Giáo trình Kế toán doanh nghiệp - Môđun: Phân tích hoạt động kinh doanh
BM/QT10/P.ĐTSV/04/04
Ban hành lần: 3
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BR – VT
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỶ THUẬT CÔNG NGHỆ BR-VT
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG
KINH DOANH
NGHỀ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP
TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐKTCN, ngày tháng năm 2020
của Hiệu trưởng trường Cao đẳng Kỷ thuật Công nghệ tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
BÀ RỊA – VŨNG TÀU 2020
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Để đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu cho giảng viên và sinh viên nghề
Kế toán doanh nghiệp trường Cao đẳng kỷ thuật công nghệ Bà Rịa – Vũng Tàu.
Chúng tôi đã thực hiện biên soạn cuốn tài liệu Phân tích hoạt động kinh doanh.
Tài liệu được biên soạn thuộc loại giáo trình phục vụ giảng dạy và học tập lưu
hành nội bộ trong nhà trường nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng
nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
BM/QT10/P.ĐTSV/04/04
Ban hành lần: 3
LỜI GIỚI THIỆU
Các nhà quản trị chịu trách nhiệm về hoạt động của DN, ra các quyết định
về tài chính, đầu tư và kinh doanh, xây dựng và thực hiện các chiến lược kinh
doanh của doanh nghiệp. Sự thành công hay thất bại trong việc điều hành
hoạt động của DN được thể hiện trực tiếp qua việc phân tích hiệu quả kinh
doanh.
Giáo trình "Phân tích hoạt động kinh doanh" được biên soạn theo hình thức
tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, nhằm giúp ích trong việc lập kế hoạch
và kiểm soát hoạt động của DN. Hiệu quả kinh doanh được phân tích dưới
các góc độ khác nhau và được tổng hợp từ hiệu quả hoạt động của từng bộ
phận trong DN nên sẽ là cơ sở để đánh giá và điều chỉnh các hoạt động, các
bộ phận cụ thể trong DN và lập kế hoạch kinh doanh theo đúng mục tiêu
chiến lược của DN.
Nội dung giáo trình gồm:
Bài 1:
doanh
Bài 2:
nguyên vật liệu
Xác định đối tượng, phương pháp phân tích hoạt động kinh
Phân tích tính hình sử dụng lao động, tài sản cố định và
Bài 3:
Bài 4:
Phân tích chung tình hình thực hiện giá thành
Phân tích chỉ tiêu chi phí trên 1.000 đồng doanh thu và các
khoản mục giá thành
Bài 5:
Bài 6:
Phân tích kết quả sản xuất
Phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp
Mặc dù có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả
rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, cô giáo và các học viên để giáo
trình ngày càng hoàn thiện hơn.
Bà Rịa – Vũng Tàu, ngày 16 tháng 07 năm 2020
1
MỤC LỤC
TRANG
LỜI GIỚI THIỆU..................................................................................................1
MỤC LỤC.............................................................................................................2
BÀI 1. XÁC ĐỊNH ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH HOẠT
ĐỘNG KINH DOANH .........................................................................................7
1. Khái niệm và nội dung của phân tích hoạt động kinh doanh ............................8
1.1. Khái niệm .......................................................................................................8
1.2. Đối tượng của phân tích hoạt động kinh doanh..............................................8
1.3. Ý nghĩa của phân tích hoạt động kinh doanh .................................................9
1.4. Mục tiêu phân tích hoạt động kinh doanh ....................................................10
2. Phương pháp so sánh.......................................................................................11
3. Phương pháp thay thế liên hoàn (phương pháp loại trừ).................................13
3.1. Các loại hình phân tích kinh doanh ..............................................................16
3.2. Tổ chức công tác phân tích kinh doanh........................................................17
4. Phương pháp số chênh lệnh( phương pháp phân tích chi tiết) ........................18
5. Phương pháp cân đối .......................................................................................19
BÀI 2. PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SỬ DỤNG LAO ĐỘNG, TÀI SẢN CỐ
ĐỊNH VÀ NGUYÊN VẬT LIỆU .......................................................................21
1. Phân tích tình hình sử dụng số lượng lao động ...............................................21
1.1. Ý nghĩa, nhiệm vụ ........................................................................................21
1.2. Tình hình sử dụng số lượng lao động...........................................................22
1.3. Phân tích tình hình tăng (giảm) năng suất lao động .....................................24
2. Phân tích tình hình sử dụng tài sản cố định.....................................................27
2.1. Phân tích tình hình trang bị kỹ thuật ............................................................28
