Bài giảng Quản trị học - Chương 2: Quá trình phát triển của lý thuyết quản trị

Chương 2:

Quá trình phát triển của lý thuyết quản trị

Nội dung:

2.1. Lịch sử phát triển tư tưởng quản trị

2.2. Trường phái cổ điển:

- Trường phái khoa học,

- Trường phái hành chính.

2.3. Trường phái tâm lý xã hội

2.4. Trường phái định lượng

2.5. Trường phái hội nhập (tính hợp)

2.6. Trường phái hiện đại

Thảo luận, ôn tập

20

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

2.1. Lịch sử phát triển tư tưởng QT

Khoa học quản trị là quá trình phát triển lâu dài

trong lịch sử loài người và luôn kế thừa tri thức

khoa học trước đó. Tuy nhiên, trong lĩnh vực khoa

học quản trị cũng có nhiều quản điểm, tư tưởng

khác nhau, mỗi luồng tư tưởng luôn có lịch sử hình

thành, những ưu nhược của trường phái tư tưởng

đó. Hiện nay có các tư tưởng quản trị cơ bản, như:

. Trường phái cổ điển

. Trường phái tâm lý xã hội

. Trường phái định lượng

. Trường phái hội nhập (tính hợp)

. Trường phái hiện đại

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

21

2.2. Trường phái cổ điển

Đặc điểm trường phái cổ điển dựa trên

niềm tin con người rất duy lý, chọn

đường lối hành động một cách hợp lý để

đạt hiệu quả kinh tế nhất. Trường phái

này dựa trên nguyên tắc những dữ kiện có

được do quan sát, thí nghiệm để hợp lý

hóa công việc, đại diện tiêu biểu. Trường

phái cổ điển lại được chia thành: trường

phái khoa học và trường phái hành chính.

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

22

. Trường phái Khoa học

Đặc điểm trường phái khoa học là dùng các tính

toán, khoa học để xác lập dây chuyền sản xuất và

chuyên môn hóa, đại diện như:

Charles Babbage (1792-1871): xuất thân nhà toán

họa Anh, quan điểm đi sâu chuyên môn hóa lao

động, dùng toán học để tối ưu cách sử dụng nguyên

vật liệu, Ông chủ trương các nhà quản trị phải

nghiên cứu thời gian cần thiết để hoàn thành một

công việc, từ đó xác định tiêu chuản công việclà

người đầu tiên đưa phương pháp chia lợi nhuận để

duy trì quan hệ công nhân và quản lý.

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

23

. Trường phái Khoa học

Frederick W.Taylor (1856-1915): Được coi là cha

để phương pháp khoa học. Ông chủ trương mục tiêu

chính của quản trị là: Đảm bảo thịnh vượng cho chủ

và sự sung túc cho công nhân. Ông đưa ra các

nguyên tắc (taylor):

1. Xây dựng cơ sở khoa học cho các công việc với

những định mức và các phương pháp phải tuân theo.

2. Lực chọn người lao động chú trọng kỹ năng phù

hợp công việc, huấn luyện tốt nhất.

3. Khen thưởng đảm bảo tinh thần hợp tác, trang

thiết bị làm việc đầy đủ, hiệu quả.

4.Phân nhiệm quản trị sản xuất, tạo tính chuyên

nghiệp trong quản trị.

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

24

. Trường phái Khoa học

 Frank và Lillian Gilbreeth (1868-1924, 1878-1972):

Trường phái này phát triển một hệ thống thao tác để

hoàn thành một công việc, đưa ra hệ thống xếp loại

bao gồm các động tác để hoàn thành, loại bỏ những

động tác dư, nhằm giảm mệt nhọc, tăng năng suất.

 Trường phái Henry Grant: Chủ trương mô tả

dòng công việc để hoàn thành nhiệm vụ, vạch ra

những giai đoạn của công việc theo kế hoạch với thời

gian cụ thể (đây là công cụ quan trọng trong quản trị

tác nghiệp). Grant cũng chủ trương chia lợi nhuận để

công nhân được hưởng nhiều hơn nhằm động viên họ

hoàn thành tốt công việc.

