Phân tích hiệu quả đầu tư của tỉnh Thái Nguyên
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CỦA TỈNH THÁI NGUYÊN
Bùi Thị Minh Hằng1, Nguyễn Thị Thanh Huyền2
Tóm tắt
Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đánh giá hiệu quả đầu tư của tỉnh Thái Nguyên trong giai
đoạn 2011-2020. Sử dụng số liệu thứ cấp công bố bởi Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, kết quả nghiên
cứu cho thấy tổng vốn đầu tư thực hiện có xu hướng giảm dần trong thời gian gần đây. Nếu như trong
nửa đầu giai đoạn, khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn thì nửa sau giai đoạn đóng góp của khu vực này ngày
càng giảm cả về giá trị và tỷ trọng. Kết quả này trái ngược với khu vực ngoài nhà nước. Trong khi đó,
vốn đầu tư có sự mất cân đối theo ngành do chủ yếu tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo.
Sử dụng hệ số gia tăng vốn-sản lượng ICOR để đánh giá hiệu quả đầu tư, kết quả cho thấy hiệu quả đầu
tư của tỉnh có xu hướng cải thiện. Xét theo từng khu vực kinh tế thì khu vực ngoài nhà nước duy trì được
sự ổn định tốt nhất trong 10 năm qua, trong khi đó hiệu quả đầu tư của khu vực FDI mới đạt được khi
Samsung kết thúc quá trình giải ngân vốn, và khu vực nhà nước đang dần được cải thiện trong những
năm gần đây. Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu đã đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu
quả đầu tư của tỉnh và từng khu vực kinh tế trong thời gian tới.
Từ khóa: Hiệu quả đầu tư; Tăng trưởng kinh tế; Phát triển; Hệ số ICOR; tỉnh Thái Nguyên.
AN ANALYSIS OF INVESTMENT EFFICIENCY OF THAI NGUYEN PROVINCE
Abstract
This paper aims to analyze the current status and evaluate the investment efficency of Thai Nguyen
province over the period from 2011 to 2020. Using secondary data published by Thai Nguyen Statistics
Office, the results show that investment tends to decrease in recent years. As in the first half of the period,
FDI sector accounted for a large proprotion of total investment; however, the contribution of this sector
decreased both in value and in proportion in the second half of the period. The results of non-state sector
were in contrast. Meanwhile, there existed an imbalance of investment by economic activity due to the
main focus on manufacturing. Using Incremental Capital Output Ratio (ICOR) to evaluate investment
efficiency, the results reveal that Thai Nguyen’s investment efficiency tends to improve. By economic
sector, we also find that the non-state sector has maintained the most stable investment during the last
decade, while the investment efficiency of FDI sector was only achieved when the project of Samsung
finished its capital implementation process, and that of the State sector has been gradually improved in
recent years. This paper also proposes several recommendations to improve investment efficiency of the
province in the coming time.
Keywords: Investment Efficiency; Economic Growth; Development; ICOR; Thai Nguyen province.
JEL classification: E22, F21.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu sau này chỉ ra
rằng nếu chỉ dựa vào mô hình Harrod-Domar để
khẳng định hiệu quả đầu tư của một nền kinh tế
thì chưa đủ. Theo Robinson (1962), nếu như tốc
độ tăng trưởng được xác định bằng tỷ lệ giữa tiết
kiệm và hệ số gia tăng vốn - sản lượng, thì tốc độ
tăng trưởng này bị tác động bởi điều kiện khoa học
kỹ thuật và tỷ lệ tiết kiệm, chứ không phải do đầu
tư hiệu quả. Lý thuyết đường cong S về tích lũy tư
bản (S-Curve) của Lim (1996, 2004) cũng cho
rằng tác động của tích lũy tư bản đến tăng trưởng
kinh tế còn phụ thuộc vào mức độ phát triển của
nền kinh tế đó. Trong lý thuyết này, Lim đã chỉ ra
rằng khi nền kinh tế đang ở giai đoạn chậm phát
triển với đặc trưng thiếu vốn và dư thừa lao động
thì hệ số ICOR thấp. Ngoài ra, đầu tư trực tiếp
nước ngoài sẽ rất thấp do thiếu vắng các chính
sách khuyến khích đầu tư, đồng thời tỷ lệ giữa vốn
và sản lượng sẽ là thước đo phản ánh mức độ sử
dụng lao động nhiều hay ít trong nền kinh tế đó.