2.2. Tình hình sử dụng tài sản cố định ................................................................28
3. Phân tích hiệu suất sử dụng và cung cấp nguyên vật liệu ...............................29
3.1. Phân tích hiệu suất sử dụng nguyên vật liệu ................................................29
2
3.2. Phân tích tình hình cung cấp nguyên vật liệu...............................................30
4. Phương hướng nâng cao năng suất lao động...................................................31
BÀI 3. PHÂN TÍCH CHUNG TÌNH HÌNH THỰC HIỆN GIÁ THÀNH .........33
1. Ý nghĩa và nhiệm vụ của phân tích giá thành sản phẩm .................................33
1.1. Ý nghĩa .........................................................................................................33
1.2. Nhiệm vụ ......................................................................................................34
2. Phân tích chung tình hình biến động giá thành đơn vị ....................................34
3. Phân tích chung tình hình biến động tổng giá thành .......................................35
BÀI 4. PHÂN TÍCH CHỈ TIÊU CHI PHÍ TRÊN 1.000 ĐỒNG DOANH
THU VÀ CÁC KHOẢN MỤC GIÁ THÀNH ....................................................39
1. Phân tích chung chỉ tiêu chi phí trên 1.000 đồng doanh thu ..........................39
2. Phân tích mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu chi phí trên 1.000
đồng doanh thu ....................................................................................................40
3. Phân tích khoản mục chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công và sản
xuất chung ...........................................................................................................43
3.1. Phân tích khoản mục chi phí nguyên vật liệu...............................................43
3.2. Phân tích khoản mục chi phí nhân công trực tiếp.........................................44
3.3. Phân tích khoản mục chi phí sản xuất chung ...............................................45
BÀI 5. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ SẢN XUẤT ....................................................47
1. Phân tích quy mô sản xuất...............................................................................47
1.1. Ý nghĩa .........................................................................................................47
1.2. Nhiệm vụ của phân tích kết quả sản xuất.....................................................47
1.3. Chỉ tiêu phân tích: chỉ tiêu giá trị sản xuất...................................................48
1.4. Phương pháp phân tích.................................................................................48
2. Phân tích kết quả sản xuất và sự thích ứng với thị trường ..............................49
2.1. Chỉ tiêu phân tích: hệ số tiêu thụ sản phẩm sản xuất....................................49
2.2. Phương pháp phân tích.................................................................................49
3.Chỉ tiêu, phương pháp, nội dung phân tích của sản phẩm có phân chia thứ
hạng và không phân chia thứ hạng......................................................................50
3.1. Sản phẩm có phân chia thứ hạng về chất lượng ...........................................50
3
3.2. Sản phẩm không phân chia thứ hạng về chất lượng.....................................51
BÀI 6. PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP.........56
1. Mục tiêu và công cụ phân tích báo cáo tài chính ............................................56
1.1. Khái niệm .....................................................................................................56
1.2. Ý nghĩa .........................................................................................................56
1.3. Nhiệm vụ, nội dung và đối tượng phân tích tình hình tài chính của doanh
nghiệp ..................................................................................................................57
2. Đánh giá khái quát tình hình tài chính của doanh nghiệp ...............................57
3. Phân tích các tỷ số tài chính chủ yếu...............................................................58
TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................67
4
GIÁO TRÌNH PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
Tên mô đun: Phân tích hoạt động kinh doanh
Mã mô đun: MĐ 23
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:
- Vị trí: Phân tích hoạt động kinh doanh thuộc nhóm các mô đun chuyên
nghành của nghề kế toán doanh nghiệp, được bố trí giảng dạy sau khi đã học
xong các mô đun chuyên nghành của nghề
- Tính chất: Phân tích hoạt động kinh doanh là mô đun chuyên môn bắt buộc
có tính chất tổng hợp, vận dụng các công cụ phân tích kinh tế để phân tích và
đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm cung cấp cho
nhà quản lý các thông tin cần thiết trong việc ra các quyết định tổ chức và
điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh.
