Hạn ngạch đối với nông sản xuất khẩu sang eu theo Evfta
CHÍNH SÁCH
HẠN NGẠCH ĐỐI VỚI NÔNG SẢN XUẤT KHẨU SANG EU THEO EVFTA
Đỗ Thu Hương*
*ThS. Trường Đại học Luật Hà Nội
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Sau khi Hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA) có hiệu lực,
bên cạnh lộ trình xóa bỏ 99% số dòng thuế nhập khẩu thì EU duy trì hạn
ngạch thuế quan đối với một số mặt hàng, chủ yếu là hàng nông nghiệp vì
chính sách bảo hộ đối với ngành sản xuất nội địa. Nội dung quan trọng nhất
mà Việt Nam cần lưu ý là thủ tục cấp hạn ngạch được xác định riêng, chia
thành 2 nhóm là mặt hàng gạo và các mặt hàng còn lại. Mặt hàng gạo được
tách hạn ngạch thành các dòng khác nhau với quy định lần đầu tiên xuất hiện
đối với gạo thơm cần có chứng nhận chủng loại gạo. Đáp ứng được yêu cầu
này, các doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng được tối đa mức hạn ngạch
của EU, đem lại lợi thế để đạt được kim ngạch xuất khẩu cao trong EVFTA.
Từ khóa: Hạn ngạch đối với
nông sản xuất khẩu, EVFTA.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 23/4/2021
: 04/5/2021
: 05/5/2021
Article Infomation:
Abstract:
After the EVFTA comes into effect, in addition to the elimination of 99%
of import tariff lines, the EU also maintained tariff quotas on a number of
commodities, mainly agricultural products due to the policy on domestic
market protection. The most important issue that Vietnam should be
considered is that quota allocation procedures are defined separately into
two groups, rice and the rest. The quantity of rice quota is divided into
different lines with the first appearing regulation for fragrant rice requiring
certification of fragrant rice varieties. If it meets this requirement,Vietnamese
businesses can make the most of the EU's quota, providing an advantage to
achieve high export turnover in the EVFTA.
Keywords: Quotas,agricultural
products, rice, exports, EVFTA.
Article History:
Received
Edited
: 23 Apr. 2021
: 04 May 2021
: 05 May 2021
Approved
1. Biện pháp hạn ngạch thuế quan trong
thương mại quốc tế
hàng cụ thể mà không vi phạm cam kết trong
các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Hạn ngạch được hiểu là giới hạn tối đa về
khối lượng (hoặc giá trị) hàng hóa được phép
nhập khẩu hoặc xuất khẩu trong một khoảng
thời gian nhất định (thường là một năm). Nếu
số lượng hàng hóa nhập khẩu/xuất khẩu đã
vượt quá hạn ngạch thì việc nhập khẩu/xuất
khẩu trong năm đó sẽ không được tiếp tục
nữa. Hạn ngạch thuế quan là biện pháp nới
lỏng hơn so với hạn ngạch bằng cách đưa ra
một giới hạn hàng hóa được phép nhập khẩu/
xuất khẩu và trong giới hạn đó, hàng hóa sẽ
được hưởng mức thuế quan ưu đãi theo cam
kết giữa các bên, khi số lượng hàng hóa vượt
quá hạn ngạch thì sẽ phải chịu mức thuế quan
cao hơn so với mức ưu đãi. Như vậy, có thể
Trong thực tiễn thương mại quốc tế, có
nhiều công cụ chính sách thương mại được
các quốc gia áp dụng nhằm thực hiện một
mục tiêu thương mại nào đó đối với các
nước đối tác, bao gồm: thuế quan, trợ cấp
xuất khẩu, hạn ngạch (thuế quan) nhập khẩu,
giới hạn định mức xuất khẩu… Trong bối
cảnh tự do hóa thương mại, các quốc gia có
xu hướng loại bỏ các biện pháp gây bất bình
đẳng trong thương mại (trợ cấp xuất khẩu,
hạn chế số lượng) bằng việc duy trì biện
pháp hạn ngạch thuế quan. Chỉ trong những
trường hợp đặc biệt, các quốc gia mới được
phép duy trì hạn ngạch đối với một số mặt
22
Số 09(433) - T5/2021
CHÍNH SÁCH
2. Quy định về hạn ngạch của EU đối với
hàng nhập khẩu từ Việt Nam
thấy rằng, biện pháp hạn ngạch (thuế quan) là
biện pháp hạn chế số lượng rất rõ rệt và không
được khuyến khích trong thương mại quốc tế.
