Kinh nghiệm của Thái Lan trong việc tập hợp, đánh giá và sử dụng chứng cứ điện tử trong việc xử lý các vụ án mua bán người

KINH NGHIỆM CỦA THÁI LAN TRONG VIỆC...

TẬP HỢP, ĐÁNH GIÁ VÀ SỬ DỤNG CHỨNG CỨ ĐIỆN TỬ

TRONG VIỆC XỬ LÝ CÁC VỤ ÁN MUA BÁN NGƯỜI

THAPANA BHASATHITI SANYABUTRA*

Theo thống kê của Trung tâm Tìm kiếm trẻ em mất tích và bị bóc lột (NCMEC) của Hoa

Kỳ, Thái Lan là nước có tỷ lệ người dùng mạng Internet truyền bá văn hoá phẩm khiêu dâm

trẻ em lớn thứ 3 trên thế giới với 10% (Nanchanok, 2020). Con số này cũng thống nhất với

kết quả của khảo sát do Cơ quan Xúc tiến kinh tế số (DEPA) thuộc Bộ Kinh tế số và Xã hội

Thái Lan thực hiện, trong đó cho thấy 60% trẻ em Thái Lan từ 8 đến 12 tuổi có khả năng bị

đe dọa trên mạng Internet, đồng thời chỉ ra rằng trẻ em Thái Lan có nhiều khả năng tiếp cận

văn hoá phẩm khiêu dâm và bị đối tượng xâm hại tình dục dụ dỗ (DEPA, 2019). Từ thực tế

đó, Thái Lan đã thực hiện các biện pháp đặc biệt nhằm thu thập chứng cứ điện tử, cũng như

sử dụng phương tiện điện tử để điều tra vụ án mua bán người khi tội phạm sử dụng công

nghệ thông tin hiện đại để thực hiện hành vi phạm tội.

Từ khóa: Tội phạm, mua bán người, chứng cứ điện tử, phương tiện điện tử.

Ngày nhận bài: 01/7/2021; Biên tập xong: 01/7/2021; Duyệt đăng: 01/7/2021

According to the U.S. National Center for Missing and Exploited Children

(NCMEC), Thailand has the third largest percentage of Internet users spreading child

pornography in the world (Nanchanok, 2020). This ﬁgure is also consistent with the

results of a survey conducted by the Digital Economy Promotion Agency (DEPA) under

the Ministry of Digital Economy and Society of Thailand, which showed that 60% of

Thai children aged 8 to 12 are likely to be exploited online. It also indicates that Thai

children are more likely to access pornography and be seduced by sexual abusers

(DEPA, 2019). From that situation, as more criminals are using technology to commit

human traﬃcking crimes, Thailand has taken special measures to collect electronic

evidence, as well as conduct electronic investigations.

Keywords: Crime, human traﬃcking, electronic evidence, electronic means.

ua bán người là một trong lợi từ hoạt động mua bán người. Quốc

những loại hình tội phạm gia này đóng vai trò là cả nước nguồn,

xuyên quốc gia có ảnh nước trung chuyển và nước đích đến đối

M

hưởng đến an ninh quốc gia, đồng thời là với nạn nhân bị mua bán, đặc biệt là phụ

một vấn nạn nghiêm trọng có nguồn gốc nữ và trẻ em bị mua bán nhằm mục đích

1

từ vấn đề kinh tế - xã hội. Mua bán người cưỡng bức lao động và bóc lột tình dục.

đã trở thành một vấn đề mang tầm quốc

tế; công tác phòng, chống mua bán người

ngày càng được nhiều quốc gia chú trọng

hơn. Thái Lan là một trong những quốc

gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng nhiều

nhất từ tội phạm mua bán người, đặc biệt

là khi các băng nhóm tội phạm có tổ chức

xuyên quốc gia lợi dụng nước này để trục

Khái niệm “mua bán người” được áp

dụng lần đầu tiên trong khung pháp lý

của Thái Lan khi Đạo luật Phòng, chống mua

bán người B.E. 2551 (2008) (sau đây gọi tắt

1

* Cán bộ phụ trách các vụ án đặc biệt - Đơn vị phòng

chống tội phạm mua bán người - Cục Điều tra Đặc biệt

(DSI) Thái Lan

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 17

KINH NGHIỆM CỦA THÁI LAN TRONG VIỆC...

là “Đạo luật PCMBN”) được ban hành và mua bán người trở nên khó khăn hơn. Thế

có hiệu lực từ ngày 05/6/2008. Định nghĩa

“mua bán người” của Thái Lan thống nhất

với định nghĩa “buôn bán người” trong

Nghị định thư của Liên Hợp Quốc về Ngăn

ngừa, trừng trị và trấn áp tội phạm buôn bán

người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (“Nghị

định thư Palermo”). Theo Điều 6, khoản

1 Điều 6 và Điều 4 của Đạo luật PCMBN

của Thái Lan, “mua bán người” đề cập

đến việc trục lợi từ hoạt động mại dâm, sản

xuất hoặc truyền bá văn hoá phẩm khiêu dâm,

và các hình thức bóc lột khác - bao gồm bóc

lộc tình dục, bóc lột nô lệ, cưỡng ép ăn xin,

cưỡng bức lao động, mua bán nội tạng, hoặc

bất kỳ hành vi tương tự nào khác để cưỡng ép

người khác trái với ý muốn của họ nhằm mục

đích trục lợi. Theo thống kê của Văn phòng

Tổng Chưởng lý Thái Lan (Cục Tố tụng Mua

bán người, 2020), trong năm tài chính 2020

(tháng 10/2019 - tháng 9/2020), tổng số bị

can bị truy tố theo Đạo luật PCMBN trên

toàn quốc là 713 người, trong đó có 617

bị can người Thái Lan và 96 bị can người

nước ngoài. Phân loại vụ án theo hình

thức bóc lột nạn nhân bị mua bán cho thấy

62,15% là bóc lột mại dâm; 16,14% là bóc

lột nô lệ; 10,01% là cưỡng bức lao động;

