cách gọi tên
cho các phương thức (hay tên Điều luật)
đã được thay đổi một cách phù hợp với
đối tượng áp dụng, cụ thể gồm chia công
ty (Điều 198), tách công ty (Điều 199) –
áp dụng cho công ty TNHH và công ty
cổ phần; hợp nhất công ty (Điều 200),
sáp nhập công ty (Điều 201) – áp dụng
cho tất cả các loại hình công ty và chuyển
đổi hình thức giữa các loại hình doanh
nghiệp cụ thể (từ Điều 202 đến Điều 205).
Với cách thay đổi này, LDN năm 2020
đã khắc phục được bất cập về tên gọi như
đã nêu của LDN năm 2014, tạo sự hợp lý
giữa tên của điều luật với nội dung của
điều luật và tạo thuận lợi cho các chủ
thể kinh doanh trong việc lựa chọn, áp
dụng điều luật và phương thức tổ chức
lại doanh nghiệp.
2.1. Thay đổi tên gọi các phương thức
tổ chức lại doanh nghiệp
LDN năm2014quyđịnh 5phươngthức
tổ chức lại doanh nghiệp gồm: Chia doanh
nghiệp (Điều 192), tách doanh nghiệp
(Điều 193), hợp nhất doanh nghiệp (Điều
194), sáp nhập doanh nghiệp (Điều 195) và
chuyển đổi hình thức doanh nghiệp (Điều
196, 197, 198, 199 và khoản 3 Điều 53,
khoản 3 Điều 87). Cách gọi này về cơ bản
tạo được sự thống nhất giữa tên chương
và tất cả các phương thức cụ thể bởi trước
đó, LDN năm 2005 quy định về tổ chức
lại doanh nghiệp gọi tên các phương thức
gồm chia, tách, hợp nhất, sáp nhập doanh
nghiệp và chuyển đổi hình thức pháp lý,
nhưng tất cả các phương thức này đều chỉ
áp dụng cho các loại hình công ty nhất
định. Trên thực tế, LDN năm 2014 cũng
không gọi tên cụ thể cho phương thức
chuyển đổi hình thức pháp lý mà bởi sự
2.2. Quy định cụ thể hơn về căn cứ tổ
chức lại doanh nghiệp
LDN năm 2020 đã ghi nhận rõ hai căn
xuất hiện của quy định cho phép chuyển cứ cụ thể là quyền tự quyết định của chủ
50 Khoa học Kiểm sát
Số 06 - 2020
LÊ NGỌC HUYỀN
sở hữu doanh nghiệp và theo quy định của Luật này”; hay tại quy định về giải thể
của pháp luật. Đối với các phương thức doanh nghiệp tại điểm c khoản 1 Điều 201,
tổ chức lại là chia công ty, tách công ty, theo đó doanh nghiệp bị giải thể trong trường