1. Đặt vấn đề
Vai trò của đầu tư đối với tăng trưởng kinh tế
đã được khẳng định cả trong lý thuyết và thực tiễn.
Đặt nền móng về mối quan hệ giữa tăng trưởng
kinh tế và tích lũy tư bản là hai nhà kinh tế học
Harrod và Domar. Trong nghiên cứu của Harrod
và Domar (1948), tăng trưởng kinh tế và tốc độ
tăng trưởng được xác định bằng tỷ lệ giữa tiết
kiệm với hệ số gia tăng vốn - sản lượng
(Incremental Capital Output Ratio - ICOR), đồng
thời hệ số ICOR phản ánh hiệu quả đầu tư của nền
kinh tế. Mặc dù mối quan hệ này được diễn đạt
bằng phương trình tương đối đơn giản nhưng rất
nhiều học giả kế thừa, thảo luận và bổ sung các
hướng nghiên cứu đánh giá hiệu quả đầu tư. Tiếp
nối nghiên cứu của Harrod và Domar, các nghiên
cứu của Solow (1956), Swan (1956), cũng khẳng
định vai trò của tích lũy tư bản trong tăng trưởng
kinh tế, đồng thời khẳng định điều kiện cần thiết
để tăng trưởng là tích lũy tư bản.
67
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
Ngược lại, khi nền kinh tế phát triển nhanh, môi
trường kinh doanh được cải thiện và chi phí lao
động rẻ là những yếu tố thu hút các nhà đầu tư
trong nước và nước ngoài. Ở giai đoạn phát triển
cuối cùng, nền kinh tế vẫn tiếp tục tích lũy tư bản
nhưng do chi phí sản xuất nội địa cao cùng với tốc
độ tăng trưởng vốn chậm lại nên dòng vốn sẽ đẩy
sang nước kém phát triển hơn. Chính vì vậy, khi
đánh giá hiệu quả đầu tư của nền kinh tế, bên cạnh
chỉ số ICOR vốn dĩ được coi như tiêu chí đầu tiên
để phân tích, thì mức độ phát triển kinh tế và mức
độ đầu tư cho khoa học kỹ thuật cũng là căn cứ
quan trọng cần đề cập tới.
nghệ cao của Tập đoàn Samsung tại khu công
nghiệp Yên Bình – Phổ Yên vào năm 2013 (Vũ
Thành Tự Anh & cộng sự, 2020; Nguyễn Thị Thu
Thương, 2020). Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh
bình quân đầu người đạt 88,7 triệu đồng năm 2020.
Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh cũng trong năm
này xếp hạng 11/63 tỉnh thành cả nước (VCCI &
USAID, 2021). Nhờ đẩy mạnh thu hút đầu tư, cải
cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường
kinh doanh, hoạt động đầu tư phát triển của tỉnh đã
có những đóng góp nhất định cho sự phát triển kinh
tế chung của tỉnh (Nguyễn Thị Thanh Huyền,
2020). Mặc dù nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng
trưởng kinh tế, đầu tư, xuất - nhập nhẩu của Thái
Nguyên phụ thuộc nhiều vào khu vực có vốn đầu
tư trực tiếp nước ngoài, tuy nhiên lại thiếu vắng
nghiên cứu so sánh và đánh giá hiệu quả đầu tư của
khu vực này với các khu vực kinh tế khác của tỉnh,
cũng như phân tích hiệu quả đầu tư của tỉnh trong
thời gian qua. Vì vậy, nghiên cứu này không chỉ
phân tích bức tranh tổng thể về hoạt động đầu tư
phát triển của tỉnh Thái Nguyên mà còn đánh giá
hiệu quả đầu tư và so sánh hiệu quả đầu tư của từng
khu vực kinh tế đặt trong bối cảnh phát triển kinh
tế xã hội của tỉnh trong một thập kỷ qua.