Tác động xấu của biện pháp này khiến cho
giá của hàng hóa tăng lên tại thị trường nước
nhập khẩu, người tiêu dùng phải chi trả nhiều
hơn (ví dụ, chương trình hạn ngạch đường của
Hoa Kỳ đã khiến giá đường tại nước này cao
gấp đôi so với giá thế giới1). Các quốc gia sử
dụng công cụ này nhằm mục đích bảo hộ thị
trường trong nước, ngăn ngừa sự cạnh tranh
của hàng hóa nhập khẩu. Vì vậy, hạn ngạch
(thuế quan) nhìn chung không được hoan
nghênh và việc quản lý công cụ thương mại
này cần được thực hiện cẩn thận, tránh gặp
phải những vụ kiện đến từ các nước đối tác2.
Việt Nam và EU đã ký Hiệp định thương
mại tự do EVFTA có hiệu lực từ ngày
01/8/2020. Đây là Hiệp định quan trọng mà
Việt Nam kỳ vọng sẽ thúc đẩy nền kinh tế
hàng hóa trở nên chất lượng và giá trị hơn. EU
cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng
85,6% số dòng thuế ngay khi hiệp định có
hiệu lực và sau 7 năm gia nhập là 99,2% số
dòng thuế. Số dòng thuế còn lại (0,8%) tương
đương 14 mặt hàng3, EU áp dụng biện pháp
hạn ngạch thuế quan với mức thuế trong hạn
ngạch là 0%. Mức thuế ngoài hạn ngạch đối
với những mặt hàng này được quy định ở mức
rất cao4. Vì vậy, việc tận dụng được hạn ngạch
sẽ mang lại lợi ích kinh tế lớn.
2.1. Quy định mức hạn ngạch
Hạn ngạch đối với hàng hóa từ Việt Nam
xuất khẩu sang EU được quy định tại Tiểu
mục 1, Mục B, Phụ lục 2A trong toàn văn của
EVFTA. Nội dung này xác định rõ các mặt
hàng với mã HS tương ứng và khối lượng hàng
hóa trong hạn ngạch được hưởng thuế suất ưu
đãi 0%. Nhìn tại thời điểm hiện tại, lượng xuất
khẩu hàng hóa từ Việt Nam sang EU vẫn chưa
vượt quá mức hạn ngạch nên doanh nghiệp
vẫn đang được hưởng lợi từ mức thuế 0%
trong hạn ngạch. Ví dụ, mặt hàng gạo, trong
năm 2019, khi EVFTA chưa có hiệu lực, Việt
Nam mới chỉ xuất khẩu khoảng 50.000 tấn
gạo5 sang EU. Năm 2020, do nền kinh tế toàn
cầu gặp phải khó khăn vì dịch bệnh nên không
tăng trưởng về sản lượng. So sánh với nhu cầu
nhập khẩu gạo của thị trường EU là khoảng
2,3 triệu tấn gạo/năm thì rõ ràng hàng Việt
Nam mới chỉ đáp ứng được khoảng 2,2% nhu
cầu này; hoặc mặt hàng mía đường, đây là
ngành hàng đang gặp rất nhiều khó khăn của
Việt Nam, cũng được hưởng lợi nhiều từ hạn
ngạch của EU. Phải nói rằng, hầu hết các quốc
gia trên thế giới đều có chính sách bảo hộ với
ngành mía đường, bao gồm cả các nước phát
triển và nước đang phát triển6. EU không phải
1 https://public.wsu.edu/~hallagan/EconS327/weeks/week5/Sugar/sugarquota.html.
2 Nhật Bản bị kiện trong vụ DS323 (WTO): Hạn ngạch nhập khẩu đối với sản phẩm táo tía tẩm ướp và sấy khô;
Trung Quốc bị kiện trong vụ DS517 (WTO): Hạn ngạch nhập khẩu đối với một số sản phẩm nông nghiệp lúa
mì, gạo và ngô.
