Giáo trình Quản trị chất lượng
LỜI NÓI ĐẦU
Tập bài giảng Quản trị chất lượng được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu phục
vụ công tác dạy và học học phần Quản trị chất lượng cho đối tượng là sinh viên đại
học ngành Quản trị kinh doanh của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định.
Tập bài giảng được xây dựng với bố cục gồm 5 chương, được trình bày trên 200
trang đánh máy, kết thúc mỗi chương có phần bài đọc thêm và câu hỏi ôn tập.
Cách tiếp cận khi xây dựng tập bài giảng Quản trị chất lượng theo hướng khái
quát hóa nội dung nhưng giảm thiểu tính hàn lâm trong trình bày, diễn đạt để phù hợp
với đối tượng chính là sinh viên đại học ngành Quản trị kinh doanh của Trường Đại
học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định.
Trong quá trình xây dựng tập bài giảng, nhóm tác giả đã tham khảo nhiều tài liệu;
đặc biệt có sử dụng trích dẫn hoặc phát triển ý tưởng, nội dung của nhiều tác giả (nêu
trong phần danh mục tài liệu tham khảo). Chúng tôi xin được sử dụng tài liệu của quý vị
với vai trò là nền tảng cơ bản xây dựng tập bài giảng này nhằm góp phần phát triển
những lý thuyết về Quản trị chất lượng đến gần với người đọc, người học hơn, tăng
cường tính phổ biến về lý thuyết Quản trị chất lượng trong nền kinh tế thị trường.
Cuối cùng, nhóm tác giả chúng tôi xin gửi những lời cám ơn trân trọng nhất tới
các nhà nghiên cứu, các học giả, bạn bè, đồng nghiệp... đã cung cấp cho chúng tôi
những tư liệu, những lời góp ý quý giá để chúng tôi hoàn thành tập bài giảng này.
NHÓM TÁC GIẢ
1
MỤC LỤC
1.1. Chất lƣợng sản phẩm............................................................................................1
1.1.1. Sản phẩm và phân loại sản phẩm ..................................................................1
1.1.1.1. Khái niệm sản phẩm...............................................................................1
1.1.1.2. Phân loại sản phẩm.................................................................................2
1.2. Chi phí chất lƣợng..............................................................................................15
1.2.1. Sự ra đời và bản chất của chi phí chất lƣợng ..............................................15
1.2.1.2. Bản chất của chi phí chất lƣợng...........................................................15
1.2.2. Mô hình chi phí chất lƣợng .........................................................................17
1.3. Quản trị chất lƣợng.............................................................................................20
1.3.1.1. Khái niệm quản trị chất lƣợng..............................................................20
1.3.1.2. Vai trò của quản trị chất lƣợng.............................................................25
1.3.2.4. Armand Feigenbaum............................................................................30
2
và cải tiến chất lƣợng.........................................................................................35
1.3.3.5. Quản trị chất lƣợng theo quá trình........................................................36
1.3.3.6. Nguyên tắc kiểm tra..............................................................................36
1.3.4.1. Chức năng hoạch định..........................................................................37
1.3.4.2. Chức năng tổ chức................................................................................37
1.3.4.3. Chức năng kiểm tra, kiểm soát.............................................................38
1.3.4.4. Chức năng kích thích............................................................................38
1.3.5. Các phƣơng pháp quản trị chất lƣợng .........................................................39
1.3.5.3. Đảm bảo chất lƣợng .............................................................................41
1.3.5.4. Quản trị chất lƣợng toàn diện...............................................................41
1.3.6. Quản trị chất lƣợng dịch vụ.........................................................................42
1.3.6.1. Dịch vụ và chất lƣợng dịch vụ..............................................................42
1.3.6.2. Quản trị chất lƣợng dịch vụ..................................................................47
1.3.6.3. Đo lƣờng chất lƣợng dịch vụ................................................................50
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƢƠNG ..............................................................................55
BÀI ĐỌC THÊM...........................................................................................................57
BÀI ĐỌC THÊM...........................................................................................................62
CÂU HỎI ÔN TẬP .......................................................................................................69
2.1.2. Yêu cầu của hệ thống quản trị chất lƣợng...................................................71
2.1.2.1. Yêu cầu chung ......................................................................................71
2.1.2.2. Yêu cầu về hệ thống văn bản................................................................72
2.2. Một số hệ thống quản trị chất lƣợng...................................................................74
2.2.1. Hệ thống quản trị chất lƣợng ISO 9000 ......................................................74
3
2.2.2.1. Khái niệm TQM ...................................................................................79
2.2.2.2. Đặc điểm của TQM..............................................................................80
2.2.2.3. Các nguyên tắc của TQM.....................................................................80
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƢƠNG ..............................................................................89
BÀI ĐỌC THÊM ..........................................................................................................90
CÂU HỎI ÔN TẬP.......................................................................................................93
3.1. Đảm bảo chất lƣợng ...........................................................................................94
3.1.3. Sự phát triển của đảm bảo chất lƣợng.........................................................97
3.2. Cải tiến chất lƣợng .............................................................................................99
3.2.2. Cải tiến chất lƣợng sản phẩm và quá trình..................................................99
3.2.2.2. Cải tiến liên tục các quá trình.............................................................100
3.2.3.2. Benchmarking cạnh tranh...................................................................106
3.2.3.3. Benchmarking chiến lƣợc ..................................................................110
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƢƠNG ............................................................................120
BÀI ĐỌC THÊM ........................................................................................................121
CÂU HỎI ÔN TẬP.....................................................................................................131
4.2.1. Sơ đồ lƣu trình...........................................................................................134
4.2.2. Sơ đồ nhân quả..........................................................................................134
4
4.2.3. Biểu đồ Pareto ...........................................................................................136
4.2.4. Phiếu kiểm tra chất lƣợng..........................................................................137
4.2.5. Biểu đồ phân bố mật độ.............................................................................140
4.2.6. Biểu đồ kiểm soát......................................................................................145
4.2.7. Biểu đồ phân tán........................................................................................154
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƢƠNG ............................................................................157
BÀI ĐỌC THÊM.........................................................................................................158
CÂU HỎI ÔN TẬP .....................................................................................................167
5.1.1. Thực chất của kiểm tra chất lƣợng ............................................................168
5.2.1. Phƣơng pháp kiểm tra chất lƣợng .............................................................169
5.2.1.2. Phƣơng pháp thí nghiệm.....................................................................170
5.2.1.3. Phƣơng pháp chuyên viên ..................................................................171
5.2.2. Hình thức kiểm tra chất lƣợng...................................................................171
5.2.3. Trình tự các bƣớc kiểm tra chất lƣợng ......................................................172
5.3.2. Các vấn đề cơ bản về cách lấy mẫu...........................................................176
5.3.2.1. Các khái niệm cơ bản .........................................................................176
5.3.2.3. Các phƣơng thức lấy mẫu...................................................................177
5.3.3.1. Rủi ro trong lấy mẫu chấp nhận .........................................................179
5.3.3.5. Chất lƣợng trung bình giao đi.............................................................188
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƢƠNG ............................................................................192
BÀI ĐỌC THÊM.........................................................................................................193
CÂU HỎI ÔN TẬP .....................................................................................................200
TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................................................................................201
5
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ CHẤT LƢỢNG
1.1. Chất lƣợng sản phẩm
1.1.1. Sản phẩm và phân loại sản phẩm
1.1.1.1. Khái niệm sản phẩm
Trong nền kinh tế hàng hoá, sản phẩm sản xuất ra để trao đổi trên thị trƣờng. Mỗi
sản phẩm đƣợc sản xuất nhằm đáp ứng những nhu cầu nhất định của ngƣời tiêu dùng.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ và những tiến bộ kinh tế
- xã hội, nhu cầu của con ngƣời về các loại sản phẩm ngày càng lớn về số lƣợng, đa
dạng về chủng loại, mẫu mãvà yêu cầu cao hơn về chất lƣợng. Ngày nay, sản phẩm do
các doanh nghiệp sản xuất ra không chỉ đáp ứng những yêu cầu về giá trị sử dụng vật
chất mà về cả yếu tố tinh thần, văn hóa của ngƣời tiêu dùng. Theo ISO 9000:2000
trong phần thuật ngữ thì sản phẩm đƣợc định nghĩa là "kết quả của các hoạt động hay
các quá trình". Nhƣ vậy, sản phẩm đƣợc tạo ra từ tất cả mọi hoạt động bao gồm cả
những hoạt động sản xuất ra vật phẩm vật chất cụ thể và các dịch vụ.