5,57% là các hình thức bóc lột tình dục

khác và 2,60% là sản xuất, truyền bá văn

hoá phẩm khiêu dâm. Điều này cho thấy

bóc lột tình dục là hình thức bóc lột chủ

yếu của loại tội phạm này.

nhưng theo Báo cáo về tình hình tội phạm

mua bán người của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ

(2020, trang 482-487), tiến triển của Thái

Lan về phòng chống tội phạm mua bán

người chưa được coi là thoả đáng và Thái

Lan được phân loại là nước thuộc Nhóm

2. Báo cáo này cũng cho biết các đối tượng

mua bán người đang tăng cường tuyển mộ

và dụ dỗ các bé trai và bé gái Thái Lan thực

hiện các hành vi tình dục để sản xuất văn

hoá phẩm khiêu dâm (phim, ảnh) đăng

trên Internet. Trong một số trường hợp,

đối tượng mua bán người sử dụng thủ

đoạn dọa phát tán các phim, ảnh khiêu

dâm để ép buộc các em thực hiện hành vi

khiêu dâm. Đây là một vấn đề thách thức

đối với các cơ quan thực thi pháp luật của

Thái Lan, đòi hỏi các cơ quan này phải tăng

cường nâng cao năng lực về công nghệ để

đấu tranh phòng, chống tội phạm mua bán

người sử dụng công nghệ.

1. Tội phạm mua bán người liên quan

đến việc sản xuất, truyền bá văn hoá

phẩm khiêu dâm trẻ em ở Thái Lan

Văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em là sản

phẩm phát sinh của tội phạm xâm hại tình

dục trẻ em. Đối tượng ấu dâm sử dụng

chính văn hoá khiêu dâm trẻ em để dụ dỗ

trẻ em nhằm mục đích xâm hại tình dục.

Loại hình tội phạm này có liên quan chặt

chẽ với tội phạm mua bán trẻ em, mại dâm

trẻ em… Thái Lan nằm trong số ít các quốc

gia đã nhận thức được tầm quan trọng

của việc bảo vệ trẻ em để các em không

trở thành nạn nhân của tội phạm xâm hại

tình dục trẻ em. Đồng thời, Thái Lan đã

ban hành luật về phòng chống văn hoá

Tuy nhiên, Bộ Phát triển xã hội và An

ninh con người (Đơn vị Phòng chống mua

bán người, 2021) cho biết, về mặt thống

kê, tội phạm mua bán người ở Thái Lan

có xu hướng giảm trong 04 năm gần đây

nhờ tăng cường bắt giữ đối tượng mua

bán người cũng như tác động của đại dịch phẩm khiêu dâm trẻ em làm cơ sở pháp

COVID-19 khiến hoạt động của tội phạm lý cho công tác phòng, chống loại hình tội

18 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021

THAPANA BHASATHITI SANYABUTRA

phạm này. Luật của Thái Lan nghiêm cấm

hoá phẩm khiêu dâm trẻ em là tội phạm

các hành vi truyền bá, mua bán văn hoá hình sự, thống nhất với Công ước của Liên

phẩm khiêu dâm trẻ em, bóc lột liên quan Hợp Quốc về Quyền trẻ em và Nghị định thư

không bắt buộc về Mua bán trẻ em, mại dâm trẻ

em và văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em, bổ sung

cho Công ước về Quyền trẻ em. Ngoài ra, các

hành vi tập hợp, mua, bán, bán tự động,

giao, nhận, giam giữ, nhốt, chứa chấp hoặc

nhận bất kỳ người nào dưới 18 tuổi nhằm

mục đích sản xuất hoặc truyền bá văn hoá

phẩm khiêu dâm sẽ bị coi là hành vi mua

bán người theo khoản 2 Điều 6 và Điều 4

của Đạo luật PCMBN và bị phạt tù từ 04 đến

15 năm. Tuy nhiên, dường như loại hình tội

phạm này càng trở nên nghiêm trọng hơn

trong thời gian gần đây do tiến bộ công

nghệ và việc truy cập Internet ngày càng

thuận tiện. Điều này khiến việc sản xuất,

truyền bá văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em

trên mạng Internet ngày càng trở nên dễ

dàng, trong khi việc xoá các nội dung này

khỏi mạng Internet thì khó khăn hơn. Hệ

quả là các nạn nhân trẻ em ngày càng bị

ảnh hưởng nặng nề cả về thể chất và tinh

thần, tác động xã hội cũng ngày càng lớn.

đến khiêu dâm trẻ em, đồng thời nghiêm

cấm hành vi tàng trữ văn hoá phẩm khiêu

dâm trẻ em, coi đây là tội phạm hình sự.

Quy định này tuân thủ Công ước của Liên

Hợp Quốc về Quyền trẻ em (hành vi tàng trữ

văn hoá phẩm khiêu dâm thông thường

không bị coi là vi phạm pháp luật hình sự

hoặc vi phạm pháp luật nói chung). Trong

số các thách thức mà Thái Lan phải đối

mặt trong hoạt động phòng, chống mua

bán người, ngoài việc tội phạm mạng lợi

dụng tiến bộ công nghệ để thực hiện hành

vi phạm tội, chính sách xúc tiến du lịch

của quốc gia này khiến số lượng khách

du lịch ngày càng tăng, đồng thời khiến

tội phạm liên quan đến xâm hại tình dục

trẻ em cũng tăng tương ứng. Nghèo đói

và sự phát triển xã hội dàn trải không có

ưu tiên theo các nhóm xã hội khác nhau

đã dẫn đến việc thiếu quan tâm đến sự

phát triển của người chưa thành niên. Từ

đó, gia tăng về số lượng trẻ em bị dụ dỗ

tham gia sản xuất văn hoá phẩm khiêu

dâm và trở thành nạn nhân của tội phạm

mua bán người.

