Lựa chọn các đột phá chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 và đến năm 2030
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
LỰA CHỌN CÁC ĐỘT PHÁ CHIẾN LƯỢC
TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI GIAI ĐOẠN 2021-2025 VÀ ĐẾN NĂM 2030
Đinh Dũng Sỹ
PGS. TS. Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Giai đoạn 5 đến 10 năm tới là giai đoạn cực kỳ quan trọng trong con đường phát
triển của Việt Nam để trở thành một nước phát triển, có thu nhập cao vào năm
2045 như mục tiêu đã được đề ra tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII của Đảng. Trên con đường phát triển của 25 năm tới, có nhiều thách thức
nhưng cũng có nhiều cơ hội rất lớn; nếu tận dụng được cơ hội, có những lựa chọn
và quyết sách đúng cho ưu tiên phát triển sẽ đưa đến thành công. Trong phạm vi
bài viết này, tác giả chia sẻ một vài suy nghĩ về chiến lược phát triển đất nước cho
giai đoạn 2021-2025 và đến năm 2030.
Từ khóa: Đột phá chiến lược; phát
triển kinh tế - xã hội giai đoạn
2021-2025 và đến năm 2030; cách
mạng công nghiệp lần thứ tư.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 26/3/2021
: 12/4/2021
: 14/4/2021
Article Infomation:
Abstract:
The period of 5 years to 10 years shall be an important milestone for Vietnam's
development roadmap to becoming a developed and high-income country by
2045 as it is set the goal in the Resolution of the 13th National Party Congress.
On the development roadmap of the next 25 years, there are many challenges
but also great opportunities; if it is to take advantage of opportunities, give out
the right choices and decisions for development priorities, which shall lead to
success. Within the scope of this article, the author shares some thoughts on the
country's development strategy for the period 2021-2025 and up to 2030.
Keywords: Strategic breakthrough;
socio-economic development in the
period of 2021-2025 and to 2030;
fourth industrial revolution.
Article History:
Received
Edited
: 26 Mar. 2021
: 12 Apr. 2021
: 14 Apr. 2021
Approved
Bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước
cũng như trên thế giới của 5 đến 10 năm
tới có nhiều vấn đề, nhưng tất cả mọi thách
thức cũng như cơ hội cho phát triển đều
xoay quanh ba từ “CHUYỂN ĐỔI SỐ”.
Điều đó cắt nghĩa rằng, tác động của cuộc
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN
4.0) là nhân tố chính tạo ra cơ hội và cũng
là thách thức cho con đường phát triển của
chúng ta trong 5 đến 10 năm tới cũng như
chặng đường 25 năm để trở thành một nước
phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.
Việc chúng ta có tận dụng, nắm bắt được
cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp
lần thứ tư tạo ra hay không sẽ là một trong
những nhân tố quyết định sự thành bại của
chúng ta trên con đường phát triển đó,
Nghị quyết Đại hội Đảng XIII nói về ba
đột phá chiến lược, gồm: (1) Hoàn thiện
đồng bộ thể chế phát triển, trước hết là thể
chế phát triển nền kinh tế thị trường định
hướng XHCN; đổi mới quản trị quốc gia theo
hướng hiện đại, cạnh tranh hiệu quả; (2) Phát
triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực
chất lượng cao; (3) Xây dựng hệ thống kết
cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại cả về kinh tế
và xã hội. Trong bối cảnh hiện nay, tất cả ba
đột phá chiến lược nêu trên, nếu muốn thành
Số 09(433) - T5/2021
3
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
công đều phải xoay quanh trục chính của sự
nghiệp “chuyển đổi số”. Với quan điểm nêu
trên, nhiệm kỳ Quốc hội, Chính phủ 2021-
2026, tầm nhìn 2030 cần lựa chọn trọng tâm
để thực hiện ba đột phá chiến lược nêu trên
(các đột phá của đột phá); đồng thời với việc
lựa chọn trọng tâm cho ba đột phá chiến lược
cũng cần phát huy tiềm năng, lợi thế của đất
nước để thúc đẩy phát triển bền vững. Với
nhận thức đó, tác giả đề xuất lựa chọn bốn
lĩnh vực trọng tâm đột phá dưới đây:
hướng xã hội chủ nghĩa, trọng tâm là tạo lập
môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải cách
hành chính. Nghị quyết Đại hội XIII đã có
những thay đổi quan trọng trong đột phá chiến
lược này. Với cụm từ “hoàn thiện đồng bộ thể
chế phát triển”, nội hàm của đột phá chiến lược
này tại Nghị quyết Đại hội XIII đã mở rộng
hơn, bao gồm toàn bộ hệ thống thể chế cho
phát triển. Ở đây, đặc biệt nhấn mạnh từ “phát
triển”, và lựa chọn này phù hợp với quan điểm
xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển hay
Chính phủ kiến tạo phát triển hiện nay.
1. Hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển,
tiếp tục rà soát và sửa đổi, bổ sung toàn
diện hệ thống pháp luật để phục vụ
chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu phát triển
Chính phủ số, nền kinh tế số, xã hội số
Sau 35 năm đổi mới, chúng ta đã từng
bước xây dựng được một hệ thống thể chế,
pháp luật khá đầy đủ và đồng bộ trên hầu hết
các lĩnh vực, đủ để điều chỉnh các quan hệ
kinh tế - xã hội, tạo cơ sở pháp lý cho quản
lý nhà nước cũng như môi trường, hành lang
pháp lý dẫn dắt, thúc đẩy phát triển kinh tế -
xã hội. Trong giai đoạn này, chúng ta có ba
lần sửa đổi, bổ sung Hiến pháp2 và mỗi lần
như vậy đánh dấu một giai đoạn mới của sự
phát triển hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu
cầu đổi mới, phát triển của đất nước. Giai
đoạn thứ nhất từ 1986 đến 2001 (thời điểm
sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp
năm 1992), đặc trưng của hệ thống pháp luật
giai đoạn này là hệ thống pháp luật chuyển
đổi, từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung,
quan liêu, bao cấp sang “phát triển nền
kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ
chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước,
theo định hướng XHCN”3. Giai đoạn hai
từ năm 2002 đến năm 2013 (thời điểm ban
hành Hiến pháp năm 2013), đặc trưng của
hệ thống pháp luật trong giai đoạn này là
hệ thống pháp luật chuyển đổi và hội nhập.
Hệ thống pháp luật trong giai đoạn này có
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng chỉ
rõ: “Hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển,
trước hết là thể chế phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN. Đổi mới quản
trị quốc gia theo hướng hiện đại, cạnh tranh
hiệu quả. Tập trung ưu tiên hoàn thiện đồng
bộ, có chất lượng và tổ chức thực hiện tốt
hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách, tạo
lập môi trường đầu tư kinh doanh thuận
lợi, lành mạnh, công bằng cho mọi thành
phần kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo; huy
động, quản lý và sử dụng có hiệu quả mọi
nguồn lực cho phát triển, nhất là đất đai, tài
chính, hợp tác công - tư; đẩy mạnh phân
cấp, phân quyền hợp lý, hiệu quả, đồng thời
tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát
quyền lực bằng hệ thống pháp luật”1.
Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
2011-2020 cũng như Nghị quyết Đại hội XI và
XII của Đảng mới chỉ xác định khâu đột phá
này là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định
1 Xem: Đảng Cộng sản Việt Nam - Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập II, Nhà xuất bản Chính
trị quốc gia sự thật, năm 2021, tr.337.
2 Năm 1992 ban hành Hiến pháp năm 1992 thay thế Hiến pháp năm 1980; Năm 2001 sửa đổi, bổ sung một số
điều của Hiến pháp năm 1992 và năm 2013 ban hành Hiến pháp mới.
3 Điều 15 Hiến pháp năm 1992.
4
Số 09(433) - T5/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
thể coi là thế hệ thứ hai của hệ thống pháp
luật thời kỳ đổi mới và cũng là thế hệ thứ hai
của hệ thống pháp luật chuyển đổi, đồng thời
hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới.
Giai đoạn ba từ năm 2014 đến nay và trong
những thập kỷ tới, đặc trưng của hệ thống
pháp luật giai đoạn này là hệ thống pháp luật
hội nhập và kiến tạo phát triển. Có thể hiểu
rằng, chủ ý và cũng là điểm nhấn đặc biệt
của Nghị quyết Đại hội XIII là hoàn thiện thể
chế cho phát triển chứ không phải là thể chế
chung chung. Điều đó cũng có thể cắt nghĩa
rằng, giai đoạn tới đây là giai đoạn nâng cấp,
hoàn thiện thể chế ở một tầm cao mới, đó là
thể chế cho phát triển gắn liền với quan điểm
xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển trên
nền tảng của hệ thống thể chế, pháp luật đã
được xây dựng khá đầy đủ và đồng bộ sau 35
năm đổi mới. Tác giả cho rằng, vấn đề cần
ưu tiên, tập trung trong đột phá chiến lược
của giai đoạn này là: Tiếp tục hoàn thiện hệ
thống pháp luật để phục vụ chuyển đổi số,
đáp ứng yêu cầu phát triển Chính phủ số, nền
kinh tế số, xã hội số. Sự lựa chọn này xuất
phát từ lý do sau:
kinh tế quy định, chi phối trình độ phát triển
của pháp luật. Cũng có thể nói, pháp luật -
một yếu tố của kiến trúc thượng tầng không
bao giờ cao hơn hay đi trước hạ tầng kinh
tế. Tuy nhiên, trong thời đại phát triển như
vũ bão của khoa học, công nghệ ngày nay,
đặc biệt là CMCN 4.0 thì có những lĩnh vực
thể chế cần phải đi trước đón đầu, tạo cơ hội
cho phát triển nhanh hơn. Chúng ta cũng đã
có bài học và kinh nghiệm trong 35 năm đổi
mới, khi vào thời điểm năm 1987 về cơ bản
Việt Nam chưa có đầu tư nước ngoài, nhưng
lần đầu tiên chúng ta đã xây dựng và ban
hành Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam4.
