Giáo trình nghề Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI

TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH

NGUYÊN LÝ THỐNG KÊ

Trình độ: Cao đẳng

Nghề: Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ

Mã môn học: MH 29

Năm 2017

1

LỜI NÓI ĐẦU

Thống kê là một trong các nghiệp vụ không thể thiế u được trong công tác

quản lý nhà nước và quản trị kinh doanh của doanh nghiệp. Nó còn được sử

dụng như một công cụ bắt buộc trong nghiên cứu khoa học và triển khai các

hoạt động thực tiễn. Do vậy, nguyên lý thống kê kinh tế là môn học không thể

thiếu được trong hầu hết các ngành đào tạo.

Trước đây, công tác thống kê ở nước ta chủ yếu được áp dụng trong khu

vực kinh tế nhà nước nhằm thu thập các thông tin phục vụ cho việc quản lý

kinh tế, xã hội của các ngành, các cấp. Cùng với chính sách mở cửa và cải

cách quản lý kinh tế, công tác thống kê ngày càng được chú trọng trong các

doanh nghiệp ở tất cả các ngành. Để đáp ứng nhu cầu đào tạo ngày càng cao,

phù hợp với xu thế ”hội nhập và phát triển”

Giáo trình bao gồm các chương:

Chương I

: Giới thiệu môn học

Chương II : Thu thậ p thông tin thống kê

: Tổng hợp và trình bày các dữ liệu thố

Chương III

ng kê

Chương IV : Thống kê mức độ c ủa hiện tượng

Chương V : Điều tra chọn mẫu

Chương VI : Kiể m đị nh thố ng kê

: Thố ng kê biế n độ ng c ủ a hi ệ n t

Chương VII

ượng

Chương VIII : Phân tích tương quan và hồ i quy

Từng chương có các bài tập và một số bài có gợi ý cách giải.

Tôi hy vọng cuốn giáo trình "Nguyên lý thống kê kinh tế” sẽ phục vụ

được đông đảo bạn đọc, các nhà nghiên cứu, các nhà doanh nghiệp và sinh

viên các ngành kinh tế, kế toán, quản trị kinh doanh.

Mặc dù các tác giả đã rất cố gắng, song do khả năng có hạn và cùng với

những điểm mới bổ sung, nên nội dung giáo trình biên soạn khó tránh khỏi

thiếu sót và những hạn chế nhất định.

Tôi mong muốn nhận được các ý kiến đóng góp của bạn đọc để giáo trình

ngày càng hoàn thiện hơn.

CHƯƠNG I

GIỚI THIỆU MÔN HỌC

1. SƠ LƯỢC VỀ SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THỐNG KÊ HỌC

2

1.1. Khái niệm về thống kê

Trong thực tế sản xuất kinh doanh, cũng như trong đời sống kinh tế xã hội

chúng ta thường sử dụng thuật ngữ ”thống kê” như thống kê lại các công việc đã

làm trong ngày, các số liệu đã có, các khoản thu, chi... Vậy thống kê học là gì?

Trước khi xét đến khái niệm thống kê học, chúng ta quan sát các ví dụ sau:

Ví dụ 1: Kết quả chính thức điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam 2002

và kết quả sơ bộ khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam năm 2004 của Tổng cục

Thống kê về tỷ lệ hộ nghèo cho năm 2002 và 2004 theo chuẩn nghèo được Thủ

tướng Chính phủ ban hành áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010 (200 nghìn

đồng/người/tháng cho khu vực nông thôn, 260 nghìn đồng/người/tháng cho khu

vực thành thị) như sau:

Biểu 1.1. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới

Đ VT:

Năm

2002

Năm

2004

Diễn giải

Cả nước

23,0

18,1

Chia theo khu vực

Thành thị

10,6

26,9

8,6

Nông thôn

21,2

Chia theo vùng

Đồng bằng sông Hồng

18,2

12,9

Đông Bắc

Tây Bắc

28,5

54,5

23,2

46,1

Bắc Trung Bộ

37,1

23,3

29,4

21,3

Duyên hải Nam Trung Bộ

Tây Nguyên

43,7

8,9

29,2

6,1

Đông Nam Bộ

Đồng bằng sông Cửu Long

17,5

15,3

Số liệu bảng 1.1 cho thấy, tính chung cả nước tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ

23,0% năm 2002 còn 18,1% năm 2004.

3

Vùng Đồng bằng sông Hồng là một trong những vùng có tỷ lệ số nghèo

giảm nhanh nhất, năm 2002 là 18,2%, năm 2004 chỉ còn 12,9%.

Vùng Tây Bắc tỷ lệ hộ nghèo cao nhất, năm 2002 là 54,5%, năm 2004 có

giảm nhưng chậm vẫn còn 46,1%.

Vùng Đông Nam Bộ có tỷ lệ hộ nghèo ít nhất.

- Các số liệu thể hiện trong các bảng là các số liệu thống kê. Các số liệu này

thu thập được là dựa vào các tài liệu thống kê;

- Tài liệu thống kê có được do kết quả tổng hợp c ủa các cơ quan từ xã -

huyện - tỉnh - toàn quốc bằng cách ghi chép quá trình diễn biến trong sản xuất,

trong đời sống xã hội, văn hoá... và lập các báo cáo hàng năm;

- Từ các tài liệ u thống kê từng năm, ta có thể tính bình quân rồi so sánh giữa

các giai đoạn thời gian khác nhau dựa vào số liệu của từng giai đoạn.

- Các số liệu thống kê cho phép đánh giá kết quả (bản chất) của các hiệ n

tượng kinh tế xã hội của một đất nước ở từng năm và xu hướng phát triển của nó

qua các năm (theo thời gian).

- Các số liệu này cũng gợ i mở cho người sử dụng nó các biệ n pháp thúc đẩ y

quá trình sản xuất tốt hơn hoặc dự kiến khả năng đạt được trong giai đoạn tới.

Tóm lại: Tất cả các công việc từ theo dõi diễn biến của các hiện tượng, ghi

chép tài liệu - tổng hợp tài liệu ở phạm vi rộng hơn, phân tích rút ra kết luận về

bản chất, tính quy luật và đề ra các biện pháp chỉ đạo... là một quá trình nghiên

cứu thống kê.

