Hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan đến công tác thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
HOꢀN THIỆN CꢁC QUY ĐỊNH CỦA PHꢁP LUẬT LIÊN QUAN
ĐꢂN CÔNG TꢁC THU HỒI TꢀI SẢN TRONG CꢁC VỤ ꢁN
THAM NHŨNG, KINH Tꢂ
Trần Văn Dũng*
* TS. Bộ Tư pháp
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Trong phꢂm vi bꢃi viết nꢃy, tꢄc giả trình bꢃy, đꢄnh giꢄ cꢄc quy đꢌnh cꢁa
phꢄp luật liên quan đến công tꢄc thu hồi tꢃi sản trong cꢄc vụ ꢄn tham
nhũng, kinh tế, trong đꢇ chꢁ yếu tập trung phân tꢎch cꢄc hꢂn chế, bất cập
trên thꢈc tế vꢃ đꢉ xuất cꢄc kiến nghꢌ hoꢃn thiꢀn.
Từ khóa: Thu hồi tꢃi sản tham
nhũng; cꢄc vụ ꢄn tham nhũng,
kinh tế; phꢍng, chống tham
nhũng.
Lịch sử bài viết:
Nhận bꢃi
Biên tập
Duyꢀt bꢃi
: 12/01/2021
: 26/01/2021
: 28/01/2021
Article Infomation:
Abstract:
In the scope of this article, the author provides discussions and assessments
of the applicable legal provisions related to property recovery in economic
law cases and corruption ones, in which it is mainly focused on an analysis
of the actual shortcomings and suggestions for further improvements of
such legal regulations.
K e y w o r d s : C o r r u p t e d
property recovery; economic
and corruption law cases; anti-
corruption.Article
History:
Received
Edited
: 12 Jan. 2021
: 26 Jan. 2021
: 28 Jan. 2021
Approved
1. Các quy định của pháp luật liên quan
đến công tác thu hồi tài sản trong các vụ
án tham nhũng, kinh tế
được hoꢃn thiꢀn vꢃ cꢇ thꢊ khꢄi quꢄt thꢃnh
cꢄc nhꢇm sau:
1.1. Các quy định của pháp luật về
phòng, chống tham nhũng, thanh tra, kiểm
toán: Luật phꢍng, chống tham nhũng (Luật
PCTN) năm 2018 quy đꢌnh cꢄc nguyên tắc
như: “Tài sản tham nhũng phải được thu
hồi, trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý
hợp pháp hoặc tịch thu theo quy định của
pháp luật. Thiệt hại do hành vi tham nhũng
gây ra phải được khắc phục; người có hành
Hiꢀu quả cꢁa hoꢂt động thu hồi tꢃi sản
trong cꢄc vụ ꢄn tham nhũng, kinh tế không
chꢅ bắt đꢆu từ khi bản ꢄn cꢇ hiꢀu lꢈc phꢄp
luật mꢃ phụ thuộc nhiꢉu vꢃo kết quả từ khi
phꢄt hiꢀn, thanh tra, kiꢊm tra, kiꢊm toꢄn đến
quꢄ trình điꢉu tra, truy tố, xét xꢋ. Qua rꢃ
soꢄt, cꢇ thꢊ thấy cꢄc quy đꢌnh cꢁa phꢄp luật
hiꢀn hꢃnh tương đối rộng, đang ngꢃy cꢃng
8
Số 05(429) - T3/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
vi tham nhũng gây thiệt hại phải bồi thường
theo quy định của pháp luật” (Điꢉu 93).
Như vậy, Luật PCTN đã xꢄc đꢌnh trong quꢄ
trình phꢄt hiꢀn, xꢋ lý tham nhũng, nếu xꢄc
đꢌnh được lꢃ tꢃi sản tham nhũng thì phải thu
hồi, tꢌch thu vꢉ cho Nhꢃ nưꢏc; nếu xꢄc đꢌnh
cꢇ thiꢀt hꢂi do hꢃnh vi tham nhũng gây ra
thì cơ quan, tổ chꢐc, đơn vꢌ, cꢄ nhân bꢌ thiꢀt
hꢂi cꢇ quyꢉn yêu cꢆu ngưꢑi cꢇ hꢃnh vi tham
nhũng phải bồi thưꢑng, bồi hoꢃn. Bên cꢂnh
đꢇ, đꢊ khuyến khꢎch ngưꢑi cꢇ hꢃnh vi tham
nhũng chꢁ động khai bꢄo trưꢏc khi bꢌ phꢄt
hiꢀn, tꢎch cꢈc hꢂn chế thiꢀt hꢂi do hꢃnh vi
trꢄi phꢄp luật cꢁa mình gây ra, tꢈ giꢄc nộp
lꢂi tꢃi sản tham nhũng, Luật PCTN quy đꢌnh
trong cꢄc trưꢑng hợp nꢃy cꢇ thꢊ xem xét
giảm nhẹ hình thꢐc kỷ luật, hình phꢂt hoặc
miễn truy cꢐu trꢄch nhiꢀm hình sꢈ theo quy
đꢌnh cꢁa phꢄp luật (khoản 4 Điꢉu 92).
lý nhꢒng vụ viꢀc cꢇ dấu hiꢀu cꢁa tội phꢂm,
vi phꢂm phꢄp luật cꢁa cơ quan, tổ chꢐc,
cꢄ nhân đã được phꢄt hiꢀn thông qua hoꢂt
động kiꢊm toꢄn” (khoản 12 Điꢉu 10).
1.2. Các quy định của pháp luật hình sự
và tố tụng hình sự: Bộ luật Hình sꢈ (BLHS)
năm 2015 (đã được sꢋa đổi, bổ sung một số
điꢉu năm 2017) đã cꢇ nhiꢉu điꢊm mꢏi nhằm
tăng cưꢑng thu hồi tꢃi sản trong cꢄc vụ ꢄn
kinh tế, tham nhũng như: (i) bổ sung cꢄc
tội phꢂm tham nhũng lꢃ đối tượng ꢄp dụng
hình phꢂt bổ sung tꢌch thu tꢃi sản (Điꢉu 45);
(ii) bổ sung khoản thu lợi bất chꢎnh từ viꢀc
phꢂm tội khi ꢄp dụng biꢀn phꢄp tư phꢄp tꢌch
thu vật, tiꢉn trꢈc tiếp liên quan đến tội phꢂm
(Điꢉu 47) đꢊ thu hồi tꢃi sản tham nhũng
vꢉ cho Nhꢃ nưꢏc; (iii) Đối vꢏi vật, tiꢉn bꢌ
ngưꢑi phꢂm tội chiếm đoꢂt hoặc sꢋ dụng
trꢄi phép, thì không tꢌch thu mꢃ trả lꢂi cho
chꢁ sở hꢒu hoặc ngưꢑi quản lý hợp phꢄp;
(iv) buộc trả lꢂi tꢃi sản đã chiếm đoꢂt cho
chꢁ sở hꢒu hoặc ngưꢑi quản lý hợp phꢄp,
phải sꢋa chꢒa hoặc bồi thưꢑng thiꢀt hꢂi vật
chất đã được xꢄc đꢌnh do hꢃnh vi phꢂm tội
gây ra (khoản 1 Điꢉu 48). Đây lꢃ cơ sở phꢄp
lý đꢊ tꢍa ꢄn ꢄp dụng cꢄc biꢀn phꢄp tư phꢄp
nhằm thu hồi tꢃi sản trong cꢄc vụ ꢄn kinh tế,
tham nhũng.
Luật Thanh tra năm 2010 quy đꢌnh ngưꢑi
ra quyết đꢌnh thanh tra cꢇ thẩm quyꢉn
“Quyết đꢌnh thu hồi tiꢉn, tꢃi sản bꢌ chiếm
đoꢂt, sꢋ dụng trꢄi phép hoặc bꢌ thất thoꢄt
do hꢃnh vi vi phꢂm phꢄp luật cꢁa đối tượng
thanh tra gây ra” (điꢊm k khoản 1 Điꢉu 48
vꢃ điꢊm i khoản 1 Điꢉu 55). Đồng thꢑi, khi
kết luận thanh tra phải “Xꢄc đꢌnh rõ tꢎnh
chất, mꢐc độ vi phꢂm, nguyên nhân, trꢄch
nhiꢀm cꢁa cơ quan, tổ chꢐc, cꢄ nhân cꢇ
hꢃnh vi vi phꢂm phꢄp luật; Biꢀn phꢄp xꢋ lý
theo thẩm quyꢉn vꢃ kiến nghꢌ biꢀn phꢄp xꢋ
lý” (khoản 2 Điꢉu 50 Luật Thanh tra).