Mục tiêu của mô đun:
- Trình bày được các đối tượng nghiên cứu của phân tích hoạt động kinh
doanh trong doanh nghiệp;
- Xác định được những nội dung cần phân tích, các phương pháp phân tích và
tiến trình tổ chức phân tích;
- Vận dụng được các kiến thức cơ sở và chuyên môn của kinh tế, kế toán, tài
chính thống kê để phân tích mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến đối tượng
cần phân tích;
- Xây dựng được các phương trình kinh tế khoa học phù hợp với từng đối
tượng cần phân tích;
- Lựa chọn đúng các phương pháp để phân tích, đánh giá và xác định chính
xác mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến đối tượng phân tích;
- Tổ chức được việc phân tích tình hình kinh doanh của doanh nghiệp ở từng
khâu, từng giai đoạn. Từ đó, tìm các nguyên nhân và đề xuất giải pháp phù
hợp;
- Say mê, năng động, sáng tạo trong học tập;
- Có tinh thần tự giác, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, tinh thần làm
việc nhóm tích cực;
5
- Có khả năng tìm kiếm việc làm và học lên trình độ cao hơn hoặc tự tổ chức
kinh doanh.
Nội dung của mô đun:
6
BÀI 1
XÁC ĐỊNH ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH
HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
Mã bài: MĐ 23 - 01
Giới thiệu:
Hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp chịu nhiều tác động bởi các
nhân tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Các nhân tố bên trong là các
quyết định của nhà quản trị trong quá trình sử dụng các nguồn lực, các yếu tố
của quá trình sản xuất .Các nhân tố bên ngoài là sự tác động của các chính
sách, định chế tài chính của nhà nước. Do đó, nếu chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu
kinh tế hoặc các báo cáo kế toán thì sẽ không thấy được bản chất hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, chúng ta cần phải đi vào phân tích hoạt
động kinh doanh để thấy được những ưu nhược điểm của quá trình tổ chức
quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.Phân tích hoạt động kinh
doanh là gì? Đối tượng, phương pháp phân tích như thế nào? Chúng ta sẽ tìm
hiểu trong nội dung bài học sau đây.
Mục tiêu:
- Trình bày được khái niệm, ý nghĩa của phân tích hoạt động kinh doanh
trong hệ thống quản lý doanh nghiệp;
- Nêu được đối tượng nghiên cứu của phân tích hoạt động kinh doanh;
-Vận dụng được 4 phương pháp phân tích chủ yếu nhất của phân tích hoạt
động kinh doanh vào phân tích hoạt động kinh doanh cụ thể của doanh
nghiệp;
- Phân loại được các hình thức phân tích hoạt động kinh doanh để vận dụng
vào tổ chức phân tích hoạt động kinh doanh ở doanh nghiệp;
- Trung thực, nhanh nhẹn nắm bắt hoạt động của doanh nghiệp.
Nội dung chính:
1.Khái niệm và nội dung của phân tích hoạt động kinh doanh:
1.1.Khái niệm.
7
Hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp chịu nhiều tác động bởi các
nhân tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Các nhân tố bên trong là các
quyết định của nhà quản trị trong quá trình sử dụng các nguồn lực, các yếu tố
của quá trình sản xuất..Các nhân tố bên ngoài là sự tác động của các chính
sách, định chế tài chính của nhà nước. Do đó, nếu chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu
kinh tế hoặc các báo cáo kế toán thì sẽ không thấy được bản chất hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp , không thấy được những ưu nhược điểm của
quá trình tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Như vậy, phân tích hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp là đi sâu
nghiên cứu quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh dựa trên các tài liệu
hạch toán, báo cáo và các thông tin kinh tế khác…để đánh giá đúng hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, đề ra những biện pháp cụ thể
khắc phục các nhược điểm, phát huy ưu điểm, khai thác khả năng tiềm tàng
để nâng cao hiểu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
1.2. Đối tượng của phân tích hoạt động kinh doanh.
Đối tượng của phân tích hoạt động kinh doanh là quá trình và kết quả
hoạt động kinh doanh cùng với sự tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến
quá trình và kết quả đó, được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu kinh tế. Ta có
thể khái quát đối tượng của phân tích qua sơ đồ sau:
Quá trình và kết quả
hoạt động kinh doanh
Đối tượng
nghiên cứu
PTKD
Chỉ tiêu
kinh tế
Nhân tố tác động
1.2.1. Quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh
Phân tích nhằm nghiên cứu quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Các kết quả do quá trình hoạt động kinh doanh mang lại có thể là kết quả quá
khứ hoặc các kết quả dự kiến có thể đạt được trong tương lai và là kết quả
tổng hợp từ nhiều quá trình hoạt động.
8
Các kết quả này được biểu hiện dưới dạng các chỉ tiêu kinh tế.Các chỉ tiêu
kinh tế có thể là chỉ tiêu đạt được trong thực tế hoặc là các chỉ tiêu mang tính
định hướng từ các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.