2. Các biện pháp đặc biệt nhằm thu

thập chứng cứ điện tử trong các vụ án

mua bán người ở Thái Lan

Ngoài việc tham gia sản xuất văn hoá

phẩm khiêu dâm, số lượng trẻ em sử dụng

văn hoá phẩm khiêu dâm cũng ngày càng

tăng, làm trầm trọng hơn tình hình tội

phạm về sản xuất, truyền bá văn hoá phẩm

khiêu dâm trẻ em. Năm 2015, Thái Lan ban

hành Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự (Số. 24)

B.E. 2558 (2015) làm cơ sở pháp lý cho hoạt

động phòng ngừa và trấn áp tội phạm liên

quan đến truyền bá văn hoá phẩm khiêu

dâm trẻ em trên mạng Internet. Luật sửa đổi

Báo cáo về tình hình tội phạm mua bán

người cho thấy đối tượng phạm tội trong

một số vụ án mua bán người đã sử dụng

công nghệ thông tin liên lạc hiện đại như

điện thoại, tin nhắn, phòng trò chuyện trực

tuyến để trao đổi thông tin về các địa điểm

và hoạt động tình dục. Do đó, nếu thu thập

được thông tin về đối tượng phạm tội sử

dụng công nghệ này thì sẽ rất hữu ích cho

việc lập kế hoạch trấn áp tội phạm (bao

gồm xác định đối tượng mua bán người,

Bộ luật Hình sự quy định việc tàng trữ văn đối tượng sử dụng văn hoá phẩm khiêu

Số chuyên đề 02 - 2021 Khoa học Kiểm sát 19

KINH NGHIỆM CỦA THÁI LAN TRONG VIỆC...

dâm, thu thập chứng cứ để bắt giữ và truy

tố đối tượng mua bán người). Tuy nhiên,

hầu hết chứng cứ điện tử là thông tin cá

nhân hoặc thuộc quyền sở hữu của các đơn

vị cung cấp dịch vụ như các công ty viễn

thông, ngân hàng… Quyền riêng tư của

công dân được Hiến pháp Thái Lan bảo vệ

nên việc điều tra các thông tin này bị coi là

vi phạm pháp luật về quyền riêng tư (bao

gồm cả việc kiểm tra thông tin cá nhân

trong máy tính, thiết bị thông tin liên lạc,

hoặc thông tin do con người tạo ra thông

qua các phương tiện điện tử). Nếu chỉ dựa

trên quy định của Bộ luật tố tụng hình sự

thì không có đủ cơ sở pháp lý cho việc thu

thập các chứng cứ điện tử có vai trò quan

trọng trong việc phòng ngừa và trấn áp tội

phạm mua bán người.

đường bưu điện, điện tín, điện thoại, fax, máy

tính, thiết bị thông tin liên lạc, phương tiện

điện tử hoặc phương tiện công nghệ thông tin,

đã được sử dụng hoặc có thể đã được sử dụng

để thực hiện hành vi phạm tội mua bán người,

thì cán bộ có thẩm quyền, với sự chấp thuận

bằng văn bản của Tư lệnh Cảnh sát Hoàng gia

Thái Lan, Cục trưởng Cục Điều tra đặc biệt

(thuộc Bộ Tư pháp), hoặc Tỉnh trưởng (tùy

từng trường hợp cụ thể) có thể gửi đơn yêu

cầu Tòa án Hình sự hoặc Tòa án cấp tỉnh có

thẩm quyền ra lệnh cho phép cán bộ có thẩm

quyền đó được tiếp cận tài liệu hoặc thông tin

đó; quá trình tiếp cận tài liệu hoặc thông tin

phải đảm bảo phù hợp với các tiêu chí và thủ

tục được quy định trong Quy chế do Chánh

án Toà án Tối cao ban hành. Khi xem xét việc

ra lệnh cho phép thu thập thông tin hoặc tài

liệu, Toà án phải cân nhắc đến ảnh hưởng của

việc ra lệnh cho phép tiếp cận thông tin hoặc

tài liệu đến các quyền cá nhân hoặc bất kỳ

quyền nào khác dựa trên các căn cứ sau đây:

(1) Có cơ sở hợp lý để tin rằng hành vi phạm

tội mua bán người đã được thực hiện hoặc

sắp được thực hiện; (2) Có cơ sở hợp lý để tin

rằng việc tiếp cận thông tin sẽ dẫn đến việc

thu thập được thông tin về hành vi phạm tội

mua bán người; (3) Không có phương pháp

nào khác phù hợp hoặc hiệu quả hơn. Lệnh

cho phép tiếp cận thông tin do Tòa án ban

hành có thời hạn không quá 90 ngày, có thể

được ban hành trên cơ sở có điều kiện hoặc

không có điều kiện. Người có liên quan đến tài

liệu hoặc thông tin nêu trong lệnh cho phép

tiếp cận tài liệu hoặc thông tin có nghĩa vụ

hợp tác với cơ quan thực thi pháp luật nhằm

đảm bảo tuân thủ với các quy định trong Điều

này. Sau khi lệnh cho phép tiếp cận tài liệu

hoặc thông tin đã được ban hành, nếu xét thấy

căn cứ về sự cần thiết phải tiếp cận tài liệu

Thống nhất với cam kết của Thái Lan

về việc tập trung giải quyết vấn nạn mua

bán người khi tham gia ký kết Công ước

của Liên Hợp Quốc về Phòng chống tội phạm

có tổ chức xuyên quốc gia năm 2000, Thái

Lan đã triển khai áp dụng phương pháp

điều tra đặc biệt, bao gồm giám sát điện

thoại và thu thập thông tin trao đổi qua

thiết bị điện tử theo quy định của Đạo luật

PCMBN. Đạo luật này mở rộng phạm vi

thông tin các cơ quan thực thi pháp luật

được phép thu thập. Cụ thể, Đạo luật

PCMBN quy định các biện pháp đặc biệt

mà các cơ quan thực thi pháp luật được

phép áp dụng để thu thập tài liệu và thông

tin trao đổi qua thư, điện tín, điện thoại, và

thông tin trao đổi qua thiết bị liên lạc điện

tử trong phạm vi không giới hạn để dùng

làm chứng cứ truy tố vụ án hình sự. Điều

30 của Đạo luật này quy định trong trường

hợp có cơ sở hợp lý để tin rằng có bất kỳ tài

liệu hoặc thông tin nào khác được gửi qua hoặc thông tin không đúng như đã nêu trong

20 Khoa học Kiểm sát Số chuyên đề 02 - 2021

THAPANA BHASATHITI SANYABUTRA

đơn yêu cầu hoặc tình hình đã thay đổi, Toà án

có quyền điều chỉnh lệnh cho phép tiếp cận tài

liệu hoặc thông tin. Trong quá trình thi hành

lệnh của Toà án, cán bộ có thẩm quyền có thể

yêu cầu sự hỗ trợ từ bất cứ người nào để thực

hiện nhiệm vụ. Cán bộ có thẩm quyền phải lập

biên bản chi tiết trình Toà án ra lệnh cho phép

thu thập tài liệu hoặc thông tin ngay sau khi

hoàn thành nhiệm vụ theo lệnh cho phép thu

thập tài liệu hoặc thông tin.

Việc thông tin liên lạc qua thiết bị

điện tử rất phổ biến đối với các loại hình

tội phạm như bóc lột mại dâm, sản xuất

và truyền bá văn hoá phẩm khiêu dâm

nhằm mục đích quảng cáo hoặc thông

tin về hoạt động mại dâm, khiêu dâm trá

hình. Hiện nay, Thái Lan vẫn chưa kiểm

soát được toàn bộ các nội dung truyền

thông hay quảng cáo trên phương tiện

điện tử, do đó các hoạt động tình dục

liên quan đến tội phạm mua bán người

vẫn được quảng cáo công khai. Trước

tình hình này, việc theo dõi, giám sát

các phương tiện điện tử có vai trò quan

trọng thiết yếu đối với công tác phòng,

chống mua bán người. Ngoài ra, các cán

bộ thực thi pháp luật có thể áp dụng các

biện pháp đặc biệt để theo dõi, giám sát

thiết bị điện tử để xác định trước các kế

hoạch thực hiện hành vi phạm tội của đối

tượng mua bán người. Các biện pháp đặc

biệt này là công cụ quan trọng để các cán

bộ thực thi pháp luật thu thập chứng cứ

làm cơ sở bắt giữ và truy tố đối tượng

mua bán người một cách hiệu quả.

Điều khoản trên đây có vai trò quan

trọng đối với công tác phòng, chống tội

phạm mua bán người bởi tội phạm này

thường được thực hiện bởi các nhóm tội

phạm có tổ chức, bất kể phạm vi hoạt

động là trong lãnh thổ quốc gia hay

xuyên quốc gia. Bên cạnh đó, tiến bộ về

công nghệ và các vấn đề về hậu cần/dịch

vụ phụ trợ khiến việc thông tin liên lạc

của các nhóm tội phạm này ngày càng

thuận tiện đã khiến việc bắt giữ và truy

tố đối tượng mua bán người và các đối

tượng có liên quan trong đường dây mua

bán người trở nên khó khăn hơn. Tội

phạm trên khắp thế giới, bao gồm cả tội

phạm mua bán người đều liên lạc thông

qua thiết bị điện tử, có thể là máy tính,

máy nhắn tin hay điện thoại di động.

Nhờ công nghệ thông tin liên lạc hiện

đại, đối tượng mua bán người và các đối

tượng khác trong đường dây mua bán

người không còn phải tiếp xúc trực tiếp

để trao đổi thông tin. Mặt khác, nhờ công

nghệ hiện đại, đối tượng mua bán người

có thể dễ dàng tẩu thoát và xoá thông tin

sau khi đã hoàn thành hành vi phạm tội.

Hơn nữa, một số thông tin có thể dễ dàng

bị mất đi sau khi đã liên lạc xong bởi dữ

liệu điện tử hầu như không để lại dấu vết

về hành vi phạm tội.

Như đã trình bày, thiết bị điện tử là

phương tiện thông tin liên lạc phổ biến

dùng để thực hiện hành vi phạm tội mua

bán người. Nói cách khác, thiết bị điện

tử là nguồn thông tin quan trọng, qua

đó thông tin được lưu trữ và trao đổi

dưới nhiều hình thức khác nhau. Nếu cơ

quan thực thi pháp luật có thể tiếp cận

các thông tin này thì có thể sử dụng làm

chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội

của đối tượng mua bán người. Để tiến

hành điều tra tội phạm mua bán người,

cán bộ thực thi pháp luật phải có quyền

truy cập và theo dõi thông tin bằng

phương pháp hiện đại. Do đó, Đạo luật

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 21

KINH NGHIỆM CỦA THÁI LAN TRONG VIỆC...