Tất cả các doanh nghiệp trong mọi lĩnh vực củanền kinh tế quốc dân đều tạo ra
hoặc cung cấp "sản phẩm" của mình cho xã hội. Hơn nữa bất kỳ một yếu tố vật chất
hoặc một hoạt động nào do doanh nghiệp tạo ra nhằm đáp ứng những nhu cầu bên
trong và bên ngoài doanh nghiệp đềuđƣợc gọi là sản phẩm. Quan niệm này đã phát
triển khái niệm sản phẩm đến phạm vi rộng lớn hơn bao trùm mọi kết quả từ hoạt động
của các doanh nghiệp không kể đƣợc tiêu dùng nội bộ hay bên ngoài doanh nghiệp.
Sản phẩm đƣợc hình thành từ các thuộc tính vật chất hữu hình vàvô hình tƣơng
ứng với 2 bộ phận cấu thành là phần cứng và phần mềm của sản phẩm.
Phần cứng của sản phẩm là các thuộc tính vật chất hữu hình thể hiện dƣới một
hình thức cụ thể rõ ràng bao gồm những vật thể bộ phận và những sản phẩm đƣợc lắp
ráp, nguyên vật liệu đã chế biến. Các thuộc tính phần cứng phản ánh giá trị sử dụng
khác nhau nhƣ chức năng, công dụng kỹ thuật, kinh tế của sản phẩm. Tính hữu ích của
các thuộc tính sản phẩm này phụ thuộc rất chặt chẽ vào mức độ đầu tƣ của lao động và
trình độ kỹ thuật sử dụng trong quá trình sảnxuất của các doanh nghiệp.
Phần mềm của sản phẩm bao gồm các loại dịch vụ cung cấp cho khách hàng các
yếu tố nhƣ thông tin, khái niệm các dịch vụ đi kèm…. Đáp ứng những nhu cầu tinh
thần, tâm lý xã hội của khách hàng. Những yếu tố phần mềm của sản phẩm ngày càng
thu hút sự chú ý của khách hàng nhiều hơn. Trong điều kiện cạnh tranh gay gắt nhƣ
hiện nay, chính những yếu tố phần mềm lại tạo ra nhiều lợi thế cạnh trạnh khó sao
chép hơn là những yếu tố phần cứng của sảnphẩm. Cấu trúc của một sản phẩm hoàn
chỉnh có thể đƣợc biểu diễn khái quát theo sơ đồ sau:
1
Phần cứng: Hữu hình
* Vật thể bộ phận
* Sản phẩm đƣợc lắp ráp
* Nguyên vật liệu
SẢN PHẨM
Phần mềm: Vô hình
* Các dịch vụ
* Các khái niệm
* Thông tin …
Hình 1.1. Cấu trúc của một sản phẩm hoàn chỉnh
1.1.1.2. Phân loại sản phẩm
Trong cuộc sống sinh hoạt và hoạt động sản xuất hàng ngày, con ngƣời sử dụng
rất nhiều loại sản phẩm khác nhau. Nhu cầu của con ngƣời rất phức tạp và phát triển
theo hƣớng ngày càng đa dạng và phong phú hơn. Để thỏa mãn nhu cầu đa dạng đó
của con ngƣời, các doanh nghiệp sản xuất ra hàng trăm nghìn loại sản phẩm với công
dụng và chức năng tên gọi khác nhau. Để tạo điều kiện dễ dàng thuận lợi trong công
tác quản trị và tổ chức sản xuất - kinh doanh trên thị trƣờng, ngƣời ta phân loại sản
phẩm thành những nhóm khác nhau. Đối với doanh nghiệp, mỗi cách phân loại nhằm
những mục đích riêng, tạo cơ sở cho việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kinh tế - kỹ
thuật, cho công tác quản trị, bảo quản, vận chuyển và các hoạt động dịch vụ kèm theo
thích hợp. Ở phạm vi nền kinh tế quốc dân, việc phân loại sản phẩm giúp các cơ quan
quản lý Nhà nƣớc dễquản trị và có cơ sở để định hƣớng chính sách phát triển cơ cấu
sản phẩm hợp lý trong từng thời kỳ.
Có nhiều căn cứ khác nhau để phân loại sản phẩm nhƣ phân loại theo chức năng,
công dụng của sản phẩm, theo đặc điểm công nghệ sản xuất, theo nguyên liệu sử dụng,
theo thành phần hoá học. Dƣới góc độ của quản trị chất lƣợng, ngƣời ta chỉ xem xét
cách phân loại căn cứ vào công dụng chức năng của sản phẩm.
Cách phân loại phổ biến nhất là căn cứ vào công dụng của sản phẩm. Trong số
những sản phẩm có cùng công dụng, ngƣời ta lại có thể chia thành các nhóm sản phẩm
dựa theo mục đích, lĩnh vực, đối tƣợng, điều kiện và thời gian sử dụng...
Theo mục đích sử dụng, sản phẩm đƣợc chia làm ba loại: sản phẩm dùng để đáp
ứng nhu cầu của sản xuất sản phẩm, để tiêu dùng và sản phẩm để bán. Mỗi doanh
nghiệp phải có những giải pháp trọng tâm khác nhau để đảm bảo cho sản phẩm sản
xuất ra phù hợp với mục đích và yêu cầu của ngƣời sử dụng. Trong nhóm sản phẩm
tiêu dùng, căn cứ vào thời gian sử dụng lại chia thành các sản phẩm tiêu dùng
thƣờngxuyên và sản phẩm lâu bền. Cứ nhƣ vậy, sự phân loại sản phẩm thành những
2
nhóm nhỏ với những đòi hỏi cụ thể riêng biệt về giá trị sử dụng, yêu cầu bảo quản,
quản trị...
Những sản phẩm có cùng chức năng, công dụng đáp ứng một mục đích tiêu dùng
nhất định lại do các doanh nghiệp khác nhau sản xuất và cung cấp. Để phục vụ công
tác quản trị, phân biệt các loại sản phẩm có nguồn gốc sản xuất ra từ những đơn vị
khác nhau, thông thƣờng các cơ quan quản trị nhà nƣớc về chất lƣợng yêu cầu mỗi
doanh nghiệp phải sử dụng nhãn hiệu sản phẩm riêng biệt. Nhãn hiệu đƣợc đăng ký và
thống nhất hoá, tiêu chuẩn hoá về quy cách và chất lƣợng và đƣợc bảo hộ nhãn hiệu
khi đã đăng ký với cơ quan quản trị nhà nƣớc về chất lƣợng dùng để phân biệt hàng
hoá cùng loại của các cơ sở sản xuất khác nhau. Trên nhãn hiệu có ghi những thông tin
cần thiết về chất lƣợng, số đăng ký, tiêu chuẩn chất lƣợng, các quy định về điều kiện
và phạm vi sử dụng, thời hạn sử dụng, thời hạn bảo hành nhằm bảo vệ ngƣời sản xuất
cũng nhƣ ngƣời tiêu dùng. Các doanh nghiệp dùng nhãn hiệu hàng hoá là để cung cấp
những thông tin cần thiết về sản phẩm và khẳng định chất lƣợng sản phẩm của mình
trƣớc ngƣời tiêu dùng trên thị trƣờng.