Như vậy, thống kê không chỉ là việc cộng dồn đơn thuần các số liệu sẵn có

mà là cả một quá trình nghiên cứu theo trình tự nhất định có nội dung, mục đích

và phương pháp khoa học để đáp ứng các nhu cầu của xã hội. Một cách tổng quát,

chúng ta có thể đi đến khái niệm về thống kê như sau:

Thống kê học là hệ thống các phương pháp dùng để thu thập, xử lý và phân

tích các con số (mặt lượng) của hiện tượng kinh tế-xã hội để tìm hiểu bản chất và

tính quy luật vốn có của chúng (mặt chất) trong điều kiện thời gian và không gian

cụ thể.

Như vậy, từ “Thống kê' có 2 nghĩa: Nghĩa thông thường là thu thập số liệu;

nghĩa rộng là một môn khoa học về bố trí, hoạch định các quan sát và thí nghiệm;

thu thập và phân tích các số liệu và rút ra kết luận về các số liệu đã phân tích. Do

đó, thống kê được coi là một công cụ của nghiên cứu khoa học, quản lý kinh tế và

quản lý xã hội. Đây chính là “bộ đồ nghề” của các nhà nghiên cứu và lãnh đạo.

1.2. Sơ lược về sự ra đời và phát triển của thống kê

Thống kê ra đời từ bao giờ và quá trình phát triển của nó ra sao? Để trả lời

câu hỏi này các nhà khoa học chuyên nghiên cứu sự hình thành và phát triển của

thống kê học đã đưa ra nhận định sau: Thống kê học ra đời và phát triển theo yêu

4

cầu của xã hội . Để chứng minh cho nhận định này người ta thường điểm lại lịch

sử phát triển của xã hội loài người qua các thời kỳ:

- Thời kỳ cộng sả n nguyên thuỷ: Thờ i kỳ này chưa có sản xuất, chưa có sở

hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, của cải do thiên nhiên cung cấp và là của chung,

loài người chưa có tính toán, nên chưa có nhu cầu về thống kê.

- Thời kỳ chiếm hữu nô lệ : Thờ i kỳ này, có sở hữu t ư nhân về tư liệu sản

xuất , đất, nông nô, có sản xuất, có dư thừa, của cải thuộc về người chiếm hữu tư

liệu sản xuất (chủ nô) nên chủ nô hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp ghi chép, tính toán

những tài sản thuộc quyền chiếm hữu của mình như: Có bao nhiêu ruộng đất, trâu

bò, nhà cửa... Thực tế có di tích cổ mà người ta đã tìm thấy ở Trung Quốc, Hy

Lạp, Ai Cập, La Mã... thì những ghi chép và tính toán này còn đơn giản, mang

tính chất cộng dồn, trong phạm vi hẹp, có thể nói rằng mới là công việc sơ khai

của thống kê.

- Thời kỳ phong kiến: Thời kỳ này, sản xuất phát triển hơn, sản phẩm nhiều

hơn, phạm vi chiếm hữu tư liệu sản xuất mở rộng hơn nên yêu cầu tính toán nhiều

hơn và phức tạp hơn.

Các tài liệu cũ cho biết, hầu hết các nước ở châu Âu, châu Á đã tổ chức việc

đăng ký kê khai về ruộng đất, nhân khẩu, tài sản... Những công việc này đã thể

hiện tính chất thống kê. Sản xuất nông nghiệp ngày càng phát triển, sản phẩm dồi

dào dẫn đến nhu cầu trao đổi hàng hoá, các ngành nghề thủ công ra đời... từ đó

công việc ghi chép mở rộng ra ngoài lĩnh vực mỗi ngành, nhưng thống kê học

chưa được hình thành.

- Thời kỳ tư bản chủ nghĩa cũ: Thời kỳ này, lực lượng sản xuất phát triển

hơn, các ngành sản xuất mới ra đời, công nghiệp, giao thông vận tải, thương

nghiệp... Các hoạt động kinh tế xã hội ngày càng phức tạp hơn, sự phân công lao

động xã hội cũng phát triển, phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp cùng gay gắt.

Để phục vụ cho giai cấp thống trị, đòi hỏi phải theo dõi mọi mặt của xã hội (kinh

tế, chính trị). Người ta đã đi sâu nghiên cứu về lý luận và phương pháp thu thập,

tính toán các tài liệu sao cho phản ánh đúng hiện tượng và giúp cho người làm

công tác quản lý kinh tế, quản lý xã hội điều hành tốt các công việc của mình.

Cuối thế kỷ 17, một số tài liệu sách báo của thống kê được xuất bản hoặc một

số trường đã bắt đầu giảng môn lý luận thống kê. Năm 1660, H.Cohring - nhà

kinh tế học người Đức giảng bài tại Trường đại học Holmsted về phương pháp

nghiên cứu hiện tượng xã hội dựa vào số liệu điều tra cụ thể. Năm 1682, cuốn

sách “Số học chính trị” của William Petty - nhà kinh tế học người Anh; năm 1759,

G.Achen Wall (1719-1772) -giáo sư người Đức dùng từ “statistik”, “status”

(Thống kê). Ở thời kỳ này, sự phát triển của toán học, nhất là lý thuyết xác suất

cũng rất mạnh mẽ đã góp phần trang bị thêm phương pháp tính toán và quản lý

công việc của các nhà thống trị.

5

Trong hoàn cảnh đó, thống kê đã được hình thành. Như vậy, thống kê học

hình thành vào cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18 và chủ nghĩa tư bản cũ đã tạo điều

kiện cho thống kê ra đời và phát triển.

Nhưng trong xã hội có giai cấp, sự phân hoá giàu nghèo rất rõ rệt, đặc biệt là

trong chiến tranh giữa các nước, các cường quốc, giai cấp thống trị thường sử

dụng các tài liệu thống kê như một công cụ để phục vụ cho giai cấp mình, để xoa

dịu đấu tranh giai cấp hoặc che dấu bí mật kinh doanh, nên họ thường đưa ra

những tài liệu thống kê không trung thực và khách quan lắm. Vì lý do đó mà giai

đoạn cuối của chủ nghĩa tư bản cũ (chủ nghĩa đế quốc) thống kê không phát huy

được vai trò tiến bộ của mình.

- Thời kỳ hình thành và phát triển của hệ thống XHCN: Theo quan điểm của

CNXH muốn cho toàn dân hiểu được thực tế khách quan về sản xuất, kinh tế và

xã hội để mỗi người đều có trách nhiệm góp phần của mình vào việc thúc đẩy xã

hội tiến lên, CNXH đã tạo điều kiện cho khoa học thống kê phát huy tác dụng tích

cực và ngày càng hoàn thiện về lý luận và phương pháp để có thể phản ánh đúng

thực tế khách quan xã hội.