Bộ luật Tố tụng hình sꢈ (BLTTHS) năm
2015, quy đꢌnh cụ thꢊ trꢄch nhiꢀm cꢁa Thꢁ
trưởng, Phꢇ Thꢁ trưởng cơ quan điꢉu tra,
Điꢉu tra viên, cꢁa Viꢀn trưởng, Phꢇ Viꢀn
trưởng Viꢀn kiꢊm sꢄt, kiꢊm sꢄt viên, Chꢄnh
ꢄn, Phꢇ Chꢄnh ꢄn, Thẩm phꢄn trong viꢀc
quyết đꢌnh ꢄp dụng cꢄc biꢀn phꢄp ngăn
chặn, biꢀn phꢄp cưỡng chế như đặt cọc, kê
biên, phong tỏa tꢃi sản, tꢃi khoản đꢊ thu hồi
tꢃi sản tham nhũng1.
Luật Kiꢊm toꢄn nhꢃ nưꢏc đã quy đꢌnh
nhiꢀm vụ cꢁa Kiꢊm toꢄn nhꢃ nưꢏc khi phꢄt
hiꢀn vi phꢂm phꢄp luật thì cơ quan kiꢊm
toꢄn: “Chuyꢊn hồ sơ cho cơ quan điꢉu tra,
Viꢀn kiꢊm sꢄt nhân dân vꢃ cơ quan khꢄc
cꢁa Nhꢃ nưꢏc cꢇ thẩm quyꢉn xem xét, xꢋ
1 Điꢉu 128 BLTTHS năm 2015 quy đꢌnh cụ thꢊ vꢉ thẩm quyꢉn, căn cꢐ, điꢉu kiꢀn ꢄp dụng biꢀn phꢄp cưỡng
chế kê biên tꢃi sản; theo đꢇ, kê biên tꢃi sản chꢅ ꢄp dụng đối vꢏi bꢌ can, bꢌ cꢄo vꢉ tội mꢃ Bộ luật Hình sꢈ quy
đꢌnh hình phꢂt tiꢉn hoặc cꢇ thꢊ bꢌ tꢌch thu tꢃi sản hoặc đꢊ bảo đảm bồi thưꢑng thiꢀt hꢂi. Nhꢒng ngưꢑi cꢇ thẩm
quyꢉn quy đꢌnh tꢂi khoản 1 Điꢉu 113 cꢁa Bộ luật nꢃy, Thẩm phꢄn chꢁ tọa phiên tꢍa cꢇ quyꢉn ra lꢀnh kê biên
tꢃi sản. Tꢃi sản bꢌ kê biên được giao cho chꢁ tꢃi sản hoặc ngưꢑi quản lý hợp phꢄp hoặc ngưꢑi thân thꢎch cꢁa họ
Số 05(429) - T3/2021
9
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
1.3. Các quy định của pháp luật dân sự
và tố tụng dân sự và pháp luật về đất đai:
Bộ luật Dân sꢈ (BLDS) năm 2015 quy đꢌnh
vꢉ cꢄc biꢀn phꢄp bảo vꢀ quyꢉn sở hꢒu (Điꢉu
164), quyꢉn đꢍi lꢂi tꢃi sản (Điꢉu 166), quyꢉn
yêu cꢆu bồi thưꢑng thiꢀt hꢂi (Điꢉu 170).
gồm: Phong tỏa tꢃi khoản, tꢃi sản; tꢂm giꢒ
tꢃi sản, giấy tꢑ vꢃ tꢂm dừng viꢀc đăng ký,
chuyꢊn dꢌch, thay đổi hiꢀn trꢂng vꢉ tꢃi sản.
Cꢄc biꢀn phꢄp cưỡng chế thi hꢃnh ꢄn bao
gồm: Khấu trừ tiꢉn trong tꢃi khoản; thu hồi,
xꢋ lý tiꢉn, giấy tꢑ cꢇ giꢄ cꢁa ngưꢑi phải thi
hꢃnh ꢄn; trừ vꢃo thu nhập cꢁa ngưꢑi phải
thi hꢃnh ꢄn; kê biên, xꢋ lý tꢃi sản cꢁa ngưꢑi
phải thi hꢃnh ꢄn, kꢊ cả tꢃi sản đang do ngưꢑi
thꢐ ba giꢒ; khai thꢄc tꢃi sản cꢁa ngưꢑi phải
thi hꢃnh ꢄn; buộc chuyꢊn giao vật, chuyꢊn
giao quyꢉn tꢃi sản, giấy tꢑ vꢃ buộc ngưꢑi
phải thi hꢃnh ꢄn thꢈc hiꢀn hoặc không được
thꢈc hiꢀn công viꢀc nhất đꢌnh.
Bộ luật Tố tụng dân sꢈ năm 2015 quy
đꢌnh cꢄc biꢀn phꢄp đꢊ thu hồi tꢃi sản như:
Kê biên tꢃi sản đang tranh chấp; cấm
chuyꢊn dꢌch quyꢉn vꢉ tꢃi sản đối vꢏi tꢃi sản
đang tranh chấp; cấm thay đổi hiꢀn trꢂng
tꢃi sản đang tranh chấp; cho thu hoꢂch,
cho bꢄn hoa mꢃu hoặc sản phẩm, hꢃng hꢇa
khꢄc; phong tỏa tꢃi khoản tꢂi ngân hꢃng,
tổ chꢐc tꢎn dụng khꢄc, kho bꢂc nhꢃ nưꢏc;
phong tỏa tꢃi sản ở nơi gꢋi giꢒ; phong tỏa
tꢃi sản cꢁa ngưꢑi cꢇ nghĩa vụ… đồng thꢑi
quy đꢌnh ꢄp dụng cꢄc biꢀn phꢄp khẩn cấp
tꢂm thꢑi khꢄc nhằm thu hồi tꢃi sản. Vꢉ thꢑi
hꢂn, khoản 3 Điꢉu 133 BLTTDS năm 2015
quy đꢌnh: “Trong thꢑi hꢂn 48 giꢑ, kꢊ từ thꢑi
điꢊm nhận được đơn yêu cꢆu, Thẩm phꢄn
phải xem xét vꢃ ra quyết đꢌnh ꢄp dụng biꢀn
phꢄp khẩn cấp tꢂm thꢑi”.
1.5. Các quy định của pháp luật về giá;
Luật Phá sản; Luật Phòng, chống rửa tiền;
Luật các tổ chức tín dụng; Luật Tương
trợ tư pháp: Điꢉu 32 Luật vꢉ giꢄ quy đꢌnh
Chꢐng thư thẩm đꢌnh giꢄ được sꢋ dụng lꢃm
một trong nhꢒng căn cꢐ đꢊ xem xét, quyết
đꢌnh hoặc phê duyꢀt giꢄ khởi điꢊm đối vꢏi
tꢃi sản đấu giꢄ. Điꢉu 4 Luật Đấu giꢄ tꢃi sản
quy đꢌnh tꢃi sản đấu giꢄ gồm cꢇ “Tꢃi sản thi
hꢃnh ꢄn theo quy đꢌnh cꢁa phꢄp luật vꢉ thi
hꢃnh ꢄn dân sꢈ” trình tꢈ, thꢁ tục bꢄn đấu giꢄ
tꢃi sản thi hꢃnh ꢄn thꢈc hiꢀn theo cꢄc quy
đꢌnh chung.
Phꢄp luật vꢉ đất đai không trꢈc tiếp quy
đꢌnh cꢄc biꢀn phꢄp thu hồi tꢃi sản nhưng cꢄc
nguyên tắc xꢄc đꢌnh giꢄ đất, loꢂi đất cꢇ liên
quan nhiꢉu đến viꢀc thẩm đꢌnh giꢄ, bꢄn đấu
giꢄ tꢃi sản lꢃ đất đai.
Luật Phꢍng, chống rꢋa tiꢉn chꢁ yếu quy
đꢌnh vꢉ cꢄc biꢀn phꢄp phꢍng ngừa, phꢄt hiꢀn,
ngăn chặn, xꢋ lý tổ chꢐc, cꢄ nhân cꢇ hꢃnh vi
hợp phꢄp hꢇa nguồn gốc cꢁa tꢃi sản do phꢂm
tội mꢃ cꢇ (trong đꢇ cꢄc cꢄc tội phꢂm vꢉ tham
nhũng); hợp tꢄc quốc tế vꢉ phꢍng, chống rꢋa
tiꢉn, giúp cho viꢀc phꢄt hiꢀn, thu hồi tꢃi sản
1.4. Các quy định của pháp luật thi hành
án dân sự: Cꢄc biꢀn phꢄp thu hồi tꢃi sản
trong Luật THADS gồm cꢄc biꢀn phꢄp bảo
đảm vꢃ cꢄc biꢀn phꢄp cưỡng chế thi hꢃnh
ꢄn. Cꢄc biꢀn phꢄp bảo đảm thi hꢃnh ꢄn, bao
bảo quản. Ngưꢑi được giao bảo quản mꢃ cꢇ hꢃnh vi tiêu dùng, chuyꢊn nhượng, đꢄnh trꢄo, cất giấu, hꢁy hoꢂi
tꢃi sản bꢌ kê biên thì phải chꢌu trꢄch nhiꢀm hình sꢈ theo quy đꢌnh cꢁa Bộ luật Hình sꢈ.