1.1.2. Chất lượng sản phẩm và vai trò của chất lượng sản phẩm
1.1.2.1. Quan niệm chất lượng sản phẩm
Khái niệm chất lƣợng sản phẩm đã xuất hiện từ lâu, ngày nay đƣợc sử dụng phổ
biến và rất thông dụng hằng ngày trong cuộc sống cũng nhƣ trong sách báo. Bất cứ ở
đâu hay trong tài liệu nào, chúng ta đều thấy xuất hiện thuật ngữ chất lƣợng. Tuy
nhiên, hiểu thế nào là chất lƣợng sản phẩmlại là vấnđể không đơn giản. Chất lƣợng sản
phẩm là một phạm trù rất rộng và phức tạp, phản ánh tổng hợp các nội dung kỹ thuật
– kinh tế, xã hội. Do tính phức tạp đó nên hiện nay có rất nhiều quan niệm khác nhau
về chất lƣợng sản phẩm. Mỗi khái niệm đều có những cơ sở khoa học nhằm giải quyết
những mục tiêu, nhiệm vụ nhất định trong thực tế. Đứng trên những góc độ khác nhau
và tuỳ theo mục tiêu, nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh mà các doanh nghiệp có thể đƣa
ra những quan niệm về chất lƣợng xuất phát từ ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu dùng, từ sản
phẩm hay từ đòi hỏi của thị trƣờng.
Quan niệm siêu việt cho rằng chất lƣợng là sự tuyệt vời và hoàn hảo nhất của sản
phẩm. Khi nói đến sản phẩm có chất lƣợng, ví dụ nói về ôtô ngƣời ta nghĩ ngay tới
những xe nổi tiếng nhƣ Rolls -Royce, Mercedes... Quan niệm này mang tính triết học,
trừu tƣợng, chất lƣợng không thể xác định một cách chính xác nên nó chỉ có ý nghĩa
đơn thuần trong nghiên cứu.
Quan niệm xuất phát từ sản phẩm cho rằng chất lƣợng sản phẩm đƣợc phản ánh
bởi các thuộc tính đặc trƣng của sản phẩm đó. Chẳng hạn, theo quan niệm của Liên Xô
(cũ) thì: "Chất lƣợng là tập hợp những tính chất của sản phẩm chế định tính thích hợp
của sản phẩm để thỏa mãn những nhu cầu xác định phù hợp với công dụng của nó",
3
hoặc một định nghĩa khác: "Chất lƣợng là một hệ thống đặc trƣng nội tại của sản phẩm
đƣợc xác định bằng những thông sốcó thể đo đƣợc hoặc so sánh đƣợc, những thông số
này lấy ngay trong sản phẩm đó hoặc giá trị sử dụng của nó". Quan niệm này đã đồng
nghĩa chất lƣợng sản phẩm với số lƣợng cácthuộc tính hữu ích của sản phẩm. Tuy
nhiên, sản phẩm có thể có nhiều thuộc tính hữu ích nhƣng không đƣợc ngƣời tiêu dùng
đánh giá cao.
Theo quan niệm của các nhà sản xuất thì chất lƣợng là sựhoàn hảo và phù hợp
của một sản phẩm với một tập hợp các yêu cầu hoặc tiêu chuẩn, quy cách đã xác định
trƣớc. Định nghĩa này cụ thể, mang tính thực tế cao, đảm bảo nhằm mục đích sản xuất
ra những sản phẩm đạt yêu cầu tiêu chuẩn đã đề ra từ trƣớc, tạo cơ sở thực tiễn cho các
hoạt động điều chỉnh các chỉ tiêu chất lƣợng. Tuy nhiên, quan niệm chất lƣợng này chỉ
phản ánh mối quan tâm của ngƣời sản xuất đến việc đạt đƣợc những chỉ tiêu chất
lƣợng đặt ra. Chẳng hạn, chất lƣợng đƣợc định nghĩa là tổng hợp những tính chất đặc
trƣng của sản phẩm thể hiện mức độ thỏa mãn những yêu cầu định trƣớc cho nó trong
điều kiện kinh tế, xã hội nhất định.
Trong nền kinh tế thị trƣờng, ngƣời ta đƣa ra rất nhiều quan niệm khác nhau về
chất lƣợng sản phẩm. Những khái niệm chất lƣợng này xuất phát và gắn bó chặt chẽ
với các yếu tố cơ bản của thị trƣờng nhƣ nhu cầu, cạnh tranh, giá cả... Có thể gọi
chúng dƣới một nhóm chung là quan niệm "chất lƣợng hƣớng theo thị trƣờng". Đại
diện cho những quan niệm này là những khái niệm chất lƣợng sản phẩm của các
chuyên gia quản trị chất lƣợng hàng đầu thế giới nhƣ W. Edwards Deming và Joseph
Juran ở Nhật Bản, Philip Crosby ở Mỹ… Trong nhóm quan niệm này lại có các cách
tiếp cận khác nhau.
Xuất phát từ ngƣời tiêu dùng, chất lƣợng đƣợc định nghĩa là sự phù hợp của sản
phẩm với mục đích sử dụng của ngƣời tiêu dùng. Chẳng hạn, trong cuốn "Chất lƣợng
là thứ cho không”, Philip Crosby định nghĩa: "Chất lƣợng là sự phù hợp với yêu cầu”.
Theo ông đây là yêu cầu của ngƣời tiêu dùng và ngƣời sản xuất; hay theo tiến sỹ W.
Edwards Deming thì: "Chất lƣợng là sự phù hợp với mục đích sử dụng"…
Xuất phát từ một giá trị, chất lƣợng đƣợc hiểu là đại lƣợng đo bằng tỷ số giữa lợi
ích thu đƣợc từ tiêu dùng sản phẩm với chi phi phải bỏ ra để đạt dƣợc lợi ích đó. Theo
quan niệm này, nhiều định nghĩa đƣợc đặt ra, chẳng hạn: "Chất lƣợng là cung cấp
những sản phẩm và dịch vụ ở giá mà khách hàng chấp nhận"; hoặc "Chất lƣợng là cái
mà khách hàng phải trả đúng với cái họ nhận đƣợc"; hoặc theo A.P. Viavilov, một
chuyên gia quản trị chất lƣợng của Liên Xô (cũ) thì: "Chất lƣợng là một tập hợp những
tính chất của sản phẩm chứa đựng mức độ thích ứng của nó để thỏa mãn những nhu
cầu nhất định theo công dụng của nó với những chi phí xã hội cần thiết".
4
Xuất phát từ tính cạnh tranh của sản phẩm, chất lƣợng cung cấp những thuộc tính
mang lại lợi thế cạnh tranh nhằm phân biệt nó với sản phẩm cùng loại trên thị trƣờng.
Ngoài những quan niệm này, trong nền kinh tế thị trƣờng, ngƣời ta còn đƣa ra
nhiều định nghĩa khác nhau tuỳ thuộc vào phục vụ những mục đích cụ thể nhằm duy
trì và phát triển thị trƣờng hay sự cải tiến không ngừng chất lƣợng sản phẩm.