Khi đó, Việt Nam chủ yếu nghiên cứu, tham
khảo kinh nghiệm và thể chế pháp luật về
đầu tư nước ngoài trong khu vực và trên thế
giới, chắt lọc và cân nhắc từng nội dung để
xây dựng Luật Đầu tư nước ngoài đầu tiên
của Việt Nam khi trong nước loại quan hệ
đầu tư này còn rất hiếm hoi. Thậm chí, chỉ
sau 10 năm, đến năm 1996 khi Việt Nam ban
hành Luật Đầu tư nước ngoài mới thay thế
Luật năm 1987, Luật Đầu tư nước ngoài năm
1996 được đánh giá là tiến bộ nhất khu vực
Đông Nam Á.
- Tác động của CMCN 4.0 đến chuyển
đổi nền kinh tế ở mọi quốc gia là rất lớn
và cũng đã rất rõ ràng. Nếu quốc gia nào đi
chậm trong cuộc cách mạng này thì sẽ tụt
hậu rất xa. Chúng ta đã bỏ lỡ nhiều cơ hội
trong các cuộc cách mạng công nghiệp trước
đây, nay phải nắm bắt thời cơ, không thể để
thời cơ trôi đi và mãi vẫn chỉ là một nước
đi sau về muộn. Để phát triển được một nền
kinh tế số trong 5 đến 10 năm tới, việc xây
dựng và hoàn thiện thể chế, pháp luật, tạo
nền tảng, môi trường pháp lý cho kinh tế số
phải được ưu tiên, đi trước. Về mặt nguyên
lý, pháp luật không bao giờ đi trước điều kiện
kinh tế - xã hội. Điều kiện, trình độ phát triển
- Trong bối cảnh CMCN 4.0, Việt Nam
cần chạy đua với thời gian để nghiên cứu,
từng bước hình thành khung khổ pháp lý cho
phát triển các nền tảng số, như mạng 5G, trí
tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big data), điện
toán đám mây (Cloud Computing), Internet
vạn vật (IoT), chuỗi khối (Blockchain)… Chỉ
có thể phát triển thật nhanh các nền tảng số
mới tạo lập được cơ sở và mở ra những ứng
dụng đa dạng cho sự phát triển của kinh tế số,
xã hội số. Theo đó, xây dựng và hoàn thiện
thể chế cho sự phát triển của các nền tảng số
và sau đó là các quan hệ của nền kinh tế số,
xã hội số là yêu cầu cấp bách của 5 đến 10
4 Trên thực tế, từ năm 1977, Việt Nam đã có văn bản pháp lý đầu tiên về đầu tư nước ngoài là “Điều lệ đầu tư
nước ngoài tại Việt Nam”, được ban hành bởi Nghị định số 115/CP ngày 18/4/1977 của Hội đồng Bộ trưởng.
Tuy nhiên, thực tiễn đầu tư nước ngoài theo Nghị định này hầu như không đáng kể.
Số 09(433) - T5/2021
5
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
năm tới. Trong lĩnh vực này và ở thời điểm
hiện nay, tác giả cho rằng, thể chế phải đi tiên
phong, vừa làm, vừa quan sát, vừa học hỏi,
không phải đứng đợi sự xuất hiện hay hoàn
thiện của các quan hệ kinh tế, công nghệ.