- Ngày nay, do sự phát triển của xã hội loài người, do sự tiến triển của khoa

học - kỹ thuật đòi hỏi khoa học thống kê cũng ngày càng hoàn thiện về lý luận, về

phương pháp, có nhiều thông tin nhanh, phong phú, phương tiện tổng hợp tốt hơn,

phương pháp phân tích, đánh giá và dự báo ngày càng hiện đại hơn...

Thống kê chính là một công cụ mạnh mẽ nhất để nhận thức xã hội. Tuy

nhiên, tuỳ theo mục đích khác nhau mà thứ công cụ này phục vụ có khác nhau.

- Ở nước ta: Trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954), chúng ta đã sử

dụng công tác thống kê với các thành tựu của khoa học thống kê thế giới để lên án

chế độ thực dân, phong kiến, động viên toàn dân làm kháng chiến thắng lợi. Cùng

với sự phát triển của đất nước, thống kê học ngày càng hoàn thiện dần về mạng

lưới thống kê, về phương pháp tổ chức, về kỹ thuật tổng hợp, phân tích. Song do

nền kinh tế nước ta chưa ổn định, chuyển hướng liên tục... nên thống kê học ở

nước ta còn có những hạn chế nhất định.

2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA THỐNG KÊ

Các nhà thống kê học nổi tiếng trên thế giới đều thống nhất đưa ra nhận định

sau đây về đối tượng nghiên cứu của thống kê.

Thống kê học là môn khoa học xã hội, nghiên cứu mặt lượng trong mối liên

hệ chặt chẽ với mặt chất của các hiện tượng kinh tế- xã hội số lớn, trong điều kiện

thời gian và địa điểm cụ thể.

Từ nhận định này, chúng ta cần hiểu đúng đối tượng nghiên cứu của thống kê

ở các điểm chính sau.

2.1. Thống kê học là một môn khoa học xã hội

6

Thống kê học là một môn khoa học xã hội, bởi vì thống kê nghiên cứu các

hiện tượng kinh tế - xã hội hay quá trình kinh tế xã hội. Các hiện tượng và quá

trình đó thường là:

* Các hiện tượng về quá trình tái sản xuất mở rộng như cung cấp nguyên

liệu, quy trình công nghệ, chế biến sản phẩm...

* Các hiện tượng về phân phối, trao đổi, tiêu dùng sản phẩm (marketing) như

giá cả, lượng hàng xuất, nhập hàng hoá, nguyên liệu...

* Các hiện tượng dân số, lao động như tỷ lệ sinh, tử, nguồn lao động, sự phân

bố dân cư, lao động...

* Các hiệ n tượng về vă n hoá, sức khoẻ như trình độ văn hoá, số người mắc

bệnh, các loại bệnh, phòng chống bệnh...

* Các hiện tượng về đờ i sống chính trị, xã hội, bầu cử, biể u tình...

* Ngoài ra thống kê còn nghiên cứu ảnh hưởng của các hiện tượng tự nhiên

đến s ự phát triển của các hiện tượng kinh tế xã hội, như ảnh hưởng của khí hậu,

thời tiết, của các biện pháp kỹ thuật tới quá trình sản xuất nông nghiệp, kết quả

sản xuất nông nghiệp và đời sống nhân dân.

2.2. Thống kê nghiên cứu mặt lượng trong mối liên hệ chặt chẽ với mặt

chất của số lớn hiện tượng và quá trình kinh tế xã hội

Mặt lượng (những biểu hiện cụ thể, đo lường được):

* Quy mô của hiện tượng: Các mức độ to nhỏ, lớn bé, rộng hẹp.

Ví dụ: Diện tích canh tác của 1 doanh nghiệp nông nghiệp A năm 2005 là 500

ha, dân số trung bình của Việt Nam 2003 là 80,90 triệu người (Niên giám thống kê

2003), tổng số sinh viên của 1 lớp năm học 2005 - 2006 là 80 người.

* Kế t cấu của hiệ n tượng: Hiệ n tượng t ạo nên từ các bộ phận nào, mỗi bộ

phận chiếm bao nhiêu %;

Ví dụ: Lớp có 50 học sinh, nam là 40 học sinh, chiếm 80%, nữ là 10, chiếm

20%.

* Tốc độ phát triển c ủa hiệ n tượng: So sánh mức độ của hiện tượng theo thời

gian để thấy mức độ tăng hay giảm của hiện tượng;

* Trình độ phổ biế n của hiện tượng: Tính cụ thể phạm vi xảy ra hiệ n tượng,

cá biệ t hay phổ biến từ đó thấy được ảnh hưởng của nó tới hiện tượng lớn hơn.

Ví dụ: Tỷ lệ tai nạn giao thông xe máy năm 2004 là 2%, có nghĩa là cứ 100

người đi xe máy thì có 2 người tai nạn...

* M ố i quan hệ tỷ lệ gi ữ a các hiệ n t ượng ho ặ c giữ a các tiêu thứ c củ a

cùng mộ t hiệ n tượng.

a) Liên hệ chặt chẽ với mặt chất của số lớn hiện tượng:

* Thông qua các mặt lượng của hiện tượng để đánh giá bản chất của hiện

tượng như quy mô to nhỏ, bộ phận nào nhiều hay ít, xu hướng tiến lên hay giảm

đi, mức độ phổ biến của hiện tượng thế nào... nhưng để đánh giá một cách khách

7

quan bản chất của hiện tượng thì mặt lượng của hiện tượng phải được thể hiện ở

số lớn đơn vị chứ không phải ở từng đơn vị cá biệt.

Ví dụ, đánh giá kết quả học tập 2 sinh viên A, B cần dựa vào kết quả học tập

nhiều học kỳ, nhiều môn; dựa vào ý thức phấn đấu, sự tham gia các phong trào

đoàn, quan hệ bạn bè... Việc làm như vậy người ta gọi là nghiên cứu mặt lượng ở

số lớn .

Nhưng để hiểu sâu sắc hơn bản chất của hiện tượng, người ta cũng nghiên

cứu những đơn vị tiên tiến, hoặc lạc hậu là những biểu hiện cá biệt.

* Thống kê không nghiên cứu bản chất và quy luật của hiện tượng, mà thông

qua mặt lượng có thể đánh giá được bản chất và tính quy luật của hiện tượng.