Đứng từ góc độ quản lý nhà nước ở Việt
Nam, có nhiều nghiên cứu đánh giá hiệu quả đầu
tư ở cấp độ quốc gia và địa phương. Diệp Gia Luật
(2015) sử dụng mô hình ARDL để phân tích chất
lượng và hiệu quả đầu tư ở Việt Nam trong giai
đoạn 2005-2012. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm
cho thấy hiệu quả đầu tư vào giáo dục, viễn thông
và giao thông vận tải là rõ rệt khi nghiên cứu
chứng minh tác động tích cực của nội dung đầu tư
này đến tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nghiên
cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả đầu tư ở Việt Nam
còn nhiều hạn chế như sử dụng vốn đầu tư công
dàn trải, đầu tư của khu vực tư nhân bị lấn át,
nhiều dự án đầu tư công chưa mang lại lợi ích như
kỳ vọng. Trong khi đó, Đinh Tuấn Minh và Tô
Trung Thành (2012) sử dụng lý thuyết ủy thác-đại
diện để lý giải nguyên nhân yếu kém trong đầu tư
công ở Việt Nam, từ đó đề xuất cần xem xét lại cơ
chế quản trị đầu tư công hiện nay. Ở phạm vi địa
phương, Nguyễn Thị Bích Hạnh (2019) phân tích
hiệu quả đầu tư của tỉnh Phú Thọ và cho thấy hiệu
quả đầu tư của tỉnh còn ở mức tương đối thấp so
với mức trung bình của cả nước. Nguyên nhân chủ
yếu do quy mô kinh tế của tỉnh chỉ ở mức trung
bình, tích lũy đầu tư từ nội bộ nền kinh tế còn hạn
chế. Tại Cần Thơ, Mai Văn Nam (2008) cũng chỉ
ra rằng mặc dù thành phố tập trung phát triển công
nghiệp và thương mại – dịch vụ nhưng hiệu quả
đầu tư của thành phố chưa cao, đầu tư còn dàn trải.
Hệ số ICOR của Cần Thơ cũng rất thấp, thậm chí
ICOR ngành công nghiệp và nông ngihệp mang
giá trị âm trong nhiều năm. Nghiên cứu cho rằng
việc đưa ra những chính sách ưu đãi thu hút và cải
thiện môi trường đầu tư, đầu tư trọng tâm trọng
điểm là những biện pháp ưu tiên nhằm đẩy mạnh
thu hút và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của địa
phương này.
Nghiên cứu này được kết cấu thành bốn phần.
Sau phần đặt vấn đề với tổng quan một số nghiên
cứu trong và ngoài nước về hiệu quả đầu tư, phần
phương pháp nghiên cứu mô tả phương pháp và các
tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư. Phần kết quả
nghiên cứu cung cấp bức tranh tổng thể về tình hình
đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và
phân tích hiệu quả đầu tư của tỉnh. Cuối cùng là kết
luận và kiến nghị chính sách nhằm nâng cao hiệu
quả đầu tư của tỉnh trong thời gian tới.
2. Phương pháp nghiên cứu
Để đánh giá hiệu quả đầu tư trên địa bàn tỉnh
Thái Nguyên, chúng tôi sử dụng hệ số ICOR. Đây
là chỉ tiêu cơ bản được nhiều nghiên cứu sử dụng
để phân tích hiệu quả đầu tư. Bên cạnh đó, chúng
tôi sử dụng các chỉ tiêu khác phản ánh hiện trạng
đầu tư, mức độ đầu tư so với quy mô kinh tế của
tỉnh (tỷ lệ giữa vốn đầu tư so với GRDP) trong bức
tranh tổng thể về phát triển kinh tế của tỉnh trong
thời gian qua.