Những quan niệm hƣớng theo thị trƣờng đƣợc đa số các nhà nghiên cứu và các
doanh nhân tán đồng vì nó phản ánh đúng nhu cầu đích thực của ngƣời tiêu dùng, giúp
doanh nghiệp đạt đƣợc mục tiêu thỏa mãn khách hàng, củng cố đƣợc thị trƣờng và giữ
đƣợc thành công lâu dài.
Ngày nay ngƣời ta thƣờng nói đến chất lƣợng tổng hợp bao gồm chất lƣợng sản
phẩm, chất lƣợng dịch vụ sau khi bán và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc mức chất lƣợng đó.
Quan niệm này đặt chất lƣợng sản phẩm trong mối quan niệm chặt chẽ với chất lƣợng
của dịch vụ, chất lƣợng các điều kiện giao hàng và hiệu quả của việc sử dụng các
nguồn lực.
Để giúp cho hoạt động quản trị chất lƣợng trong các doanh nghiệp đƣợc thống
nhất, dễ dàng, Tổ chức Quốc tế về Tiêu chuẩn hoá (ISO) trong bộ tiêu chuẩn ISO
9000, phần thuật ngữ ISO 9000 đã đƣa ra định nghĩa chất lƣợng: "Chất lƣợng là mức
độ thỏa mãn của một tập hợp các thuộc tính đối với các yêu cầu". Yêu cầu có nghĩa
là những nhu cầu hay mong đợi đƣợc nêu ra hay tiềm ẩn. Do tác dụng thực tế của nó,
nên định nghĩa này đƣợc chấp nhận một cách rộng rãi trong hoạt động kinh doanh
quốc tế ngày nay. Định nghĩa chất lƣợng trong ISO 9000 là thể hiện sự thống nhất
giữa các thuộc tính nội tại khách quan của sản phẩm với đáp ứng nhu cầu chủ quan
của khách hàng.
1.1.2.2. Các thuộc tính chất lượng sản phẩm
Mỗi sản phẩm đều cấu thành bởi rất nhiều các thuộc tính có giá trị sử dụng khác
nhau nhằm đáp ứng nhu cầu của con ngƣời. Chất lƣợng của các thuộc tính này phản
ánh mức độ chất lƣợng đạt đƣợc của sản phẩm đó. Mỗi thuộc tính chất lƣợng của sản
phẩm thể hiện thông qua một tập hợp các thông số kinh tế - kỹ thuật phản ánh khả
năng đáp ứng nhu cẩu của ngƣời tiêu dùng. Các thuộc tính này có quan hệ chặt chẽ với
nhau tạo ra một mức độ chất lƣợng nhất định của sản phẩm. Đối với những nhóm sản
phẩm khác nhau, những yêu cầu về thuộc tính chất lƣợng cũng khác nhau. Tuy nhiên
những thuộc tính chung nhất phản ánh chất lƣợng sản phẩm gồm:
Các thuộc tính kỹ thuật phản ánh công dụng, chức năng của sản phẩm. Nhóm này
đặc trƣng cho các thuộc tính xác định chức năng tác dụng chủ yếu của sản phẩm đƣợc
quy định bởi các chỉ tiêu kết cấu vật chất, thành phần cấu tạo và đặc tính về cơ, lý, hóa
của sản phẩm. Các yếu tố này đƣợc thiết kế theo những tổ hợp khác nhau tạo ra chức
5
năng đặc trƣng cho hoạt động của sản phẩm và hiệu quả của quá trình sửdụng sản
phẩm đó.
Các yếu tố thẩmmỹ đặc trƣng cho sự truyền cảm, sự hợp lývề hình thức, dáng vẻ,
kết cấu, kích thƣớc, sự hoàn thiện, tính cân đối, màu sắc, trang trí, tính thời trang.
Tuổi thọ của sản phẩm: Đây là yếu tố đặc trƣng cho tính chất của sản phẩm giữ
đƣợc khả năng làm việc bình thƣờng theo đúng tiêu chuẩn thiết kế trong một thời gian
nhất định trên cơsở đảm bảo đúng các yêu cầu về mục đích, điều kiện sử dụng và chế
độ bảo dƣỡng quy định. Tuổi thọ là một yếu tố quan trọng trong quyết định lựa chọn
mua hàng của ngƣời tiêu dùng.
Độ tin cậy của sản phẩm: Độ tin cậy đƣợc coi là một trong những yếu tố quan
trọng nhất phản ánhchất lƣợng của một sản phẩm và đảm bảo cho doanh nghiệp có khả
năng duy trì và phát triển thị trƣờng của mình.
Độ an toàn của sản phẩm: Những chỉ tiêu an toàn trong sử dụng, vận hành sản
phẩm, an toàn đối với sức khỏe ngƣời tiêu dùng và môi trƣờng là yếu tố tất yếu, bắt
buộc phải có đối với mỗi sản phẩm trong điều kiện tiêu dùng hiện nay. Thuộc tính này
đặc biệt quan trọng đối với những sản phẩmtrực tiếp ảnh hƣởng đến sức khoẻ ngƣời
tiêu dùng nhƣ các đồ thực phẩm ăn uống, thuốc chữa bệnh... Khi thiết kế sản phẩm
luôn phải coi đây là thuộc tính cơ bản không thể thiếu đƣợc của một sản phẩm.
Mức độ gâyô nhiễm của sản phẩm. Cũng giống nhự độ an toàn, mức độ gây ô
nhiễm đƣợc coi là một yêu cầu bắt buộc các nhà sản xuất phải tuân thủ khi đƣa sản
phẩm của mình ra thị trƣờng.
Tính tiện dụng: phản ánh những đòi hỏi về tính sẵn có, tính dễ vận chuyển, bảo
quản, dễ sử dụng của sản phẩm và khả năng thay thế khi có những bộ phận bị hỏng.
Tính kinh tế của sản phẩm: Đây là yếu tố quan trọng đối với những sản phẩm khi
sử dụng có tiêu hao nguyên liệu, năng lƣợng. Tiết kiệm nguyên liệu, năng lƣợng trong
sử dụng trở thành một trong những yếu tố quan trọng phản ánh chất lƣợng và khả năng
cạnh tranh của các sản phẩm trên thị trƣờng.
Ngoài những thuộc tính hữu hình có thể đánh giá cụ thể mức chất lƣợng sản
phẩm, còn có các thuộc tính vô hình khác không biểu hiện một cách cụ thể dƣới dạng
vật chất nhƣng lại có ý nghĩa rất quan trọng đối với khách hàng khi đánh giá chất
lƣợng của một sản phẩm. Ngày nay, những dịch vụ đi kèm sản phẩm, đặc biệt là dịch
vụ sau khi bán đang trở thành một trong những thuộc tính quan trọng trong thành phần
của chất lƣợng sản phẩm. Trong nhiều trƣờng hợp, chúng đóng vai trò cơ bản cho sự
thành công của các doanhnghiệp trên thị trƣờng. Tên, nhãn hiệu, danh tiếng, uy tín của
sản phẩm đƣợc coi nhƣ yếu tố chất lƣợng vô hình tácđộnglên tâm lý lựa chọn của
khách hàng, thu hút sự chú ý và kích thích ham muốn mua hàng của họ.
6
Nhƣ vậy, chất lƣợng sản phẩm đƣợc tạo ra bởi toàn bộ thuộc tính của sản phẩm
có khả năng thỏa mãn nhu cầu vật chất hữu hình và vô hình của ngƣời tiêu dùng.