3 Trứng và lòng đỏ trứng gia cầm; tỏi; ngô ngọt; gạo đã xát; gạo đã xay; gạo đã xay thuộc một số loại gạo thơm
nhất định; tinh bột sắn; cá ngừ; surimi; đường và các sản phẩm khác chứa hàm lượng đường cao; đường đặc
biệt; nấm; ethanol; Mannitol, Sorbitol, Dextrin và các dạng tinh bột biến tính khác.
4 Ví dụ mặt hàng gạo, năm 2020 giá xuất khẩu gạo trung bình đạt 600 USD/tấn, thuế ngoài hạn ngạch EU áp
175 Euro/tấn, tương đương 35%. Trước khi EVFTA có hiệu lực, mức thuế nhập khẩu mà gạo Việt Nam phải
chịu khi xuất khẩu sang EU vào khoảng 15%.
5 Báo cáo thị trường gạo năm 2020, https://cdn.vietnambiz.vn/171464876016439296/2021/1/20/bao-cao-thi-
truong-gao-nam-2020-16111472504561619634030.pdf.
6 Sugar Policies: Opportunity for Change, Donald Mitchell1 Development Prospects Group, The World Bank,
World Bank Policy Research Working Paper 3222, February 2004.
Số 09(433) - T5/2021
23
CHÍNH SÁCH
ngoại lệ, nếu không có ưu đãi từ EVFTA7,
đường nhập khẩu từ Việt Nam sẽ phải chịu
mức thuế nhập khẩu tuyệt đối là 419 Euro/tấn
đối với đường tinh luyện và 399 Euro/tấn đối
với đường thô. So sánh với giá đường trên thế
giới, tháng 2/2021 giá sản phẩm đường trắng
được nhận định đạt mức cao nhất trong 4 năm
gần đây cũng chỉ rơi vào 475,2 USD/tấn8 thì
việc được miễn thuế trong hạn ngạch là rất
đáng kể.
ngạch đối với mặt hàng gạo và Quy chế
2020/102410 ngày 14/7/2020 phân bổ hạn
ngạch đối với các mặt hàng khác.
2.2.1. Quy định đối với mặt hàng gạo
Theo Quy chế 2020/991, việc phân bổ hạn
ngạch nhập khẩu gạo sẽ giới hạn trong những
doanh nghiệp nào có đăng ký với phía EU.
Nhà nhập khẩu muốn được hưởng hạn ngạch
sẽ nộp đơn theo thời hạn quy định (trong 7
ngày đầu tháng, tháng 12 là 7 ngày cuối) và
nộp một khoản tiền bảo đảm cho lượng hàng
đăng ký nhập khẩu (30 Euro/tấn).
Bảng dưới đây sẽ chi tiết hạn ngạch của
EU đối với các mặt hàng cụ thể:
2.2. Cơ chế phân bổ hạn ngạch của EU
Hạn ngạch đối với mặt hàng gạo được
phân bổ theo từng quý trong 3 quý đầu năm,
quý trước chưa dùng hết có thể chuyển sang
quý tiếp theo. Hạn ngạch của quý cuối cùng
Để thực thi quy định về hạn ngạch thuế
quan trong EVFTA, EU đã ban hành Quy
chế 2020/9919 ngày 13/5/2020 phân bổ hạn
Mặt hàng
Mức hạn ngạch
Tổng hạn ngạch là 80.000 tấn/năm, cụ thể:
Gạo chưa xay xát: Lượng hạn ngạch là 20.000 tấn/năm
Gạo xay xát: Lượng hạn ngạch là 30.000 tấn/năm
Gạo thơm: Lượng hạn ngạch là 30.000 tấn/năm
Gạo
Đường trắng: 10.000 tấn/năm
Đường
Sản phẩm chứa trên 80% đường: 10.000 tấn/năm
Trứng gia cầm đã qua chế biến: 500 tấn/năm
Tỏi: 400 tấn/năm
Ngô ngọt (trừ loại có đường kính lõi từ 8 mm trở lên nhưng không quá
12 mm): 5.000 tấn/năm
Nông sản khác
Tinh bột sắn: 30.000 tấn/năm
Nấm: 350 tấn/năm
Cồn etylic: 1.000 tấn
Một số sản phẩm hóa chất (manitol, sorbitol, dextrins,…): 2.000 tấn
7 EU duy trì ưu đãi rất hẹp đối với việc nhập khẩu đường. Ngoài các cam kết trong FTAs quy định theo hướng
ban hành hạn ngạch thuế quan, EU chỉ miễn thuế nhập khẩu đường (và tất cả các sản phẩm trừ vũ khí) hoàn
toàn cho các nước thuộc nhóm EBA (Everything But Arms - Mọi thứ trừ vũ khí) nằm trong Chương trình ưu
đãi thuế quan phổ cập của EU. Chương trình này ghi nhận EBA gồm 49 quốc gia tại nhiều khu vực trên thế
giới, đều thuộc nhóm các nước kém phát triển nhất.