Cụ thể, hệ số ICOR được xác định bằng tỷ lệ
giữa vốn đầu tư thực hiện trong kỳ so với mức tăng
giá trị GRDP trên địa bàn tỉnh trong kỳ nghiên cứu
tương ứng. Hệ số này cho biết cần bao nhiêu đồng
vốn đầu tư thực hiện tăng thêm để tăng một đồng
tổng sản phẩm trên địa bàn. Cụ thể như sau:
Là một tỉnh thuộc khu vực trung du miền núi
phía Bắc, Thái Nguyên đạt được kết quả tăng
trưởng kinh tế vượt bậc trong những năm gần đây,
đặc biệt là sau khi thu hút được dự án Tổ hợp công
퐼
퐼
푡
퐼퐶푂푅 =
=
(1)
∆퐺푅퐷푃
퐺푅퐷푃 −퐺푅퐷푃
푡 푡−1
68
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
Phương pháp số tương đối cũng có thể được
áp dụng bằng cách chia cả tử và mẫu của (1) cho
GRDP để xác định ICOR theo tốc độ tăng trưởng
GRDP. Như vậy, hệ số ICOR cũng cho biết để
tăng 1% GRDP thì cần tăng bao nhiêu phần trăm
vốn đầu tư.
không còn gây tác động đột biến như trong những
năm đầu nữa (Vũ Thành Tự Anh & cộng sự,
2020). Bên cạnh đó, số lượng các công trình trọng
điểm có yếu tố vốn nước ngoài trên địa bàn tỉnh
không nhiều khiến tỷ trọng vốn của khu vực FDI
đã giảm mạnh từ 76,6% năm 2015 xuống 30%
năm 2019 và chỉ còn 28,1% năm 2020.
퐼 /퐺푅퐷푃
푡
푡
퐼퐶푂푅 =
(2)
푇ố푐 độ 푡ă푛푔 퐺푅퐷푃
Số liệu cũng cho thấylượng vốn đầu tư của
khu vực Nhà nước trên địa bàn tỉnh không có sự
biến động mạnh, duy trì xu hướng tăng đều từ từ
3,9 nghìn tỷ (2013) lên 7,7 nghìn tỷ (2020). Cơ
cấu vốn của khu vực Nhà nước trong tổng vốn đầu
tư phát triển chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn, đặc biệt
là từ năm 2014 trở lại đây. Tuy nhiên nếu tính tỷ
lệ vốn đầu tư phát triển bình quân mỗi doanh
nghiệp theo từng khu vực, lượng vốn đầu tư bình
quân khối doanh nghiệp Nhà nước ở mức khá cao
(Bảng 2). Mặc dù chỉ có khoảng 30 doanh nghiệp
Nhà nước đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Thái
Nguyên nhưng tỷ lệ vốn đầu tư cho các doanh
nghiệp này tương đối lớn.
Trong khi đó, trái với xu hướng giảm dần của
khu vực FDI, lượng vốn đầu tư phát triển của khu
vực ngoài nhà nước ngày càng tăng mạnh, đặc biệt
kể từ khi tuyến đường cao tốc Hà Nội – Thái
Nguyên bắt đầu được đầu tư. Thậm chí, đầu tư của
khu vực này còn vượt khu vực FDI từ năm 2019
cả về giá trị (trên 22 nghìn tỷ) và tỷ trọng (54,5%).
Sự tăng trưởng này nhờ đóng góp từ vốn của dân
cư (33,6%) và doanh nghiệp (20,9%) trên địa bàn
tỉnh. Sự gia tăng cả về giá trị và tỷ trọng có thể
được giải thích bởi số lượng các doanh nghiệp
ngoài Nhà nước được thành lập mới ngày càng
tăng trong những năm gần đây, khi chính quyền
tỉnh có nhiều thay đổi trong cơ chế chính sách hỗ
trợ thành lập doanh nghiệp mới và tạo điều kiện
thu hút đầu tư của các doanh nghiệp trong nước.