Điꢉu 129 quy đꢌnh vꢉ thẩm quyꢉn, căn cꢐ, điꢉu kiꢀn ꢄp dụng biꢀn phꢄp phong tỏa tꢃi khoản. Cụ thꢊ, phong
tỏa tꢃi khoản ꢄp dụng đối vꢏi ngưꢑi bꢌ buộc tội vꢉ tội mꢃ Bộ luật Hình sꢈ quy đꢌnh hình phꢂt tiꢉn, bꢌ tꢌch thu
tꢃi sản hoặc đꢊ bảo đảm bồi thưꢑng thiꢀt hꢂi khi cꢇ căn cꢐ xꢄc đꢌnh ngưꢑi đꢇ cꢇ tꢃi khoản tꢂi tổ chꢐc tꢎn dụng
hoặc Kho bꢂc Nhꢃ nưꢏc. Phong tỏa tꢃi khoản cũng được ꢄp dụng đối vꢏi tꢃi khoản cꢁa ngưꢑi khꢄc nếu cꢇ căn
cꢐ cho rằng số tiꢉn trong tꢃi khoản đꢇ liên quan đến hꢃnh vi phꢂm tội cꢁa ngưꢑi bꢌ buộc tội. Nhꢒng ngưꢑi cꢇ
thẩm quyꢉn quy đꢌnh tꢂi khoản 1 Điꢉu 113 cꢁa Bộ luật nꢃy, Thẩm phꢄn chꢁ tọa phiên tꢍa cꢇ quyꢉn ra lꢀnh
phong tỏa tꢃi khoản. Ngưꢑi được giao thꢈc hiꢀn lꢀnh phong tỏa, quản lý tꢃi khoản bꢌ phong tỏa mꢃ giải tỏa viꢀc
phong tỏa tꢃi khoản thì phải chꢌu trꢄch nhiꢀm hình sꢈ theo quy đꢌnh cꢁa Bộ luật Hình sꢈ năm 2015.
10
Số 05(429) - T3/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
tham nhũng được thuận lợi, trꢄch nhiêm cꢁa
cꢄc tổ chꢐc tꢎn dụng giúp cho viꢀc phꢄt hiꢀn,
thu giꢒ được thuận lợi.
dân sꢈ, trong giai đoꢂn từ 2013 đến nay đã
vꢃo cuộc quyết liꢀt, nhiꢉu vụ ꢄn tham nhũng,
kinh tế đặc biꢀt lꢏn được phꢄt hiꢀn điꢉu tra,
xꢋ lý, thu hồi vꢃ khắc phục thiꢀt hꢂi.
Luật cꢄc tổ chꢐc tꢎn dụng không quy
đꢌnh trꢈc tiếp cꢄc biꢀn phꢄp thu hồi tꢃi sản
đối vꢏi cꢄc vụ ꢄn kinh tế, tham nhũng. Tuy
nhiên, viꢀc không tuân thꢁ cꢄc nguyên tắc
thẩm đꢌnh giꢄ tꢃi sản cho vay trong thꢈc tế
lꢃm ảnh hưởng nhiꢉu đến hiꢀu quả công tꢄc
thu hồi tꢃi sản trong cꢄc vụ ꢄn hình sꢈ vꢉ
tham nhũng, kinh tế.
Cꢄc cơ quan kiꢊm toꢄn đã kiến nghꢌ
xꢋ lý tꢃi chꢎnh 396.270 tỷ đồng; đã phꢄt
hiꢀn 22 vụ viꢀc cꢇ dấu hiꢀu vi phꢂm phꢄp
luật vꢉ quản lý kinh tế; chuyꢊn 22 vụ viꢀc
nꢃy sang cơ quan cảnh sꢄt điꢉu tra cꢄc cấp
đꢊ điꢉu tra, xꢋ lý theo quy đꢌnh cꢁa phꢄp
luật; cung cấp 476 bꢄo cꢄo kiꢊm toꢄn vꢃ
cꢄc tꢃi liꢀu liên quan cho cơ quan cꢇ thẩm
quyꢉn phục vụ công tꢄc điꢉu tra, kiꢊm tra,
giꢄm sꢄt2.
Luật Phꢄ sản năm 2014 không quy đꢌnh
trꢈc tiếp cꢄc biꢀn phꢄp thu hồi tꢃi sản tham
nhũng, nhưng cꢇ ảnh hưởng đến hiꢀu quả
vꢃ tiến độ thu hồi tꢃi sản tham nhũng nhất
lꢃ quy đꢌnh vꢉ trưꢑng hợp Chấp hꢃnh viên
phải ra quyết đꢌnh tꢂm đình chꢅ, đình chꢅ thi
hꢃnh ꢄn khi doanh nghiꢀp lꢃm đơn xin mở
thꢁ tục phꢄ sản vꢃ Tꢍa ꢄn cꢇ thông bꢄo thụ
lý hoặc quyết đꢌnh mở thꢁ tục phꢄ sản.
Cꢄc cơ quan thanh tra đã tập trung thanh
tra cꢄc lĩnh vꢈc nhꢂy cảm, dễ phꢄt sinh tiêu
cꢈc, tham nhũng; qua thanh tra đã kiến nghꢌ
thu hồi 309.604 tỷ đồng, 20.668 ha đất, kiến
nghꢌ xꢋ lý trꢄch nhiꢀm 14.046 tập thꢊ, nhiꢉu
cꢄ nhân, chuyꢊn cơ quan điꢉu tra 629 vụ,
797 đối tượng; kiến nghꢌ thu hồi 208.767
nghìn tỷ đồng vꢃ 8.619 ha đất, kiến nghꢌ
xꢋ lý trꢄch nhiꢀm 78.704 tập thꢊ, nhiꢉu cꢄ
nhân, chuyꢊn cơ quan điꢉu tra xem xét, xꢋ
lý 435 vụ 648 đối tượng3.
Luật Tương trợ tư phꢄp liên quan đến thu
hồi tꢃi sản tham nhũng chꢁ yếu lꢃ quy đꢌnh
vꢉ nguyên tắc, thẩm quyꢉn, trình tꢈ, thꢁ tục
thꢈc hiꢀn tương trợ tư phꢄp vꢉ dân sꢈ, hình
sꢈ; trꢄch nhiꢀm cꢁa cꢄc cơ quan nhꢃ nưꢏc
Viꢀt Nam trong tương trợ tư phꢄp. Đây lꢃ
căn cꢐ phꢄp lý quan trọng đꢊ cꢄc cơ quan cꢇ
thẩm quyꢉn thꢈc hiꢀn cꢄc hoꢂt động tương
trợ tư phꢄp giꢒa Viꢀt Nam vꢏi cꢄc nưꢏc,
trong đꢇ cꢇ cꢄc hoꢂt động liên quan đến viꢀc
thu hồi tꢃi sản tham nhũng ở nưꢏc ngoꢃi; tꢂo
nꢉn tảng cho cꢄc hoꢂt động hợp tꢄc quốc tế
trong thu tꢃi sản do phꢂm tội tham nhũng.
Cơ quan điꢉu tra trong Công an nhân
dân (từ năm 2013 đến năm 2018) đã thu
hồi 75.840,634 tỷ đồng/130.442.775 tỷ
đồng thiꢀt hꢂi do tội phꢂm gây ra (đꢂt tỷ lꢀ
58,14%). Năm 2019 đã thu hồi 11.209,637
tỷ đồng/17.839,952 tỷ đồng bꢌ thiꢀt hꢂi
(đꢂt tỷ lꢀ 62,83%). Tꢎnh riêng 06 thꢄng đꢆu
năm 2020, đã thu hồi 1.661 tỷ đồng/2.470
tỷ đồng thiꢀt hꢂi (đꢂt 67,24%) vꢃ thu hồi
3.747m2 đất/46.987m2 đất bꢌ chiếm đoꢂt4.
2. Kết quả thu hồi tài sản trong các vụ
án tham nhũng, kinh tế trong thời gian qua
Cꢄc cơ quan kiꢊm sꢄt đã kiꢊm sꢄt số vụ
ꢄn tham nhũng, kinh tế vꢃ số tiꢉn, tꢃi sản
Cꢄc cơ quan kiꢊm tra, thanh tra, kiꢊm
toꢄn, điꢉu tra, truy tố, xét xꢋ vꢃ thi hꢃnh ꢄn
2
Ban Nội chꢎnh Trung ương, Bꢄo cꢄo tổng kết công tꢄc phꢍng, chống tham nhũng giai đoꢂn 2013-2020,
phương hưꢏng, nhiꢀm vụ, giải phꢄp thꢑi gian tꢏi (tꢃi liꢀu phục vụ Hội nghꢌ Tổng kết công tꢄc phꢍng, chống
tham nhũng từ khi thꢃnh lập Ban Chꢅ đꢂo Trung ương vꢉ PCTN, nhất lꢃ từ đꢆu nhiꢀm kỳ Đꢂi hội XII đến nay).