Chúng phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ phù hợp của từng thuộc tính chất lƣợng với
những yêu cầu và sự tác động tổng hợp của các thuộc tính này. Mỗi thuộc tính có tầm
quan trọng khác nhau tuỳ thuộc vào loại sản phẩm, mục đích và yêu cầu sử dụng của
ngƣời tiêu dùng. Trách nhiệm của các doanh nghiệp là xác định đƣợc mức chất lƣợng
tổng hợp giữa các thuộc tính này một cách hợp lý nhất đối với từng loại sản phẩm.
1.1.2.3. Các yêu cầu và đặc điểm của chất lượng sản phẩm
Chất lƣợng sản phẩm là một khái niệm phức tạp và tổng hợp cần đƣợc xem xét
đánh giá một cách đầy đủ, thận trọng. Chất lƣợng sản phẩm chính là kết quả của sự
phối hợp thống nhất giữa lao động với các yếu tố công nghệ, kỹ thuật, kinh tế và văn
hoá xã hội. Bao hàm trong chất lƣợng là một tập hợp các thuộc tính thể hiện thông qua
các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật đặc trƣng phù hợp với môi trƣờng xã hội và trình độ phát
triển công nghệ trong từng thời kỳ. Trƣớc hết, chất lƣợng là khả năng đáp ứng các yêu
cầu về chức năng kỹ thuật phản ánh giá trị sử dụng mà sản phẩm có thể đạt đƣợc. Các
thuộc tính chất lƣợng là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, nhiều thành phần, bộ phận
hợp thành nhƣ nguyên, nhiên, vật liệu, máy móc thiết bị, lao động sống, công nghệ kỹ
thuật. Chất lƣợng không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật củasản phẩm mà còn phản ánh
trình độ, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nƣớc, mỗi khu vực trong từng
thời kỳ. Vì vậy, cần đặt chất lƣợng sản phẩm trong mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố
ảnh hƣởng đến nó.
Sản phẩm khi đƣa ra thị trƣờng, trở thành hàng hoá phải thỏa mãn đƣợc khách
hàng về cả hai mặt giá trị sử dụng và giá trị. Xuất phát từ bản chất của sản phẩm luôn
có hai đặc tính là giá trị sử dụng và giá trị. Giá trị sử dụng phản ánh công dụng cụ thể
của sản phẩm và chính công dụng này làm nên tính hữu ích của nó. Ngƣời tiêu dùng
mua sản phẩm trƣớc hết vì chúng có giá trị sử dụng thỏa mãn mục đích yêu cầu của
họ. Chính vì vậy, trƣớc đây khi nói đến chất lƣợng, các doanh nghiệp thƣờng ít chú ý
mặt giá trị của sản phẩm nên dễ xảy ra tình trạng ngƣời sản xuất chỉ lo làm ra sản
phẩm không thỏa mãn đƣợc yêu cầu của khách hàng về mặt kinh tế. Sản phẩm không
tiêu thụ đƣợc bị ứ đọng. Do đó, khi nói chất lƣợng sản phẩm không thể chỉ nói đến giá
trị sửdụng của sản phẩm mà phải đề cập đến cả mặt giá trị và các dich vụ khác có liên
quan trực tiếp đến sản phẩm.
Chất lƣợng sản phẩm đƣợc hình thành trong tất cả mọi hoạt động, mọi quá trình
tạo ra sản phẩm. Chất lƣợng sản phẩm phải đƣợc xem xét trong mối quan hệ chặt chẽ,
thống nhất giữa các quá trình trƣớc, trong và sau sản xuất: nghiên cứu thiết kế, chuẩn
bị sản xuất, sản xuất và sửdụng sản phẩm. Phải đánh giá đúng vị trí, vai trò của từng
yếu tố và mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và công nghệ liên quan đến mọi
7
hoạt động trong toàn bộ quá trình hoạt động sản xuất - kinh doanh. Các yếu tố tác
động đến chất lƣợng mang tính nhiều vẻ, có yếu tố bên trong và bên ngoài, có yếu tố
trực tiếp và gián tiếp, nguyên nhân và kết quả.
Chất lƣợng sản phẩm có tính tƣơng đối cần đƣợc xem xét trong mối quan hệ chặt
chẽ với thời gian và không gian. Chất lƣợng sản phẩm không ở trạng thái cố định, mà
thay đổi theo từng thời kỳ phụ thuộc vào sự biến động của các yếu tố sản xuất của
khoa học - công nghệ và tiến bộ kỹ thuật và yêu cầu của từng thị trƣờng. Trên những
thị trƣờng khác nhau có những yêu cầu chất lƣợng khác nhau đối với cùng một loại
sản phẩm. Chất lƣợng sản phẩm cần phải xem xét trong mốiquan hệ chặt chẽ với điều
kiện và môi trƣờng kinh doanh, tình hình và khả năng phát triển kinh tế xã hội và công
nghệ trong mỗi thời kỳ và của từng nƣớc, từng khu vực thị trƣờng cụ thể.
Chất lƣợng cần đƣợc đánh giá trên cả hai mặt chủ quan và khách quan. Tính chủ
quan của chất lƣợng thể hiện thông qua chất lƣợng trong sự phù hợp hay còn gọi chất
lƣợng thiết kế. Đó là mức độ phù hợp của thiết kế đối với nhu cầu của khách hàng. Nó
phản ánh nhận thức của khách hàng về chất lƣợng sản phẩm. Nâng cao loại chất lƣợng
này có ảnh hƣởng trực tiếp đến tăng khả năng tiêu thụ của sản phẩm. Tính khách quan
thể hiện thông qua các thuộc tính vốn có trong từng sản phẩm. Nhờ tính khách quan
này chất lƣợng có thể đo lƣờng đánh giá thông qua các tiêu chuẩn, chỉ tiêu cụ thể. Tính
khách quan của chất lƣợng thể hiện thông qua chất lƣợng tuân thủ thiết kế. Đó là mức
độ phù hợp của các đăc tính chất lƣợng sản phẩm so với tiêu chuẩn thiết kế đặt ra.
Loại chất lƣợng này phụ thuộc chặt chẽ vào tính chất đăc điểm và trình độ công nghệ,
trình độ tổ chức quản trị, sảnxuất của các doanh nghiệp. Nâng cao chất lƣợng loại này
giúp doanh nghiệp giảm chi phí chất lƣợng.
Chất lƣợng sản phẩm chỉ thể hiện đúng trong những điều kiện tiêu dùng xác định
phù hợp với mục đích tiêu dùng cụ thể. Không thể có chất lƣợng sản phẩm chung cho
tất cả mọi điều kiện, mọi đối tƣợng. Đặc điểm này đòi hỏi việc cung cấp những thông
tin cần thiết về sản phẩm cho ngƣời tiêu dùng là một trong những yêu cầu không thể
thiếu đƣợc đối với các nhà sản xuất.