Trong nhiệm kỳ này, Quốc hội, Chính phủ
cần tập trung chỉ đạo rà soát toàn bộ hệ thống
pháp luật để tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể
chế phát triển, trong đó ưu tiên trọng tâm vào
việc xây dựng mới hoặc sửa đổi, bổ sung các
luật để phục vụ xây dựng Chính phủ số, phát
triển nền kinh tế số, xã hội số.
trong nửa cuối của năm 2021 đến năm 2023,
cần nghiên cứu, sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ,
Luật Giao dịch điện tử, Luật Tần số vô tuyến
điện, Luật Viễn thông…, đồng thời nghiên
cứu sớm, ban hành các dự án luật mới để
phục vụ phát triển các nền tảng số cũng như
ứng dụng các nền tảng này trong phát triển
kinh tế - xã hội như: Luật Công nghệ số,
Luật về tiền số, tài sản số (thường gọi là tiền
ảo, tài sản ảo)... Đặc biệt, trên tinh thần nghị
quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, cần
nghiên cứu, xây dựng và ban hành cơ chế
khuyến khích hoạt động đổi mới, sáng tạo
như cơ chế, chính sách cho hoạt động đầu
tư mạo hiểm, phương thức làm thí điểm, thể
chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory
sandbox) trong lĩnh vực công nghệ tài chính
(Fintech); cơ chế khuyến khích và bảo vệ
những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu
trách nhiệm, dám đương đầu với những khó
khăn, thử thách và quyết liệt trong hành
động vì lợi ích chung.
Để thực hiện được nhiệm vụ nêu trên,
ở khía cạnh tổ chức thực hiện, tác giả
cho rằng:
- Quốc hội khóa XV, tại kỳ họp thứ nhất,
cần ban hành nghị quyết (hoặc thể hiện
trong Nghị quyết kỳ họp của Quốc hội) về
rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật, dự kiến
sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới văn bản
luật, tạo cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số,
phát triển nền kinh tế, xã hội số.
- Chính phủ cần tiếp tục chỉ đạo triển
khai sâu rộng với những giải pháp thiết
thực, hiệu quả “Chương trình chuyển đổi
số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến
năm 2030”, được ban hành theo Quyết định
số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ
tướng Chính phủ. Đồng thời, Bộ Thông tin
và Truyền thông cũng sớm hoàn thiện, trình
Chính phủ ban hành trong năm 2021 “Đề
án phát triển kinh tế số Việt Nam đến năm
2025, định hướng đến năm 2030” đã được
giao trong Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày
01/01/2021 của Chính phủ, tạo cơ sở, định
hướng chính sách cho việc xây dựng, hoàn
thiện lĩnh vực pháp luật này.
- Chính phủ tiếp tục chỉ đạo tổng rà soát
hệ thống pháp luật giai đoạn hai ngay trong
năm 2021. Tháng 2/2020, Thủ tướng Chính
phủ đã thành lập Tổ công tác của Thủ tướng
về rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật trên 10
lĩnh vực quản lý nhà nước chuyên ngành.
Kết quả rà soát bước đầu đã được Chính
phủ báo cáo Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp
thứ 10 Quốc hội khóa XIV. Tuy nhiên, kết
quả rà soát chủ yếu đánh giá về những mâu
thuẫn, thiếu thống nhất, thiếu đồng bộ của
hệ thống pháp luật, chưa thực sự toàn diện,
và đặc biệt là chưa đi sâu nghiên cứu nhằm
mục tiêu đổi mới hệ thống pháp luật trong
bối cảnh của CMCN 4.0, chưa cập nhật đầy
đủ những định hướng trong hoàn thiện đồng
bộ thể chế phát triển của Nghị quyết Đại hội
Đảng lần thứ XIII. Kết quả rà soát giai đoạn
hai tiếp theo sẽ là cơ sở để đề xuất chương
trình xây dựng luật, pháp lệnh cho các năm
2022 đến 2026 và nhiệm kỳ tiếp theo. Ngay
2. Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng
đồng bộ, hiện đại cả về kinh tế và xã hội
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng chỉ rõ:
“Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ,
hiện đại cả về kinh tế và xã hội; ưu tiên phát
triển một số công trình trọng điểm quốc gia
6
Số 09(433) - T5/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
về giao thông, thích ứng với biến đổi khí hậu;
chú trọng phát triển hạ tầng thông tin, viễn
thông, tạo nền tảng chuyển đổi số quốc gia,
từng bước phát triển kinh tế số, xã hội số”5.
Từ những định hướng này, tác giả cho rằng,
Việt Nam cần tập trung đầu tư phát triển hai
lĩnh vực sau:
từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu 20%; đến
2030 mới phổ cập dịch vụ mạng di động
5G. Tác giả cho rằng, các mục tiêu nêu trên
là khá khiêm tốn, tốc độ phổ cập mạng 5G
cũng như kinh tế số như vậy là chậm. Nếu
chúng ta quyết tâm thực hiện chuyển đổi số
nền kinh tế nhanh hơn, thì cần tập trung đầu
tư xây dựng mạng 5G nhanh hơn nữa, đến
năm 2026 có thể phổ cập dịch vụ mạng 5G,
đặc biệt là phải phổ cập ở tất cả các thành
phố và các trung tâm kinh tế, các khu kinh
tế, khu công nghiệp trên cả nước.
