Thực trạng liên kết giữa các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, giải pháp thúc đẩy

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

THỰC TRẠNG LIÊN KẾT GIỮA CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC

VÀ DOANH NGHIỆP, GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY

 TS. Đỗ Chí Thành, ThS. Nguyễn Văn Chung

Khoa Điện, Trường Đại học Công Nghiệp Quảng Ninh

Tóm tắt: Vấn đề kết nối giữa cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp không

còn là mới, các trường là nơi cung cấp nguồn nhân lực, doanh nghiệp coi trường như

bạn hàng, hai bên đến với nhau có động lực cùng lợi ích và áp lực không hợp tác

không thể tồn tại. Tuy nhiên, chỉ khi nào áp lực và động lực song hành, gắn kết mới

bền vững, trở thành tự thân và không rơi vào phong trào. Thực tế sự gắn kết giữa nhà

trường và doanh nghiệp đã có, đã có nhiều trường ký kết nhiều văn bản hợp tác nhưng

kết quả đạt được chưa cao. Xu hướng trong những năm gần đây sẽ phải làm khác, thiết

thực. Nhà trường, doanh nghiệp và nhà nước phải thực sự đồng hành với nhau, không

ai đặt cao hơn ai, tiến tới xây dựng hệ sinh thái sáng tạo khởi nghiệp, cộng sinh với

nhau, phát triển bền vững. Vì sự phát triển chung của đất nước”.

“Vấn đề đặt ra là chất lượng đào tạo. Các trường phải đào tạo thế nào? Doanh

nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo đến đâu hay chỉ cấp học bổng hoặc cho sinh viên

thực tập như hiện nay?”. Đầu ra của nhà trường là doanh nghiệp nhưng nhà trường đã

hiểu doanh nghiệp, đã nắm theo doanh nghiệp quyết định sản phẩm của mình chưa? Để có

nhân lực tốt cho mình thì doanh nghiệp đã tham gia với nhà trường để thiết kế sản phẩm

hay chưa hay hai đối tượng này vẫn rất xa nhau, vẫn đổ lỗi cho nhau?”.

1. Đặt vấn đề

Liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp là xu hướng phổ biến trên thế

giới và được đánh giá là rất quan trọng trong việc đảm bảo và nâng cao chất lượng

sinh viên được đào tạo từ nhà trường (NT), đồng thời là nguồn nhân lực chất lượng

đầu vào của doanh nghiệp (DN). Xây dựng và củng cố mối quan hệ giữa nhà trường và

doanh nghiệp trong việc phát triển nguồn nhân lực là yêu cầu cấp bách, là nhiệm vụ

bắt buộc và được sự quan tâm của ban lãnh đạo các nhà trường cũng như các doanh

nghiệp. Tuy nhiên, theo Tổ chức Lao động quốc tế, chưa đến 20% lực lượng lao động

của Việt Nam được đào tạo chuyên môn và kỹ năng không phù hợp với đòi hỏi của thị

trường. Doanh nghiệp cần người lao động có chất lượng cao, trong khi đó số sinh viên

ra trường lại chưa đáp ứng được yêu cầu và mong muốn của doanh nghiệp. Đó là một

thách thức lớn đối với các doanh nghiệp và nhà trường [8]. Một trong những bất cập

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

22

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

trong thị trường lao động hiện nay là mất cân bằng giữa cung và cầu. Càng trình độ

cao thì càng thất nghiệp nhiều, càng ít cơ hội tiếp cận việc làm.

Đối với các trường đại học, môi trường cạnh tranh, hội nhập và tốc độ phát triển

mạnh mẽ của công nghệ đã thúc ép các trường đại học phải thay đổi tổ chức và các

hoạt động quản trị đại học hướng tới mục tiêu đáp ứng nhu cầu của xã hội và hợp tác

với doanh nghiệp. Ngoài sứ mệnh đào tạo nhân lực chất lượng cao, các trường đại học

phải quan tâm thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu, các phát minh sáng chế. Do

vậy, vai trò của các đại học ngày càng trở nên quan trọng trong việc kết nối với doanh

nhân, các tổ chức và các ngành công nghiệp để thực hiện mục tiêu này.