2.3. Thống kê nghiên cứu các hiện tượng và quá trình kinh tế xã hội

trong điều kiện địa điểm và thời gian cụ thể

Mỗi hiện tượng, hay quá trình kinh tế xã hội ở thời gian, địa điểm khác nhau

thì mặt lượng cũng khác nhau. Do đó, đối tượng nghiên cứu của thống kê học

cũng cần cụ thể hoá ở thời gian nào, địa điểm nào hay trả lời câu hỏi bao giờ ? và

ở đâu ?

3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA THỐNG KÊ

3.1. Phương pháp luận của thống kê

- Khái niệm: Tổng hợp về mặt lý luận các phương pháp chuyên môn của

thống kê gọi là phương pháp luận của thống kê học

- Cơ sở phương pháp luận: Dựa vào định luật số lớn trong lý thuyết xác suất

đã xác định.

Định luật này được vận dụng và thể hiện là quan sát số lớn các đơn vị cá biệt

đến mức đủ lớn để có thể tổng hợp, phân tích, đánh giá bản chất khách quan và

tính quy luật của hiện tượng. Vì từ sự kiện cá biệt, ngẫu nhiên quan sát số lớn giúp

chúng ta suy ra sự kiện chung. Qua tổng hợp số lớn, sự kiện cá biệt sẽ bù trừ cho

nhau.

- Mức độ lớn phụ thuộc vào hiện tượng và mục đích nghiên cứu.

Phương pháp luận này của thống kê được thể hiện rất rõ trong các phương

pháp chuyên môn của thống kê.

3.2. Các phương pháp chuyên môn của thống kê

- Điều tra thống kê: Điều tra toàn bộ, điều tra chọn mẫu, điều tra trực tiếp,

điều tra gián tiếp;

- Tổng hợp thống kê: Hệ thống hoá các tài liệu, phân tổ thống kê.

- Phân tích thống kê: Phân tích mức độ, động thái, mối liên hệ...

3.3. Tính quy luật của thống kê

8

Tính quy luật của thống kê là tính quy luật số lớn các đơn vị trong đó có sự

chênh lệch về lượng của từng đơn vị cá biệt. Tính quy luật này cũng phụ thuộc

vào địa điểm và thời gian nhất định.

4. MỘT SỐ KHÁI NIỆM THƯỜNG DÙNG TRONG THỐNG KÊ

4.1. Tổng thể thống kê và đơn vị tổng thể

a) Tổng thể thống kê:

Tổng thể thống kê (còn gọi là tổng thể chung) là tập hợp các đơn vị cá biệt

(hay phần tử) thuộc hiện tượng nghiên cứu, cần quan sát, thu thập và phân tích

mặt lượng của chúng theo một hay một số tiêu thức nào đó.

Xác định tổng thể là xác định phạm vi của đối tượng nghiên cứu. Tuỳ theo

mục đích nghiên cứu mà tổng thể xác định có khác nhau.

Ví dụ, dân số trung bình của Việt Nam năm 2003 là 80,9 triệu người thì tổng

số dân trung bình năm 2003 là tổng thể thống kê; hoặc số mẫu đất phân tích tính

chất lý hoá để lập bản đồ nông hoá thổ nhưỡng của 1 xã năm 2004 là 300 mẫu thì

tổng số mẫu đất cần phân tích năm 2004 là một tổng thể.

b) Đơn vị tổng thể:

Các đơn vị cá biệt (hay phần tử) cấu thành nên tổng thể thống kê gọi là đơn vị

tổng thể. Tuỳ mục đích nghiên cứu mà xác định tổng thể và từ tổng thể xác định

được đơn vị tổng thể.

Ví dụ (quay lại ví dụ trên): Đơn vị tổng thể là người dân, là từng mẫu đất.

Đơn vị tổng thể bao giờ cũng có đơn vị tính phù hợp.

Đơn vị tổng thể là xuất phát điểm của quá trình nghiên cứu thống kê, bởi vì

nó chứa đựng những thông tin ban đầu cần cho quá trình nghiên cứu. Trên thực tế

có xác định được đơn vị tổng thể thì mới xác định được tổng thể. Thực chất xác

định tổng thể là xác định các đơn vị tổng thể.

c) Các loại tổng thể thống kê:

* Tổng thể bộc lộ: Tổng thể trong đó bao gồm các đơn vị (hay phân tử) mà

ta có thể quan sát hoặc nhận biết trực tiếp được.

Thí dụ: Tổng số sinh viên của Trường đại học Nông nghiệp I năm học 2005-

2006.

* Tổng thể tiềm ẩn: Tổng thể trong đó bao gồm các đơn vị (hay phân tử) mà

ta không thể quan sát hoặc nhận biết trực tiếp được.

Thí dụ: Tổng số sinh viên yêu ngành nông nghiệp.

* Tổng thể đồng chất: Tổng thể trong đó bao gồm các đơn vị (hay phân tử)

giống nhau ở một hay một số đặc điểm chủ yếu có liên quan đến mục đích nghiên

cứu.

Thí dụ: Sản lượng lúa của Việt Nam năm 2004.

9

* Tổng thể không đồng chất: Tổng thể trong đó bao gồm các đơn vị (hay

phân tử) không giống nhau ở một hay một số đặc điểm chủ yếu có liên quan đến

mục đích nghiên cứu.

Thí dụ: Sản lượng các loại cây hàng năm.

* Tổng thể mẫu: Tổng thể bao gồm một số đơn vị được chọn ra từ tổng thể

chung theo một phương pháp lấy mẫu nào đó.

Thí dụ: Số sinh viên được chọn tham dự Đại hội Đảng bộ Trường ĐHNNI Hà

Nội năm 2005 là 150 người.

4.2. Tiêu thức

Tiêu thức thống kê là chỉ đặc tính của đơn vị tổng thể.

Ví dụ, mỗi người dân có tiêu thức giới tính, độ tuổi, trình độ văn hoá, nghề

nghiệp. Mỗi doanh nghiệp có các tiêu thức như số lao động, diện tích đất, vốn cố

định, vốn lưu động...

Mỗi đơn vị tổng thể có nhiều tiêu thức. Mỗi tiêu thức có thể biểu hiện giống

nhau hoặc khác nhau ở các đơn vị tổng thể.