Số liệu về vốn đầu tư thực hiện và tổng sản
phẩm trên địa bàn tỉnh được tính theo giá so sánh
2010. Số liệu được lấy từ Niên giám Thống kê các
năm từ 2011 đến 2020 do Cục Thống kê tỉnh Thái
Nguyên công bố.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1.Thực trạng vốn đầu tư phát triển
Thực trạng vốn đầu tư phát triển của tỉnh
Thái Nguyên trong giai đoạn 2011-2020 được thể
hiện trong Bảng 1. Số liệu thống kê cho thấy tổng
vốn đầu tư phát triển của tỉnh có xu hướng tăng
mạnh, từ 14,9 nghìn tỷ năm 2011 lên mức cao nhất
88,91 nghìn tỷ đồng vào năm 2015. Tuy nhiên từ
2016, tỉnh không duy trì được xu hướng tăng này
mà thay vào đó là xu hướng giảm dần, chỉ còn
41,3 nghìn tỷ vào năm 2020. Giá trị cao kỷ lục vào
năm 2015 được lý giải bởi khu vực kinh tế có vốn
đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI. Cụ thể, từ năm
2013 vốn đầu tư của khu vực FDI có sự tăng
trưởng mạnh mẽ khi Tập đoàn Samsung đầu tư
xây dựng nhà máy Samsung chuyên sản xuất điện
thoại di động và các sản phẩm điện tử công nghệ
cao. Hoạt động đầu tư của Samsung đã đẩy lượng
vốn khu vực FDI tăng mạnh cả về giá trị và tỷ lệ
đóng góp, đồng thời cũng làm cho tổng vốn đầu
tư phát triển tỉnh Thái Nguyên tăng mạnh. Đến
năm 2015, khi Dự án này kết thúc quá trình giải
ngân vốn thì tổng vốn đầu tư phát triển của tỉnh
đạt 88,9 nghìn tỷ đồng. Như vậy, tổ hợp đầu tư
của Samsung khi đã đạt công suất thiết kế thì
Bảng 1: Vốn đầu tư phát triển của tỉnh Thái Nguyên
Giá trị (Tỷ đồng)
Cơ cấu (%)
Tổng vốn đầu tư phát
triển (Tỷ đồng)
14.910,0
13.260,2
30.915,7
52.917,8
88.907,6
53.236,1
58.959,9
Năm
2011
KVNN
6.334,3
4.219,0
3.875,3
4.928,4
4.286,8
4.196,5
4.391,1
6.402,1
6.267,7
7.720,0
KVNNN
8.096,1
KVFDI
479,6
KVNN
42,5
31,8
12,5
9,3
4,8
7,9
7,4
KVNNN KVFDI
54,3
66,5
47,5
16,6
18,6
33,0
33,0
39,3
54,5
53,2
3,2
1,7
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
8.821,2
220,0
14.697,3
8.790,1
12.343,0
39.199,3
68.085,4
31.451,5
35.113,1
20.968,8
12.116,8
11.598,3
39,9
74,1
76,6
59,1
59,6
46,5
30,0
28,1
16.535,4
17.588,1
19.455,7
17.751,0
22.047,8
21.984,4
45.121,9
40.423,2
41.302,7
14,2
15,5
18,7
Ghi chú: KVNN = Khu vực nhà nước; KVNNN = Khu vực ngoài nhà nước; KVFDI = Khu vực FDI.
Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, 2011-2020.
69
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
Bảng 2: Tỷ lệ vốn đầu tư bình quân mỗi doanh nghiệp
Số doanh nghiệp theo loại hình
Tỷ lệ VĐT/DN (Tỷ đồng/DN)
Năm
Nhà nước
Ngoài NN
1.987
1.981
2.046
1.970
1.984
2.095
2.783
3.311
3.529
3.646
FDI
Nhà nước
Ngoài NN
4,1
FDI
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
31
30
29
30
29
30
30
29
25
26
10
13
204,3
140,6
133,6
164,3
147,8
139,9
146,4
220,8
250,7
296,9
48,0
16,9
4,5
15
7,2
822,9
2063,1
1745,8
593,4
433,5
194,2
118,8
117,2
19
4,5
39
8,3
53
8,4
81
7,0
108
102
99
5,4
6,2
6,0
Ghi chú: VĐT = Vốn đầu tư; DN = Doanh nghiệp.