Thông qua hợp tác với doanh nghiệp, các trường đại học có điều kiện để đổi

mới cơ cấu tổ chức và quản lꢀ theo hướng hiệu quả; điều chỉnh, cập nhật chương trình,

phương pháp giảng dạy và nghiên cứu phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp -

nhà truyển dụng.

Thực tiễn cho thấy: người học luôn muốn được học tập ở những trường đại học

có mối liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp để tăng khả năng có việc làm sau khi tốt

nghiệp; các đại học có cơ chế và tổ chức theo hướng doanh nghiệp cũng có cơ hội tốt

hơn trong việc cập nhật phương pháp dạy học tiên tiến.

Tuy nhiên, để tìm được DN hợp tác bền chặt và sự giúp đỡ tận tình với Trường

lại là thách thức lớn và đang còn nhiều mặt hạn chế. Nhiều DN còn e ngại việc cho

sinh viên thực tập vì sợ làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Thời gian

thực tập ngắn hạn cũng dẫn đến DN không thể hướng dẫn sinh viên được nhiều. Vì

vậy, việc tìm hiểu mối liên kết giữa Trường ĐH và DN một cách sâu sắc hơn là vấn đề

hết sức cần thiết. Việc làm này giúp tìm hiểu các khó khăn, rào cản trong hoạt động

liên kết giữa Nhà trường và các DN, từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp cho hai

bên nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác này.

2. Liên kết giữa trường ĐH và DN

Liên kết giữa trường ĐH và DN là phản ánh các mối quan hệ chặt chẽ, ràng

buộc lẫn nhau giữa trường ĐH và DN để hướng đến một mục đích chung nào đó. Tính

hướng đích là tiêu điểm, là cơ sở và động lực của mối liên kết hai bên [1].

Đối với các doanh nghiệp: Việc hợp tác giúp DN có thể tiếp xúc trực tiếp với

rất nhiều sinh viên, có điều kiện để theo dõi, đánh giá tác phong làm việc cũng như

kiến thức và năng lực của sinh viên một cách chính xác nhất. Qua đó, doanh nghiệp có

hướng tuyển dụng, lựa chọn nhân sự phù hợp và góp phần quảng bá hình ảnh của

mình. Hơn nữa, việc liên kết này còn hỗ trợ tuyển dụng nguồn nhân lực cho doanh

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

23

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

nghiệp. Hàng năm, các doanh nghiệp đều có nhu cầu về tuyển dụng lao động, lao động

thời vụ và việc liên kết với trường đại học sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp

trong vấn đề này. Ngoài ra, việc liên kết với nhà trường giúp DN tiếp cận những kết

quả nghiên cứu hiện đại nhất, cập nhật nhất và có thể ứng dụng trong hoạt động sản

xuất kinh doanh của mình [2].

Đối với nhà trường: Việc hợp tác với DN mang lại lợi ích quan trọng đầu tiên

là nguồn tài trợ cho các hoạt động nghiên cứu, hoạt động đào tạo và công tác sinh viên

nhờ việc mở rộng mối quan hệ với các đối tác có uy tín. Sinh viên của nhà trường

được cải tiến trải nghiệm học tập qua các đợt thực tập tại DN hay tham quan DN. Kỹ

năng và kiến thức của sinh viên tốt nghiệp cũng được tăng cường qua các hoạt động

hợp tác. Các hoạt động liên kết NT và DN như tổ chức cho sinh viên (SV) tham quan

DN, sinh viên được lựa chọn môi trường thực tập nghề nghiệp uy tín của chương trình

thực tập sinh cung cấp nhiều giá trị cho các sinh viên và chất lượng chuyên môn và

thực tế của sinh viên cũng được nâng cao hơn [2].

Thời gian qua ở nước ta, về cơ bản, chất lượng đào tạo nhiều chuyên ngành ở

bậc đại học vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng. Phần lớn doanh

nghiệp sau khi tuyển dụng đã phải đào tạo lại. Sự không “ăn khớp” giữa kiến thức lý

thuyết trong nhà trường và thực tế công việc là nguyên nhân cơ bản khiến doanh

nghiệp chưa thực sự tin là tạo dựng mối quan hệ với trường đại học sẽ mang lại lợi ích

đột phá cho họ.