1) Tập trung đầu tư phát triển hạ tầng
công nghệ thông tin, các nền tảng số như:
mạng 5G, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu
lớn (Big data), điện toán đám mây (Cloud
Computing), Internet vạn vật (IoT), chuỗi
khối (Blockchain)… thậm chí chúng ta
cũng phải bắt đầu nghiên cứu ngay về mạng
6G và điện toán lượng tử... là những công
nghệ có thể nói là tất yếu của nhân loại trong
tương lai gần. Bởi lẽ, việc phát triển nhanh
các nền tảng số nêu trên và ứng dụng rộng
rãi trong chuyển đổi số mới là tiền đề cho
nền kinh tế Việt Nam có bước nhảy vọt, thay
đổi về chất, để đi nhanh hơn trong sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đặc
biệt, trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, cần tập
trung đầu tư phát triển mạng 5G nhanh hơn
nữa, tạo cơ sở nền tảng cho việc chuyển đổi
số các ngành kinh tế, các cơ quan, doanh
nghiệp cũng như các lĩnh vực của đời sống
xã hội. Hiện nay, tốc độ phát triển mạng
5G của Việt Nam được cho là không chậm
hơn so với các nước trên thế giới, nhưng
chúng ta vẫn đang thua một số nước ở Đông
Nam Á như Thái Lan (các nhà mạng của
Việt Nam đang tiến hành thử nghiệm và dự
kiến sẽ khai thác thương mại từ giữa năm
2021). Theo Chương trình chuyển đổi số
quốc gia đến năm 2025, định hướng đến
năm 2030 được phê duyệt bởi Quyết định
số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ
tướng Chính phủ, đến năm 2025, kinh tế số
chiếm 20% GDP; trong đó, tỷ trọng kinh tế
số trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu
10%; đến 2030 kinh tế số chiếm 30% GDP,
2) Tập trung nguồn lực cả đầu tư công,
cả đầu tư tư nhân xây dựng tuyến đường sắt
Bắc - Nam tốc độ cao trong 10 năm (2021-
2030). Theo tác giả, xây dựng tuyến đường
sắt Bắc - Nam mới tốc độ cao cần được coi
là bước đột phá về hạ tầng giao thông trong
10 năm tới (cùng với việc hoàn thành tuyến
đường bộ cao tốc phía Đông). Đường sắt
Việt Nam là một trong những ngành công
nghiệp lâu đời nhất Việt Nam. Tuy nhiên,
trong 140 năm kể từ năm 1881, khi người
Pháp đầu tư xây dựng tuyến đường sắt đầu
tiên ở Việt Nam và sau 75 năm thành lập
nước Việt Nam mới đến nay, đường sắt Việt
Nam vẫn gần như giẫm chân tại chỗ. Đất
nước Việt Nam trải dài từ Bắc tới Nam, hệ
thống sân bay và các cảng biển cũng như
các trung tâm, các vùng kinh tế trọng điểm
được phân bổ suốt dọc chiều dài đất nước.
Vì vậy, nhu cầu vận chuyển hành khách
cũng như hàng hóa, kết nối các vùng kinh tế
trong cả nước là rất lớn. Chúng ta đã chậm
trong đầu tư xây dựng tuyến đường bộ cao
tốc phía Đông nhưng đã quá chậm trong
đầu tư thêm một tuyến đường sắt Bắc - Nam
tốc độ cao.
Hiện nay, Bộ Giao thông Vận tải đang
xây dựng dự thảo quy hoạch đường sắt thời
kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, trong đó dự
5 Xem: sách đã dẫn, tr. 338.
Số 09(433) - T5/2021
7
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
kiến sẽ xây dựng hai đoạn đường sắt tốc độ
cao là Hà Nội - Vinh và Nha Trang - TP.
Hồ Chí Minh và đưa vào khai thác vào năm
2030-2032; đoạn Vinh - Nha Trang sẽ xây
dựng trong thời kỳ 2030-2050. Nếu đến
năm 2050 Việt Nam mới có tuyến đường
sắt tốc độ cao hoàn chỉnh thì thực sự là quá
chậm trễ, không đáp ứng được yêu cầu phát
triển cũng như đột phá chiến lược về kết cấu
hạ tầng theo Nghị quyết đại hội XIII.
độ cao. Chia thành các đoạn, các gói thầu
khác nhau để gọi thầu tư nhân đầu tư theo
phương thức đối tác công tư (PPP). Trong
đó, Nhà nước bỏ vốn đầu tư công để giải
phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch, sau đó tư
nhân bỏ vốn đầu tư, xây dựng nhà ga, tuyến
đường và quản lý vận hành (hoặc Nhà nước
quản lý vận hành), bảo đảm thu hồi vốn của
chủ đầu tư tư nhân (thậm chí bảo đảm thu
hồi vốn của chủ đầu tư tư nhân trước rồi mới
đến Nhà nước). Những đoạn nào tư nhân
không đầu tư thì Nhà nước tập trung nguồn
vốn đầu tư công để có thể 10 đến 15 năm
hoàn thành toàn bộ tuyến đường sắt này.