25

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

. Trường phái hành chính

Trường phái hành chính là thực hiện tổng

quát lại phát triển những nguyên tắc quản trị

chung cho cả tổ chức, đại diện trường phái

này như:

Henry Fayol (1841-1925: Ông là người đầu

tiên đề xuất quan điểm chức năng quản trị,

ông chia quan trị thành 6 phạm trù công việc:

Kỹ thuật chế tạo sản phẩm, Thương mại, Tài

chính, kiểm soát tư bản, An ninh-bảo vệ, kế

toán thống kê và hành chính, từ đó phân công

phân quyền…

26

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

. Trường phái hành chính

Max Weber (1864-920): là nhà xã hội học

người Đức, Ông chủ trương phát triển hệ

thống chức vụ à nhiệm vụ được xác định rõ

ràng, phân công chính xác.

Các chức được thiết lập theo hệ thống chỉ

huy.

Nhân sự tuyển dụng và thăng cấp tho khả

năng qua thi cử, huấn luyện và kinh nghiệm

Quản trị tách rời sở hữu.

Quản trị tuân thủ luật lệ, công bằng.

27

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

. Trường phái hành chính

Chester Barnard (1886-1961): Ông cho rằng

một tổ chức là hệ thống hợp pháp của nhiều

người với 3 yếu tố: Sẵn sàng hợp tác, có mục tiêu

chung và có sự thông đạt, lý thuyết này được ông

gọi là sự chấp nhận quyền hành.

Herbert Simon: Là giáo sự đại học Havard, ông

cho răng các việc biết hết và quyết định hợp lý là

không tưởng, nên các giải pháp là có giới hạn.

Nhà quản trị là con người hành chính chứ không

phải con người kinh tế, nên quyết định của họ có

tính tương đối.

28

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

2.3. Trường phái Tâm lý xã hội

Trường phái này nhấn mạnh vai trò của yếu

tố tâm lý, tình cảm, quan hệ xã hội trong

quản trị. Bởi hiệu quả của quản trị là do

năng suất lao động quyết định, nhưng năng

suất lao động không chỉ do các yếu tố vật

chất quyết định mà còn do cả các yếu tố tâm

lý xã hội quyết định, đại diện trường phái

này có:

Robert Owen (1771-1858): Ông chủ trương

nhà quản trị phải quan tâm đến đời sống con

người.

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

29

. Trường phái tâm lý xã hội

Hugo Munsterberg (1863-1916): Ông nghiên

cứu tâm lý ứng dụng trong môi trường tổ chức,

Ông được coi là cha đẻ của ngành tâm lý công

nghiệp.

Elton Mayo (1880-1949): Là Giáo sư tâm lý

Havard Ông nghiên cứu và đề xuất nguyên lý

mới trong quản trị “Phong trào quan hệ con

người”.

Doulas Mc Gregor (1960): Ông cho rằng phần

đông con người thích chỉ huy, thích lợi ích vật

chất, vì vậy Ông nhấn nạnh đến cơ chế kiểm tra,

giám sát.

30

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

2.4. Trường phái định lượng

Với sự phát triển của khoa học và công nghệ, đặc

biệt CNTT, đưa đến một trường phái cho rằng mọi

vấn đề đều có thể giải quyết được bằng các mô hình

toán học, đặc tính của trường phái là:

- Quá trình phân tích quyết định đã bao hàm những

hành vi quản trị.

- Quản trị dựa trên lý thuyết quyết định kinh tế (lấy

lợi ích kinh tế làm mục tiêu).

- Dùng mô hình toán học để giải quyết vấn đề.

- Coi máy tính là công cụ cơ bản trong giải quyết

các bài toán quản trị.