PCMBN trao quyền này cho các cán bộ tra tội phạm mua bán người, đặc biệt là

điều tra trên mạng Internet và sử dụng

phương tiện kỹ thuật số.

thực thi pháp luật để họ được tiếp cận

các thông tin đã được sử dụng hoặc có

thể sẽ được sử dụng để thực hiện hành

vi phạm tội. Quy định này tạo điều kiện

cho các cán bộ thực thi pháp luật được

sử dụng công nghệ hiện đại để phòng,

chống tội phạm trong bối cảnh đối tượng

Nhờ tiến bộ công nghệ trong đời

sống hiện đại, người chưa thành niên tại

Thái Lan ngày nay sử dụng mạng xã hội

(Facebook, Twiꢀer, LINE…) hằng ngày

để liên lạc. Mạng xã hội ngày càng được

phạm tội sử dụng công nghệ hiện đại để nhiều đối tượng sử dụng làm phương tiện

thực hiện hành vi phạm tội bởi đây là hình

thức liên lạc tức thời, trong đó người dùng

có thể dễ dàng che giấu danh tính. Tại Thái

Lan, thủ đoạn phổ biến được nhiều đối

tượng phạm tội sử dụng là tạo tài khoản

giả trên mạng xã hội, tiếp cận người chưa

thành niên để dụ dỗ các em gửi ảnh khoả

thân hoặc video khoả thân của các em cho

chúng, sau đó bán các ảnh và video này

trên mạng Internet để trục lợi. Theo các cán

bộ thực thi pháp luật, điều đáng lo ngại

nhất của loại hình tội phạm này là một đối

tượng có thể dụ dỗ và bán phim, ảnh khiêu

dâm của hàng trăm nạn nhân.

thực hiện hành vi phạm tội.

3. Điều tra tội phạm mua bán người

bằng phương tiện điện tử ở Thái Lan

Thực tế cho thấy, để có chuyên môn

giỏi về điều tra, truy tố tội phạm mua

bán người thì cần có nhiều kinh nghiệm

trong lĩnh vực này. Do đó, công tác đào

tạo có vai trò quan trọng thiết yếu để

nâng cao nhận thức và năng lực của các

cán bộ thực thi pháp luật về điều tra,

truy tố tội phạm mua bán người. Mỗi cơ

quan thực thi pháp luật trong lĩnh vực

phòng, chống mua bán người tại Thái

Lan cần có hướng dẫn cụ thể, rõ ràng về

việc đào tạo thường xuyên và liên tục

cho các cán bộ thực thi pháp luật (Chính

phủ Thái Lan, 2020, trang 6). Với sự vào

cuộc mạnh mẽ của Tòa án Tư pháp, Văn

phòng Tổng Chưởng lý (AGO), Cảnh sát

Hoàng gia Thái Lan (RTP), Cục Điều tra

đặc biệt (DSI), Cục Quản lý chính quyền

địa phương (DOPA) và các cơ quan liên

quan khác trong lĩnh vực phòng, chống

mua bán người, nhiều khoá tập huấn đã

được triển khai nhằm nâng cao năng lực

cho các cán bộ thực thi pháp luật để bắt

kịp với tiến bộ công nghệ, vốn là một

thách thức lớn trong hoạt động phòng

ngừa và trấp áp tội phạm mua bán người.

Nội dung tập huấn bao gồm các quy định

pháp luật liên quan, các vấn đề về kỹ

Các cơ quan thực thi pháp luật trong

lĩnh vực phòng ngừa và trấn áp tội phạm

mua án người tại Thái Lan bao gồm: Đơn

vị phòng, chống mua bán người thuộc lực

lượng Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan (RTP),

Cục Điều tra đặc biệt (DSI) thuộc Bộ Tư

pháp, Cục Quản lý chính quyền địa phương

(DOPA) thuộc Bộ Nội vụ… Sau khi Bộ luật

Hình sự được sửa đổi, bổ sung thêm tội

danh về tàng trữ, sản xuất, truyền bá

văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em, Lực

lượng đặc nhiệm về phòng chống tội phạm

xâm hại trẻ em qua mạng Internet (TICAC)

đã được thành lập với sự hỗ trợ từ Cục

Điều tra Liên bang (FBI) và Cơ quan Điều

tra tội phạm xuyên quốc gia (HSI) thuộc Bộ

An ninh Nội địa Hoa Kỳ, nhằm mục đích

thuật và công nghệ trong công tác điều phòng chống tội phạm bóc lột trẻ em

22 Khoa học Kiểm sát Số chuyên đề 02 - 2021

THAPANA BHASATHITI SANYABUTRA

qua mạng Internet. Quy trình nghiệp vụ trẻ em, bao gồm các giai đoạn từ thu thập

thông tin nghiệp vụ, điều tra, khám xét, bắt

giữ đến trình chứng cứ trước Toà. Nhờ đó,

lực lượng đặc nhiệm TICAC đã vào cuộc

mạnh mẽ, góp phần đáng kể vào việc tăng

cường bắt giữ và truy tố các đối tượng bóc

lột trẻ em qua mạng Internet, đồng thời

nâng cao nhận thức của công chúng về tội

phạm bóc lột trẻ em qua mạng Internet.

Mạng lưới của lực lượng đặc nhiệm TICAC

bao phủ cả khu vực nông thôn và thành thị

tại Thái Lan (PMDU, 2020a).

chuẩn của TICAC được đảm bảo thống

nhất với tiêu chuẩn quốc tế. Các cán

bộ của lực lượng đặc nhiệm TICAC sẽ

nhận được thông tin theo thời gian thực

từ Trung tâm Tìm kiếm trẻ em mất tích và

bị bóc lột (NCMEC) của Hoa Kỳ về nạn

nhân và thủ phạm trong các vụ án liên

quan đến Thái Lan, đồng thời phối hợp

chặt chẽ với các cơ quan thực thi pháp

luật tại Hoa Kỳ thông qua đơn vị đầu

mối là Cơ quan Điều tra tội phạm xuyên

quốc gia (HSI) thuộc Bộ An ninh Nội địa

Hoa Kỳ, nhằm mục đích hỗ trợ kịp thời

và phù hợp cho nạn nhân bị mua bán và

phối hợp hiệu quả với các cơ quan thực

thi pháp luật có liên quan. Lực lượng

đặc nhiệm TICAC cũng tích cực tham

gia hoạt động trao đổi thông tin và đào

tạo, tập huấn với nhiều đơn vị chủ chốt

trong lĩnh vực phòng chống tội phạm

xâm hại trẻ em qua mạng Internet.