1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của doanh
nghiệp:
Phân tích HĐKD không chỉ dừng lại ở đánh giá biến động của kết quả
HĐKD thông qua các chỉ tiêu kinh tế, mà phân tích còn đi sâu xem xét các
nhân tố ảnh hưởng tác động đến sự biến động của chỉ tiêu.Nhân tố là các yếu
tố cấu thành nên chỉ tiêu kinh tế.Vì vậy, các nhân tố tác động đến các chỉ tiêu
kinh tế cũng là đối tượng nghiên cứu của phân tích HĐKD.
VD: Để nghiên cứu tăng trưởng quy mô trong kinh doanh của doanh nghiệp
- Chỉ tiêu kinh tế được sử dụng là: doanh thu tiêu thụ sản phẩm
- Các nhân tố tác động đến doanh thu: Sản lượng tiêu thụ và đơn giá bán
Doanh thu
=
Sản lượng tiêu thụ
x
Giá bán
Tùy theo mức độ tác động và mối quan hệ với chỉ tiêu, mà nhân tố tác động
thuận hoặc nghịch đến chỉ tiêu kinh tế.
Ở VD này, cả hai nhân tố sản lượng tiêu thụ và giá bán cùng tác động cùng
chiều với Doanh thu. Có nghĩa là hai nhân tố này tăng sẽ làm chỉ tiêu tăng và
ngược lại.
1.3. Ý nghĩa của phân tích hoạt động kinh doanh
Phân tích hoạt động kinh doanh là đi sâu nghiên cứu quá trình và kết
quả hoạt động kinh doanh theo yêu cẩu của quản lý kinh doanh, căn cứ vào
các tài liệu hạch toán và các thông tin kinh tế khác, bằng những phương pháp
nghiên cứu thích hợp, phân giải mối quan hệ giữa các hiện tượng kinh tế
nhằm làm rõ bản chất của hoạt động kinh doanh, nguồn tiềm năng cần được
khai thác, trên cơ sở đó đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh
doanh cho doanh nghiệp.
Phân tích hoạt động kinh doanh không những là công cụ để phát hiện
những khả năng tiềm tàng trong hoạt động kinh doanh mà còn là công cụ để
cải tiến quản lý trong kinh doanh.
9
Phân tích hoạt động kinh doanh là cơ sở quan trọng để đề ra các quyết
định kinh doanh. Thông qua tài liệu phân tích cho phép các nhà quản trị
doanh nghiệp nhận thức đúng đắn về khả năng, những hạn chế cũng như thế
mạnh của doanh nghiệp mình.
Phân tích hoạt động kinh doanh là biện pháp quan trọng để phòng ngừa
rủi ro trong kinh doanh.Để hoạt động kinh doanh đạt được kết quả mong
muốn, doanh nghiệp phải thường xuyên phân tích hoạt động kinh doanh.
Ngoài việc phân tích các điều kiện bên trong doanh nghiệp như tài chính, lao
động, vật tư…Doanh nghiệp còn phải quan tâm phân tích các điều kiện tác
động bên ngoài như khách hàng, thị trường, đối thủ cạnh tranh….trên cơ sở
đó doanh nghiệp dự đoán các rủi ro trong kinh doanh có thể xảy ra và có
phương án phòng ngừa trước khi chúng xảy ra.
=> Tóm lại, với các ý nghĩa trên, phân tích hoạt động kinh doanh không chỉ
cần thiết cho các cấp độ quản lý khác nhau trong nội bộ doanh nghiệp mà còn
cần thiết cho các đối tượng bên ngoài khi họ có mối quan hệ về quyền lợi với
doanh nghiệp.
1.4. Mục tiêu phân tích hoạt động kinh doanh
Kiểm tra và đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh thông qua các chỉ
tiêu kinh tế đã xây dựng
Xác định các nhân tố ảnh hưởng của các chỉ tiêu và tìm nguyên nhân
gây nên các mức độ ảnh hưởng đó.
Đề xuất các giải pháp nhằm khai thác tiềm năng và khắc phục những
tồn tại yếu kém
Xây dựng phương án kinh doanh và các biện pháp phòng ngừa các rủi
ro trong kinh doanh.
Có nhiều phương pháp được sử dụng trong phân tích hoạt động kinh tế,
tuỳ theo mục đích của việc phân tích mà sử dụng biện pháp cho thích hợp.