Hầu hết các trường đại học ở nước ta hiện nay không có đủ thông tin về nhu cầu

sử dụng lao động; mặt khác, sự chuyển đổi công nghệ của doanh nghiệp diễn ra liên

tục nên việc gắn đào tạo với sử dụng cũng phải thay đổi theo nếu không muốn trở

thành lạc hậu. Hiện nay, quan niệm “giỏi”của chúng ta thực ra mới dừng ở mức học

giỏi, thi giỏi, chứ chưa phải là làm giỏi. Tinh thần thực học, thực nghiệp vẫn chưa có

được chỗ đứng vững chắc trong nhà trường, nên việc đào tạo còn xa rời (hay chưa theo

kịp) yêu cầu của thực tiễn. Vậy nên để tránh sự lạc hậu về tri thức khoa học, công

nghệ, phương châm của nhà trường trong giai đoạn hiện nay cũng cần phải thay đổi

theo hướng: “Đào tạo cho thị trường những gì thị trường sẽ cần”.

Đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nước ra vẫn đầu tư theo kiểu chụp giật, ít chú

trọng đến phát triển bền vững, không có nhu cầu cho đầu tư nghiên cứu và sáng tạo.

Các tổng công ty lớn hay các doanh nghiệp nhà nước thì vẫn được nhà nước bao cấp,

ưu ái, còn trường đại học thì thường đào tạo theo chương trình đã lên khung cứng nhắc

từ trước mà ít có sự thay đổi vì xét cho cùng là chưa có động lực đủ mạnh để thay đổi.

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

24

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

Như vậy, mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp ở nước ta nhìn

chung còn hời hợt vì trong ngắn hạn, cả hai chủ thể chưa thực sự có nhu cầu bức thiết.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng và suy thoái kinh tế quốc tế vừa qua cũng như số liệu

chênh lệch cung cầu việc làm mới được công bố, đặc biệt là việc mở cửa hội nhập

ngày càng mạnh mẽ vào chuỗi giá trị toàn cầu đã và đang thúc đẩy cả trường đại học

và doanh nghiệp phải tư duy lại chiến lược phát triển của mình. Thay vì đào tạo, đầu tư

theo kiểu “chụp giật”, thì nhu cầu phát triển bền vững lại được đặt ra cấp thiết [6].

3. Các phương thức liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp

Từ phía các doanh nghiệp

Các doanh nghiệp có thể tham gia hợp tác cùng nhà trường trong quá trình đào

tạo sinh viên thông qua các cách thức sau (Hình 1) [2].

Các hoạt động phối hợp

với cơ sở đào tạo từ phía

Lợi ích

doanh nghiệp

Giảm chi phí

đào tạo ban đầu,

tiết kiệm chi

phí đào tạo

Đào tạo sinh

viên ngay khi

còn học tập

trong Nhà

Tư vấn

Hỗ trợ cơ sở

thực tập

chương trình

đào tạo với

cơ sở đào tạo

trường

Có cơ hội tuyển được

những sinh viên xuất sắc

theo yêu cầu của

Phối hợp tổ

chức các khóa

đào tạo ngắn

hạn

Tham gia cùng

giảng dạy học

phần với cơ sở

đào tạo

Thuyết trình

doanh nghiệp

Hình 1. Phương thức hợp tác từ phía các doanh nghiệp

Thứ nhất, DN tư vấn chương trình đào tạo cùng nhà trường: Khi phát triển chương

trình tại cơ sở đào tạo, doanh nghiệp có thể tư vấn cho nhà trường về các yêu cầu của

doanh nghiệp đối với chuẩn đầu ra của sinh viên cũng như tư vấn cho nhà trường các xu

hướng mới nhất của thị trường. Từ đó, cơ sở đào tạo có căn cứ để xây dựng chuẩn đầu ra

của các chương trình đào tạo đáp ứng được nhu cầu thị trường [2, 4].

Thứ hai, DN phối hợp trong việc đào tạo sinh viên trong thời gian học tập cùng

nhà trường. Đối với quá trình đào tạo, doanh nghiệp có thể phối hợp với nhà trường

trong việc dạy sinh viên qua các nội dung và chủ đề gắn với thực tiễn hoạt động sản

xuất kinh doanh, chia sẻ các kinh nghiệm thực tế, các nội dung về thực hành giải quyết

vấn đề, đào tạo kỹ năng mềm,…[1, 4]

Thứ ba, DN hỗ trợ cơ sở thực tập cho sinh viên: Quá trình thực tập giúp sinh viên

có thể vận dụng các kiến thức, kỹ năng được học tại nhà trường và hòa nhập tốt với

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

25

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

môi trường làm việc trong tương lai. Vì vậy, doanh nghiệp có thể liên kết với nhà

trường nhận sinh viên thực tập và tạo điều kiện để các sinh viên có thể có được môi

trường thực tập tốt nhất [4].