Theo báo cáo của lực lượng đặc nhiệm

TICAC, số trường hợp xâm hại trẻ em

qua mạng Internet bị bắt giữ ngày càng

tăng, cụ thể là 68 trường hợp năm 2018,

72 trường hợp năm 2019 và 90 trường

hợp năm 2020. Đặc biệt, trong đợt bùng

phát COVID-19 lần thứ nhất, chỉ trong

gần 02 tháng từ 15/4/2020 đến 09/6/2020,

lực lượng đặc nhiệm TICAC đã bắt giữ

53 trường hợp xâm hại trẻ em trên mạng

Internet trong tổng số 90 trường hợp của

cả năm 2020. Trong các vụ việc này, 40

nạn nhân là trẻ em, 31 nạn nhân là nam

giới và 09 nạn nhân là phụ nữ. Điều này

khiến chúng ta phải chất vấn quan điểm

thông thường cho rằng, nạn nhân của

xâm hại tình dục thường là phụ nữ hơn

là nam giới. Ngoài ra, hơn 100 người đã

bị bắt giữ vì hành vi tàng trữ tổng cộng

hơn 150,000 văn hoá phẩm khiêu dâm.

Năm 2019, lực lượng đặc nhiệm TICAC

nhận được báo cáo của một cơ quan Hoa

Kỳ về việc có hơn 120.000 đối tượng

tiêu thụ văn hoá phẩm khiêu dâm có

liên quan đến Thái Lan. Những văn hoá

phẩm khiêu dâm này đang được phát tán

trên thị trường chợ đen và không có bất

Bên cạnh đó, Trung tâm khám nghiệm

chứng cứ điện tử đã được thành lập tại Học

viện Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan (RPCA)

với nhiệm vụ đào tạo, tập huấn cho các cán

bộ thực thi pháp luật, xây dựng hệ thống

khám nghiệm chứng cứ điện tử theo tiêu

chuẩn quốc tế trong khuôn khổ hoạt động

hợp tác giữa Học viện Cảnh sát hoàng gia Thái

Lan và Trung tâm Khám nghiệm chứng cứ số

7 thuộc tỉnh Nakhon Pathom, đồng thời hỗ

trợ hoạt động khám nghiệm chứng cứ điện

tử của lực lượng đặc nhiệm TICAC. Cơ chế

quản lý của TICAC tạo điều kiện thực hiện

các quy trình, thủ tục liên quan một cách

nhanh chóng và thuận tiện hơn trong việc

áp dụng kết quả khám nghiệm chứng cứ

điện tử trong hoạt động phòng ngừa và

trấn áp tội phạm mua bán người vì mục kỳ biện pháp nào để loại bỏ chúng ngay

đích bóc lột tình dục, đặc biệt là mua bán cả sau khi thủ phạm đã bị bắt (PMDU

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 23

KINH NGHIỆM CỦA THÁI LAN TRONG VIỆC...

2020b; Trung tâm Bảo vệ phụ nữ và trẻ em

và Phòng chống mua bán người 2020). Đây của các cơ quan quản lý nhà nước cũng

Ngoài ra, cơ cấu và cách thức tổ chức

dẫn tới một số thách thức. Ví dụ, một số cơ

quan không có kế hoạch phát triển nguồn

nhân lực kỹ thuật số. Các cơ quan này nhìn

chung có tổ chức hoặc tham gia một số hội

thảo, toạ đàm nhưng không có hoạt động

nâng cao nhận thức thường xuyên và liên

tục về kỹ năng số. Năng lực kỹ thuật số

không chỉ là kiến thức trên lý thuyết, mà

còn là sự hiểu biết về kỹ năng thực hành

(cần thời gian để bồi đắp) và thái độ cởi

mở, tiếp thu đối với việc sử dụng thiết bị

điện tử. Bên cạnh đó, một số cơ quan chưa

sẵn sàng cho việc nâng cấp cơ sở vật chất

kỹ thuật số, chuyển đổi sang sử dụng thiết

bị điện tử hoặc chưa quen với thay đổi về

quy trình nghiệp vụ. Một số cán bộ còn

thiếu nhiệt huyết, chưa thực sự chú trọng

đến việc phát triển năng lực kỹ thuật số

của bản thân. Ngoài ra, việc luân chuyển

cán bộ vốn khá phổ biến từ trước đến nay

trong bộ máy chính quyền cũng làm hạn

chế hiệu quả của công tác phòng, chống

mua bán người do một số cán bộ đã học

được hoặc quen thuộc với việc sử dụng

công nghệ trong phòng, chống mua bán

người đã bị luân chuyển sang bộ phận

khác hoặc cơ quan khác, trong khi cán bộ

là một số ví dụ tiêu biểu về tình hình tội

phạm xâm hại tình dục qua mạng tại

Thái Lan, từ đó đặt ra yêu cầu phải thu

thập chứng cứ điện tử trong bối cảnh đối

tượng phạm tội lợi dụng tiến bộ công

nghệ thông tin và truyền thông để tiếp

cận và xâm hại trẻ em qua mạng, thậm

chí ngay tại phòng ngủ của các em trong

khi các bậc cha mẹ không có cách nào để

ngăn chặn. Một số vụ việc chỉ đơn thuần

là sản xuất hoặc tàng trữ văn hoá phẩm

khiêu dâm, trong khi một số vụ việc khác

diễn biến nghiêm trọng hơn, mang tính

chất của tội phạm mua bán người.