Thông thường người ta sử dụng các phương pháp sau:
2. Phương pháp so sánh
10
Có nhiều phương pháp được sử dụng trong phân tích hoạt động kinh tế, tuỳ
theo mục đích của việc phân tích mà sử dụng biện pháp cho thích hợp. Thông
thường người ta sử dụng các phương pháp sau: phương pháp so sánh và
phương pháp thay thế liên hoàn.
So sánh cũng là phương pháp được sử dụng phổ biến trong phân tích để
xác định xu hướng, mức độ biến động của chỉ tiêu phân tích.Vì vậy, để tiến
hành so sánh, phải giải quyết những vấn đề cơ bản như xác định số gốc để so
sánh, xác định điều kiện so sánh và xác định mục tiêu so sánh.
❖Xác định số gốc để so sánh phụ thuộc các mục đích cụ thể của phân
tích. Chỉ tiêu số gốc để so sánh bao gồm: số kế hoạch, định mức, dự toán kỳ
trước. Tùy theo mục đích (tiêu chuẩn) so sánh mà lựa chọn số gốc so sánh:
- Nếu số gốc là số kỳ trước: tiêu chuẩn so sánh này có tác dụng đánh giá mức
biến động, khuynh hướng hoạt động của chỉ tiêu phân tích qua hai hay nhiều
kỳ.
- Nếu số gốc là số kế hoạch: Tiêu chuẩn so sánh này có tác dụng đánh giá tình
hình thực hiện mục tiêu đặt ra.
- Số gốc là số trung bình ngành: Tiêu chuẩn so sánh này thường sử dụng khi
đánh giá kết quả của doanh nghiệp so với mức trung bình tiên tiến của các
doanh nghiệp có cùng quy mô trong cùng ngành.
❖Xác định điều kiện so sánh:
Để kết quả so sánh có ý nghĩa thì các chỉ tiêu được sử dụng so sánh
phải thống nhất về các mặt sau:
- Phải cùng phản ánh nội dung kinh tế.
- Phải cùng một phương pháp tính toán.
- Phải có cùng một đơn vị đo lường.
- Phải cùng một khoảng thời gian hoạch toán.
❖Xác định kỹ thuật so sánh:
So sánh bằng số tuyệt đối: Là hiệu số giữa trị số kỳ phân tích và trị số
kỳ gốc của chỉ tiêu kinh tế. Việc so sánh này cho thấy sự biến động về khối
lượng, quy mô của chỉ tiêu phân tích.
11
So sánh bằng số tương đối: Là thương số giữa trị số kỳ phân tích và trị
số kỳ gốc của chỉ tiêu kinh tế. Việc so sánh này biểu hiện kết cấu, mối quan
hệ, tốc độ phát triển… của chỉ tiêu phân tích.
So sánh bằng số bình quân: Số bình quân có thể biểu thị dưới dạng số
tuyệt đối(năng suất lao động bình quân, tiền lương bình quân….)hoặc dưới
dạng số tương đối(tỷ suất lợi nhuận bình quân, tỷ suất chi phí bình quân…)
So sánh bằng số bình quân nhằm phản ánh đặc điểm chung của một đơn vị,
một bộ phận hay một tổng thể chung có cùng một tính chất.
Vídụ: Doanh thu năm nay: 5.000.0000.0000 đồng. Doanh thu năm
trước: 4.000.000.000 đồng.
Phân tích ví dụ:
- Tiêu chuẩn so sánh: Số kỳ gốc(số kỳ trước): 4.000.000.000 đồng.
- Điều kiện so sánh:
+ Cùng nội dung kinh tế : Doanh thu
+ Cùng phương pháp tính: Tính doanh thu theo phương pháp
Doanh thu = sản lượng tiêu thụ x giá bán
+ Cùng đơn vị đo lường : đồng.
+ Cùng một khoảng thời gian hoạch toán: doanh thu trong 1 năm
- Kỷ thuật so sánh:
+ So sánh bằng số tuyệt đối:
5.000.000.000 – 4.000.000.000 = 1.000.000.000 đ.
Như vậy, doanh thu năm nay cao hơn doanh thu năm trước 1 tỷ đồng
5.000.000.000
+ So sánh bằng số tương đối:
* 100 % = 125%
4.000.000.000
Như vậy, doanh thu năm nay đạt 125% doanh thu năm trước, hay có thể nói
doanh thu năm nay vượt mức 25% so với doanh thu năm trước.
3. Phương pháp thay thế liên hoàn (phương pháp loại trừ)
Là phương pháp xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến chỉ
tiêu phân tích khi các chỉ tiêu này có quan hệ tích, thương, hoặc vừa tích vừa
thương.