3 Ban Nội chꢎnh Trung ương, Tlđd.
4 Ban Nội chꢎnh Trung ương, Tlđd.
Số 05(429) - T3/2021
11
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
phải thu hồi lꢃ 8.531vụ/ 90.384 tỷ đồng; ꢄp
dụng cꢄc biꢀn phꢄp tꢌch thu, thu giꢒ, tꢂm
giꢒ, kê biên, phong tỏa tꢃi khoản theo quy
đꢌnh cꢁa Bộ luật Tố tụng hình sꢈ thu hồi
được 51.334 tỷ đồng (đꢂt tỷ lꢀ 56,79%).
Viꢀn kiꢊm sꢄt cꢄc cấp đã kiꢊm sꢄt 100%
cꢄc vụ ꢄn được cꢄc cơ quan tiến hꢃnh tố
tụng ꢄp dụng cꢄc biꢀn phꢄp thu hồi tꢃi sản
theo quy đꢌnh cꢁa phꢄp luật, kꢌp thꢑi kiến
nghꢌ cơ quan điꢉu tra thꢈc hiꢀn, ꢄp dụng
biꢀn phꢄp tꢂm giꢒ tꢃi sản lꢃ vật chꢐng cꢁa
cꢄc vụ ꢄn; yêu cꢆu kê biên tꢃi sản, phong
tỏa tꢃi khoản, tꢂm giꢒ tiꢉn, tꢃi sản đꢊ bảo
đảm thi hꢃnh ꢄn5.
tổng số 80 vụ. Tꢎnh đến 31/10/2020, tổng
số tiꢉn phải thu hồi trên 87.535 tỷ; đã thi
hꢃnh xong lꢃ trên 22.767 tỷ đồng, tương
ꢐng 26%; cꢍn phải thi hꢃnh lꢃ 64.768 tỷ
tương ꢐng 74%. Riêng năm 2020 đã thi
hꢃnh được số tiꢉn hơn 14.000 tỷ đồng,
bằng 61% tổng số tiꢉn đã thi hꢃnh xong từ
năm 2013 đến nay7.
Mặc dù kết quả thu hồi tꢃi sản trong
cꢄc vụ ꢄn tham nhũng, kinh tế cꢇ nhiꢉu
chuyꢊn biến, số tiꢉn, tꢃi sản thu hồi cao
hơn so vꢏi nhꢒng năm trưꢏc đây nhưng
tỷ lꢀ thu hồi trên tổng số phải thu hồi vẫn
cꢍn thấp. Một trong nhꢒng nguyên nhân
cꢁa hꢂn chế trên lꢃ do phꢄp luật vꢉ thu hồi
tꢃi sản bꢌ thất thoꢄt, bꢌ chiếm đoꢂt vẫn cꢍn
nhiꢉu bất cập.
Tꢍa ꢄn nhân dân (TAND) cꢄc cấp đã xét
xꢋ sơ thẩm đối vꢏi 7.399/14.044 bꢌ cꢄo;
TAND cấp tꢅnh vꢃ TAND cấp cao (trưꢏc
đây lꢃ Tꢍa phúc thẩm TANDTC) đã xét xꢋ
phúc thẩm đối vꢏi 2.164 vụ/3.968 bꢌ cꢄo.
Tꢍa ꢄn nhân dân cꢄc cấp đã chuyꢊn đến cơ
quan THADS cꢄc cấp 4.294 bản ꢄn, quyết
đꢌnh vꢏi tổng giꢄ trꢌ tiꢉn, tꢃi sản phải thu
hồi 58.896 tỷ đồng. Riêng năm 2019, khi
xét xꢋ cꢄc vụ ꢄn hình sꢈ vꢉ tham nhũng,
kinh tế, cꢄc Tꢍa ꢄn cấp sơ thẩm đã quyết
đꢌnh, xꢄc đꢌnh giꢄ trꢌ tꢃi sản bꢌ chiếm đoꢂt
lꢃ 13 tỷ 152 triꢀu đồng, tꢃi sản bꢌ thiꢀt hꢂi
lꢃ 7 tỷ 317 triꢀu đồng ngoꢃi cꢄc tꢃi sản đã
được cơ quan điꢉu tra, Viꢀn kiꢊm sꢄt kê
biên, xꢋ lý tꢂi giai đoꢂn điꢉu tra, truy tố6.
3. Một số bất cập, hạn chế của pháp luật
và hướng hoàn thiện
3.1. Một số bất cập, hạn chế
- Pháp luật về phòng, chống tham nhũng
(PCTN): Luật PCTN năm 2018 đã cꢇ một
chương quy đꢌnh riêng chế đꢌnh kiꢊm soꢄt
tꢃi sản, thu nhập cꢁa ngưꢑi cꢇ chꢐc vụ,
quyꢉn hꢂn, nhưng viꢀc triꢊn khai gặp nhiꢉu
khꢇ khăn. Mặt khꢄc, Luật PCTN hiꢀn nay
chưa cꢇ quy đꢌnh vꢉ xꢋ lý tꢃi sản không
giải trình được vꢉ nguồn gốc một cꢄch hợp
lý nên viꢀc thu hồi tꢃi sản tham nhũng gặp
nhiꢉu khꢇ khăn khi ngưꢑi phꢂm tội tẩu tꢄn
tꢃi sản hoặc chuyꢊn tꢃi sản tham nhũng cho
ngưꢑi thân trưꢏc khi bản ꢄn kết tội cꢇ hiꢀu
lꢈc phꢄp luật.
Cꢄc cơ quan THADS tổ chꢐc thu hồi tꢃi
sản vꢏi tổng số viꢀc phải thi hꢃnh lꢃ 11.857
viꢀc, tương ꢐng vꢏi số tiꢉn lꢃ trên 149.159
tỷ đồng; số viꢀc đã thi hꢃnh xong lꢃ 10.119
viꢀc, tương ꢐng vꢏi số tiꢉn lꢃ 47.795 tỷ
đồng. Đối vꢏi cꢄc vụ ꢄn kinh tế tham
nhũng thuộc diꢀn Ban Chꢅ đꢂo Trung ương
vꢉ phꢍng, chống tham nhũng theo dõi, chꢅ
đꢂo cꢄc cơ quan thi hꢃnh ꢄn đã tiếp nhận
- Các quy định của pháp luật về thanh
tra: Luật Thanh tra không quy đꢌnh thẩm
quyꢉn cꢁa Trưởng đoꢃn thanh tra hoặc cꢁa
ngưꢑi ra quyết đꢌnh thanh tra được trꢈc tiếp
ban hꢃnh cꢄc quyết đꢌnh tꢂm giꢒ tiꢉn, đồ
vật, giấy tꢑ hoặc phong tỏa tꢃi khoản đꢊ
5 Ban Nội chꢎnh Trung ương, Tlđd.
6 Ban Nội chꢎnh Trung ương, Tlđd.
7 Bꢄo cꢄo cꢁa Chꢎnh phꢁ vꢉ công tꢄc thi hꢃnh ꢄn năm 2020.
12
Số 05(429) - T3/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
phục vụ viꢀc thanh tra mꢃ phải thông qua
cơ quan hoặc tổ chꢐc tꢎn dụng thꢈc hiꢀn8
nên trong nhiꢉu vụ viꢀc bꢌ chậm trễ, ảnh
hưởng đến viꢀc thu hồi tꢃi sản. Mặt khꢄc,
phꢄp luật thanh tra quy đꢌnh ngưꢑi ra quyết
đꢌnh thanh tra cꢇ quyꢉn ra quyết đꢌnh thu
hồi tiꢉn, tꢃi sản bꢌ chiếm đoꢂt, sꢋ dụng trꢄi
phép hoặc bꢌ thất thoꢄt do hꢃnh vi trꢄi phꢄp
luật gây ra nhưng lꢂi không quy đꢌnh thẩm
quyꢉn xꢄc minh, kê biên tꢃi sản cꢁa đối
tượng bꢌ thanh tra khi cꢇ thiꢀt hꢂi xảy ra
nên ảnh hưởng đến hiꢀu quả công tꢄc thu
hồi tꢃi sản tham nhũng9.
lý giảm nhẹ đối vꢏi ngưꢑi phꢂm tội. Một
lꢃ, đã cho phép ꢄp dụng quyết đꢌnh mꢐc
hình phꢂt dưꢏi mꢐc thấp nhất cꢁa khung
hình phꢂt, không bắt buộc trong giꢏi hꢂn
trong khung liꢉn kꢉ nhẹ hơn trong trưꢑng
hợp phꢂm tội lꢆn đꢆu, trong vụ đồng phꢂm
vꢏi vai trꢍ lꢃ ngưꢑi giúp sꢐc không đꢄng
kꢊ. Hai lꢃ, cho phép chuyꢊn từ hình phꢂt
tꢋ hình xuống hình phꢂt tù chung thân đối
vꢏi ngưꢑi bꢌ kết ꢄn tꢋ hình đã ăn năn hối
cải, vꢃ khắc phục ꢎt nhất 3/4 thiꢀt hꢂi do
hꢃnh vi phꢂm tội gây ra. Tuy nhiên, BLHS
năm 2015 chưa cho phép ꢄp dụng quyết
đꢌnh mꢐc hình phꢂt dưꢏi mꢐc thấp nhất
cꢁa khung hình phꢂt không buộc trong
giꢏi hꢂn trong khung liꢉn kꢉ nhẹ hơn khi
ngưꢑi bꢌ kết ꢄn phꢂm tội tham nhũng, kinh
tế đã ăn năn hối cải vꢃ đã chꢁ động khắc
phục toꢃn bộ thiꢀt hꢂi, nên phꢆn nꢃo chưa
khuyến khꢎch được ngưꢑi phꢂm tội giao
nộp tꢃi sản, nhất lꢃ ngưꢑi phꢂm tội kinh tế,
lừa đảo…10.