1.1.2.4. Vai trò của chất lượng sản phẩm trong sản xuất kinh doanh
Trong môi trƣờng phát triển kinh tế hội nhập ngày nay, cạnh tranh trở thành một
yếu tố mang tính quốc tế đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi
doanh nghiệp. Theo M.E. Poter (Mỹ) thì khả năng cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp
đƣợc thể hiện thông qua hai chiến lƣợc cơ bản là phân biệt hoá sản phẩm và chi phí
thấp. Chất lƣợng sản phẩm trở thành một trong những chiến lƣợc quan trọng nhất làm
tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Xu thế toàn cầu hoá mở ra thị trƣờng rộng
lớn hơn nhƣng cũng làm tăng thêm lƣợng cung trên thị trƣờng. Ngƣời tiêu dùng có
quyển lựa chọn nhà sản xuất, cung ứng một cách rộng rãi hơn. Yêu cầu về chất lƣợng
8
của thị trƣờng nƣớc ngoài rất khắt khe. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp
nƣớc ngoài rất lớn, chất lƣợng sản phẩm cao, chi phí sản xuất hợp lý. Tình hình đó đặt
ra những thách thức to lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia thị
trƣờng thế giới. Chất lƣợng sản phẩm sẽ là yếu tố đầu tiên quan trọng nhất cho sự
tham gia của sảnphẩm Việt Nam vào thị trƣờng quốc tế và nâng cao khả năng cạnh
tranh của các doanh nghiệp nƣớc ta.
Chất lƣợng sản phẩm tạo ra sức hấp dẫn thu hút ngƣời mua. Mỗi sản phẩm có rất
nhiều các thuộc tính chất lƣợng khác nhau. Các thuộc tính này đƣợc coi là một trong
những yếu tố cơ bản tạo nên lợi thế cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp.Khách hàng
hƣớng quyết định lựa chọn mua hàng vào những sản phẩm có các thuộc tính phù hợp
với sở thích, nhu cầu và khả năng, điều kiện sử dụng của mình. Họ so sánh các sản
phẩm cùng loại và lựa chọn loại hàng nào có những thuộc tính kinh tế - kỹ thuật thỏa
mãn những mong đợi của họ ở mức cao hơn. Bởi vậy, sản phẩm có các thuộc tính chất
lƣợng cao là một trong những căn cứ quan trọng cho quyết định lựa chọn mua hàng và
nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Khi sản phẩm chất lƣợng cao, ổn định, đáp ứng đƣợc nhu cầu của khách hàng sẽ
tạo ra một biểu tƣợng tốt, tạo ra niềm tin cho khách hàng vào nhãn mác của sản phẩm.
Nhờ đó uy tín và danh tiếng của doanh nghiệp đƣợc nâng cao, có tác động lớn đến
quyết định lựa chọn mua hàng của khách hàng. Nâng cao vị thế của doanh nghiệp trên
thị trƣờng nhờ chất lƣợng cao là cơ sở cho khả năng duy trì và mở rộng thị trƣờng, tạo
sự phát triển lâu dài cho doanh nghiệp.
Trong nhiều trƣờng hợp nâng cao chất lƣợng sản phẩm có ý nghĩa tƣơng đƣơng
với tăng năng suất lao động xã hội. Giá trị sử dụng, lợi ích kinh tế - xã hội trên một
đơn vị chi phí đầu vào tăng lên, tiết kiệm các nguồn lực cho sản xuất. Nhƣ vậy, chất
lƣợng và năng suất là hai khái niệm đồng hƣớng. Với cùng một đơn vị nguồn lực đầu
tƣ cho quá trình sản xuất, doanh nghiệp thu hút đƣợc nhiều hàng hóa hơn hoặc với giá
trị sử dụng cao hơn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngƣời tiêu dùng.
Đối với những sản phẩm là công cụ, phƣơng tiện sản xuất hoặc tiêu dùng có sử
dụng nguyên liệu, năng lƣợng trong quá trình tiêu dùng thì chi phí trong vận hành khai
thác sản phẩm là một thuộc tính chất lƣợng rất quan trọng. Sản phẩm càng hoàn thiện,
chất lƣợng càng cao thì mức tiêu hao nguyên liệu năng lƣợng trong sử dụng càng ít. Cải
tiến, nâng cao chất lƣợng sẽ góp phần tiết kiệm chi phí trong sản xuất và tiêu dùng sản
phẩm. Mặt khác, tính hiện đại của sản phẩm cũng tạo điều kiện giảm phế thải trong quá
trình sản xuất và tiêu dùng, nhờ đó giảm đƣợc các nguồn ô nhiễm môi trƣờng.
Nâng cao chất lƣợng còn giúp cho ngƣời tiêu dùng tiết kiệm đƣợc thời gian và
sức lực khi sử dụng sản phẩm do các doanh nghiệp cung cấp. Nó tạo cho ngƣời tiêu
dùng những tiện lợi hơn và đƣợc đáp ứng nhanh hơn, đầy đủ hơn. Suy cho cùng đó là
9
những lợi ích mà mục tiêu của việc sản xuất và cung cấp sản phẩm đƣa lại cho con
ngƣời. Bởi vậy, chất lƣợng đã và luôn là yếu tố quan trọng số một đối với các doanh
nghiệp và ngƣời tiêu dùng.
Nâng cao chất lƣợng là giải pháp quan trọng tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm,
tăng doanh thu và lợi nhuận, trên cơ sở đó đảm bảo kết hợp thống nhất các loại lợi ích
trong doanh nghiệp và xã hội,tạo động lực phát triển cho mỗi doanh nghiệp. Nhờ đảm
bảo, duy trì và nâng cao chất lƣợng, các doanh nghiệp, chủ sở hữu, ngƣời lao động,
ngƣời tiêu dùng và toàn xã hội đều thu đƣợc những lợi ích thiết thực. Doanh nghiệp
tăng khả năng cạnh tranh, phát triển thị trƣờng, mở rộng sản xuất, tạo việc làm và thu
nhập ổn định cho ngƣời lao động; ngƣời tiêu dùng thỏa mãn nhu cầu với chi phí hợp
lý; chủ sở hữu có nguồn thu tăng và cuối cùng là Nhà nƣớc tăng ngân sách và giải
quyết những vấn đề xã hội.
Tóm lại, trong điều kiện hiện nay, nâng cao chất lƣợng sản phẩm là cơ sở quan
trọng cho việc đẩy mạnh quá trình hội nhập, giao lƣu kinh tế và mở rộng trao đổi
thƣơng mại quốc tế của các doanh nghiệp Việt Nam. Chất lƣợng sản phẩm có ý nghĩa
quyết định đến nâng cao khả năng cạnh tranh, khẳng định vị thế của sản phẩm hàng
hoá Việt Nam và sức mạnh kinh tế của đất nƣớc trên thị trƣờng thế giới.
1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm
Chất lƣợng sản phẩm đƣợc tạo ra trong toàn bộ chu kỳ sản xuất kinh doanh của
các doanh nghiệp, bắt đầu từ khâu thiết kế sản phẩm tới các khâu tổ chức mua sắm
nguyên vật liệu, triển khai quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Do tính chất
phức tạp và tổng hợp của khái niệm chất lƣợng nên việc tạo ra và hoàn thiện chất
lƣợng sản phẩm chịu tác động củarất nhiều các nhân tố thuộc môi trƣờng kinh doanh
bên ngoài và những nhân tố bên trong của doanh nghiệp. Các nhân tố này có mối quan
hệ chặt chẽ ràng buộc với nhau, tạo ra tác động tổng hợp đến chất lƣợng sản phẩm do
các doanh nghiệp sản xuất ra.
1.1.3.1. Những nhân tố thuộc môi trường bên ngoài
a. Tình hình phát triển kinh tế thế giới
Những thay đổi gần đây trên toàn thế giới đã tạo ra những thách thức mới trong
kinh doanh khiến các doanh nghiệp nhận thức đƣợc vai trò quan trọng của chất lƣợng
trong những năm cuối thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ XXI. Chất lƣợng đã trở
thành ngôn ngữ phổ biến chung trên toàn cầu. Những đặc điểm của giai đoạn ngày nay
đã đặt các doanh nghiệp phải quan tâm tới vấn đề chất lƣợng là:
Xu hƣớng toàn cầu hóa với sự tham gia hội nhập của doanh nghiệp vào nền kinh
tế thế giới của mọi quốc gia: Đẩy mạnh tự do thƣơng mại quốc tế.