12
❖ Các nguyên tắc cần tuân thủ của phương pháp này:
- Phải xác định được số lượng nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu phân tích.
- Sắp xếp các nhân tố theo thứ tự: nhân tố số lượng đến nhân tố chất lượng.
Trường hợp chỉ tiêu có nhân tố kết cấu thì sắp xếp nhân tố số lượng, kết cấu,
rồi đến nhân tố chất lượng. Trường hợp có nhiều nhân tố số lượng, nhân tố
chất lượng thì nhân tố chủ yếu xếp trước, nhân tố thứ yếu xếp sau.(Nhân tố
chủ yếu là nhân tố ảnh hưởng mạnh đến chỉ tiêu phân tích. Để biết nhân tố
thứ yếu hay nhân tố chủ yếu: cố định các nhân tố định mức, thay đổi 1 đơn vị
xem, nhân tố nào ảnh hưởng lớn đến đối tượng, nhân tố đó là nhân tố chủ
yếu.)
- Lần lượt thay thế các nhân tố theo trình tự đã sắp xếp để xác định ảnh hưởng
của chúng. Khi thay thế nhân tố số lượng thì phải cố định nhân tố chất lượng
ở kỳ gốc, ngược lại khi thay thế nhân tố chất lượng thì phải cố định nhân tố số
lượng ở kỳ phân tích.
- Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng phải đúng bằng đối tượng phân tích.
Bước 1: Giả sử có 4 nhân tố a, b,c, d đểu có quan hệ tích số với chỉ tiêu
Q.
Q1: chỉ tiêu kỳ phân tích
Q0: chỉ tiêu kỳ gốc
Mối quan hệ các nhân tố với chỉ tiêu Q được thiết lập như sau:
• Kỳ phân tích:
• Kỳ gốc:
Q1 = a1 x b1 x c1 x d1
Q0 = a0 x b0 x c0 x d0
Ta có đối tượng phân tích:
Q = Q1 - Q0
Bước 2: Xác định ảnh hưởng của các nhân tố:
• Xác định ảnh hưởng của nhân tố a:
Thay thế lần 1:
Mức ảnh hưởng của nhân tố a:
• Xác định ảnh hưởng của nhân tố b:
Qa = a1 x b0 x c0 x d0
Qa = Qa - Q0
Thay thế lần 2:
Qb = a1 x b1 x c0 x d0
Mức ảnh hưởng của nhân tố b:
Qb = Qb - Qa
13
• Xác định ảnh hưởng của nhân tố c:
Thay thế lần 3:
Qc = a1 x b1 x c1 x d0
Mức ảnh hưởng của nhân tố c:
Qc = Qc - Qb
• Xác định ảnh hưởng của nhân tố d:
Thay thế lần 4:
Qd = a1 x b1 x c1 x d1
Mức ảnh hưởng của nhân tố d:
Qd = Qd - Qc
Bước 3: Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng:
Q = Qa + Qb + Qc + Qd
❖ Ưu và nhược điểm của phương pháp liên hoàn:
• Ưu điểm:
Là phương pháp đơn giản, dễ hiểu, dễ tính toán
Phương pháp thay thế liên hoàn có thể chỉ rõ mức độ ảnh hưởng của các nhân
tố, qua đó phản ánh được nội dung bên trong của hiện tượng kinh tế
• Nhược điểm:
Khi xác định ảnh hưởng của nhân tố nào, phải giả định các nhân tố khác
không đổi, nhưng trong thực tế có trường hợp các nhân tố đểu cùng thay đổi.
Khi sắp xếp trình tự các nhân tố, trong nhiều trường hợp để phân biệt được
nhân tố nào là số lượng và chất lượng là vấn đề không đơn giản.Nếu phân biệt
sai thì việc sắp xếp và kết quả tính toán các nhân tố cho ta kết quả không
chính xác.
Ví dụ : Có tài liệu về giá trị sản xuất tại một doanh nghiệp trong kỳ như sau:
Chênh lệch
Mức %
Năm
Năm
Chỉ tiêu
trước
nay
Số công nhân sản xuất bình quân
(người)
100
280
20
120
276
18
+20 +20
Số ngày làm việc bình quân/năm
của một công nhân (ngày)
Năng suất lao động bình quân
ngày (1.000 đồng)
-4
-2
-1,4
-10
14
Yêu cầu: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự biến động của giá trị sản
xuất giữa năm nay so với năm trước, theo phương pháp thay thế liên hoàn.