- Các quy định của pháp luật về kiểm
toán: Luật Kiꢊm toꢄn nhꢃ nưꢏc đã được sꢋa
đổi, bổ sung một số điꢉu năm 2019 đã bổ
sung cꢄc quy đꢌnh Kiꢊm toꢄn nhꢃ nưꢏc được
truy cập cơ sở dꢒ liꢀu cꢁa cꢄc đơn vꢌ được
kiꢊm toꢄn, được xꢋ phꢂt vi phꢂm hꢃnh chꢎnh
theo quy đꢌnh cꢁa Luật Xꢋ lý vi phꢂm hꢃnh
chꢎnh nhưng không cꢇ quyꢉn phong tỏa tꢃi
khoản, kê biên tꢃi sản, nên tiꢉm ẩn nhiꢉu
nguy cơ đꢊ xảy ra viꢀc tẩu tꢄn tꢃi sản cꢁa
ngưꢑi vi phꢂm vꢃ ngưꢑi thân cꢁa họ trưꢏc
khi cơ quan cꢇ thẩm quyꢉn khởi tố điꢉu tra.
- Các quy định của pháp luật về tố tụng
hình sự: BLTTHS năm 2015 quy đꢌnh vꢉ
trꢄch nhiꢀm cꢁa cꢄc cơ quan tiến hꢃnh tố
tụng trong viꢀc kê biên tꢃi sản, phong tỏa
tꢃi khoản cꢁa cꢄc bꢌ can cꢍn mang tꢎnh tùy
nghi; Căn cꢐ đꢊ kê biên tꢃi sản (Điꢉu 128,
- Các quy định của pháp luật hình sự:
BLHS năm 2015 đã bổ sung chꢎnh sꢄch xꢋ
8 Điꢊm đ, e khoản 1 Điꢉu 46 vꢃ điꢊm đ, e khoản 1 Điꢉu 48 Luật Thanh tra quy đꢌnh nhiꢀm vụ, quyꢉn hꢂn cꢁa
Trưởng đoꢃn thanh tra hꢃnh chꢎnh vꢃ ngưꢑi ra quyết đꢌnh thanh tra hꢃnh chꢎnh cꢇ quyꢉn:
- Yêu cꢆu ngưꢑi cꢇ thẩm quyꢉn tꢂm giꢒ tiꢉn, đồ vật, giấy phép sꢋ dụng trꢄi phꢄp luật khi xét thấy cꢆn ngăn
chặn ngay viꢀc vi phꢂm phꢄp luật hoặc đꢊ xꢄc minh tình tiết lꢃm chꢐng cꢐ cho viꢀc kết luận, xꢋ lý;
- Yêu cꢆu tổ chꢐc tꢎn dụng nơi đối tượng thanh tra cꢇ tꢃi khoản phong tỏa tꢃi khoản đꢇ đꢊ phục vụ viꢀc thanh
tra khi cꢇ căn cꢐ cho rằng đối tượng thanh tra cꢇ hꢃnh vi tẩu tꢄn tꢃi sản;
- Quyết đꢌnh niêm phong tꢃi liꢀu cꢁa đối tượng thanh tra khi cꢇ căn cꢐ cho rằng cꢇ vi phꢂm phꢄp luật.
9 Điꢊm k khoản 1 Điꢉu 48 Luật Thanh tra quy đꢌnh nhiꢀm vụ, quyꢉn hꢂn cꢁa ngưꢑi ra quyết đꢌnh thanh tra hꢃnh
chꢎnh cꢇ quyꢉn ban hꢃnh Quyết đꢌnh thu hồi tiꢉn, tꢃi sản bꢌ chiếm đoꢂt, sꢋ dụng trꢄi phép hoặc bꢌ thất thoꢄt do
hꢃnh vi vi phꢂm phꢄp luật cꢁa đối tượng thanh tra gây ra.
10 Vừa qua, Hội đồng thẩm phꢄn TANDTC đã ban hꢃnh Nghꢌ quyết số 03/2020/NQ- HĐTP ngꢃy 30/12/2020
(hưꢏng dẫn ꢄp dụng một số quy đꢌnh cꢁa Bộ luật Hình sꢈ số 100/2015/QH13 được sꢋa đổi, bổ sung một số
điꢉu theo Luật số 12/2017/QH14 vꢉ cꢄc tội phꢂm tham nhũng vꢃ cꢄc tội phꢂm khꢄc vꢉ chꢐc vụ; xꢄc đꢌnh trꢌ
giꢄ tꢃi sản bꢌ chiếm đoꢂt, thiꢀt hꢂi do tội phꢂm tham nhũng, tội phꢂm khꢄc vꢉ chꢐc vụ gây ra; xꢋ lý vật, tiꢉn
liên quan trꢈc tiếp đến tội phꢂm), trong đꢇ cꢇ hưꢏng dẫn một số trưꢑng hợp được miễn hình phꢂt, nhưng lꢂi
chꢅ trong giꢏi hꢂn cꢄc vụ ꢄn tham nhũng vꢃ cꢄc tội phꢂm khꢄc vꢉ chꢐc vụ; trong khi đꢇ, tꢃi sản phải thu hồi
chꢁ yếu trong cꢄc vụ ꢄn kinh tế, nên chưa toꢃn diꢀn.
Số 05(429) - T3/2021
13
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
129 BLTTHS) mang tꢎnh đꢌnh tꢎnh vꢃ chưa
phù hợp; giꢄ trꢌ tꢃi sản được kê biên phải
tương xꢐng vꢏi giꢄ trꢌ tꢃi sản chiếm đoꢂt
hoặc mꢐc thiꢀt hꢂi gây ra khi cơ quan điꢉu
tra mꢏi bắt đꢆu điꢉu tra không phù hợp nên
gây khꢇ khăn cho cơ quan điꢉu tra khi ꢄp
dụng biꢀn phꢄp kê biên; tꢂo kẽ hở đꢊ đối
tượng tẩu tꢄn tꢃi sản.
vꢉ trình tꢈ, thꢁ tục thu hồi tꢃi sản trong cꢄc
vụ ꢄn tham nhũng, kinh tế mꢃ được ꢄp dụng
như đối vꢏi cꢄc vụ viꢀc dân sꢈ thông thưꢑng
nên hiꢀu quả thi hꢃnh ꢄn, tiꢉm ẩn nguy cơ
cꢄc đối tượng đã thông đồng đꢊ trục lợi tꢃi
sản trong quꢄ trình thẩm đꢌnh bꢄn đấu giꢄ
tꢃi sản.
- Các quy định của pháp luật về phá sản:
Quy đꢌnh vꢉ căn cꢐ tꢂm đình chꢅ, đình chꢅ
thi hꢃnh ꢄn (trong đꢇ cꢇ cả cꢄc vụ viꢀc thu
hồi tꢃi sản trong cꢄc vụ ꢄn tham nhũng, kinh
tế) cꢍn bất cập11 nên nhiꢉu doanh nghiꢀp
đang phải thi hꢃnh bản ꢄn hình sꢈ vꢉ tham
nhũng, kinh tế lợi dụng quy đꢌnh nꢃy đꢉ
nghꢌ mở thꢁ tục phꢄ sản nhằm trốn trꢄnh
nghĩa vụ, kéo dꢃi thꢑi gian thi hꢃnh ꢄn.
Tꢃi sản kê biên trong cꢄc vụ ꢄn tham
nhũng, kinh tế chꢁ yếu lꢃ cꢄc dꢈ ꢄn bất động
sản, đất đai, nhꢃ xưởng, ô tô, cổ phiếu...
nhꢒng tꢃi sản nꢃy chꢅ được xꢋ lý khi bản ꢄn
đã cꢇ hiꢀu lꢈc phꢄp luật. Trong khi đꢇ, đây
lꢃ nhꢒng loꢂi tꢃi sản cꢇ nhꢒng biến động
cao vꢉ giꢄ trꢌ nên đến thꢑi điꢊm cơ quan
THADS xꢋ lý tꢃi sản kê biên đꢊ thi hꢃnh
ꢄn, nhìn chung cꢄc tꢃi sản nꢃy bꢌ giảm giꢄ
trꢌ rất lꢏn.