Tiêu thức được phân chia thành các loại sau:

* Tiêu thứ c bấ t biế n và tiêu thứ c biế n độ ng

- Tiêu thức bất biến biểu hiện giống nhau ở mọi đơn vị tổng thể, căn cứ vào

tiêu thức này người ta tập hợp các đơn vị tổng thể để xây dựng nên tổng thể.

Ví dụ: Tiêu thức quốc tịch “Việt Nam” xây dựng tổng số dân Việt Nam. Giới

tính “nam”, “nữ” xây dựng tổng thể dân số nữ, dân số nam.

- Tiêu thức biến động là tiêu thức biểu hiện của nó không giống nhau ở các

đơn vị tổng thể. Ví dụ độ tuổi, trình độ văn hoá...

* Tiêu thứ c số l ượng và tiêu thứ c chấ t lượng

- Tiêu thức số lượng là tiêu thức thể hiện trực tiếp bằng con số. Ví dụ độ

tuổi, mức lương...

- Tiêu thức chất lượng là tiêu thức thể hiện không bằng con số. Ví dụ giới

tính, quốc tịch, trình độ ngoại ngữ.

* Tiêu thức thay phiên chỉ có 2 biểu hiện không trùng nhau. Thí dụ: giới

tính, sinh tử...

* Chú ý: Có những tiêu thức thể hiện tương đối tổng hợp nhiều đặc tính của

đơn vị tổng thể thì có thể trùng với chỉ tiêu thống kê như năng suất lúa, năng suất

lao động, giá thành...

4.3. Lượng biến

Lượng biến là biểu hiện cụ thể về lượng của các đơn vị tổng thể theo tiêu thức

số lượng.

10

Ví dụ: Độ tuổi 3, 4, 5, 10, 20 tuổi là lượng biến của tiêu thức độ tuổi, biểu

hiện mức độ của tiêu thức số lượng.

Có hai loại lượng biến. Lượng biến rời rạc và lượng biến liên tục.

- Lượng biến rời rạc là lượng biến mà các giá trị có thể có của nó là hữu hạn

hay vô hạn nhưng có thể đếm được.

Thí dụ: Số công nhân trong một doanh nghiệp; số sản phẩm sản xuất ra trong

một ngày của 1 phân xưởng may.

- Lượng biế n liên tục: Là lượng biến mà các giá trị có thể có của nó được lấ p

kín cả một khoảng trên trục số.

Thí dụ: năng suất cây trồng; giá bán hàng hoá.

4.4. Chỉ tiêu thống kê

* Khái niệ m:

Chỉ tiêu thống kê là một khái niệm thể hiện tổng hợp mối quan hệ giữa lượng

và chất của hiện tượng hay quá trình kinh tế xã hội trong điều kiện địa điểm và

thời gian cụ thể.

* Đặc điể m của chỉ tiêu thống kê:

- Phản ánh kết quả nghiên cứu thống kê.

- Mỗi chỉ tiêu thống kê phả n ánh nội dung mặ t lượng trong mối liên hệ với

mặt chất về một khía cạnh, một đặc điểm nào đó của hiện tượng.

- Đặc trưng về lượng biểu hiện bằ ng những con số cụ thể , khác nhau trong đi

ều kiện thời gian và địa điểm cụ thể, có đơn vị đo lường và phương pháp tính đã

quy định.

Ví dụ: Tổng diện tích trồng trọt toàn quốc tính bình quân 3 năm 1989 - 1990

là 8.933.000 ha. Tổng diện tích gieo trồng toàn quốc là chỉ tiêu thống kê, nó có nội

dung kinh tế, có ý nghĩa, có lượng là 8933000 ha, là một con số cụ thể gọi là số

liệu thống kê, thời gian bình quân 3 năm 1989-1990, địa điểm toàn quốc, phương

pháp tính bình quân, đơn vị tính ha.

* Các loạ i chỉ tiêu thố ng kê:

- Chỉ tiêu thống kê khối lượng: Ph ản ánh quy mô về lượng của hiện tượng

nghiên cứu. Ví dụ tổng số dân, diện tích gieo trồng, số học sinh.

- Chỉ tiêu chất lượng: Phản ánh các đặc điể m về mặt chất của hiện tượng như

trình độ phổ biến, mức độ tốt xấu và quan hệ của các tiêu thức. Ví dụ giá thành,

giá cả, hiệu quả sử dụng vốn.

* Hình thức đơn vị đo lường: Có 2 hình thức hiện vậ t và giá trị

- Chỉ tiêu hiện vậ t là chỉ tiêu thể hiện bằ ng các số liệu có đơn vị đo l ường tự

nhiên như cái, con, đơn vị đo chiều dài, trọng lượng.

- Ch ỉ tiêu giá trị là chỉ tiêu biể u hi ệ n số liệ u có đơn v ị đ o l ường là tiề n.

4.5. Hệ thống chỉ tiêu thống kê

11

Hệ thống chỉ tiêu thống kê là tập hợp nhiều chỉ tiêu có quan hệ mật thiết với

nhau, có thể phản ánh nhiều mặt của hiện tượng hay quá trình kinh tế xã hội trong

điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể.

- Ai xác đị nh? Tổ ng c ục thố ng kê.

- Cho từng ngành và toàn nền kinh tế quốc dân.

- Nó được thay đổi và bổ sung, hoàn chỉnh trong các điều kiện lịch sử cụ thể.

5. CÁC LOẠI THANG ĐO

Để lượng hoá hiện tượng nghiên cứu, tuỳ theo tính chất của dữ liệu, thống kê

đo lường bằng các loại thang đo sau.

5.1. Thang đo định danh

Thang đo định danh là thang đo dùng các mẫ số để phân loại các đối tượng.

Thang đo dịnh danh không mang ý nghĩa nào cả mà chỉ để lượng hoá các dữ liệu

cần cho nghiên cứu. Nó thường được sử dụng cho các tiêu thức thuộc tính. Người

ta thường dùng các chữ số tự nhiên như 1, 2, 3, 4... để làm mã số.

Thí dụ: Giới tính: người ta thường mã số nam là 1; nữ là 2.

Tình trạng gia đình: 1: Độc thân ; 2: Kết hôn; 3: Ly dị; 4: Khác.

5.2. Thang đo thứ bậc

Thang đo thứ bậc là thang đo sự chênh lệch giữa các biểu hiện của tiêu thức

có quan hệ thứ bậc hơn kém. Sự chênh lệch này không nhất thiết phải bằng nhau.

Nó được dùng cho cả tiêu thức thuộc tính và tiêu thức số lượng.