8 https://www.isosugar.org/prices.php.
9
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2020.221.01.0064.01.ENG.
10 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32020R1024.
24
Số 09(433) - T5/2021
CHÍNH SÁCH
sẽ được cộng dồn phần chưa sử dụng trong
3 quý đầu cho hết hạn ngạch của năm đó.
tấn dành cho các nhóm gạo thơm cần có giấy
chứng nhận của cơ quan phía Việt Nam là
vấn đề cần đáp ứng nếu muốn được hưởng
hạn mức này. Nếu không, số lượng đó sẽ bị
tính vào 50.000 tấn còn lại không yêu cầu
xác định chủng loại. Phần tiếp theo sẽ trình
bày về nội dung cấp giấy chứng nhận chủng
loại gạo từ phía Việt Nam nhằm tận dụng
được hết mức hạn ngạch của EU.
Nếu lượng đăng ký xin cấp phép cho mỗi
giai đoạn vượt quá mức hạn ngạch thì EU sẽ
phân bổ cho từng nhà nhập khẩu theo tỷ lệ
tương ứng với số lượng đã đăng ký.
Trong hạn ngạch 80.000 tấn gạo có
30.000 tấn thuộc loại gạo thơm quy định
chặt chẽ hơn những loại gạo khác. Với
những nhà nhập khẩu muốn được hưởng
ưu đãi cho gạo thơm, họ cần thêm một giấy
chứng nhận đúng chủng loại gạo thơm được
cấp bởi cơ quan có thẩm quyền của Việt
Nam. Tiểu mục 1, mục B, Phụ lục 2A liệt
kê 8 nhóm gạo thơm, danh mục này có thể
được sửa đổi tùy theo tình hình thực tế do
Ủy ban Thương mại quyết định.
3. Những lưu ý nhằm đáp ứng quy định
của EU về hạn ngạch thuế quan đối với
Việt Nam
3.1. Thủ tục cấp giấy chứng nhận
chủng loại gạo thơm
Để được hưởng ưu đãi thuế quan theo
Hiệp định, hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam
cần có chứng nhận xuất xứ (C/O) để xác định
nguồn gốc xuất xứ Việt Nam. Tuy nhiên, đối
với mặt hàng gạo thơm, muốn được hưởng
ưu đãi thì ngoài việc có C/O, hàng hóa cần
thêm giấy chứng nhận chủng loại gạo. Đây
là hai loại chứng nhận khác nhau và chứng
nhận chủng loại gạo không thể thay thế được
C/O. Để phục vụ việc cấp chứng nhận chủng
loại gạo thơm, Chính phủ đã ban hành Nghị
định số 103/2020/NĐ-CP ngày 04/9/2020
quy định về chứng nhận chủng loại gạo thơm
xuất khẩu sang Liên minh châu Âu.
2.2.2. Quy định đối với các mặt hàng khác11
Theo Quy chế 2020/1024, việc phân bổ
hạn ngạch được thực hiện đơn giản hơn so với
gạo. Hạn ngạch của một năm không cần phân
chia theo từng giai đoạn mà sẽ cấp cho doanh
nghiệp nào đăng ký trước theo nguyên tắc
“first come first served” (doanh nghiệp nào
đăng ký trước thì được cấp hạn ngạch trước)
cho đến khi hết mức hạn ngạch của năm đó.
Nếu các doanh nghiệp xin cấp hạn ngạch vào
cùng thời điểm mà không đủ hạn ngạch thì sẽ
được phân bổ theo tỷ lệ tương ứng.