Xây dựng phương trình kinh tế, các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị sản xuất
Số ngày
làm việc
bình
Năng suất
lao động
bình quân
ngày
Số công
nhân sản
xuất bình
quân
Giá trị
sản
=
X
X
xuất
quân/năm
của một
Giá trị sản xuất của năm trước = 100 x 280 x 20 = 560.000
Giá trị sản xuất của năm nay = 120 x 276 x 18 = 596.160
Bước 1: Xác định đối tượng phân tích:
Tổng biến động của giá trị sản xuất = 596.160 – 560.000 = 36.160
Giá trị sản xuất của năm nay tăng 36.160 so với năm trước
Bước 2: Xác định nhân tố ảnh hưởng:
• Ảnh hưởng của nhân tố số công nhân sản xuất:
Giá trị sản xuất
= 120 x 280 x 20 = 672.000
Mức độ ảnh hưởng = 672.000 - 560.000 = 112.000
Số công nhân năm nay tăng so với năm trước là 20 công nhân làm cho giá trị
sản xuất tăng thêm 112.000
• Ảnh hưởng của nhân tố số ngày làm việc bình quân 1 công nhân:
Giá trị sản xuất
= 120 x 276 x 20 = 662.400
Mức độ ảnh hưởng = 662.400 - 672.000 = - 9.600
Số ngày làm việc bình quân/năm một công nhân của năm nay giảm so với
năm trước 4 ngày làm cho giá trị sản xuất của năm nay giảm 9.600
• Ảnh hưởng của nhân tố năng suất lao động bình quân ngày:
Giá trị sản xuất
= 120 x 276 x 18 = 596.160
Mức độ ảnh hưởng = 596.160 – 662.400 = - 66.240
Năng suất lao động bình quân ngày của năm nay giảm so với kế hoạch 2.000
đồng làm cho giá trị sản xuất giám 66.240
15
Bước 3: Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng:
112.000 – 9.600 – 66.240 = 36.160
Như vậy, giá trị sản xuất của năm nay tăng chủ yếu do doanh nghiệp đã tăng
số công nhân sản xuất bình quân, còn số ngày làm việc bình quân năm và
năng suất lao động giảm làm giá trị sản xuất giảm.
3.1. Các loại hình phân tích kinh doanh
Căn cứ theo thời điểm lập báo cáo, thời điểm kinh doanh, doanh nghiệp
có thể tiến hành phân tích theo định kỳ như: tháng, quý, năm, nhằm đánh giá
mức độ thực hiện so với kế hoạch đề ra. Nhưng có thể khái quát hoạt động
phân tích căn cứ vào thời điểm kinh doanh thành ba loại sau:
- Phân tích trước khi kinh doanh: nhằm dự báo, dự đoán cho các mục tiêu có
thể đạt được trong tương lai, để cug cấp thông tin cho công tác xây dựng kế
hoạch.
- Phân tích trong quá trình kinh doanh, là phân tích hiện tại (hay phân tích tác
nghiệp) quá trình hoạt động kinh doanh nhằm để đánh giá mức độ hoàn thành
các chỉ tiêu đã đề ra đồng thời phát hiện những sai lệch trong hành động, để
doanh nghiệp tiến hành điều chỉnh hoạt động cho đúng với chiến lược kinh
doanh, kế hoạch kinh doanh đã đề ra.
- Phân tích sau khi kết thúc quá trình kinh doanh, là phân tích quá khứ trên cơ
sở phân tích các chỉ tiêu đã thực hiện được. Quá trình phân tích này nhằm
định kỳ đánh giá kết quả thực hiện so với kế hoạch đặt ra và xác định rõ
những nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả đó.
Căn cứ vào phạm vi phân tích, doanh nghiệp có thể tiến hành phân tích
ở từng phạm vi bộ phận chứ năng như phòng kinh doanh, phòng kế toán, tổ
sản xuất, tổ tiêu thụ, phân xưởng..
Căn cứ vào nội dung chương trình phân tích, mục đích phân tích,
doanh nghiệp chia phân tích thành phân tích toàn bộ tổng thể hay phân tích
dưới dạng chi tiết, chuyên đề.
16
Các loại phân tích trên, có tác dụng hỗ trợ nhau, nhằm giúp doanh
nghiệp hiểu rõ được mục đích của hoạt động phân tích kinh tế trong doanh
nghiệp.