hợp nhất công ty và sáp nhập công ty,
căn cứ áp dụng hoàn toàn dựa vào ý chí
của chủ sở hữu. Bởi lẽ, các phương thức
này về cơ bản sẽ làm thay đổi quy mô, tổ
chức, số lượng thành viên hay lĩnh vực
kinh doanh so với công ty ban đầu; đồng
thời luôn dẫn tới sự ra đời hoặc chấm dứt
của một hoặc một số công ty (phụ thuộc
vào từng phương thức cụ thể). Do đó, các
nhà làm luật không thể áp đặt ý chí của
mình thay cho các chủ sở hữu của công
ty trong các phương thức cải tổ này. Bên
cạnh đó, đối với phương thức chuyển đổi
mô hình pháp lý, LDN cũng thừa nhận
quyền quyết định của chủ doanh nghiệp
khi tiến hành chuyển đổi, thông qua việc
định hướng cho chủ doanh nghiệp một
số cách thức tiến hành chuyển đổi (Ví dụ
tại khoản 2 Điều 202; điểm a, b khoản 1
Điều 203 hay điểm a, b, c khoản 1 Điều
204 LDN năm 2020).
Tuy nhiên, về căn cứ chuyển đổi theo
quy định của pháp luật, LDN năm 2014
hiện hành chỉ ghi nhận rải rác tại một số
điều luật có liên quan như khoản 3 Điều 53:
“Trường hợp (công ty TNHH hai thành viên
trở lên) chuyển nhượng hoặc thay đổi phần vốn
góp của các thành viên dẫn đến chỉ còn một
thành viên trong công ty, công ty phải tổ chức
hoạt động theo loại hình công ty trách nhiệm
hữu hạn một thành viên và đồng thời thực
hiện đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh
nghiệp trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày hoàn
thành việc chuyển nhượng”; khoản 3 Điều 87:
“Trường hợp (công ty TNHH một thành viên)
tăng vốn điều lệ bằng việc huy động thêm phần
vốn góp của người khác, công ty phải tổ chức
quản lý theo một trong hai loại hình sau đây: a)
Công ty trách nhiệm hai thành viên trở lên và
công ty phải thông báo thay đổi nội dung đăng
hợp công ty không còn đủ số lượng thành viên
tối thiểu theo quy định của Luật này trong thời
hạn 06 tháng liên tục mà không làm thủ tục
chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
Các quy định này không trực tiếp
được quy định trong Chương về tổ chức
lại doanh nghiệp, do đó gây khó khăn cho
việc nghiên cứu pháp luật cũng như khiến
cho căn cứ pháp lý để chuyển đổi hình
thức doanh nghiệp không được ghi nhận
một cách đầy đủ. Bởi lẽ, thực tế trong quá
trình hoạt động, có rất nhiều trường hợp
có thể dẫn tới số lượng thành viên công ty
thay đổi bên cạnh việc tăng hay giảm vốn
điều lệ. Tuy nhiên, LDN năm 2020 đã khắc
phục được điều này khi đã quy định rất
rõ trường hợp công ty không còn đáp ứng
được điều kiện thành viên theo quy định
thì phải tiến hành chuyển đổi mô hình cho
phù hợp. Ví dụ, điểm c khoản 1 Điều 203
quy định công ty cổ phần có thể chuyển
đổi thành công ty TNHH 01 thành viên
khi công ty chỉ còn lại 01 cổ đông; điểm
d khoản 1 Điều 204 quy định cổ phần có
thể chuyển đổi thành công ty TNHH 02
thành viên trở lên khi công ty chỉ còn lại
02 cổ đông. Quy định này không đòi hỏi
xác định lý do công ty cổ phần chỉ còn lại
01 hay 02 cổ đông mà chỉ dựa trên thực
tế tình trạng công ty không còn đáp ứng
được điều kiện về mặt số lượng cổ đông
để duy trì mô hình pháp lý hiện tại, qua
đó đòi hỏi công ty phải tiến hành chuyển
đổi sang một mô hình pháp lý phù hợp để
tiếp tục hoạt động, tránh việc có thể dẫn
tới giải thể.
2.3. Quy định đầy đủ và phù hợp hơn
về điều kiện tổ chức lại doanh nghiệp
Bên cạnh căn cứ, điều kiện cũng là
ký doanh nghiệp trong thời hạn 10 ngày, kể từ yếu tố quan trọng để các chủ sở hữu có
ngày hoàn thành việc thay đổi vốn điều lệ; b) thể tiến hành tổ chức lại doanh nghiệp.
Công ty cổ phần theo quy định tại Điều 196 So với LDN năm 2014, LDN năm 2020
Số 06 - 2020
Khoa học Kiểm sát 51
NHỮNG ĐiỂM MỚi VỀ TỔ CHỨC LẠi dOANH NGHiỆP...
đã có một số điều chỉnh cho phù hợp với quan tới pháp luật cạnh tranh được đặt
các văn bản Luật hiện hành cũng như ra tương thích với quy định trong Luật
tạo nhiều thuận lợi hơn cho chủ doanh
nghiệp khi tiến hành chuyển đổi. Trong
từng phương thức tổ chức lại, LDN năm
2020 cũng đã có quy định về điều kiện áp
dụng, cụ thể:
Cạnh tranh năm 2004. Đến khi Luật Cạnh
tranh năm 2018 ra đời thay thế cho Luật
Cạnh tranh năm 2004, các quy định liên
quan trong LDN năm 2014 về hợp nhất/
sáp nhập doanh nghiệp đã không còn
phù hợp nữa. Và LDN năm 2020 đã khắc
phục được hạn chế này.