Trước khi EVFTA có hiệu lực, một số các
FTA khác mà Việt Nam là thành viên cũng
có quy định áp dụng hạn ngạch đối với mặt
hàng gạo, nhưng không phân loại gạo thành
các nhóm như EVFTA. Ví dụ, Hiệp định
Thương mại tự do Việt Nam - Hàn Quốc
(VKFTA) kết hợp với Thỏa thuận nhiều bên
giữa Hàn Quốc và 5 đối tác WTO12, Hàn
Quốc dành cho gạo Việt Nam một lượng hạn
ngạch là 55.112 tấn gạo bao gồm các loại
gạo mà Việt Nam có thể trồng và xuất khẩu
chứ không chia nhóm; Hiệp định Thương
mại tự do Việt Nam - Liên minh kinh tế
Việc phân bổ hạn ngạch nêu trên đòi hỏi
các doanh nghiệp phải chủ động đăng ký với
cơ quan cấp hạn ngạch (Tổng cục Thuế và
Hải quan EU) và chuẩn bị đầy đủ các loại
giấy tờ cần thiết cho quá trình đăng ký. Đặc
biệt, đối với mặt hàng gạo, đây là mặt hàng
có lượng hạn ngạch lớn nhất và cũng là mặt
hàng có quy định phức tạp nhất. Điều này
đòi hỏi doanh nghiệp phải có sự tính toán,
cân nhắc và tìm đối tác để thời gian thực
hiện hợp đồng phù hợp với thời điểm mà hạn
ngạch được cấp. Lượng hạn ngạch 30.000
11 Footnote số 3, trừ mặt hàng gạo
12 Bao gồm: Hoa Kỳ, Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc, Australia.
Số 09(433) - T5/2021
25
CHÍNH SÁCH
Á Âu (Hiệp định Việt Nam - EAEU) quy
định mức hạn ngạch nhập khẩu vào các nước
cụ thể với loại hàng cụ thể nhưng không yêu
cầu giấy chứng nhận chủng loại gạo.
của thị trường EU. Bên cạnh đó, các nhóm
gạo thơm được hưởng ưu đãi theo EVFTA
đều được trồng tập trung ở đồng bằng Sông
Cửu Long và một số tỉnh miền Trung Tây
Nguyên mà chưa khai thác hết các vùng
trồng lúa khác trên toàn quốc. Điều này cũng
khiến cho việc tận dụng hết ưu đãi gặp khó.
Đến thời điểm này, EVFTA là hiệp định
đầu tiên và duy nhất có yêu cầu giấy chứng
nhận chủng loại gạo thơm để được hưởng
ưu đãi thuế quan. Mục đích của yêu cầu
này nhằm nâng cao phẩm cấp, chất lượng
gạo nhập khẩu vào EU. Bên cạnh đó, việc
có chứng nhận gạo thơm cũng giúp thương
nhân có thể bán được với giá cao hơn và tiếp
cận thị trường tốt hơn. Ở Việt Nam, cơ quan
có thẩm quyền cấp chứng nhận này là Cục
Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn. Thủ tục cấp giấy chứng nhận này
khá nhanh chóng, kể từ khi doanh nghiệp
nộp đầy đủ hồ sơ thì Cục Trồng trọt sẽ tiến
hành thẩm định trong 5 ngày13 đối với cấp
mới chứng nhận hoặc 3 ngày14 đối với chứng
nhận lại.