Về giải pháp tổ chức thực hiện, tác giả
đề xuất:
Thứ nhất, muốn xây dựng được tuyến
đường sắt này, trước hết đỏi hỏi phải có một
quyết tâm chính trị cao, sự đồng lòng của
mọi cấp, mọi ngành và các địa phương cùng
nhân dân cả nước như chúng ta đã quyết tâm
và thành công trong xây dựng tuyến đường
điện 500kv Bắc - Nam thời Cố Thủ tướng
Võ Văn Kiệt. Cần phải có giải pháp để huy
động cho công trình này một lực lượng lao
động đông đảo, nhất là thanh niên, quân
đội, thậm chí cần phải có các phong trào
thanh niên như chúng ta đã từng làm trước
đây trong các công trình xây dựng Thủy
điện Hòa Bình, Thủy điện Trị An, Hồ Kẻ
Gỗ… Tất nhiên, trong điều kiện hiện nay,
các phong trào động viên, khơi dậy lòng
yêu nước và cống hiến của lực lượng lao
động, nhất là thanh niên phải đi liền với chế
độ đãi ngộ, thù lao xứng đáng.
Thứ ba, việc đầu tư đòi hỏi nguồn vốn rất
lớn, câu hỏi đặt ra là vốn đầu tư ở đâu? Đối
với đầu tư tư nhân, nếu triển khai các gói
thầu theo phương thức PPP như nêu trên,
tính toán có lợi thì chắc chắn các nhà đầu
tư tư nhân, bao gồm cả các nhà đầu tư nước
ngoài sẽ làm. Về nguồn vốn đầu tư công,
chắc chắn là phải đi vay. Theo đó, tác giả
đề nghị Quốc hội nên chấp nhận điều chỉnh
tỷ lệ nợ công cao hơn so với mức hiện nay6.
Mức cụ thể là bao nhiêu thì cần phải tính
toán trên cơ sở các cân đối vĩ mô của nền
kinh tế. Tác giả khuyến nghị nên hạn chế
vay ODA, vay từ nước ngoài mà cần tập
trung phát hành trái phiếu Chính phủ để vay
trong nước là chính. Theo tác giả, hiện nay
cũng như trong những năm tới mặt bằng lãi
suất huy động cũng như cho vay tín dụng
của hệ thống ngân hàng có xu hướng giảm7,
nếu Chính phủ phát hành trái phiếu dài hạn
Thứ hai, cần sớm khảo sát, đánh giá và
xây dựng dự án tuyến đường sắt mới tốc
6 Theo Báo cáo đánh giá nợ công giai đoạn 2016-2020 của Chính phủ, năm 2019 nợ công/GDP là 55,0%; năm
2020 ước đạt 56,8%. Nợ Chính phủ/GDP năm 2019 là 48,0%; năm 2020 ước 50,8%. Nợ nước ngoài Quốc
gia/GDP năm 2019 là 47,1%; năm 2020 ước 47,9%. Xem bài viết “Tỷ lệ nợ công /GDP của Việt Nam không
ngừng giảm”, Tạp chí vneconomy.vn, ngày 22/10/2020.
7 Báo cáo của Ngân hàng nhà nước cho biết, từ năm 2016 đến thời điểm cuối tháng 10/2020, cơ quan này đã điều chỉnh
giảm 2-2,5% các mức lãi suất điều hành. So với các nước trong khu vực thì Việt Nam là giảm mạnh nhất (Philippines
giảm 1,75%; Thái Lan giảm 0,75%; Indonesia giảm 1%; Malaysia giảm 1,25%). Tuy nhiên, theo thống kê của Quỹ tiền
tệ quốc tế (IMF) ở thời điểm tháng 7/2020, lãi suất cho vay bình quân của ASEAN-6 khoảng 5,7%/năm; ASEAN-4
khoảng 4,82%/năm; Việt Nam vẫn còn khá cao với 7,2%/năm. Mặc dù vậy, lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa đối với
các lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam là 4,5%/năm, thấp hơn mức bình quân của ASEAN-4 (Xem bài viết: “Lãi suất cho
vay của Việt Nam cao hay thấp so với khu vực”, Tạp chí điện tử VnEconomy ngày 31/10/2020). Theo quan sát của tác
giả, từ thời điểm đó đến nay lãi suất huy động cũng như cho vay của Việt Nam vẫn tiếp tục giảm.