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả từ số liệu Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, 2011-2020.
Số liệu Bảng 3 cho thấy khi phân theo khoản
mức vốn FDI cao nhất. Trong những năm tiếp
theo, dù lượng vốn có xu hướng giảm nhưng đầu
tư XDCB luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất so với các
khoản mục đầu tư khác. Lượng vốn đầu tư mua
sắm tài sản cố định (TSCĐ) không qua XDCB
chiếm khoảng 9-18% dao động theo từng năm, và
vốn đầu tư sửa chữa nâng cấp TSCĐ, bổ sung vốn
lưu động chiếm tỷ lệ không đáng kể.
mục đầu tư, trong cả giai đoạn 2011-2020 đầu tư
trên địa bàn tỉnh chủ yếu tập trung vào xây dựng
cơ bản (XDCB), gồm xây mới, mở rộng hoặc cải
tạo cơ sở sản xuất kinh doanh và mua sắm lắp đặt
máy móc thiết bị. Năm 2015, lượng vốn đầu tư
XDCB đạt mức cao nhất là 70,9 nghìn tỷ, chiếm
79,8% tổng vốn đầu tư thực hiện; đây cũng là năm
Bảng 3: Vốn đầu tư phát triển phân theo khoản mục (Đơn vị tính: Tỷ đồng)
Trong đó
Sửa chữa,
TSCĐ không nâng cấp
Tổng
vốn đầu tư
phát triển
Mua sắm
Bổ sung
vốn lưu
động
Năm
Đầu tư
XDCB
Đầu tư
khác
qua XDCB
2.926,9
(19,6)
TSCĐ
726,2
(4,9)
14.910,0
(100)
9.396,8
(63,0)
1.219,5
(8,2)
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-
-
-
13.260,2
(100)
30.915,7
(100)
52.917,8
(100)
88.907,6
(100)
53.236,1
(100)
58.959,9
(100)
45.121,9
(100)
40.423,3
(100)
8.571,6
(64,6)
19.679,2
(63,7)
48.223,5
(91,1)
70.918,5
(79,8)
35.504,2
(66,7)
30.044,1
(51,0)
36.935.4
(81,9)
32.607,9
(80,7)
1.949,1
(14,7)
2.785,3
(17,9)
2.805,0
(5,3)
9.837,6
(11,1)
5.750,1
(10,8)
6.342,6
(10,7)
4.012,2
(8,9)
3.533,3
(8,7)
545,2
(4,1)
956,3
(4,2)
911,2
(1,7)
1.182,1
(1,3)
585,1
(1,1)
3.357,5
(5,7)
2.852,6
(6,3)
2.670,1
(6,6)
1.828,8
(13,8)
6.254,4
(11,6)
544,1
(1,0)
5.951,6
(6,7)
11.194,5
(21,0)
19.051,7
(32,3)
1.262,7
(2,8)
1.607,1
(4,0)
1.519,4
(3,7)
434,0
(0,8)
1.017,8
(1,1)
202,2
(0,4)
163,9
(0,3)
59,0
(0,1)
13,9
(0,0)
19,8
41.302,7
(100)
26.053,8
(63,1)
7.024,9
(17,0)
6.684,7
(16,2)
(0,0)
Ghi chú: Giá trị trong ngoặc đơn thể hiện tỷ trọng, đơn vị %.
Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, 2011-2020.
tổng khối lượng vốn đầu tư toàn tỉnh trong những
năm từ 2014 đến 2016 (Bảng 4). Điểm đáng lưu ý
là công nghiệp chế biến chế tạo chiếm tỷ trọng lớn
nhất trong lĩnh vực công nghiệp chủ yếu do hoạt
động đầu tư điện, điện tử của tập đoàn Samsung.