10
Thị trƣờng
Khoa
học công
nghệ
Kinh tế
thế giới
Thỏa mãn khách hàng
Quản trị
Cơ chế
chính
sách
Văn hóa
xã hội
Hình 1.2: Các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng
Sự phát triển nhanh chóng của tiến bộ khoa học – công nghệ, đặc biệt là sự phát
triển của công nghệ thông tin đã làm thay đổi nhiều cách tƣ duy cũ và đòi hỏi các
doanh nghiệp phải có khả năng thích ứng.
Sự thay đổi nhanh chóng của những tiến bộ xã hội với vai trò của khách hàng
ngày cang cao.
Cạnh tranh tăng lên gay gắt cùng với sự bão hòa của thị trƣờng.
Vai trò của các lợi thế về năng suất chất lƣợng đang trở thành hàng đầu.
Các cuộc khảo sát cho thấy các công ty thành công trên thị trƣờng là những
doanh nghiêp đã nhận thức và giải quyết tốt bài toán chất lƣợng. Sản phẩm, dịch vụ
sản xuất ra thỏa mãn khách hàng trong nƣớc và quốc tế. Nhiều doanh nghiệp đã tạo ra
lợi thế độc quyền trong chất lƣợng về cạnh tranh. Đây là chìa khóa đảm bảo cho sự
phát triển lâu dài, bền vững của các doanh nghiệp. Trong những năm vừa qua, các
công ty Nhật Bản là những doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực chất lƣợng. Sản
phẩm của các công ty Nhật Bản đã đƣợc toàn thế giới tiếp nhận và đánh giá cao. Khả
năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Nhật Bản là rất lớn không chỉ về chất lƣợng sản
phẩm mà còn ở giá cả hợp lý. Các doanh nghiêp trên thế giới không có con đƣờng nào
khác là chấp nhận cạnh tranh. Những yếu tố hội nhập trên đây có tác động toàn diện
sâu sắc đến chất lƣợng do các doanh nghiệp sản xuất ra.
b. Tình hình thị trường
Đây là nhân tố quan trọng nhất, là xuất phát điểm, tạo lực hút định hƣớng cho sự
phát triển chất lƣợng sản phẩm. Sản phẩm chỉ có thể tồn tại khi nó đáp ứng đƣợc
những mong đợi của khách hàng. Xu hƣớng phát triển và hoàn thiện chất lƣợng sản
11
phẩm phụ thuộc vào đặc điểm và xu hƣớng vận động của nhu cầu thị trƣờng. Nhu cầu
càng phong phú, đa dạng và thay đổi nhanh càng cần hoàn thiện chất lƣợng để thích
ứng kịp thời đòi hỏi ngày càng cao của khách hàng. Yêu cầu về mức chất lƣợng đạt
đƣợc của sản phẩm phải phản ánh đƣợc đặc điểm, tính chất của nhu cầu. Đến lƣợt
mình, nhu cầu lại phụ thuộc vào tình trạng kinh tế, khả năng thanh toán, trình độ nhận
thức, thói quen, truyền thống, phong tục tập quán, văn hoá, lối sống, và mục đích sử
dụng sản phẩm của khách hàng. Xác định đúng nhu cầu, cấu trúc, đặc điểm và xu
hƣớng vận động của nhu cầu là căn cứ đầu tiên, quan trọng nhất đến hƣớng phát triển
chất lƣợng của sản phẩm.
c. Trình độ tiến bộ khoa học - công nghệ
Trình độ chất lƣợng của sản phẩm không thể vƣợt quá giới hạn khả năng của
trình độ tiến bộ khoa học - công nghệ cùa một giai đoạn lịch sử nhất định. Chất lƣợng
sản phẩm trƣớc hết thể hiện ở những đặc trƣng về trình độ kỹ thuật tạo ra sản phẩm đó.
Các chỉ tiêu kỹ thuật này lại phụ thuộc vào trình độ kỹ thuật, công nghệ sử dụng để tạo
ra sản phẩm. Đây là giới hạn cao nhất mà chất lƣợng sản phẩm có thể đạt đƣợc. Tiến
bộ khoa học - công nghệ tạo ra khả năng không ngừng nâng cao chất lƣợng sản phẩm.
Tác động của tiến bộ khoa học công nghệ là không có giới hạn, nhờ đó mà sản phẩm
sản xuất ra luôn có các thuộc tính chất lƣợng với những chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật ngày
càng hoàn thiện, mức thỏa mãn nhu cầu ngƣời tiêu dùng ngày càng tốt hơn.
Tiến bộ khoa học - công nghệ tạo phƣơng tiện điều tra, nghiên cứu khoa học
chính xác hơn, xác định đúng đắn nhu cầu và biến đổi nhu cầu thành đặc điểm sản
phẩm chính xác hơn nhờ trang bị những thiết bị đo lƣờng, dự báo,thí nghiệm, thiết kế
tốt hơn, hiện đại hơn.
Công nghệ, thiết bị mới ứng dụng trong sản xuất giúp nâng cao các chỉ tiêu kinh
tế - kỹ thuật của sản phẩm.
Nhờ tiến bộ khoa học - công nghệ làm xuất hiện các nguồn nguyên liệu mới tốt
hơn, rẻ hơn nguồn nguyên liệu có sẵn.
Khoa học quản trị phát triển hình thành những phƣơng pháp quản trị tiên tiến
hiện đại góp phần nắm bắt nhanh hơn, chính xác hơn nhu cầu khách hàng và giảm chi
phí sản xuất, từ đó nâng cao chất lƣợng sản phẩm, tăng mức thỏa mãn khách hàng.
d. Cơ chế, chính sách quản trị kinh tế của các quốc gia
Bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng hoạt động trong một môi trƣờng kinh doanh
nhất định, trong đó môi trƣờng pháp lý kinh tế có tác động trực tiếp và to lớn đến việc
tạo ra và nâng cao chất lƣợng sản phẩm của các doanh nghiệp.Cơ chế quản trị kinh tế
tạo môi trƣờng thuận lợi cho đầu tƣ nghiên cứu nhu cầu, thiết kế sản phẩm. Nó cũng
tạo ra sức ép thúc đẩy các doanh nghiệp phải nâng cao chất lƣợng sản phẩm thông qua
cơ chế khuyến khích cạnh tranh, bắt buộc các doanh nghiệp phải nâng cao tính tự chủ
12
sáng tạo trong cải tiến chất lƣợng. Mặt khác cơ chế quản trị kinh tếcòn là môi trƣờng
lành mạnh, công bằng đảm bảo quyển lợi cho các doanh nghiệp sản xuất đầu tƣ cải
tiến và nâng cao chất lƣợng sản phẩm và bảo vệ ngƣời tiêu dùng trong lĩnh vực đảm
bảo chất lƣợng sản phẩm. Một cơ chế phù hợp sẽ kích thích các doanh nghiệp đẩy
mạnh đầu tƣ cải tiến, nâng cao chất lƣợng sản phẩm và dịch vụ. Ngƣợc lại cơchế
không khuyến khích sẽ tạo ra sự trì trệ, giảm động lựcnâng cao chất lƣợng.