Thí dụ:

- Tiền lương của công nhân trong doanh nghiệp hàng tháng là: < 800 ngàn

đồng; từ 800-1000 ngàn đồng; từ 1000-1500 ngàn đồng và > 1500 ngàn đồng.

- Mức độ khó khăn của nông dân Việt Nam:

Thứ nhất : Thiếu vốn

Thứ hai: Thiếu kiến thức

Thứ ba: Thiếu lao động

5.3. Thang đo khoảng

Thang đo khoảng là thang đo thứ bậc có khoảng cách đều nhau. Nó được

dùng cho cả tiêu thức thuộc tính và tiêu thức số lượng. Thang đo khoảng cho phép

chúng ta đo lường một cách chính xác sự khác nhau giữa hai giá trị.

Thí dụ: Đề nghị sinh viên hãy cho biết ý kiến của mình về tầm quan trọng của

các vấn đề sau đây trong dạy học ở đại học bằng cách khoanh tròn các con số

tương ứng trên thang đánh giá chỉ mức độ từ 1 đến 5 như sau:

12

Không

quan trọng

Rất quan

trọng

Các vấn đề

Bình thường

13

1. Giảng viên giỏi

3

4

5

1

2

2. Có giáo trình, tài liệu

3. Sự say sưa và ham học của sinh

viên

4. Giảng đường hiện đại

5. Môi trường không khí trong lành

5.4. Thang đo tỷ lệ

Thang đo tỷ lệ là loại thang đo cao nhất trong thống kê. Nó sử dụng các số tự

nhiên như từ 1 đến 9 và 0 để lượng hoá các dữ liệu. Nó được sử dụng chủ yếu cho

các tiêu thức số lượng. Thí dụ: Doanh thu của một cửa hàng bán văn phòng phẩm

Trâu Quỳ tháng 1/2005 là 200 triệu đồng; Nhiệt độ ngày 2/12/2005 là 23 ^oC.

Trong thực tế thang đo rất phức tạp và quan trọng, vì đôi khi chúng ta có thể

áp dụng thang đo định tính cho tiêu thức số lượng và ngược lại.

6. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ

Sơ đồ 1.1. Quá trình nghiên cứu thống kê

Quá trình nghiên cứu thống kê theo trình tự được khái quát hoá bằng sơ đồ

1.1. Theo sơ đồ này, quá trình nghiên cứu thống kê được chia thành 6 bước theo 3

giai đoạn với trình tự từ trên xuống. Hai mũi tên có hướng đi từ dưới lên nhằm chỉ

rõ các cộng đoạn cần phải kiểm tra lại, bổ sung thông tin hoặc làm lại nếu dữ liệu

chưa đạt yêu cầu

Giai đoạn I: Điều tra thống kê bao gồm thu thập các thông tin ban đầu về các

tiêu thức ở từng đơn vị tổng thể;

Giai đoạn II: Tổng hợp thống kê bao gồm tổng hợp và hệ thống hoá các tài

liệu đã thu thập được từ giai đoạn I;

Giai đoạn III: Phân tích thống kê nhằm sử dụng những phương pháp chuyên

môn của thống kê để phát hiện các vấn đề làm cơ sở đề xuất các giải pháp.

Các bước và các giai đoạn này đều có mối liên hệ rất chặt chẽ. Kết quả và

chất lượng kết quả của bước trước làm cơ sở và có ảnh hưởng đến chất lượng

bước sau.

CÂU HỎI THẢO LUẬN CHƯƠNG I

1. Đối tượng nghiên cứu của thống kê là gì? Giải thích và chứng minh?

2. Các khái niệm thường dùng trong thống kê là gì? Giải thích, cho ví dụ cụ

thể?

CHƯƠNG II

THU THẬP THÔNG TIN THỐNG KÊ

Theo quá trình nghiên cứu thống kê, sau khi xác định được hướng, mục đích,

nội dung và đối tượng nghiên cứu, thì việc thu thập các thông tin phục vụ cho quá

trình nghiên cứu là bước rất cần thiết và quan trọng. Công việc thu thập thông tin

đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và chi phí cho nên việc thu thập thông tin cần

được tiến hành một cách có hệ thống, theo một kế hoạch thống nhất để thu thập các

thông tin sao cho vừa đáp ứng mục tiêu, nội dung và vừa phù hợp với khả năng

nhân lực và kinh phí trong giới hạn cho phép.

1. THÔNG TIN THỐ NG KÊ

1.1. Khái niệm và ý nghĩa

a) Khái niệm:

Thông tin là gì ? Thông tin là một phạm trù được dùng để mô tả các tin tức

của một hiện tượng, một sự vật, một sự kiện, một quá trình... đã xuất hiện ở mọi

lúc, mọi nơi trong các hoạt động kinh tế- xã hội của con người.

Thông tin thống kê là gì? Thông tin thống kê là tin tức của hiện tượng hay quá

trình kinh tế- xã hội do cơ quan thống kê thu thập trong điều kiện thời gian và

không gian cụ thể.

Như vậy, thông tin thống kê là một trong các loại thông tin, nên nó cũng mang

những đặc trưng và giá trị của thông tin nói chung như: nội dung mới (không có cái

mới thì không có thông tin); hình thức biểu hiện đa dạng (ngôn ngữ, con số, chữ

viết); vật dẫn thông tin (sóng âm, trang giấy, băng đĩa từ) và có nội dung tin tức

(thể hiện ý định, biểu đạt).

b) Ý nghĩa:

Thông tin thống kê là một nguồn lực của sản xuất kinh doanh, là nguồn lực vô

giá. Nó có thể sử dụng cho nhiều mục tiêu và sử dụng nhiều lần. Với các giá trị

này, khi sử dụng thông tin cần xử lí thông tin và xây dựng ngân hàng cơ sở dữ liệu

cho nề nếp.

Thông tin thống kê cũng có các tính chất sau: khách quan, phụ thuộc, lan

truyền, cùng hưởng, có hiệu lực, biến động, khuyếch tán và thu gọn.

Thông tin cần thu thập là gì?

Thông tin cần thu thập là những thông tin phục vụ cho vấn đề và mục đích cần

nghiên cứu.

Xác định thông tin cần thu thập là xác định rõ những dữ liệu nào, thứ tự ưu

tiên của các dữ liệu này và phạm vi dữ liệu cần thu thập.

Tại sao phải xác định thông tin cần thu thu thập?