Số liệu thống kê cũng cho thấy giá trị và tỷ
trọng vốn đầu tư phát triển có sự mất cân đối rõ
rệt và tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp và
xây dựng. Giá trị và tỷ trọng của vốn đầu tư của
ngành công nghiệp và xây dựng chiếm trên 80%
70
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
Vốn đầu tư từ các hoạt động khai khoáng, sản xuất
và phân phối điện, cung cấp nước và xây dựng chỉ
chiếm tỷ lệ nhỏ. Ngành dịch vụ có sự tăng trưởng
cả về giá trị và tỷ trọng do tập trung phát triển các
dịch vụ hỗ trợ ngành công nghiệp và giao thông
vận tải. Trong khi đó, lĩnh vực nông lâm thủy sản
chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ, hầu như không đáng kể.
Bảng 4: Vốn đầu tư phát triển phân theo khu vực kinh tế (Đơn vị tính: Tỷ đồng)
Công nghiệp và xây dựng
Nông, lâm nghiệp và
thủy sản
Trong đó,
Công nghiệp chế
biến, chế tạo
Năm
Dịch vụ
Tổng số
Giai đoạn
2011-2013
2014
2.101,1
(4,9)
18.839,7 (44,3)
-
21.609,5 (50,8)
441,7 (0,8)
508,3 (0,6)
519,6 (1,0)
769,4 (1,3)
1.485,7 (3,3)
1.215,5 (3,1)
1251,3 (3,0)
45.223,8 (85,5)
76.735,7 (86,3)
43.438,5 (81,6)
42.181,4 (71,5)
28.166,5 (62,4)
20.410,0 (50,5)
21.053,0 (51,0)
43.399,1 (82,0)
71.821,4 (80,8)
35.811,4 (67,3)
39.658,5 (67,3)
25.148,7 (55,7)
17.243,2 (42,6)
17.980,1 (43,5)
7.252,3 (13,7)
11.662,6 (13,1)
9.278,0 (17,4)
16.009,1 (27,2)
15.469,7 (34,3)
18.806,8 (46,5)
18.998,4 (46,0)
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Ghi chú: Giá trị trong ngoặc đơn thể hiện tỷ trọng, đơn vị %. “-” Không có thông tin.
Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên
số này giảm mạnh xuống chỉ còn 4,58 và có sự
biến động nhẹ qua từng năm kể từ 2014 đến nay.
Tuy nhiên, do ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch
Covid-19 khiến nhiều công trình, dự án chưa phát
huy được tác dụng như kỳ vọng nên hệ số ICOR
của tỉnh tăng lên 8,4 vào năm 2020, hơn 4 đơn vị
so với năm 2019. Bình quân giai đoạn 2016-2020
hệ số ICOR của Thái Nguyên đạt 5,68, thấp hơn
nhiều so với hệ số 7,65 trong giai đoạn 2011-2015.
Kết quả này cũng phản ánh xu hướng sử dụng vốn
đầu tư trên địa bàn tỉnh ngày càng hiệu quả hơn
trong một thập kỷ qua.
3.2. Hiệu quả đầu tư của tỉnh Thái Nguyên
Hiệu quả đầu tư phát triển tỉnh Thái Nguyên
trong giai đoạn 2011-2020 được phân tích qua hệ
số ICOR và tỷ lệ đầu tư so với GRDP. Kết quả
tính toán cho thấy hệ số ICOR của tỉnh Thái
Nguyên tăng mạnh từ 6,02 năm 2011 lên mức cao
nhất là 14,42 năm 2013 (Hình 1). Hệ số ICOR cao
trong trường hợp được giải thích bởi lượng vốn
đầu tư 2 tỷ đô-la Mỹ của Samsung vào dự án Tổ
hợp công nghệ cao và tập trung chủ yếu vào đầu
tư xây dựng cơ bản, khiến tổng lượng vốn đầu tư
phát triển của Thái Nguyên tăng từ 13,2 nghìn tỷ
năm 2012 lên 30,9 nghìn tỷ năm 2013. Sau đó hệ
160.0%
16.0
14.0
12.0
10.0
14.4
140.0%
133.7%
120.0%
100.0%
80.0%
60.0%
40.0%
20.0%
0.0%
104.6%
8.4
8.0
6.0
4.0
2.0
0.0
7.9
68.4%
67.3%
82.1%
5.4
6.0
48.1%
4.8
6.0
4.4
34.3%
4.6
4.9
45.1%
38.2%
36.3%
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
ICOR Thái Nguyên
Tỷ lệ Vốn đầu tư/GRDP
Hình 1. Hệ số ICOR tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011-2019, giá so sánh 2010
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả.