Thứ nhất, về điều kiện để tiến hành
hợp nhất/sáp nhập công ty. Khoản 3 Điều
200 và khoản 3 Điều 201 LDN năm 2020
về hợp nhất công ty và sáp nhập công ty
có quy định các công ty khi tiến hành hợp
nhất, sáp nhập phải đảm bảo tuân thủ
quy định của Luật Cạnh tranh. Theo đó,
Luật Cạnh tranh hiện hành năm 2018 quy
định các hình thức hợp nhất, sáp nhập
doanh nghiệp là hoạt động tập trung
kinh tế cùng với nhiều quy định cụ thể
liên quan tới hoạt động tập trung kinh tế
nói chung. Đặc biệt, Điều 30 Luật Cạnh
tranh năm 2018 đã quy định về việc tập
trung kinh tế bị cấm, cụ thể là trường hợp
doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh
tế gây tác động hoặc có khả năng gây tác
động hạn chế cạnh tranh một cách đáng
kể trên thị trường Việt Nam, và việc đánh
giá này sẽ do Ủy ban Cạnh tranh quốc
gia đánh giá theo các quy định cụ thể
của pháp luật1. Trước đó, LDN năm 2014
cũng có quy định về trường hợp hợp
nhất/sáp nhập doanh nghiệp mà theo đó,
công ty hợp nhất có thị phần từ 30% đến
50% trên thị trường liên quan thì đại diện
hợp pháp của công ty bị hợp nhất/sáp
nhập phải thông báo cho cơ quan quản lý
cạnh tranh trước khi tiến hành hợp nhất/
sáp nhập và cấm các trường hợp hợp
nhất/sáp nhập mà theo đó, công ty hợp
nhất/sáp nhập có thị phần trên 50% trên
thị trường có liên quan, trừ trường hợp
Luật cạnh tranh có quy định khác.2 Tuy
nhiên, tại thời điểm LDN năm 2014 được
xây dựng và ban hành, các quy định liên
Thứ hai, về điều kiện chuyển đổi hình
thức doanh nghiệp. Trước đó, LDN năm
2014 đã có một số quy định về điều kiện
như tại khoản 2 Điều 197 quy định khi
chuyển đổi công ty cổ phần thành công
ty TNHH một thành viên thì “việc chuyển
nhượng hoặc nhận góp vốn đầu tư bằng cổ
phần, phần vốn góp quy trình tại khoản 1 Điều
này phải thực hiện theo giá thị trường, giá
được định theo phương pháp tài sản, phương
pháp dòng tiền chiết khấu hoặc phương pháp
khác”; hay tại khoản 1 Điều 199 về chuyển
đổi doanh nghiệp tư nhân sang công ty
TNHH quy định các điều kiện cần thiết là:
a) Có đủ các điều kiện theo quy định tại khoản
1 Điều 28 của Luật này; b) Chủ doanh nghiệp
tư nhân phải là chủ sở hữu công ty (đối với
trường hợp chuyển đổi thành công ty trách
nhiệm hữu hạn một thành viên do cá nhân làm
chủ sở hữu) hoặc thành viên (đối với trường
hợp chuyển đổi thành công ty trách nhiệm
hữu hạn hai thành viên trở lên); c) Chủ doanh
nghiệp tư nhân cam kết bằng văn bản chịu
trách nhiệm cá nhân bằng toàn bộ tài sản của
mình đối với tất cả các khoản nợ chưa thanh
toán của doanh nghiệp tư nhân và cam kết
thanh toán đủ số nợ khi đến hạn; d) Chủ doanh
nghiệp tư nhân có thỏa thuận bằng văn bản
với các bên của hợp đồng chưa thanh lý về việc
công ty trách nhiệm hữu hạn được chuyển đổi
tiếp nhận và thực hiện các hợp đồng đó; đ) Chủ
doanh nghiệp tư nhân cam kết bằng văn bản
hoặc có thỏa thuận bằng văn bản với các thành
viên góp vốn khác về việc tiếp nhận và sử dụng
lao động hiện có của doanh nghiệp tư nhân”.