Trong thực tế có rất nhiều thông tin liên quan đến hiện tượng hay quá trình

kinh tế xã hội. Tuỳ theo vấn đề và mục tiêu nghiên cứu mà xác định những thông

tin hay dữ liệu nào cần thiết. Do đó, vấn đề đầu tiên của công việc thu thập thông

tin là xác định rõ và cụ thể những dữ liệu nào cần thu thập, thứ tự ưu tiên của các

dữ liệu này. Nếu không thực hiện được điều này sẽ dẫn đến tình trạng dữ liệu thu

thập được rất nhiều nhưng dữ liệu đáp ứng cho mục đích nghiên cứu thì ít hoặc

thiếu, gây lãng phí thời gian, tiền bạc.

Thí dụ: Nghiên cứu mối liên hệ giữa tình hình tự học và kết quả học tập của

sinh viên Đại học Nông nghiệp I Hà Nội, hai nhóm dữ liệu cần thu thập là: tình

hình tự học và kết quả học tập. Về nhóm dữ liệu tình hình tự học, có thể thu thập

các dữ liệu sau:

1. Có tự học ở nhà không?

2. Thời gian dành cho tự học ở nhà thế nào? (hàng ngày, hàng tuần)

3. Phương pháp sử dụng thời gian tự học ở nhà thế nào?

4. Mục đích tự học?

5. Hình thức tự học: học một mình, học nhóm ?

6. Khó khăn và thuận lợi khi tự học?

7. Kết quả và hiệu quả tự học?

8. Các yếu tố ảnh hưởng đến tự học.

Có nhiều dữ liệu khác có liên quan đến tự học, nhưng không liên quan lắm đến

mục đích nghiên cứu “mối liên hệ giữa tự học với kết quả học tập” thì không nhất

thiết phải thu thập. Thí dụ:

- Bạ n thường mặ c quầ n áo gì khi tự h ọ c?

- Người cùng họ c vớ i bạn quê ở đ âu?

- Bạn có uống nước hay ăn gì trong giờ t ự học không?

- Ai nhắ c nhở b ạ n t ự h ọ c?

1.2. Các loại thông tin cần thu thập

Có nhiêu tiêu chí để phân loại thông tin. Tuỳ thuộc vào mục đích, ý nghĩa và

phạm vi ứng dụng mà người ta có thể lựa chọn những tiêu thức phù hợp. ở đây

trình bày một số phân loại thông tin được sử dụng chủ yếu trong nghiên cứu thống

kê.

a) Căn cứ tính chất của thông tin:

Có hai loại dữ liệu chủ yếu là dữ liệu định tính và dữ liệu định lượng.

* Dữ liệu đị nh tính là dữ liệu phản ánh tính chấ t và sự hơn kém về tính chấ t

của đối tượng nghiên cứu. Thí dụ như giới tính của sinh viên (nam, hay nữ); thời

gian tự học ở nhà dài hay ngắn (dưới 2 giờ; từ 2 đến 4 giờ; trên 4 giờ).

Dữ liệu định tính được thu thập dễ hơn và người ta thường dùng các thang đo

định danh hay thứ bậc để xác định.

* Dữ liệu định lượng là dữ liệu phản ánh mức độ hay mức độ hơn, kém theo

một tiêu thức số lượng nào đó của đối tượng nghiên cứu. Thí dụ như độ tuổi của

sinh viên, thời gian tự học 1 ngày, 1 tuần.

Dữ liệu định lượng trong nghiên cứu thống kê thường gặp nhiều hơn, dễ áp

dụng những phương pháp tính toán, phân tích hơn. Khi xác định các dữ liệu định

tính, người ta thường dùng thang đo khoảng cách hay thứ bậc.

Mục đích của cách phân loại này nhằm giúp cho người nghiên cứu xác định

trước các phương pháp xử lý, tổng hợp và phân tích cần sử dụng cho từng loại dữ

liệu sao cho phù hợp và đáp ứng mục tiêu nghiên cứu đặt ra.

Thí dụ: Các dữ liệu và phương pháp phân tích có thể áp dụng trong nghiên cứu

mối liên hệ giữa tự học và kết quả học tập của sinh viên cho ở bảng 1.2.

Bảng 1.2.

Tự học ở

Kết quả học tập

Định tính

- Khá giỏi

Thang đo Phương pháp phân tích

nhà/ngày

Định tính:

Thứ bậc

Phân tổ

-Dưới 2 giờ

Định danh

- Từ 2 đến 4 giờ - Trung bình

- Trên 4 giờ

Định tính

-yếu kém

Thứ bậc

Định lượng

Phân tích phương sai 1

-Dưới 2 giờ

- Từ 2 đến 4 giờ

- Trên 4 giờ

Định lượng

Khoảng

cách

yếu tố

- Điểm trung bình

chung học tập/1 sinh

viên

Định lượng

Khoảng

cách

Phân tích hồi quy và

tương quan

- Số giờ tự học 1

tuần

- Điểm trung bình

chung học tập/1 sinh

b) Căn cứ nguồn cung cấp:

Theo nguồn cung cấp thông tin có hai loại dữ liệu: dữ liệu thứ cấp và dữ liệu

sơ cấp.

* Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu thu thập từ những nguồn có sẵn. Những dữ liệu

này đã qua tổng hợp, xử lý công bố hay xuất bản.

Thí dụ: Những dữ liệu về kết quả học tập của sinh viên có thể lấy ở phòng đào

tạo hay trợ lý đào tạo của từng khoa là dữ liệu thứ cấp.

Dữ liệu thứ cấp có ưu điểm là thu thập nhanh, rẻ nhưng thiếu chi tiết và đôi khi

không đáp ứng đúng yêu cầu nghiên cứu.

Nguồn dữ liệu thứ cấp khá phong phú thường gặp ở các nguồn chủ yếu sau:

- Nội bộ: Các số liệu báo cáo về tình hình sản xuất, tiêu thụ, tài chính, vật tư,

nhân sự... của các phòng ban, bộ phận; các số liệu báo cáo từ các cuộc điều tra

khảo sát trước đây ở từng đơn vị (doanh nghiệp, cơ quan, ban, ngành...).

- Cơ quan thống kê nhà nước: Các số liệu do các cơ quan thống kê nhà nước

(Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê, Phòng Thống kê...) cung cấp trong các niên

giám thống kê.