Việt Nam là quốc gia có thế mạnh xuất
khẩu gạo, việc nghiên cứu cho ra đời các
giống lúa mới có phẩm chất và giá trị cao
được đẩy mạnh nên các giống lúa mới liên
tục xuất hiện; ví dụ, các giống ST24, ST25…
Giống ST25 đặc biệt đã được trồng tại cả
miền Bắc và đạt diện tích trên 100ha, cho
thành phẩm đạt chất lượng cao nhưng lại
không có tên trong danh sách giống lúa thơm
được hưởng ưu đãi. Vì vậy, Việt Nam cần
thúc đẩy mở rộng danh sách giống lúa thơm
được hưởng ưu đã nhằm bắt kịp với những
thành quả quảng bá sản phẩm, xu hướng yêu
thích của thị trường.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần lưu ý,
muốn được chứng nhận thì gạo thơm phải
đạt được những điều kiện sau: (1) gạo thơm
được sản xuất từ giống lúa thơm có chất
lượng hạt giống phù hợp theo Quy chuẩn
kỹ thuật quốc gia15; có thông tin rõ ràng về
diện tích, địa điểm trồng (tổ/thôn, phường/
xã, quận/huyện/thị xã, tỉnh/thành phố); (2)
lô ruộng lúa thơm được kiểm tra đảm bảo
độ thuần giống (% số cây) không nhỏ hơn
95%16. Mặc dù quy định này không mới,
nhưng không phải doanh nghiệp sản xuất/
kinh doanh lúa gạo nào cũng có thể đáp ứng
được quy chuẩn này vì trong điều kiện trồng
trọt ở nước ta hiện nay việc đảm bảo thuần
giống ở mức độ cao là không hề dễ dàng. Đây
chính là một minh họa cho thấy yêu cầu cao
Để có thể tận dụng được hết mức hạn
ngạch nhằm hưởng ưu đãi, các mặt hàng bị
áp hạn ngạch cần đáp ứng tối đa những quy
định trong EVFTA; đặc biệt là mặt hàng gạo
với việc chứng nhận chủng loại gạo thơm,
nếu không sẽ bỏ lỡ 37,5% lượng hạn ngạch
gạo mà EU ban hành, Chính phủ cần có chỉ
đạo để Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn cùng với các cơ quan hữu quan khác
đưa ra chiến lược, quy hoạch cụ thể đối với
quỹ đất nông nghiệp, dành một diện tích
cần thiết để phát triển lúa gạo chất lượng
cao trong bối cảnh phải chia sẻ quỹ đất với
các mục tiêu phát triển công nghiệp khác.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần có chính sách
hợp lý để chuyển đổi, cải tạo giống nhằm
đạt được sản lượng cao và chất lượng tốt.
13 Điều 7, Nghị định số 103/2020/NĐ-CP.
14 Điều 8, Nghị định số 103/2020/NĐ-CP.
15 QCVN 01-65: 2011/BNNPTNT, Quy chuẩn Kỹ thuật quốc gia về khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất
và tính ổn định của giống lúa.
16 Điều 4, Nghị định số 103/2020/NĐ-CP.
26
Số 09(433) - T5/2021
CHÍNH SÁCH
3.2 Quản lý nhà nước đối với xuất
khẩu gạo
Nếu doanh nghiệp không sở hữu cơ sở xay,
xát, chế biến thì có thể thuê; hợp đồng thuê tối
thiểu 5 năm. Đối với doanh nghiệp đã được cấp
Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất
khẩu thì không được cho thuê, cho thuê lại kho
chứa, cơ sở xay, xát, chế biến nằm trong hồ sơ
kê khai để xin cấp Giấy chứng nhận.
Bên cạnh đó, cũng có trường hợp thương
nhân không cần Giấy chứng nhận đủ điều
kiện kinh doanh xuất khẩu nếu thương nhân
đó chỉ xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo
tăng cường vi chất dinh dưỡng.
Sau khi Nghị định số 107 được ban hành,
số lượng doanh nghiệp trong lĩnh vực này
đã tăng đáng kể đạt gần 200 doanh nghiệp
vào cuối năm 202018. Tuy nhiên, con số này
khá khiêm tốn so với những ngành nghề
khác, trong bối cảnh gạo là mặt hàng nông
nghiệp chủ lực của Việt Nam.
Để bảo đảm an ninh lương thực, theo quy
định của Nghị định số 107, thương nhân xuất
khẩu gạo phải đảm bảo một mức dự trữ tương
đương 5% số lượng gạo mà họ đã xuất khẩu
trong 6 tháng trước đó19. Tuy nhiên, quy định
này lại là một trở ngại khiến cho các doanh
nghiệp không mặn mà với lĩnh vực kinh doanh
gạo. Tác giả cho rằng, việc cân đối và giữ gìn
an ninh lương thực nên thuộc về trách nhiệm
của Chính phủ, nên nguồn kinh phí để dự trữ
lương thực không nên đặt lên vai doanh nghiệp.