- Pháp luật về giá, bán đấu giá: chưa
quy đꢌnh cơ chế kiꢊm soꢄt, xꢋ lý cꢄc công
ty thẩm đꢌnh giꢄ thiếu minh bꢂch; viꢀc sꢋ
dụng hợp đồng chuyꢊn nhượng lꢃm cơ sở
đꢊ thẩm đꢌnh giꢄ chưa phản ꢄnh được thꢈc
tế giꢄ chuyꢊn nhượng12. Mặt khꢄc, phꢄp
luật chưa cꢇ quy đꢌnh cụ thꢊ vꢉ trình tꢈ, thꢁ
tục giải quyết cꢄc khiếu nꢂi, tố cꢄo vꢉ thẩm
đꢌnh giꢄ đối vꢏi tꢃi sản kê biên nên trong
quꢄ trình triꢊn khai thꢈc hiꢀn cꢇ nhiꢉu khꢇ
khăn, vưꢏng mắc.
Bộ luật TTHS chưa cꢇ quy đꢌnh riêng vꢉ
trình tꢈ, thꢁ tục đối vꢏi giải quyết cꢄc vụ ꢄn
hình sꢈ cꢇ yếu tố nưꢏc ngoꢃi (thꢑi gian, xꢋ
lý kết quả tương trợ tư phꢄp) nên khꢇ khăn
cho cơ quan điꢉu tra, cơ quan tố tụng khi
giải quyết cꢄc vụ ꢄn cꢆn tương trợ tư phꢄp
ở nưꢏc ngoꢃi.
Quꢄ trình kê biên tꢃi sản trong cꢄc giai
đoꢂn điꢉu tra, truy tố… không cꢇ sꢈ tham gia
cꢁa cơ quan thi hꢃnh ꢄn dân sꢈ, trong khi đꢇ
cơ quan THADS lꢃ ngưꢑi cꢇ trꢄch nhiꢀm xꢋ
lý tꢃi sản kê biên sau nꢃy, do đꢇ viꢀc kê biên
trong nhiꢉu trưꢑng hợp không rõ rꢃng, sai
lꢀch gây khꢇ khăn trong viꢀc xꢋ lý.
Đối vꢏi hoꢂt động bꢄn đấu giꢄ: Mối quan
hꢀ giꢒa cơ quan THADS (Chấp hꢃnh viên)
vꢏi cꢄc Tổ chꢐc đấu giꢄ lꢃ mối quan hꢀ dân
sꢈ, nên nhiꢉu nguy cơ dẫn đến thiếu khꢄch
quan, giꢄ trꢌ tꢃi sản đấu giꢄ thấp, thậm chꢎ
tꢃi sản cꢁa Nhꢃ nưꢏc cꢇ thꢊ bꢌ thất thoꢄt
trong hoꢂt động bꢄn đấu giꢄ tꢃi sản.
- Các quy định của pháp luật về thi hành
án dân sự (THADS): chưa cꢇ quy đꢌnh riêng
11 Cụ thꢊ, khoản 1 Điꢉu 41, khoản 2 điꢉu 71 Luật Phꢄ sản quy đꢌnh cơ quan THADS phải tꢂm đình chꢅ, đình
chꢅ thi hꢃnh ꢄn khi cꢇ yêu cꢆu mở thꢁ tục phꢄ sản trừ một số trưꢑng hợp vꢉ bồi thưꢑng sꢐc khỏe, tꢎnh mꢂng,
trả lương cho ngưꢑi lao động.
12 Thông thưꢑng giꢄ giao dꢌch ghi trong hợp đồng không phản ꢄnh giꢄ giao dꢌch thꢈc tế mꢃ cao hơn hoặc thấp
hơn tùy theo mục đꢎch cꢁa cꢄc bên giao dꢌch), nhất lꢃ khi Điꢉu 32 Luật Giꢄ quy đꢌnh chꢐng thư thẩm đꢌnh giꢄ
được sꢋ dụng lꢃm một trong nhꢒng căn cꢐ đꢊ xem xét, quyết đꢌnh hoặc phê duyꢀt giꢄ khởi điꢊm đối vꢏi tꢃi sản
đấu giꢄ; Điꢉu 98, 99 Luật THADS, kết quả thẩm đꢌnh giꢄ được xꢄc đꢌnh lꢃ giꢄ khởi điꢊm đꢊ đưa ra bꢄn đấu
giꢄ hoặc cho ngưꢑi đồng sở hꢒu chung ưu tiên mua tꢃi sản (Điꢉu 74 Luật THADS) mꢃ không cꢇ thꢁ tục nꢃo
khꢄc đꢊ xem xét vꢉ tꢎnh chꢎnh xꢄc cꢁa giꢄ thẩm đꢌnh.
14
Số 05(429) - T3/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
3.2. Một số đặc điểm của tội phạm tham
nhũng và hướng hoàn thiện pháp luật
về thu hồi tài sản trong các vụ án tham
nhũng, kinh tế
- Pháp luật về đất đai: quy đꢌnh vꢉ khung
giꢄ đất tối thiꢊu, tối đa rất xa nhau gây khꢇ
khăn cho viꢀc xꢄc đꢌnh giꢄ đất tiꢀm cận vꢏi
giꢄ chuyꢊn nhượng trên thꢌ trưꢑng tiꢉm ẩn
nguy cơ sai phꢂm khi tꢃi sản kê biên lꢃ đất
đai; Một số trưꢑng hợp tꢃi sản thu hồi lꢃ
cꢄc dꢈ ꢄn bất động sản nhưng đang trong
quꢄ trình lập hồ sơ, chưa được cơ quan cꢇ
thẩm quyꢉn phê duyꢀt, nên gặp nhiꢉu khꢇ
khăn; Nhiꢉu trưꢑng hợp ngưꢑi phꢂm tội thế
chấp tꢃi sản bảo đảm khoản vay lꢃ đất nông
nghiꢀp hoặc đất trồng cây lâu năm cꢇ thꢑi
hꢂn nên cơ quan thi hꢃnh ꢄn gặp nhiꢉu khꢇ
khăn khi thẩm đꢌnh giꢄ bꢄn đấu giꢄ cꢄc tꢃi
sản nꢃy.
3.2.1. Một số đặc điểm của tội phạm
tham nhũng, kinh tế có liên quan đến hiệu
quả công tác thu hồi tài sản
Thꢈc tiễn điꢉu tra, truy tố, xét xꢋ, thi
hꢃnh ꢄn cꢄc vụ ꢄn kinh tế, tham nhũng cho
thấy, đối tượng phꢂm tội tham nhũng, kinh
tế lꢃ nhꢒng ngưꢑi cꢇ chꢐc vụ, quyꢉn hꢂn,
cꢇ trình độ học vấn, am hiꢊu phꢄp luật,
nhiꢉu mối quan hꢀ nên tꢃi sản tham nhũng
luôn tiꢉm ẩn nguy cơ cao bꢌ tẩu tꢄn, chuyꢊn
nhượng bất hợp phꢄp. Hꢃnh vi tham nhũng
thưꢑng chꢅ bꢌ phꢄt hiꢀn sau một thꢑi gian
dꢃi, nên viꢀc thu thập chꢐng cꢐ trong điꢉu
tra vụ ꢄn gặp khꢇ khăn, phꢐc tꢂp, đặc biꢀt
lꢃ viꢀc xꢄc đꢌnh tꢃi sản cꢇ nguồn gốc từ
tham nhũng.
- Các quy định của pháp luật về phòng,
chống rửa tiền: phꢄp luật chưa quy đꢌnh
bắt buộc viꢀc giao dꢌch kinh tế, dân sꢈ
vꢏi số tiꢉn lꢏn phải thꢈc hiꢀn thanh toꢄn
không dùng tiꢉn mặt cho nên nhiꢉu giao
dꢌch vẫn chꢁ yếu được thꢈc hiꢀn bằng
hình thꢐc thanh toꢄn bằng tiꢉn mặt, do đꢇ
khꢇ kiꢊm soꢄt được thu nhập, tꢃi sản cꢁa
tổ chꢐc, cꢄ nhân;
Công tꢄc điꢉu tra ꢄn tham nhũng thưꢑng
mất nhiꢉuthꢑi gian, nhiꢉugiai đoꢂndonhiꢉu
cơ quan cꢇ chꢐc năng khꢄc nhau thꢈc hiꢀn
nên khi cꢄc cơ quan cꢇ thẩm quyꢉn chưa
kꢌp thꢑi ꢄp dụng cꢄc biꢀn phꢄp nghiꢀp vụ
đꢊ thu giꢒ, kê biên tꢃi sản nên cꢇ tình trꢂng
đối tượng lợi dụng đꢊ tẩu tꢄn tꢃi sản. Mặt
khꢄc, cũng do công tꢄc điꢉu tra mất nhiꢉu
thꢑi gian nên tꢃi sản được cꢄc cơ quan cꢇ
thẩm quyꢉn kê biên, phong tỏa đꢊ đảm bảo
thi hꢃnh ꢄn như: ôtô, mꢄy mꢇc, nhꢃ xưởng,
dây truyꢉn sản xuất, cổ phiếu, cꢄc dꢈ ꢄn bất
động sản... đã bꢌ giảm giꢄ trꢌ nhiꢉu lꢆn khi
cơ quan thi hꢃnh ꢄn xꢋ lý tꢃi sản. Điꢉu nꢃy
đặt ra cho cꢄc cơ quan chꢐc năng cꢆn xây
dꢈng cơ chế xꢋ lý tꢃi sản phong tỏa, kê biên
nhằm hꢂn chế tối đa sꢈ sụt giảm giꢄ trꢌ nꢃy.