- Cơ quan chính phủ: Số liệu do các cơ quan trực thuộc Chính phủ (Bộ, cơ

quan ngang bộ, Uỷ ban nhân dân các cấp) công bố hay cung cấp. Các số liệu này

thường chi tiết hơn, mang tính chất đặc thù của ngành hay địa phương.

- Sách, báo, tạp chí đã xuất bản. Các số liệu này thường mang tính thời sự và

cập nhật cao, mức độ tin cậy tuỳ thuộc vào nguồn số liệu của từng tờ báo hay tạp

chí;

- Các tổ chức, hiệp hội, viện nghiên cứu, trường đại học;

- Các công ty nghiên cứu và cung cấp thông tin.

* Dữ liệu sơ cấp (thông tin gốc) là dữ liệu không có sẵn, dữ liệu ban đầu thu

thập trực tiếp từ đối tượng nghiên cứu.

Thí dụ: Các dữ liệu có liên quan đến việc tự học của sinh viên là các dữ liệu sơ

cấp, không có sẵn mà chúng ta muốn có phải điều tra từ sinh viên.

- Dữ liệu sơ cấp có ưu điểm là chi tiết, độ tin cậy cao đối với các tình huống

cụ thể. Song hạn chế của nó là thu thập tốn kém, phụ thuộc vào trình độ chủ quan

của người nghiên cứu (nhất là những tình huống dự báo).

- Dữ liệu sơ cấp được thu thập bằng các cuộc điều tra khảo sát khác nhau.

Dựa vào tính chất liên tục hay không liên tục của thu thập dữ liệu sơ cấp,

người ta chia thành 2 loại là điều tra thường xuyên và điều tra không thường

xuyên.

+ Điều tra thường xuyên là loại điều tra nhằm thu thập các thông tin ban đầu

về hiện tượng cần nghiên cứu một cách có hệ thống theo sát với sự biến động của

hiện tượng.

Thí dụ: Ghi chép tình hình sinh, tử, chuyển đến, chuyển đi trong theo dõi và

quản lý nhân khẩu của một địa phương. Việc theo dõi, ghi chép hàng ngày về số

lượng công nhân đi làm, số lượng sản phẩm bán ra, mua vào... trong công ty

thương mại (Bách hoá Trâu Quỳ).

Dữ liệu của điều tra thường xuyên làm cơ sở để lập báo cáo thống kê định kỳ.

+ Điều tra không thường xuyên là loại điều tra thống kê nhằm thu thập các dữ

liệu ban đầu về hiện tượng nghiên cứu một cách không thường xuyên, không liên

tục mà chỉ tiến hành khi có nhu cầu cần nghiên cứu.

Thí dụ: Điều tra dân số, điều tra thị trường, điều tra đất đai nông nghiệp, điều

tra lao động và việc làm... .

Dữ liệu của điều tra không thường xuyên phản ánh trạng thái của hiện tượng

tại một thời điểm nhất định. Nó có thể được tiến hành định kỳ (3 tháng, 6 tháng, 2

năm, 5 năm, 10 năm) hoặc không theo định kỳ.

Dựa theo phạm vi điều tra thống kê người ta chia thành 2 loại: Điều tra toàn

bộ và điều tra không toàn bộ.

+ Đi ều tra toàn bộ là điề u tra thống kê nhằ m thu thập dữ liệu ban đầu ở tất

cả các đơn vị tổng thể hiện tượng nghiên cứu (còn gọi là tổng điều tra, tổng kiểm

kê). Ví dụ tổng điều tra dân số, tổng kiểm kê tài chính cuối năm, báo cáo kết quả

học từng môn tất cả sinh viên học kỳ I, II.

Ưu điểm của điều tra toàn bộ là cung cấp dữ liệu khá đầy đủ, phong phú và

đảm bảo tin cậy. Các dữ liệu này giúp ta tính toán các chỉ tiêu thể hiện quy mô, cơ

cấu, biến động và dự đoán xu hướng biến động của hiện tượng.

Nhược điểm của điều tra toàn bộ là chi phí tốn kém, thời gian kéo dài, không

áp dụng cho mọi trường hợp được và mức độ chính xác không đồng đều.

Điều tra không toàn bộ là điều tra thống kê nhằm thu thập dữ liệu ban đầu ở

một số đơn vị của tổng thể hiện tượng nghiên cứu. Yêu cầu của điều tra không toàn

bộ cần xác định rõ 3 vấn đề:

- Số đơ n vị điều tra: Tuỳ theo yêu cầu và điều ki ện nghiên cứu, người ta có

thể chọn từ tổng thể hiện tượng nghiên cứu một số đơn vị để điều tra là nhiều hay

ít.

- Phương pháp chọn số đơ n vị mẫ u điề u tra: Chọn ngẫ u nhiên hay phi ngẫu

nhiên (lí thuyết xác suất).

- Các đơ n vị được chọn ra phải đáp ứng được mục đích và yêu cầu nghiên cứu

để kết quả điều tra có thể suy rộng cho tổng thể chung.

Ưu điểm của điều tra không toàn bộ là chi phí ít tốn kém, thời gian nhanh, khả

năng thu thập tài liệu cũng tỉ mỉ, đảm bảo chính xác, kịp thời và áp dụng cho

những trường hợp nghiên cứu mà hiện tượng đó không thể áp dụng điều tra toàn

bộ.

Nhược điểm chủ yếu là tài liệu nếu thu thập từ các đơn vị điều tra được chọn

không đáp ứng yêu cầu, mục đích nghiên cứu thì phản ánh không đúng thực tế

khách quan. Vì vậy khâu chọn đơn vị điều tra rất quan trọng.

Ví dụ: Điều tra năng suất, sản lượng cây trồng, gia súc, điều tra chi phí, giá

thành sản phẩm, điều tra mức sống, điều tra chất lượng sản phẩm.

Tuỳ theo cách chọn đơn vị điều tra mà điều tra không toàn bộ được chia thành

3 loại sau:

- Điều tra chọn mẫu: Loại điều tra chỉ tiến hành thu thập dữ liệu ở một số đơn

vị được chọn ra từ tổng thể hiện tượng nghiên cứu. Các đơn vị này phải mang tính

chất đại biểu cho tổng thể. Kết quả điều tra chọn mẫu có thể suy ra kết quả chung

cho cả tổng thể.

Hiện nay đây là loại điều tra không toàn bộ khoa học nhất được áp dụng nhiều

nhất trong nghiên cứu kinh tế - xã hội.

Giáo trình nghề Quản trị doanh nghiệp vừa và nhỏ - Nguyên lý thống kê