1ꢀ Điều 30, 31 Luật Cạnh tranh năm 2018
2ꢀ Khoản 3 Điều 194 và khoản 3 Điều 195 Luật doanh
nghiệp năm 2014
Kế thừa hai quy định trên từ LDN năm
2014, LDN năm 2020 vẫn tiếp tục đặt ra
52 Khoa học Kiểm sát
Số 06 - 2020
LÊ NGỌC HUYỀN
quy định về điều kiện để chuyển đổi đối hai thành viên trở lên và chuyển đổi từ
với trường hợp chuyển đổi từ công ty cổ DNTN sang công ty TNHH. Có thể nói,
phần sang công ty TNHH 1 thành viên3 đây là một bước tiến lớn của LDN năm
và chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân 2014 so với LDN năm 2005 khi ghi nhận
sang các loại hình công ty4. Tuy nhiên, thêm một chủ thể được chuyển đổi hình
điều kiện để chuyển đổi từ DNTN sang thức pháp lý là DNTN. Tuy nhiên, quyền
các loại hình công ty đã được rút gọn và chuyển đổi của chủ DNTN vẫn chỉ dừng
sửa đổi theo hướng thuận lợi hơn. Theo lại ở mô hình công ty TNHH.
đó, không còn quy định chủ DNTN phải
trở thành thành viên trong công ty sau
khi chuyển đổi mà chỉ cần đáp ứng được
các điều kiện: a) Doanh nghiệp được chuyển
đổi phải có đủ các điều kiện theo quy định tại
khoản 1 Điều 27 của Luật này; b) Chủ doanh
nghiệp tư nhân cam kết bằng văn bản chịu
trách nhiệm cá nhân bằng toàn bộ tài sản của
mình đối với tất cả khoản nợ chưa thanh toán
và cam kết thanh toán đủ số nợ khi đến hạn;
c) Chủ doanh nghiệp tư nhân có thỏa thuận
bằng văn bản với các bên của hợp đồng chưa
thanh lý về việc công ty được chuyển đổi tiếp
nhận và tiếp tục thực hiện các hợp đồng đó; d)
Chủ doanh nghiệp tư nhân cam kết bằng văn
bản hoặc có thỏa thuận bằng văn bản với các
thành viên góp vốn khác về việc tiếp nhận và
sử dụng lao động hiện có của doanh nghiệp
tư nhân5. Quy định mới này thực sự tạo
thuận lợi cho DNTN trong việc chuyển
đổi mô hình pháp lý, đặc biệt trao quyền
tự chủ hơn cho chủ doanh nghiệp khi
quyết định việc tiếp tục tham gia hoạt
động kinh doanh hay không.
Đến khi LDN năm 2020 ban hành, quy
định về chuyển đổi hình thức của DNTN
đã được mở rộng. Theo đó, tại Điều
205 LDN năm 2020 đã cho phép DNTN
chuyển đổi thành công ty TNHH, công ty
cổ phần và công ty hợp danh.