Chưa kể, chính vì trách nhiệm dự trữ gạo đang
thuộc về doanh nghiệp nên khi có những biến
động trên thị trường (dịch bệnh, thiên tai, mất
mùa…) thì Chính phủ sẽ can thiệp bằng các
biện pháp như tạm ngừng xuất khẩu. Biện pháp
này lại dẫn đến trường hợp doanh nghiệp bị
mất đối tác, mất uy tín và có thể bị phạt vì vi
phạm hợp đồng. Vì vậy, việc sửa đổi quy định
nêu trên là thực sự cần thiết.
EU quy định áp dụng hạn ngạch đối với
những mặt hàng nêu trên là nhằm bảo vệ ngành
sản xuất trong nước trước sự cạnh tranh từ các
đối thủ và cân đối nguồn nhập khẩu từ các thị
trường khác nhau. Bởi lẽ, EU ký kết khá nhiều
các FTA và có Chương trình ưu đãi thuế quan
phổ cập dành ưu đãi cho nhiều quốc gia đang
phát triển trên thế giới. Thị trường các mặt
hàng nói chung và mặt hàng gạo nói riêng của
Việt Nam tại EU là chưa nhiều. Vì vậy, mục
tiêu trước hết là thúc đẩy các doanh nghiệp
Việt Nam có cơ hội tìm kiếm bạn hàng, tạo
điều kiện cho những doanh nghiệp trong nước
kinh doanh mặt hàng gạo. Trong những mặt
hàng nêu trên, kinh doanh gạo là ngành nghề
kinh doanh có điều kiện. Trước đây, Nghị định
số 109/2010/NĐ-CP quy định về kinh doanh
xuất khẩu gạo không tạo thuận lợi cho doanh
nghiệp. Nghị định này đã được thay thế bởi
Nghị định số 107/2018/NĐ-CP (Nghị định số
107) với những quy định thuận lợi hơn cho các
doanh nghiệp với điều kiện kinh doanh xuất
khẩu gạo đã được giảm nhẹ rất nhiều. Theo đó,
các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần bảo đảm
đáp ứng các điều kiện sau17:
- Có ít nhất 01 kho chuyên dùng để
chứa thóc, gạo phù hợp với tiêu chuẩn, quy
chuẩn kỹ thuật quốc gia về kho chứa thóc,
gạo do cơ quan có thẩm quyền ban hành
theo quy định của Luật Tiêu chuẩn và quy
chuẩn kỹ thuật;
- Có ít nhất 01 cơ sở xay, xát hoặc cơ sở
chế biến thóc, gạo phù hợp với tiêu chuẩn,
quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về kho chứa
và cơ sở xay, xát, chế biến thóc, gạo do cơ
quan có thẩm quyền ban hành theo quy định
của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.
17 Điều 4 Nghị định số 107/2018/NĐ-CP.
18
khau-gao-19842-22.html.
19 Điều 12 Nghị định số 107/2018/NĐ-CP.
Số 09(433) - T5/2021
27
CHÍNH SÁCH
3.3. Chú trọng bảo hộ thương hiệu cho
hàng nông nghiệp
hóa, dịch vụ… của mình, tức là doanh nghiệp
Việt Nam (người “mất” nhãn hiệu) không thể
sử dụng nhãn hiệu đó để gắn lên sản phẩm của
mình, không thể quảng bá sản phẩm dưới cái
tên đó; tóm lại, không được quyền khai thác
bất cứ điều gì từ nhãn hiệu đó. Nói cách khác,
chính hàng hóa mang lại uy tín, tên tuổi cho
nhãn hiệu đó sẽ trở thành hàng vô danh, làm
suy giảm rất nhiều giá trị. Thị trường EU và
cả Hoa Kỳ, Nhật Bản… là những thị trường
khó với yêu cầu chất lượng khắt khe và mức
độ bảo hộ các quyền sở hữu trí tuệ rất cao, nên
nếu doanh nghiệp của Việt Nam và Chính phủ
không có sự chủ động cũng như hỗ trợ bảo vệ
tài sản trí tuệ gắn liền với hàng hóa Việt Nam
thì hoạt động xuất khẩu sẽ không chỉ gặp khó
trong việc đáp ứng yêu cầu chất lượng mà còn
có thể không thể gia nhập thị trường do rào cản
về luật sở hữu trí tuệ.