8
Số 09(433) - T5/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
5 đến 10 năm, với lãi suất hợp lý thì vẫn có
thể huy động được nguồn vốn nhàn rỗi từ
dân cư hiện còn rất lớn. Kinh nghiệm nhiều
nước phát triển có tỷ lệ nợ công rất cao,
thậm chí lên đến 200%/GDP nhưng chủ yếu
là từ vay trong nước (ví dụ như Nhật Bản8),
nên họ vẫn bảo đảm an toàn các cân đối vĩ
mô của nền kinh tế.
phục vụ chuyển đổi số nền kinh tế. Theo
đó, cần tập trung vào xây dựng cơ chế và
giải pháp đồng bộ cho cả ba lĩnh vực: giáo
dục, đào tạo nghề và đào tạo đại học. Đặc
biệt là đào tạo nghề, cần đổi mới chương
trình, nội dung, tập trung đào tạo các nghề
đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số nền kinh tế.
Trong đó, cần đặc biệt chú ý đến việc liên
kết trong đào tạo nghề với sử dụng lao động
giữa các cơ sở đào tạo nghề với các doanh
nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp. Đồng thời,
với việc cập nhật bổ sung tư duy, kiến thức
của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho
đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, để
nâng cao nhận thức cũng như chất lượng
trong nghiên cứu, hoạch định chính sách và
quản lý nhà nước thời CMCN 4.0 của đội
ngũ này, Bộ Thông tin và Truyền thông cần
sớm hoàn thiện trình Chính phủ ban hành
“Đề án nâng cao nhận thức, đào tạo và phát
triển nguồn nhân lực chuyển đổi số đến năm
2025, định hướng đến năm 2030” đã được
giao trong Nghị quyết số 01/NQ-CP của
Chính phủ, ngày 01/01/2021. Mục tiêu cần
đạt là trong 10 năm tới, nguồn nhân lực Việt
Nam phải đủ về số lượng và năng lực, từng
bước đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế
số, xã hội số.
Trong giai đoạn 10 đến 15 năm tới, theo
tác giả, nếu có cơ chế kêu gọi được đầu tư
tư nhân và dành nguồn lực đầu tư công để
hoàn thành tuyến đường sắt tốc độ cao (cùng
với tuyến đường bộ cao tốc phía đông) thì
mục tiêu đột phá về kết cấu hạ tầng kinh tế
theo Nghị quyết của Đại hội Đảng XII và
XIII cơ bản là thành công, góp phần thúc
đẩy phát triển kinh tế - xã hội cả nước.
3. Chiến lược về phát triển nguồn nhân lực
Nghị quyết Đại hội Đảng XIII ghi: “Phát
triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân
lực chất lượng cao; ưu tiên phát triển nguồn
nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và
các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao,
tạo bước chuyển mạnh mẽ, toàn diện, cơ
bản về chất lượng giáo dục, đào tạo gắn với
cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân
tài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao và
ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới
sáng tạo; khơi dậy khát vọng phát triển đất
nước phồn vinh, hạnh phúc, phát huy giá
trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam,
tinh thần đoàn kết, tự hào dân tộc trong sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”9
4. Đầu tư, tạo bước phát triển đột phá,
bền vững về nông nghiệp trong 10 năm tới
Vấn đề này không nằm trong ba đột phá
chiến lược của Nghị quyết Đại hội XIII,
nhưng tác giả cho rằng, nông nghiệp là lĩnh
vực có nhiều tiềm năng và dư địa phát triển,
cần khai thác cho phát triển bền vững đất
nước, cải thiện đời sống người dân. Việc
chọn trọng tâm phát triển nông nghiệp vì
lý do sau:
Tác giả cho rằng, chiến lược phát triển
nguồn nhân lực trong 5 đến 10 năm tới
vẫn xoay quanh việc đào tạo, bồi dưỡng
nguồn nhân lực để cập nhật các thành tựu
khoa học, công nghệ của CMCN 4.0 và
8 Theo thống kê của IMF, nợ công của Nhật Bản là 237,6%/GDP; Singapore là 111,1%/DGP; Mỹ là 105,2%/
GDP. Xem bài viết “Những quốc gia vay nợ nhiều nhất”, Tạpchitaichinh.vn ngày 27/10/2019. Theo khảo sát
của tác giả, ở thời điểm hiện nay nợ công của Nhật Bản có thể đã lên đến 250%/GDP.