Việc cho phép DNTN được chuyển
đổi sang tất cả các loại hình công ty khác
đã cho thấy sự tiến bộ của LDN năm 2020,
bởi quy định này đã thực sự trao quyền
tự chủ rộng rãi cho chủ DNTN trong việc
lựa chọn quy mô kinh doanh và cách thức
quản lý mong muốn. Qua đó, LDN năm
2020 cũng đã giải quyết tốt hơn các vấn
đề pháp lý liên quan khi chuyển đổi hình
thức pháp lý của DNTN như vấn đề trách
nhiệm tài sản của chủ doanh nghiệp khi
doanh nghiệp tiến hành chuyển đổi hình
thức; quyền và lợi ích của các chủ thể có
liên quan như đối tác, người lao động của
doanh nghiệp…
2.5. Xóa bỏ quy định về các cách thức
chia và tách công ty
Theo quy định tại LDN năm 2014,
công ty TNHH và công ty cổ phần có
thể chia/tách theo các cách thức mà luật
định. Ví dụ như công ty TNHH, công ty
cổ phần có thể chia các cổ đông, thành
viên và tài sản công ty để thành lập hai
hoặc nhiều công ty mới trong một trong
các trường hợp: a) Một phần phần vốn góp,
cổ phần của các thành viên, cổ đông cùng
với tài sản tương ứng với giá trị phần vốn
góp, cổ phần được chia sang cho các công ty
mới theo tỷ lệ sở hữu trong công ty bị chia
và tương ứng giá trị tài sản được chuyển
cho công ty mới; b) Toàn bộ phần vốn góp,
2.4. Bổ sung thêm trường hợp chuyển
đổi hình thức doanh nghiệp
Liên quan tới chuyển đổi hình thức
doanh nghiệp, LDN năm 2014 ghi nhận
các trường hợp chuyển đổi gồm: chuyển
đổi từ công ty TNHH sang công ty cổ
phần; chuyển đổi từ công ty cổ phần sang
công ty TNHH (một thành viên/hai thành
viên trở lên); chuyển đổi giữa công ty
TNHH một thành viên và công ty TNHH
3ꢀ Khoản 2 Điều 203 Luật Doanh nghiệp năm 2020
4ꢀ Khoản 1 Điều 205 Luật Doanh nghiệp năm 2020
5ꢀ Khoản 1 Điều 205 Luật Doanh nghiệp năm 2020
Số 06 - 2020
Khoa học Kiểm sát 53
NHỮNG ĐiỂM MỚi VỀ TỔ CHỨC LẠi dOANH NGHiỆP...
cổ phần của một hoặc một số thành viên, cổ với 4 tỷ đồng, và công ty Z có 3 thành viên,
đông cùng với tài sản tương ứng với giá trị mỗi người nắm giữ 33,33% vốn điều lệ cũng
cổ phần, phần vốn góp họ được chuyển sang tương đương với 4 tỷ đồng.
cho các công ty mới; c) Kết hợp cả hai trường
hợp quy định tại điểm a và điểm b6. Điều này
tương tự với trường hợp tách công ty tại
khoản 1 Điều 193 LDN năm 2014. Tuy
nhiên, các cách thức được liệt kê trong hai
điều khoản này vô tình lại giới hạn quyền
tự quyết định của các thành viên và cổ
đông trong công ty khi tiến hành chia/
tách công ty. Bởi lẽ, việc chia/tách công
ty được diễn ra trên cơ sở là Nghị quyết
chia/tách công ty, và trong Nghị quyết sẽ
xác định rõ nguyên tắc, cách thức và thủ
tục chia/tách công ty, và nguyên tắc cách
thức chia/tách sẽ do các chủ sở hữu của
công ty toàn quyết quyết định và thống
nhất. Như vậy, việc áp đặt cho công ty
ba cách thức chia/tách tại khoản 1 Điều
192 và khoản 1 Điều 193 LDN năm 2014
khiến cho các công ty có thể bị động hoặc
áp dụng không đúng hay máy móc khi
tiến hành chia tách công ty.
Ví dụ: Công ty cổ phần A có 05 cổ đông,
vốn điều lệ là 20 tỷ đồng và mỗi cổ đông nắm
giữ 20% cổ phần. Trong quá trình hoạt động,
công ty có nhu cầu chia công ty thành 2 công
ty Y và Z. Theo quy định tại khoản 1 Điều
192 LDN thì công ty có thể chia theo một
trong các cách thức sau:
Cách 1: Chia vốn điều lệ ban đầu của công
ty X là 20 tỷ đồng sang cho hai công ty mới,
giả sử công ty Y là 15 tỷ và công ty Z là 5 tỷ
và các cổ đông cũng chia đều cổ phần sang hai
công ty mới theo tỷ lệ tương ứng, tuy nhiên
vẫn là mỗi cổ đông sở hữu 20% cổ phần (hay
phần vốn góp nếu công ty mới chuyển đổi
sang công ty TNHH) trong các công ty mới.