Hiện nay, việc bảo hộ thương hiệu cho
hàng hóa nói chung và hàng nông nghiệp nói
riêng là điểm yếu lớn mà Việt Nam chưa thể
khắc phục được. Đứng dưới góc độ luật sở
hữu trí tuệ, có nhiều cách để một tài sản trí tuệ
được bảo hộ20, nhưng hàng hóa Việt Nam hầu
như rất ít được bảo hộ các yếu tố liên quan
đến sở hữu trí tuệ. Lịch sử 30 năm xuất khẩu
gạo của Việt Nam chưa ghi nhận một nhãn
hiệu gạo nào được bảo hộ tại các thị trường
nhập khẩu. Vì vậy, câu chuyện “mất thương
hiệu” đã được nhắc đến rất nhiều như cà phê
Buôn Mê Thuột, cà phê Trung Nguyên, nước
mắm Phan Thiết, nước mắm Phú Quốc… có
thể sẽ lặp lại đối với gạo xuất khẩu.
Gần đây nhất là trường hợp của giống gạo
thơm ST25, một trong những mặt hàng mang
lại kim ngạch xuất khẩu cao nhất trong các
hàng nông nghiệp, khi nhãn hiệu ST25 đã bị
đăng ký bảo hộ21 tại Hoa Kỳ bởi một số doanh
nghiệp Hoa Kỳ (chủ doanh nghiệp là người gốc
Việt), những đơn đăng ký này đều được nộp
trong năm 2020, sớm nhất là vào 18/6/202022,
tức là chủ đơn đã nhận thấy tiềm năng của nhãn
hiệu này và đăng ký cho dù họ không thật sự
là người sáng tạo ra giống lúa này. Câu hỏi liệu
nhãn hiệu ST25 có bị “mất” như những nhãn
hiệu trước đó hay không vẫn chưa ngã ngũ.
Tuy nhiên, đây là bài học lớn tiếp theo về xây
dựng thương hiệu cho doanh nghiệp Việt Nam.
Một nhãn hiệu khi đã đăng ký thành công tại
một quốc gia thì chỉ có chủ sở hữu nhãn hiệu
mới được quyền gắn nhãn hiệu đó lên hàng
Khắc phục được những vấn đề cốt lõi
nêu trên chính là bước chuẩn bị những điều
kiện cần đủ để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu
hàng hóa nói chung và hàng nông nghiệp
nói riêng. Việc tham gia nhiều các FTA
trong những năm gần đây là tín hiệu tốt cho
thấy Việt Nam sẵn sàng mở rộng thị trường,
đưa hàng hóa đi khắp thế giới. EVFTA là
kết quả của quá trình đàm phán gay cấn cho
đến những thời điểm cuối cùng, những kết
quả đàm phán đem lại cho chúng ta nhiều
cơ hội và cũng nhiều áp lực. Riêng trong
vấn đề hạn ngạch dành cho hàng nông sản,
chúng ta phải tìm cách đáp ứng các đòi hỏi
của thị trường EU nhằm tận dụng hết hạn
ngạch, tối đa hóa lợi ích từ Hiệp định này
20 Thường đối với tên gọi gắn liền với hàng hóa có thể đăng ký dưới dạng nhãn hiệu, nhưng luật sở hữu trí tuệ
quy định rất nhiều hình thức khác như chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế…
21 Kết quả tra cứu cho đến ngày 22/4/2021 đã có 5 đơn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu được nộp cho Cơ quan Sáng
s e a r c h = s e a r c h s s & p _ L = 5 0 & B a c k R e f e r e n c e = & p _ p l u r a l = y e s & p _ s _ PA R A 1 = & p _
tagrepl%7E%3A=PARA1%24LD&expr=PARA1+AND+PARA2&p_s_PARA2=ST25&p_
tagrepl%7E%3A=PARA2%24COMB&p_op_ALL=AND&a_default=search&a_search=Submit+Query&a_
search=Submit+Query.
22 https://tmsearch.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&state=4808:ud3xl1.2.2.
28
Số 09(433) - T5/2021
7 trang
12320
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hạn ngạch đối với nông sản xuất khẩu sang eu theo Evfta", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- han_ngach_doi_voi_nong_san_xuat_khau_sang_eu_theo_evfta.pdf