Từ phía nhà trường

Cùng với phương thức hợp tác từ phía doanh nghiệp, nhà trường có thể thúc đẩy

mối quan hệ hợp tác thông qua các hoạt động như sau (Hình 2):

Thứ nhất, NT quảng bá hình ảnh cho doanh nghiệp: Nhà trường có thể đưa các

thông tin về doanh nghiệp tới sinh viên về cơ hội thực tập, thông tin tuyển dụng ứng

viên,… [3, 4].

Thứ hai, NT hỗ trợ tuyển dụng nguồn nhân lực: Hàng năm, các doanh nghiệp đều

có nhu cầu về tuyển dụng lao động, lao động thời vụ. Vì vậy, nhà trường có thể hỗ trợ

các doanh nghiệp trong việc đưa thông tin đến sinh viên hoặc giới thiệu sinh viên vào

làm việc, thực tập tại các doanh nghiệp [4, 5].

Ngoài ra, NT có thể cung cấp thông tin và tài liệu về các chương trình đào tạo,

gắn kết đào tạo sinh viên theo yêu cầu của doanh nghiệp với chương trình đào tạo của

nhà trường theo các chuyên ngành; tạo điều kiện thuận tiện cho doanh nghiệp tiếp cận

với các tài liệu nghiên cứu về chuyên ngành cũng như cập nhật các xu hướng mới nhất

về ngành trong khu vực và trên thế giới, hợp tác nghiên cứu khoa học cùng doanh

nghiệp [4].

CƠ SỞ ĐÀO TẠO

Lợi ích

thực hiện

Nâng cao chất

lượng đầu ra

Hỗ trợ tiếp cận

các tài liệu, kết

quả nghiên cứu

Xây dựng uy tín

về chất lượng

đào tạo

Quảng bá hình

ảnh doanh

nghiệp

Phân loại sinh

viên

Theo yêu cầu

riêng của doanh

nghiệp

Tăng uy tín của cơ sở

đào tạo

Theo chuyên

ngành

Tăng tính thực tiễn của

cơ sở đào tạo

Hình 2. Phương thức hợp tác từ phía nhà trường

4. Giải pháp

4.1. Về phía trường đại học

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

26

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

Thứ nhất, cần có sự nhìn nhận đúng đắn về mục tiêu đào tạo theo tinh thần chỉ

đạo của Trung ương, qua đó xây dựng chiến lược tổng thể theo hướng “khách quan

hóa” chương trình và mục tiêu đào tạo.

Thứ hai, thiết lập bộ phận chuyên trách liên kết, hợp tác với doanh nghiệp. Có

chiến lược liên kết với doanh nghiệp bằng hai hình thức chủ yếu: Ký thỏa thuận hợp

tác về đào tạo và chuyển giao công nghệ, hoặc trở thành cổ đông của những doanh

nghiệp (theo hình thức riêng lẻ từng trường hoặc liên kết nhóm trường đại học cùng

ngành đào tạo). Cũng từ cách thức liên kết này, nhà trường có thể thâm nhập sâu vào

doanh nghiệp để nắm được yêu cầu về nhân lực chất lượng cao, nhu cầu chuyển giao

công nghệ... Đây cũng là điều kiện để các trường đại học quảng bá thương hiệu, nâng

cao năng lực và hiệu quả đầu tư tài chính trước xu thế “tự chủ đại học”.

Thứ ba, thường xuyên cập nhật nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy

căn cứ vào nhu cầu của doanh nghiệp. Định kỳ tiếp xúc, tìm hiểu nhu cầu nhân lực của

doanh nghiệp để góp phần xây dựng chuẩn đầu ra cho quá trình đào tạo.

Thứ tư, xây dựng cơ chế để đội ngũ doanh nhân trực tiếp tham gia giảng dạy

những nội dung cần thiết trong chương trình đào tạo.