- Các quy định của pháp luật về tương
trợ tư pháp: Viꢀc nội luật hꢇa cꢄc quy đꢌnh
vꢉ thu hồi tꢃi sản tham nhũng trong Công
ưꢏc cꢁa Liên hợp quốc vꢉ chống tham
nhũng cꢍn chậm, chưa cꢇ cꢄc quy đꢌnh cụ
thꢊ vꢉ phꢄt hiꢀn, thu hồi, chuyꢊn giao tꢃi
sản tham nhũng hoặc chia sẻ thông tin vꢏi
cꢄc cơ quan cꢇ thẩm quyꢉn nưꢏc ngoꢃi liên
quan đến tꢃi sản tham nhũng. Hiꢀn nay, viꢀc
ký kết cꢄc hiꢀp đꢌnh tương trợ tư phꢄp giꢒa
Viꢀt Nam vꢏi cꢄc nưꢏc cꢍn hꢂn chế nên gây
nhiꢉu khꢇ khăn cho cꢄc cơ quan chꢐc năng
trong viꢀc phối hợp điꢉu tra lꢃm rõ cꢄc vụ
viꢀc, vụ ꢄn tham nhũng cũng như thu hồi tꢃi
sản tham nhũng ở nưꢏc ngoꢃi13.
Viꢀc thu hồi tꢃi sản tham nhũng, kinh
tế ở nưꢏc ngoꢃi gặp nhiꢉu khꢇ khăn do cꢇ
13 Vꢎ dụ như vụ viꢀc thu hồi khoản tiꢉn cꢁa Phan Sꢃo Nam gꢋi tꢂi Ngân hꢃng nưꢏc ngoꢃi cꢁa cꢄc cơ quan điꢉu
tra, viꢀn kiꢊm sꢄt vꢃ cơ quan THADS cꢍn nhiꢉu lúng túng cho quy đꢌnh cꢁa phꢄp luật Viꢀt Nam chưa rõ rꢃng,
cụ thꢊ.
Số 05(429) - T3/2021
15
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
sꢈ khꢄc biꢀt vꢉ chế độ chꢎnh trꢌ, phꢄp luật
vꢃ cơ chế phân công trꢄch nhiꢀm phꢍng,
chống tội phꢂm ở mỗi nưꢏc khꢄc nhau;
cơ sở phꢄp lý cho viꢀc hợp tꢄc quốc tế
chưa đꢆy đꢁ. Một số quy đꢌnh chꢅ mang
tꢎnh nguyên tắc, thiếu cꢄc điꢉu khoản điꢉu
chꢅnh hoꢂt động liên quan đến tương trợ
tư phꢄp liên quan đến phong tỏa, kê biên,
thu giꢒ, tꢌch thu tꢃi sản vꢃ xꢋ lý tꢃi sản do
phꢂm tội mꢃ cꢇ.
thi hꢃnh ꢄn đối vꢏi tội phꢂm tham nhũng,
kinh tế. Theo quy đꢌnh hiꢀn nay, quy trình
tꢈ, thꢁ tục tố tụng hình sꢈ cꢇ sꢈ phân biꢀt
dꢈa trên tiêu chꢎ vꢉ mꢐc độ nghiêm trọng
cꢁa tội phꢂm (ꢎt nghiêm trọng hay nghiêm
trọng) mꢃ chưa dꢈa trên tiêu chꢎ đặc điꢊm
cꢁa loꢂi tội, nên vꢉ cơ bản giống nhau (trình
tꢈ, thꢁ tục, thẩm quyꢉn điꢉu tra, truy tố, xét
xꢋ tội trộm cắp tꢃi sản cũng giống tội tham
ô tꢃi sản). Điꢉu nꢃy gây cản trở rất nhiꢉu đến
viꢀc phꢄt hiꢀn, điꢉu tra, xét xꢋ vꢃ thu hồi tꢃi
sản. Xuất phꢄt từ đặc điꢊm cꢁa chꢁ thꢊ cꢁa
tội phꢂm - lꢃ ngưꢑi cꢇ chꢐc vụ, quyꢉn hꢂn,
đặc điꢊm cꢁa đối tượng tꢃi sản (chꢁ yếu lꢃ
tꢃi sản cꢁa Nhꢃ nưꢏc vꢃ cꢇ tꢎnh biến động
cao vꢉ giꢄ trꢌ) nên cꢆn nghiên cꢐu, quy đꢌnh
trình tꢈ, thꢁ tục riêng trong viꢀc phꢄt hiꢀn,
điꢉu tra, truy tố, xét xꢋ, thi hꢃnh ꢄn đối vꢏi
tội phꢂm.
3.2.2. Hướng hoàn thiện pháp luật nhằm
nâng cao hiệu quả công tác thu hồi tài sản
trong các vụ án tham nhũng, kinh tế
Từ thꢈc tiễn hưꢏng dẫn, chꢅ đꢂo công tꢄc
thu hồi tꢃi sản trong cꢄc vụ ꢄn tham nhũng,
kinh tế trong thꢑi gian vừa qua, tꢄc giả đꢉ
xuất một số hưꢏng hoꢃn thiꢀn chꢎnh sꢄch,
phꢄp luật nhằm nâng cao hiꢀu quả công tꢄc
nꢃy như sau:
Hai là, hoꢃn thiꢀn cꢄc quy đꢌnh cꢁa phꢄp
luật vꢉ thanh tra, kiꢊm tra, kiꢊm toꢄn trong
viꢀc ꢄp dụng cꢄc biꢀn phꢄp kê biên, phong
tỏa tꢃi sản. Quy đꢌnh cụ thꢊ trꢄch nhiꢀm
trong viꢀc phối hợp vꢏi cꢄc cơ quan tiến
hꢃnh tố tụng khi phꢄt hiꢀn, điꢉu tra, truy
tố, xét xꢋ, thi hꢃnh ꢄn đối vꢏi tội phꢂm
tham nhũng, kinh tế. Công tꢄc thu hồi tꢃi
sản bꢌ chiếm đoꢂt, thất thoꢄt trong cꢄc vụ
ꢄn tham nhũng, kinh tế lꢃ một quꢄ trình
từ phꢄt hiꢀn, truy tìm, thu giꢒ, điꢉu tra,
truy tố, xét xꢋ vꢃ thi hꢃnh ꢄn nên kết quả
cꢁa giai đoꢂn sau luôn phụ thuộc vꢃo kết
quả xꢋ lý cꢁa cꢄc cơ quan cꢇ thẩm quyꢉn
giai đoꢂn trưꢏc; do đꢇ, phải nâng cao trꢄch
nhiꢀm truy tìm, truy thu tꢃi sản, thu hồi tꢃi
sản cꢁa tất cả cꢄc cơ quan thông qua viꢀc
quy đꢌnh cụ thꢊ quyꢉn hꢂn vꢃ trꢄch nhiꢀm
cho cꢄc chꢁ thꢊ nꢃy trong viꢀc ꢄp dụng
Một là, hoꢃn thiꢀn cꢄc quy đꢌnh cꢁa
phꢄp luật vꢉ hình sꢈ, tố tụng hình sꢈ theo
hưꢏng đặt nhiꢀm vụ thu hồi tꢃi sản bꢌ thất
thoꢄt, chiếm đoꢂt ngang bằng vꢏi nhiꢀm
vụ phꢄt hiꢀn, điꢉu tra, truy tố vꢃ xét xꢋ tội
phꢂm trong cꢄc vụ ꢄn vꢉ tham nhũng, kinh
tế. BLTTHS hiꢀn hꢃnh đặt nhiꢉu trọng tâm
vꢃo viꢀc phꢄt hiꢀn, điꢉu tra, truy tố, xét xꢋ
ngưꢑi phꢂm tội nꢇi chung, phꢂm tội tham
nhũng nꢇi riêng đảm bảo khꢄch quan, toꢃn
diꢀn, đúng ngưꢑi, đúng tội trꢄnh bỏ lọt tội
phꢂm, trꢄnh lꢃm oan ngưꢑi vô tội14 mꢃ chưa
đặt nhiꢀm vụ thu hồi tꢃi sản lꢃ một trong
nhꢒng nhiꢀm vụ luật đꢌnh, nên trưꢏc hết
cꢆn bổ sung nhiꢀm vụ thu hồi tꢃi sản trong
cꢄc vụ ꢄn tham nhũng, kinh tế vꢃo Điꢉu 2
BLTTHS.