Cách 3: Kết hợp cách 1 và cách 2, 1 cổ đông
cùng toàn bộ cổ phần trong công ty X (tương
đương 4 tỷ đồng) sẽ chuyển sang công ty Y,
còn 4 thành viên còn lại trong công ty X sẽ
phải chia cổ phần của mình trong công ty X
sang hai công ty Y và Z theo tỷ lệ nhất định
(ví dụ tỉ lệ 2/3).
Với 3 cách chia nêu trên, rõ ràng các
thành viên vẫn bị áp đặt vào tỉ lệ phần
vốn góp/cổ phần trong công ty ban đầu
mà không được lựa chọn phần vốn góp/cổ
phần chuyển sang cho các công ty mới. Về
bản chất, sau khi chia sẽ dẫn tới thành lập
các công ty mới độc lập, quyền/nghĩa vụ
các thành viên trong công ty mới sẽ được
phân bố lại theo tỉ lệ phần vốn góp/cổ phần
sở hữu mới tùy theo quyết định của thành
viên/cổ đông khi chia công ty. Thậm chí
có trường hợp thành viên/cổ đông trong
công ty bị chia không nhất trí với Nghị
quyết chia công ty có thể yêu cầu công ty
mua lại phần vốn góp/cổ phần của mình,
và khi đó việc chia công ty sẽ không diễn
ra đúng như nội dung trong Nghị quyết.
Khắc phục hạn chế này, LDN năm
2020 đã lược bỏ quy định về cách thức
tiến hành chia/tách công ty, theo đó chỉ
quy định công ty TNHH và công ty cổ phần
có thể chia tài sản, quyền và nghĩa vụ, thành
viên, cổ đông của công ty hiện có để thành
lập hai hoặc nhiều công ty mới7 hay Công ty
TNHH, công ty cổ phần có thể tách bằng cách
chuyển một phần tài sản, quyền, nghĩa vụ,
thành viên, cổ đông của công ty hiện có (sau
đây gọi là công ty bị tách) để thành lập một
hoặc một số công ty TNHH, công ty cổ phần
mới (sau đây gọi là công ty được tách) mà
không chấm dứt tồn tại của công ty bị tách8.
Cách 2: Chia thành viên trong công ty
ban đầu cùng toàn bộ cổ phần và tài sản theo
tỉ lệ tương ứng sang các công ty mới, ví dụ
công ty Y có 2 thành viên mới, mỗi thành
viên nắm giữ 50% vốn điều lệ tương đương
Như vậy, các chủ sở hữu công ty có
quyền rộng rãi trong việc quyết định cách
7ꢀ Khoản 1 Điều 198 Luật Doanh nghiệp năm 2020
8ꢀ Khoản 1 Điều 199 Luật Doanh nghiệp năm 2020
6ꢀ Khoản 1 Điều 192 Luật Doanh nghiệp năm 2014
54 Khoa học Kiểm sát
Số 06 - 2020
LÊ NGỌC HUYỀN
thức, nguyên tắc khi chia/tách công ty nghiệp. Thay vào đó, luật nên trao quyền
mà không bị phụ thuộc vào các quy định
máy móc của Luật.