4.2. Về phía doanh nghiệp

Thứ nhất, cần nhận thức đầy đủ hơn về ích lợi cũng như xu thế tất yếu của mối

liên kết nhà trường - doanh nghiệp, từ đó hoạch định cơ chế phối hợp cũng như chiến

lược nhân sự hợp lꢀ cho mình trong tương lai.

Thứ hai, để hạn chế, khắc phục tình trạng đào tạo lại sau khi tuyển dụng, doanh

nghiệp cũng cần thiết lập bộ phận chuyên trách để phản biện, góp phần xây dựng, điều

chỉnh chương trình đào tạo cho trường đại học hướng theo nhu cầu sử dụng nhân lực

từ phía doanh nghiệp.

Thứ ba, có chiến lược “nuôi dưỡng”, “ươm mầm” tài năng tại các trường đại

học bằng các hình thức cung cấp học bổng, đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính,

tuyển dụng trước và sau tốt nghiệp; đặt hàng cơ sở đào tạo giải quyết những vấn đề

cần thiết mà doanh nghiệp đang và sẽ có nhu cầu…

Thứ tư, chủ động “thâm nhập” một cách toàn diện vào trường đại học (bộ máy

lãnh đạo, giáo trình, nội dung, phương pháp giảng dạy, bảo vệ đồ án, luận văn tốt

nghiệp…) để có thêm điều kiện góp ꢀ điều chỉnh chương trình đào tạo cho “ăn khớp”

với nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội. Chủ trương đưa các doanh nhân vào hội đồng

trường đại học thời gian gần đây được nhìn nhận là một bước tiến trong chiến lược xã

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

27

Gắn kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

với nhu cầu doanh nghiệp

hội hóa giáo dục cũng như đào tạo theo nhu cầu xã hội. Đây cũng được là cơ hội để

các doanh nghiệp quảng bá hình ảnh và thương hiệu của mình…

5. Phần kết luận

Trong bối cảnh hiện nay, liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp là xu thế

tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mọi quốc gia. Chiều rộng và độ

sâu của mối liên kết này tùy thuộc nhiều vào sự định hướng của các cơ quan chức

năng, sự lựa chọn phương thức cũng như sự thỏa hiệp của các chủ thể. Hiệu quả của

mối kết luôn là nâng cao “tầm vóc”, củng cố niềm tin cũng như gia tăng mức độ ảnh

hưởng tích cực vào đời sống xã hội của các bên liên kết.

Rút ngắn khoảng cách từ giảng đường tới thực tiễn doanh nghiệp đang là yêu cầu

cấp bách đối với các cơ sở đào tạo đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Đảng, Nhà

nước thì luôn khuyến khích, xã hội thì đang đòi hỏi cấp thiết, “rào cản” hầu như chỉ

thuộc phạm vi yếu tố chủ quan của các chủ thể liên kết [6].

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Đinh Văn Toàn (2016), Hợp tác đại học doanh nghiệp trên thế giới và một

số gợi ý cho Việt Nam, Tạp chí khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Kinh tế và kinh

doanh, 4(32), 69–80.

[2]. Phạm Thị Thùy Trang*, Bùi Thị Thúy, Nguyễn Thị Thu Thủy, Hoàng

Trọng Hùng (2019). Thúc đẩy hoạt động liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp.

[3]. Nguyễn Quỳnh Mai, (2014), Đánh giá liên kết giữa trường đại học và

doanh nghiệp, Tạp chí khoa học và công nghệ, 17(Q4), 36–45.

[4]. Phạm Thị Thu Phương (2016), Các phương thức hợp tác giữa cơ sở đào tạo

với doanh nghiệp trong đào tạo sinh viên ngành du lịch đáp ứng nhu cầu hội nhập,

Tạp chí Phát triển khoa học và công nghệ, 19(X5), 120–126.

[5]. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII,

Nxb. Chính trị quốc gia, HN. 2016, tr. 27.

[6].

http://tapchimattran.vn/thuc-tien/thuc-day-lien-ket-truong-dai-hoc-va-

doanh-nghiep-o-nuoc-ta-truoc-boi-canh-cach-mang-cong-nghiep-lan-thu-tu.

[7]. www.hdu.edu.vn.

[8]. https://ndh.vn/vi-mo/vi-sao-nang-suat-lao-ong-viet-nam-thuoc-nhom-thap-

nhat-chau-a-1088306.html.

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học - 2020

28