e. Các yêu cầu về văn hoá, xã hội
Ngoài các yếu tố bên ngoài nêu trên, yếu tố văn hóa – xã hội của mỗi khu vực thị
trƣờng, mỗi quốc gia, mỗi dân tộccó ảnh hƣởng rất lớn đến hình thành các đặc tính
chất lƣợng sản phẩm. Những yêu cầu về văn hóa, đạo đức, xã hội và tập tục truyền
thống, thói quen tiêu dùng có ảnh hƣởng trực tiếp tới các thuộc tính chất lƣợng của sản
phẩm, đồng thời có ảnh hƣởng gián tiếp thông qua các quy định bắt buộc của mỗi sản
phẩm phải thỏa mãn những đòi hỏi phù hợp với truyền thống, văn hoá, đạo đức, xã hội
của cộng đồng xã hội. Chất lƣợng là toàn bộ những đặc tính thỏa mãn nhu cầu ngƣời
tiêu dùng nhƣng không phải tất cả mọi nhu cầu cá nhân đều đƣợc thỏa mãn. Những
đặc tính chất lƣợng của sản phẩm chỉ thỏa mãn toàn bộ những nhu cầu cá nhân nếu nó
không ảnh hƣởng tới lợi ích của xã hội. Bởi vậy, chất lƣợng sản phẩm sản xuất ra phụ
thuộc chặt chẽ vào môi trƣờng văn hoá xã hội của mỗi nƣớc.
1.1.3.2. Các nhân tố bên trong doanh nghiệp
a. Lực lượng lao động trong doanh nghiệp
Con ngƣời là nhân tố trực tiếp tạo ra và quyết định đến chất lƣợng sản phẩm.
Cùng với công nghệ, con ngƣời giúp doanh nghiệp đạt chất lƣợng cao trên cơ sở giảm
chi phí. Chất lƣợng phụ thuộc lớn vào trình độ chuyên môn, tay nghề, kinh nghiệm, ý
thức trách nhiệm và tinh thần hiệp tác phối hợp giữa mọi thành viên và bộ phận trong
doanh nghiệp. Năng lực và tinh thần của đội ngũ lao động, những giá trị chính sách nhân
sự đặt ra trong mỗi doanh nghiệp có tác động sâu sắc toàn diện đến hình thành chất
lƣợng sản phẩm tạo ra. Chất lƣợng không chỉ thỏa mãn nhu cầu khách hàng bên ngoài
mà còn thỏa mãn nhu cầu khách hàng bên trong doanh nghiệp. Hình thành và phát triển
nguồn nhân lực đáp ứng đƣợc những yêu cầu về thực hiện mục tiêu chất lƣợng là một
trong những nội dung cơ bản của quản trị chất lƣợng trong giai đoạn hiện nay.
b. Khả năng về máy móc thiết bị, công nghệ hiện có của doanh nghiệp
Mỗi doanh nghiệp tiến hành hoạt động trong những điều kiện xác định về công
nghệ. Trình độ hiện đại máy móc thiết bị và quy trình công nghệ của doanh nghiệp ảnh
hƣởng rất lớn đến chất lƣợng sản phẩm, đặc biệt những doanh nghiệp tự động hoá cao,
có dây chuyền sản xuất hàng loạt. Cơ cấu công nghệ, thiết bị của doanh nghiệp và khả
năng bố trí phối hợp máy móc thiết bị, phƣơng tiện sản xuất ảnh hƣởng lớn đến chất
lƣợng các hoạt động, chất lƣợng sản phẩm của doanh nghiệp. Trong nhiều trƣờng hợp,
13
trình độ và cơ cấu công nghệ quyết định đến chất lƣợng sản phẩm tạo ra. Công nghệ lạc
hậu khó có thể tạo ra sản phẩm chất lƣợng cao, phù hợp với nhu cầu của khách hàng
cảvề mặt kinh tế và các chỉ tiêu kinh tế- kỹ thuật. Quản trị máy móc thiết bị tốt, trong đó
xác định đúng phƣơng hƣớng đầu tƣ phát triển sản phẩm mới, hoặc cải tiến nâng cao
chất lƣợng sản phẩm trên cơ sở tận dụng công nghệ hiện có với đầu tƣ đổi mới là một
biện pháp quan trọng nâng cao chất lƣợng sản phẩm của mỗi doanh nghiệp. Khả năng
đẩu tƣ đổi mới công nghệ lại phụ thuộc vào tình hình máy móc thiết bị hiện có, khả
năng tài chính và huy động vốn của các doanh nghiệp. Sử dụng tiết kiệm có hiệu quả,
kết hợp giữa công nghệ hiện có với đổi mới để nâng cao chất lƣợng sản phẩm là một
trong những hƣớng quan trọng nâng cao chất lƣợng hoạt động của doanh nghiệp.
c. Nguyên vậtliệu và hệ thông cung ứng nguyên vật liệu của doanh nghiệp
Một trong những yếu tố đầu vào tham gia cấu thành sản phẩm và hình thành các
thuộc tính chất lƣợng là nguyên vật liệu. Vì vậy, đặc điểm và chất lƣợng nguyên vật
liệu ảnh hƣởng trực tiếp đến chất lƣợng sản phẩm. Mỗi loại nguyên liệu khác nhau sẽ
hình thành những đặc tính chất lƣợng khác nhau. Tính đồng nhất và tiêu chuẩn hoá của
nguyên liệu là cơ sở quan trọng cho ổn định chất lƣợng sản phẩm. Để thực hiện các
mục tiêu chất lƣợng đặt ra cần tổ chức tốt hệ thống cung ứng, đảm bảo nguyên liệu
cho quá trình sản xuất. Tổ chức tốt hệ thống cung ứng không chỉ là đảm bảo đúng
chủng loại, chất lƣợng, số lƣợng nguyên vật liệu mà còn đảm bảo đúng về mặt thời
gian. Một hệ thống cung ứng tốt là hệ thống có sự phối hợp hiệp tác chặt chẽ đồng bộ
giữa bên cung ứng và doanh nghiệp sản xuất. Trong môi trƣờng kinh doanh hiện nay,
tạo ra mối quan hệ tin tƣởng ổn định với một số nhà cung ứng là biện pháp quan trọng
đảm bảo chất lƣợng sản phẩm của doanh nghiệp.
d. Trình độ tổ chức quản trị của doanh nghiệp
Quản trị chất lƣợng dựa trên quan điểm lý thuyết hệ thống. Một doanh nghiệp là
một hệ thống trong đó có sự phối hợp đổng bộ thống nhất giữa các bộ phận chức năng.
Mức chất lƣợng đạt đƣợc trên cơ sở giảm chi phí phụ thuộc rất lớn vào trình độ tổ
chức quản trị của mỗi doanh nghiệp. Chất lƣợng của hoạt động quản trị phản ánh chất
lƣợng hoạt động củadoanh nghiệp. Sự phối hợp, khai thác hợp lý của các nguồn lực
hiện có để tạo ra sản phẩm lại phụ thuộc vào nhận thức. Sự hiểu biết vế chất lƣợng và
quản trị chất lƣợng, trình độ xây dựng và chỉ đạo tổ chức thực hiện chƣơng trình,
chính sách, mục tiêu kế hoạch chất lƣợng của cán bộ quản trị doanh nghiệp. Theo W.
Edwards Deming thì có tới 85% những vấn đề về chất lƣợng do hoạt động quản trị gây
ra. Vì vậy, hoàn thiện quản trị là cơ hội tốt cho nâng cao chất lƣợng sản phẩm, thỏa
mãn nhu cầu của khách hàng cả vể chi phí và các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật khác.
14
Tải về để xem bản đầy đủ
207 trang
17060
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Quản trị chất lượng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_quan_tri_chat_luong.pdf