4. Thách thức đối với việc thu thập

chứng cứ điện tử trong các vụ án mua

bán người ở Thái Lan

Ngoài tiến bộ về công nghệ thông tin

và các tính năng ngày càng được tăng

cường của các thiết bị điện tử (bao gồm

cả các thiết bị thông thường được sử

dụng trong đời sống hàng ngày và các

thiết bị được thiết kế đặc biệt cho mục

đích phạm tội) khiến thủ đoạn của đối

tượng phạm tội ngày càng trở nên tinh

vi, một trong những trở ngại chính đối

với việc thu thập chứng cứ điện tử trong mới được luân chuyển đến sẽ phải dành

thời gian học lại quy trình nghiệp vụ từ

đầu (Suppachok, 2018; Nopadol, 2020).

các vụ án mua bán người ở Thái Lan là

hạn chế về năng lực kỹ thuật số của các

cán bộ tư pháp hình sự. Cán bộ tư pháp

hình sự tại Thái Lan được tuyển dụng

dựa trên yêu cầu về trình độ, năng lực

cụ thể cho từng vị trí, ví dụ như Cán bộ

điều tra, Công tố viên, Thẩm phán; họ

am hiểu về kiến thức pháp luật nhưng

không có kỹ năng số. Do đó, các cán bộ

tư pháp hình sự thiếu các kinh nghiệm và

kỹ năng thiết yếu đối với việc thu thập,

đánh giá chứng cứ điện tử.

Những vấn đề và trở ngại này có thể

được giải quyết bằng cách tăng cường sử

dụng chứng cứ điện tử để nâng cao hiệu

quả điều tra tội phạm mua bán người. Cán

bộ tư pháp hình sự nên được cử tham dự

các khoá đào tạo, tập huấn về công nghệ

thông tin, sử dụng thiết bị điện tử, các

kiến thức và kỹ năng số có thể sử dụng

liên ngành (thậm chí không liên quan đến

hoạt động phòng chống tội phạm). Theo

24 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021

THAPANA BHASATHITI SANYABUTRA

cách này, tư duy và thái độ của các cán bộ tục là loại hình tội phạm phổ biến nhất

tư pháp hình sự có thể dần thay đổi để tại Thái Lan, tương đương với tội phạm

họ trở nên quen thuộc và dễ chấp nhận

việc sử dụng chứng cứ điện tử hơn. Điểm

mấu chốt ở đây là cần bổ nhiệm các cán

bộ thuộc thế hệ mới, có năng lực tốt về kỹ

thuật số, sẵn sàng sử dụng công nghệ để

cải thiện quy trình nghiệp vụ. Để làm được

điều này, cần đẩy mạnh tư duy sáng tạo,

tăng cường nghiên cứu, đồng thời cần xây

dựng kỹ năng phân tích tốt. Bên cạnh đó,

cần chú trọng nâng cao trình độ kỹ năng

nghiệp vụ của cán bộ trong quá trình công

tác để mỗi cán bộ đều xác định được các

điểm hạn chế của bản thân và tích cực học

hỏi để cải thiện các điểm hạn chế đó. Các

cán bộ có thể học tập nâng cao trình độ

trong thời gian làm việc hoặc ngoài giờ làm

việc. Đồng thời, cần chú trọng việc hướng

dẫn và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cán

bộ, sao cho cán bộ có năng lực tốt về kỹ

thuật số có thể giúp cán bộ thiếu năng lực

kỹ thuật số tiến bộ hơn trong lĩnh vực này

(chứ không chỉ là điều chuyển, phân công

công việc cho người có năng lực kỹ thuật

số) để tất cả các cán bộ làm công tác phòng,

chống mua bán người đều được nâng cao

năng lực một cách thực chất.