Cꢆn cꢇ quy đꢌnh trình tꢈ, thꢁ tục riêng
trong viꢀc phꢄt hiꢀn, điꢉu tra, truy tố, xét xꢋ,
14 Điꢉu 2 BLTTHS năm 2015 quy đꢌnh nhiꢀm vụ cꢁa Bộ luật Tố tụng hình sꢈ bảo đảm phꢄt hiꢀn chꢎnh xꢄc
vꢃ xꢋ lý công minh, kꢌp thꢑi mọi hꢃnh vi phꢂm tội, phꢍng ngừa, ngăn chặn tội phꢂm, không đꢊ lọt tội phꢂm,
không lꢃm oan ngưꢑi vô tội; gꢇp phꢆn bảo vꢀ công lý, bảo vꢀ quyꢉn con ngưꢑi, quyꢉn công dân, bảo vꢀ chế độ
xã hội chꢁ nghĩa, bảo vꢀ lợi ꢎch cꢁa Nhꢃ nưꢏc, quyꢉn vꢃ lợi ꢎch hợp phꢄp cꢁa tổ chꢐc, cꢄ nhân, giꢄo dục mọi
ngưꢑi ý thꢐc tuân theo phꢄp luật, đấu tranh phꢍng ngừa vꢃ chống tội phꢂm.
16
Số 05(429) - T3/2021
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
cꢄc biꢀn phꢄp thu hồi tꢃi sản tham nhũng,
trꢄnh viꢀc tẩu tꢄn tꢃi sản tham nhũng, qua
đꢇ nâng cao hiꢀu quả công tꢄc thu hồi tꢃi
sản tham nhũng.
tối đa giꢄ trꢌ tꢃi sản bꢌ kê biên nhưng đồng
thꢑi vẫn đảm bảo đúng quy đꢌnh cꢁa phꢄp
luật vꢉ bảo vꢀ quyꢉn sở hꢒu vꢃ nhất lꢃ giꢄ
trꢌ chꢐng minh tội phꢂm theo quy đꢌnh cꢁa
phꢄp luật vꢉ tố tụng hình sꢈ. Suy cho cùng,
hiꢀu quả cꢁa công tꢄc thu hồi tꢃi sản bꢌ
chiếm đoꢂt, thất thoꢄt trong cꢄc vụ ꢄn tham
nhũng, kinh tế được tꢎnh bằng giꢄ trꢌ tiꢉn,
tꢃi sản thu hồi được cho Nhꢃ nưꢏc, cơ quan
tổ chꢐc vꢃ công dân. Tuy nhiên, quꢄ trình
phꢄt hiꢀn, truy tìm, thu giꢒ, điꢉu tra, truy
tố, xét xꢋ vꢃ thi hꢃnh ꢄn thưꢑng kéo dꢃi,
cꢇ khi đến nhiꢉu năm. Trong quꢄ trình đꢇ,
tꢃi sản bꢌ kê biên, phong tỏa cꢇ xu hưꢏng
giảm giꢄ trꢌ, nhất lꢃ cꢄc tꢃi sản lꢃ mꢄy mꢇc,
nhꢃ xưởng, cổ phꢆn, cổ phiếu, ô tô, cꢄc
thiết bꢌ điꢀn tꢋ.... Do đꢇ, cꢆn cꢇ cꢄch tiếp
cận mꢏi đꢊ xꢋ lý tꢃi sản kê biên, phong
tỏa trong trưꢑng hợp nꢃy đꢊ trꢄnh thiꢀt hꢂi
cho Nhꢃ nưꢏc vꢃ cho chꢎnh ngưꢑi phꢂm
tội - khi họ bꢌ kết tội sau nꢃy. Tꢄc giả cho
rằng, cꢇ thꢊ xꢋ lý tꢃi sản kê biên, phong
tỏa trưꢏc khi cꢇ bản ꢄn kết tội cꢇ hiꢀu lꢈc
vꢏi điꢉu kiꢀn phải cꢇ sꢈ thỏa thuận, thống
nhất cꢁa chꢁ tꢃi sản. Trưꢑng hợp không cꢇ
sꢈ thống nhất cꢁa đương sꢈ thì cơ quan cꢇ
thẩm quyꢉn chꢅ xꢋ lý tꢃi sản khi bản ꢄn kết
tội cꢇ hiꢀu lꢈc phꢄp luật.
Ba là, hoꢃn thiꢀn cꢄc quy đꢌnh cꢁa
phꢄp luật vꢉ đất đai, tꢎn dụng ngân hꢃng,
phꢄp luật vꢉ giꢄ. Cꢄc quy đꢌnh vꢉ thꢑi hꢂn
sꢋ dụng đất đối vꢏi đất nông nghiꢀp, đất
trồng cây lâu năm hiꢀn đang gây khꢇ khăn
cho cơ quan THADS trong tổ chꢐc thẩm
đꢌnh giꢄ, bꢄn đấu giꢄ tꢃi sản lꢃ quyꢉn sꢋ
dụng cꢄc loꢂi đất kꢊ trên khi đã hết hꢂn sꢋ
dụng hoặc thꢑi hꢂn sꢋ dụng ngắn, nên cꢆn
cꢇ sꢈ điꢉu chꢅnh lꢂi cho phù hợp. Phꢄp
luật vꢉ tꢎn dụng ngân hꢃng cũng cꢆn cꢇ sꢈ
hoꢃn thiꢀn theo hưꢏng siết chặt hơn quy
đꢌnh vꢉ thẩm đꢌnh giꢄ trꢌ tꢃi sản cho vay
nhằm khắc phục tình trꢂng cho vay vượt
quꢄ giꢄ trꢌ tꢃi sản đảm bảo như trong thꢑi
gian qua.
Bốn là, hoꢃn thiꢀn phꢄp luật vꢉ thi hꢃnh
ꢄn dân sꢈ theo hưꢏng cꢆn xây dꢈng trình
tꢈ, thꢁ tục riêng cho quꢄ trình xꢄc minh, kê
biên, thẩm đꢌnh giꢄ, bꢄn đấu giꢄ trong cꢄc
vụ ꢄn tham nhũng, kinh tế. Trong quꢄ trình
thụ lý, thi hꢃnh ꢄn dân sꢈ thông thưꢑng,
ngưꢑi được vꢃ ngưꢑi phải thi hꢃnh ꢄn lꢃ
hai bên cꢇ quyꢉn lợi đối trọng nhau, kiꢊm
soꢄt lẫn nhau nên cꢄc tiêu cꢈc thông đồng,
dìm giꢄ khꢇ xảy ra. Đối vꢏi cꢄc vụ ꢄn tham
nhũng, kinh tế, tꢃi sản thi hꢃnh ꢄn chꢁ yếu
cꢁa Nhꢃ nưꢏc nên tiꢉm ẩn rꢁi ro cao chꢎnh
ngưꢑi phải thi hꢃnh ꢄn, chấp hꢃnh viên
thông đồng vꢏi bên được thi hꢃnh ꢄn đꢊ trục
lợi, nên cꢆn cꢇ quy trình riêng đꢊ thi hꢃnh
cꢄc vụ viꢀc nꢃy.
Sáu là, trong bối cảnh toꢃn cꢆu hꢇa, cꢇ
trưꢑng hợp tội phꢂm tham nhũng ở Viꢀt
Nam chuyꢊn tꢃi sản ra nưꢏc ngoꢃi hoặc
trốn ra nưꢏc ngoꢃi cꢇ chiꢉu hưꢏng gia
tăng nên cꢆn tăng cưꢑng hợp tꢄc giꢒa Viꢀt
Nam vꢏi cꢄc quốc gia liên quan vꢉ lĩnh
vꢈc tư phꢄp hình sꢈ (trong đꢇ cꢇ vấn đꢉ
thu hồi tꢃi sản tham nhũng) lꢃ một đꢍi hỏi
khꢄch quan. Cꢆn tiếp tục đẩy mꢂnh cꢄc
hoꢂt động hợp tꢄc quốc tế song phương
vꢃ đa phương nhằm tꢂo ra nhꢒng diễn đꢃn
chia sẻ thông tin, kinh nghiꢀm tốt vꢃ hợp
tꢄc giꢒa cꢄc cơ quan cꢇ chꢐc năng thu hồi
Năm là, xây dꢈng cơ chế xꢋ lý tꢃi sản
kê biên, phong tỏa trưꢏc khi bản ꢄn cꢇ hiꢀu
lꢈc nhằm trꢄnh thiꢀt hꢂi do bꢌ giảm giꢄ.
Đây lꢃ vấn đꢉ tương đối nhꢂy cảm vì cꢇ
thꢊ ảnh hưởng đến quyꢉn vꢉ tꢃi sản cꢁa
công dân. Tuy nhiên, tꢄc giả cho rằng, cơ
chế nꢃy phải trên nguyên tắc: vừa bảo toꢃn
tꢃi sản tham nhũng
Số 05(429) - T3/2021
17
10 trang
20900
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan đến công tác thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hoan_thien_cac_quy_dinh_cua_phap_luat_lien_quan_den_cong_tac.pdf