chủ động cho các chủ sở hữu và các nhà
đầu tư trong việc định đoạt “số phận” cho
doanh nghiệp; cho phép họ tự quyết định
quyền, lợi ích hợp pháp của mình cũng
như việc san sẻ, gánh chịu rủi ro khi tiến
hành tổ chức lại doanh nghiệp. Tất nhiên,
việc trao quyền tự chủ cho các chủ sở hữu
và các nhà đầu tư vẫn phải đảm bảo các
điều kiện nhất định như: đảm bảo được
quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba
(bao gồm thành viên công ty, người lao
động trong công ty, các chủ nợ của công
ty cũng như các đối tác của công ty); đảm
bảo về mặt thời gian, thủ tục tiến hành
chuyển đổi mô hình doanh nghiệp; hay
đảm bảo việc chuyển đổi không được
phép chống lại các trật tự công cộng, đạo
đức xã hội và vi phạm các điều cấm của
pháp luật…, qua đó tránh ảnh hưởng tới
quyền lợi chung của nhà nước và các chủ
thể có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Có thể nói, các quy định về tổ chức
lại doanh nghiệp là một bộ phận đặc
biệt quan trọng của pháp luật về doanh
nghiệp. Với mong muốn kinh doanh ổn
định và thành công, các nhà đầu tư cần
có sự khéo léo và linh hoạt khi tiến hành
tổ chức lại doanh nghiệp, nhằm đảm bảo
việc tổ chức lại sẽ giúp hoạt động kinh
doanh hiệu quả hơn trước khi cải tổ cũng
như tuân thủ đúng quy định của pháp
luật. LDN năm 2020 cùng với Luật Đầu
tư năm 2020 và một số văn bản quy phạm
pháp luật khác sẽ sớm có hiệu lực thi
hành, chắc chắn sẽ mở ra một hành lang
pháp lý thông thoáng và thuận lợi cho các
nhà đầu tư trong việc lựa chọn phương
thức cải tổ phù hợp với nhu cầu, nguyện
vọng và điều kiện thực tế, giúp nâng cao
chất lượng kinh doanh và tính cạnh tranh
trên thị trường, qua đó góp phần thúc
đẩy phát triển kinh tế tại Việt Nam trong
3. Một số kiến nghị hoàn thiện các
quy định về tổ chức lại doanh nghiệp
Thứ nhất, LDN năm 2020 vừa được
Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ
đầu năm 2021. Như vậy, tại thời điểm hiện
tại, chúng ta chưa thể đánh giá rõ tính
hiệu quả của Luật khi áp dụng trên thực
tế, mà chỉ ghi nhận được những thay đổi
mang tính tích cực trong các quy định của
Luật, trong đó có những quy định về tổ
chức lại doanh nghiệp. Tuy nhiên, những
quy định này cũng vẫn cần được hướng
dẫn một cách cụ thể khi đi vào đời sống.
Thứhai,vềmặtlýluận,tuycácquyđịnh
về tổ chức lại doanh nghiệp hiện hành đã
bổ sung thêm những trường hợp mới so
với quy định của LDN 2014, nhưng nhiều
phương thức tổ chức lại chưa áp dụng
cho tất cả các loại hình doanh nghiệp. Ví
dụ như chưa cho phép công ty hợp danh
được chia/tách và đặc biệt là chuyển đổi
hình thức pháp lý (dẫn tới công ty hợp
danh rất khó duy trì hoạt động khi không
đáp ứng được điều kiện về số lượng thành
viên hợp danh); chưa cho phép sự chuyển
đổi ngược lại từ các loại hình công ty sang
doanh nghiệp tư nhân… Theo tác giả, nên
quy định cho phép các loại hình doanh
nghiệp được toàn quyền lựa chọn phương
thức tổ chức lại doanh nghiệp mà mình
mong muốn, phù hợp với điều kiện kinh
doanh và tình trạng thực tế, bên cạnh việc
đặt ra các điều kiện cụ thể khác cho việc
chuyển đổi, qua đó cũng góp phần hạn
chế việc nhiều doanh nghiệp bị giải thể bắt
buộc khi không đáp ứng được điều kiện
pháp lý.
Thứ ba, luật cũng không nên quy
định cụ thể cách thức tiến hành tổ chức
lại doanh nghiệp trong trường hợp việc
tổ chức lại xuất phát từ ý chí chủ quan
và nhu cầu thực tế của chủ sở hữu doanh giai đoạn mới./.
Số 06 - 2020 Khoa học Kiểm sát 55
7 trang
13380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Những điểm mới về tổ chức lại doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp năm 2020", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhung_diem_moi_ve_to_chuc_lai_doanh_nghiep_theo_luat_doanh_n.pdf