Trường phái tiếp cận theo 3 hướng:

31

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

. Trường phái định lượng

Hướng quản trị khoa học: Khác tư tưởng quản

trị khoa học của Taylor, hướng này dùng những

phân tích toán học, sử dụng công cụ thống kê

trong phân tích các quyết định, từ đó dùng toán

học để tối ưu hóa…

Hướng quản trị tác nghiệp: Áp dụng phương

pháp định lượng vào công tác tổ chức và kiểm

soát hoạt động; sử dụng nhiều phương pháp định

lượng trong hoạch định.

Hướng quản trị hệ thống thông tin: Hướng này

công nhận sức mạnh của thông tin, sử dụng thông

tin thích hợp, đúng thời điểm cho quyết định.

32

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

2.5. Trường phái hội nhập

Từ việc có quá nhiều trường phái quản trị, mỗi

trường phái đều có ưu, nhược, một số nhà quản

trị đã tiến hành tích hợp những ưu việt của từng

trường phái và tạo ra trường phái hội nhập. Có

thể kể đến một số phương pháp hội nhập:

Hội nhập quá trình quản trị: Tư tưởng này cho

ràng quản trị là một quá trình liên tục của các

chức năng.

Hội nhập ngẫu nhiên: Trường phái này cho

rằng quá trình quản trị không theo khuôn mẫu,

nên ngoài những nguyên tắc phải tùy theo hoàn

cảnh, môi trường cụ thể.

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

33

. Trường phái hội nhập

Trường phái quản trị hệ thống: Trường phái cho

rằng quản trị là quá trình liên kết các thành phần,

quá trình định hướng mục tiêu. Kết quả quá trình

này là đầu vào (hệ thống con) cho quá trình sau.

Quá trình quản trị theo mô hình

MÔI TRƯỜNG

34

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

2.6. Trường phái hiện đại

Từ tính đa dạng, đa phương hóa và hội nhập

toàn cầu, trong bối cảnh cách mạng 4.0. đòi

hỏi hoạt động của các tổ chức, đặc biệt là SX-

KD phải nghĩ đến tầm vóc và môi trường toàn

cầu. Chính điều đó đặt ra yêu cầu quản trị phải

xác lập trong môi trường quốc tế, với tầm phát

triển chiến lược, đó chính là việc quản trị hiện

đại. William Ouchi người Mỹ gốc Nhật đưa ra

thuyết Z vào năm 1978 là người khởi nguồn

cho trường phái quản trị hiện đại.

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

35

. Trường phái hiện đại

Thuyết Z William Ouchi : Thuyết Z chú trọng đến

quan hệ xã hội và yếu tố con người. Đặc điểm của

thuyết Z là:

- Công việc đảm bảo dài hạn,

- Quyết định thuận hợp,

- Trách nhiệm cá nhân,

- Xét thăng thưởng chậm,

- Kiểm soát kín đáo bằng các biện pháp công khai,

- Quan tâm đến tập thể và gia đình người lao

động.

Thuyết Z đòi hỏi môi trường văn hóa, và thay đổi

tư duy quản trị.

36

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

. Trường phái hiện đại

Phương pháp quản trị tiếp cận 7 yếu tố (7’S): Nhà

quản trị hiện đại phải thông hiểu 7 yếu tố:

 Chiến lược: Phân phối tài nguyên và ấn định

đường lối hoạt động tổ chức.

 Cơ cấu: Phân cấp, phân quyền trong tổ chức.

 Hệ thống: Các qui trình tổ chức, thủ tục báo cáo

và làm các công việc hàng ngày.

 Nhân viên: Là những người hoạt động trong tổ

chức gắn kết và hướng tới mục tiêu tổ chức.

 Phong cách: Cách thức quản trị để đạt mục tiêu.

 Kỹ năng: Trình độ chuyên môn của nhân viên.

 Mục tiêu phối hợp: là hệ thống giá trị được mọi

người chia sẻ.

37

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

2.7. Thảo luận, ôn tập

Tác giả: Đỗ Văn Thắng,

38

Bài giảng Quản trị học - Chương 2: Quá trình phát triển của lý thuyết quản trị - Đỗ Văn Thắng