về cưỡng bức lao động. Nạn nhân của

tội phạm này bao gồm cả trẻ em và thủ

phạm thường sử dụng công nghệ như lợi

dụng mạng xã hội để tiếp cận và dụ dỗ

trẻ. Những tiến bộ công nghệ, một mặt

bị đối tượng phạm tội lợi dụng để thực

hiện hành vi phạm tội, nhưng mặt khác

cũng tạo điều kiện cho các cán bộ thực

thi pháp luật phòng ngừa và trấn áp tội

phạm, truy vết đối tượng phạm tội, điều

tra và thu thập chứng cứ điện tử, từng

bước trở thành một công cụ hữu ích hỗ

trợ các cán bộ thực thi pháp luật truy bắt

đối tượng phạm tội. Tất cả các cơ quan

liên quan trong công tác phòng, chống

mua bán người (Toà án Tư pháp, Văn phòng

Tổng Chưởng lý (AGO), lực lượng Cảnh sát

Hoàng gia Thái Lan (RTP), Cục Điều tra đặc

biệt (DSI) thuộc Bộ Tư pháp, Cục Quản lý

chính quyền địa phương (DOPA) thuộc Bộ

Nội vụ…) cùng các đối tác quốc tế trong

lĩnh vực này đã và đang kêu gọi điều tra,

thu thập, sử dụng chứng cứ điện tử. Tuy

nhiên, quá trình này còn gặp phải nhiều

khó khăn như sự hạn chế về năng lực

kỹ thuật số của các cán bộ tư pháp hình

sự (cần chú trọng nâng cao trình độ, kỹ

năng và hiểu biết về kỹ thuật số để thích

ứng với môi trường thay đổi ngày càng

nhanh của công nghệ thông tin và thiết

bị điện tử), thiếu phương tiện và cơ sở

vật chất để làm nhiệm vụ. Đây là thách

thức lớn đối với các cán bộ phòng, chống

tội phạm mua bán người sử dụng công

nghệ hiện đại, trong đó đối tượng phạm

Như vậy, có thể thấy tuy Thái Lan

đã triển khai nhiều hoạt động trên cơ sở

thường xuyên và liên tục cả về cải thiện

khung pháp lý và tổ chức bộ máy thực

thi pháp luật nhằm phòng ngừa và trấn

áp tội phạm mua bán người, nhưng tình

hình tội phạm này vẫn tiếp tục diễn biến

phức tạp, đặc biệt là dưới hình thức tội

phạm có tổ chức xuyên quốc gia do đối

tượng phạm tội lợi dụng tiến bộ công tội không chỉ mua bán người bằng xương

nghệ cũng như hoàn cảnh kinh tế - xã hội, bằng thịt như trước đây mà còn chuyển

văn hoá và địa lý của nạn nhân để xây sang bán phẩm giá con người, đặc biệt

dựng thủ đoạn ngày càng tinh vi. Theo khi nạn nhân là trẻ em bị bóc lột tình dục

thống kê, tội phạm xâm hại tình dục tiếp

thông qua công nghệ hiện đại ở phạm vi

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 25

KINH NGHIỆM CỦA THÁI LAN TRONG VIỆC...

năm 2020.” Bộ Phát triển xã hội và An ninh

xuyên quốc gia. Do đó, Thái Lan cần chú

trọng hơn đến công tác thu thập và sử con người. Truy cập ngày 04/5/2021. hꢀps://

dụng chứng cứ điện tử nhằm nâng cao

hiệu quả phòng ngừa và trấn áp tội phạm

mua bán người, từ đó nâng cao vai trò

của hệ thống tư pháp hình sự và bảo vệ

tốt hơn cho các thành viên của xã hội./.

www.e-aht.com/startup/gotoInformationActi

vityDetail?informationID=298

6. Nanchanok Wongsamuth, “Tội phạm

xâm hại tình dục trẻ em qua mạng Internet ở Thái

Lan cao kỷ lục trong thời gian diễn ra đại dịch

COVID-19”. Reuters. Truy cập ngày 19/6/2020.

hꢀps://www.reuters.com/article/us-thailand-

sexcrimes-internet-trfn-idUSKBN23P33K

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trung tâm Bảo vệ phụ nữ và trẻ em

và Phòng chống mua bán người. “Bắt giữ 53

đối tượng xâm hại trẻ em qua mạng trên toàn

quốc.” Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan. Truy

cập ngày 18/6/2020, hꢀp://www.thaianti-

humantraffickingaction.org/Home/wp-

content/uploads/2020/06/TICAC-and-the-

Child-Woman-Protection-and-Anti-Human-

Trafficking-Center-on-operations-to-clamp-

down-online-child-predators-during-the-

ﬁrst-half-of-2020.pdf

7. Nopadol Penpachoom, “Xây dựng

hướng dẫn trên web về tạo trang web cơ quan để

thúc đẩy nâng cao trình độ kỹ thuật số cho cán bộ

chính quyền” Tạp chí khoa học Mahachula 7,

số. 01 (2020), tr.204-217

8. Đơn vị thực thi của Thủ tướng

(PMDU), “Chính phủ Thái Lan triệt phá đường

dây tội phạm xâm hại tình dục trẻ em và sản xuất,

truyền bá văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em qua

mạng”. PMDU. 2020a. hꢀps://www.pmdu.

go.th/timeline-ticac/

2. Cơ quan Xúc tiến kinh tế số (DEPA),

“Cơ quan Xúc tiến kinh tế số cho biết kết quả

điều tra trực tuyến chỉ ra rằng trẻ em Thái

Lan phải đối mặt với 4 nguy cơ trên mạng

Internet” DEPA, 2019, hꢀps://www.depa.

or.th/en/article-view/4

9. Đơn vị thực thi của Thủ tướng (PMDU),

“4 tháng từ khi bùng phát đại dịch COVID-19

và nguy cơ trên mạng Internet đối với trẻ em tại

Thái Lan”. PMDU. 2020b. hꢀps://www.pmdu.

go.th/online-crime-in-4-month-of-covid-19/.

3. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, “Báo cáo về tình

hình tội phạm mua bán người năm 2020”, Hoa

Kỳ. Tháng 6/2020, hꢀps://www.state.gov/wp-

content/uploads/2020/06/2020-TIP-Report-

Complete-062420-FINAL.pdf

10. Chính phủ Thái Lan, “Báo cáo của

Chính phủ Thái Lan về công tác phòng, chống

mua bán người”. 2020. hꢀp://www.thaianti-

humantraffickingaction.org/Home/wp-

content/uploads/2021/02/Thailand-country-

report-on-anti-trafficking-efforts-2020-

FINAL-1-Feb-2020.pdf

4. Cục Tố tụng Mua bán người, “Số liệu

thống kê”, Văn phòng Tổng chưởng lý. Truy

cập ngày 08/6/2021. hꢀps://caht.ago.go.th/

Home/CheckPageType?Page=NA%3D%3D&

Parent=NTU%3D&Menu=OTM%3D&Relate=

MTI%3D.

11. Suppachok Nitsoonkit, “Hướng dẫn

triển khai Chính phủ điện tử trong các đơn vị công

lập”. Tạp chí Nghiên cứu Quốc phòng 9 số 2

(2018): tr.37-48.

5. Đơn vị Phòng chống mua bán người,

“Tóm tắt báo cáo kết quả công tác phòng ngừa

và trấn áp tội phạm mua bán người tại Thái Lan

26 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021