3.2. Tổ chức công tác phân tích kinh doanh
Công tác tổ chức phân tích bao gồm các bước như sau:
Bước 1: Xác định nội dung phân tích và lập kế hoạch phân tích
- Căn cứ vào mục đích, yêu cầu từng loại phân tích, từng thời kỳ phân tích mà
xác định nội dung phân tích như phân tích như phân tích tiền lương, phân tích
giá thành sản phẩm, phân tích hoạt động bán hàng…
- Phân công trách nhiệm cho từng cá nhân, bộ phận
- Xác định thời gian hoàn thành công tác phân tích cho từng cá nhân, bộ phận
Bước 2: Thu thập các số liệu, tài liệu
Thu thập các dữ liệu một cách chính xác, hợp pháp phục vụ cho công tác
phân tích. Việc thu thập các số liệu, dữ liệu bắt đầu từ việc thu thập số liệu
nội bộ, đó là kết quả của các báo cáo, số liệu sổ sách ở các bộ phận chức năng
có liên quan như kế toán, sản xuất, tiêu thụ…tiếp đến là việc thu thập các số
liệu ở bên ngoài, bao gồm các số liệu thông tin sơ cấp, thứ cấp liên quan đến
các lĩnh vực hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Bước 3: Tiến hành phân tích hoạt động kinh doanh ở một số nội dung sau:
- Phân tích mức độ hoàn thành kế hoạch sản xuất
- Phân tích mức độ hoàn thành kế hoạch tiêu thụ sản phẩm và lợi nhuận
- Phân tích mức độ hoàn thành kế hoạch giá thành sản phẩm
- Phân tích tình hình đầu tư tài chính, đầu tư
Bước 4: Viết báo cáo phân tích hoạt động kinh doanh
- Nêu đặc điểm tình hình chung và từng mặt hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp
- Đánh giá mức độ hoàn thành kế hoạch, xác định các nguyên nhân chủ quan,
khách quan ảnh hưởng đến mức độ hoàn thành kế hoạch
17
- Nêu các kiến nghị và các biện pháp nhằm cải tiến công tác quản lý, khai
thác triệt để các tiềm năng có sẵn, tận dụng tối đa nguồn lực nhằm nâng cao
hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
4. Phương pháp số chênh lệnh (phương pháp phân tích chi tiết)
Phân chia kết quả kinh tế là việc phân loại kết quả kinh tế thành từng
bộ phận theo một tiêu thức nào đó; việc phân chia kết quả kinh tế giúp ta
nắm được một cách sâu sắc bản chất của sự vật, hiện tượng; nắm được mối
quan hệ cấu thành, mối quan hệ nhân quả và quy luật phát triển của các sự
vật, hiện tượng đó.
Ta có thể phân chia kết quả kinh tế theo những cách sau:
- Phân chia theo bộ phận cấu thành chỉ tiêu:
Các chỉ tiêu kinh tế thường được chi tiết thành các yếu tố cấu thành. Nghiên
cứu chi tiết này giúp ta có thể đánh giá chính xác sự biến động bên trong của
các kế quả kinh tế (chỉ tiêu phân tích)
Ví dụ: chỉ tiêu giá thành đơn vị sản phẩm được chi tiết theo các khoản mục
chi phí, chỉ tiêu doanh thu chi tiết theo mặt hàng hoặc chi tiết theo từng
phương thức tiêu thụ …
- Phân chia theo thời gian:
Các kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh bao giờ cũng là một quá trình
tổng hợp của từng khoảng thời gian nhất định.Mỗi khoảng thời gian khác
nhau, có những nguyên nhân tác động sẽ không giống nhau.Việc phân tích
chi tiết này giúp ta đánh giá chính xác và đúng đắn kết quả hoạt động kinh
doanh, từ đó sẽ có những biện pháp cho từng khoảng thời gian đó.
Ví dụ: phân tích doanh thu theo tháng, quý để xác định được thời điểm kinh
doanh thuận lợi của doanh nghiệp
- Phân chia theo bộ phận và phạm vi kinh doanh: Kết quả kinh doanh thường
là đóng góp của nhiều bộ phận hoạt động trên những địa điểm khác nhau. Chi
tiết theo từng bộ phận, từng địa điểm kinh doanh sẽ làm rõ hơn sự đóng góp
của từng bộ phận đến kết quả chung của toàn doanh nghiệp.
18
Tải về để xem bản đầy đủ
65 trang
19940
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Kế toán doanh nghiệp - Môđun: Phân tích hoạt động kinh doanh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_ke_toan_doanh_nghiep_modun_phan_tich_hoat_dong_ki.docx