9 Xem: Sách đã dẫn, tr.338.
Số 09(433) - T5/2021
9
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
- Chúng ta có tiềm năng về phát triển
nông nghiệp: tài nguyên đất đai, khí hậu cơ
bản có nhiều lợi thế, sản phẩm đa dạng và
giàu tiềm năng xuất khẩu, người nông dân
cần cù, chịu khó, có khả năng sáng tạo và
khao khát làm giàu;
thế Luật Hợp tác xã hiện hành; (2) nông
dân cho doanh nghiệp thuê đất; (3) góp vốn
bằng đất để cùng đầu tư thành lập doanh
nghiệp nông nghiệp hoặc thực hiện dự án;
(4) ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm để
chế biến, tiêu thụ, xuất khẩu;
- Dư địa cho phát triển nông nghiệp còn
rất lớn: nếu khai thác được các tiềm năng
nêu trên, đặc biệt, nếu sản phẩm nông nghiệp
của Việt Nam được sản xuất theo đúng tiêu
chuẩn, quy chuẩn theo mô hình nông nghiệp
hữu cơ thì khả năng xuất khẩu nông sản là rất
lớn từ lợi thế của 16 hiệp định thương mại tự
do mang lại; đồng thời thị trường trong nước
với gần 100 triệu dân đang khao khát thực
phẩm sạch cũng là dư địa lớn cho phát triển
nông nghiệp bền vững;
- Đưa khoa học, công nghệ cao vào
nông nghiệp.
Để hiện thực hóa được ba việc trên, Nhà
nước cần có chính sách mạnh mẽ hỗ trợ
phát triển nông nghiệp công nghệ cao, sạch,
hướng mạnh vào xuất khẩu. Cụ thể, trong
10 năm tới mỗi năm Nhà nước cần đầu tư
khoảng 30 đến 35 nghìn tỷ đồng (khoảng
trên dưới 2% chi ngân sách), tập trung cho
ba việc sau: (1) chuyển đổi cơ cấu sản xuất
nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu;
(2) thực hiện điều tra, khảo sát, thống kê
để thông tin, dự báo cho người dân về sản
phẩm, về thị trường; tăng cường xúc tiến
thương mại, giúp người dân, doanh nghiệp
tìm kiếm thị trường xuất khẩu, khắc phục
tình trạng được mùa mất giá, tình trạng “giải
cứu” nông sản, người nông dân mù mờ về
thông tin thị trường; (3) thực hiện khuyến
nông mạnh mẽ bằng cách hỗ trợ chuyển
giao khoa học, công nghệ cho doanh nghiệp
nông nghiệp, nông dân. Trong đó, đặc biệt
chú trọng hỗ trợ nghiên cứu và cung cấp
giống cây trồng, vật nuôi mới có năng
suất, chất lượng cao; hỗ trợ nghiên cứu và
chuyển giao quy trình công nghệ về nuôi
trồng hiện đại, sạch, đáp ứng yêu cầu xuất
khẩu sang các thị trường khó tính, tận dụng
tối đa lợi thế của các hiệp định thương mại
tự do đang còn rất nhiều dư địa cho xuất
khẩu nông sản.
- Phát triển được nông nghiệp thì tức
khắc sẽ giải quyết được vấn đề nông dân
và nông thôn - khu vực mà Nhà nước cần
quan tâm cải thiện và thay đổi; người nông
dân cần được quan tâm hơn để nâng cao thu
nhập và chất lượng cuộc sống. GDP tăng
cao phải đi liền với thu nhập của người nông
dân tăng cao, đó mới là phát triển bền vững.
Để tạo bước phát triển đột phá, bền vững
trong nông nghiệp, tác giả cho rằng, cần
phải xử lý ba vấn đề sau:
- Sớm sửa đổi Luật Đất đai (trong năm
2022) để mở rộng hạn điền, cho phép tích
tụ đất đai nhiều hơn, đồng thời với việc điều
chỉnh mục đích sử dụng đất nông nghiệp
linh hoạt, phù hợp, bảo đảm cân đối, hài hòa
giữa an ninh lương thực của quốc gia với
hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất;
- Phải kết nối được các doanh nghiệp,
nhà đầu tư với nông dân để sản xuất nông
nghiệp quy mô lớn theo các phương thức
chính như sau: (1) Phát triển đa dạng các
mô hình kinh tế hợp tác ngoài mô hình hợp
tác xã hiện nay. Theo đó, cần phải xây dựng
và ban hành Luật về kinh tế hợp tác thay
Nếu làm được như trên, theo tác giả,
sau 10 năm, đến 2030, nông nghiệp Việt
Nam chắc chắn sẽ cất cánh. Đây là thế
mạnh mà Việt Nam cần khai thác cho phát
triển bền vững
10
Số 09(433) - T5/2021
8 trang
10700
Free
Bạn đang xem tài liệu "Lựa chọn các đột phá chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 và đến năm 2030", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- lua_chon_cac_dot_pha_chien_luoc_trong_phat_trien_kinh_te_xa.pdf