phí trong sử dụng nguồn vốn Nhà nước. Sau đó,
hệ số này có xu hướng giảm trong những năm gần
đây, phản ánh hiệu quả đầu tư của khu vực nhà
nước đang dần được cải thiện, ngoại trừ năm 2014
với giá trị -3,2. Về mặt lý thuyết, hệ số ICOR phản
ánh để tăng một đơn vị tổng sản phẩm trên địa bàn
thì cần bao nhiêu đơn vị vốn đầu tư. Giá trị âm của
hệ số ICOR cũng phản ánh nghịch lý trong hiệu
Đánh giá hiệu quả đầu tư theo khu vực sản
xuất, hệ số ICOR của khu vực nhà nước, ngoài nhà
nước và khu vực FDI tại tỉnh Thái Nguyên đều có
sự biến động (Bảng 5). Đối với khu vực Nhà nước,
ICOR tăng từ 3,7 năm 2011 lên mức cao nhất là
11,2 vào năm 2013. Điều này được giải thích bởi
hệ quả của hoạt động đầu tư dàn trải, thiếu trọng
tâm trọng điểm dẫn tới tình trạng thất thoát và lãng
71
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
quả đầu tư khivốn đầu tư thực hiện (giá so sánh)
của khu vực Nhà nước tăng từ 2,96 nghìn tỷ năm
2013 lên 3,64 nghìn tỷ năm 2014 nhưng đóng góp
của khu vực này trong giá trị GRDP tỉnh Thái
Nguyên lại giảm từ 11,62 nghìn tỷ xuống còn
10,47 nghìn tỷ. Trong những năm gần đây, các
chính sách thắt chặt chi tiêu công cùng với tăng
cường kiểm tra giám sát, công khai và minh bạch
việc đầu tư từ nguồn vốn nhà nước đã góp phần
nâng cao hiệu quả đầu tư của khu vực này.
Trong khi đó, hoạt động đầu tư khu vực ngoài
nhà nước lại có xu hướng ngày càng tốt cả về hiệu
quả và mức độ đóng góp vào GRDP trong cả giai
đoạn 2011-2020. Kết quả tính toán cho thấy giá trị
hệ số ICOR của khu vực này giảm dần trong thời
gian gần đây, từ 9,3 năm 2015 xuống 5,9 năm
2019. Tức là để tạo ra một đơn vị tăng trưởng thì
số đơn vị vốn đầu tư cần thiết ở khu vực này đã
giảm từ 9,3 xuống còn 5,9. Điều này cho thấy sự
cải thiện về hiệu quả đầu tư của các doanh nghiệp
ngoài nhà nước và khu vực dân cư trên địa bàn
tỉnh Thái Nguyên.
Đối với khu vực FDI, hệ số ICOR có sự biến
động mạnh trong ba năm đầu. Cụ thể, hệ số mang
giá trị âm trong hai năm 2011 và 2012, phản ánh
sự gia tăng vốn đầu tư thực hiện nhưng lại sụt
giảm về đóng góp trong GRDP. Đến năm 2013,
do lượng vốn FDI cao đột biến nên hệ số ICOR
của khu vực này tăng vọt lên 304,7. Sự ổn định
trong hiệu quả đầu tư của khu vực này chỉ dần đạt
được kể từ năm 2014 đến nay khi hoạt động đầu
tư XDCB của Tập đoàn Samsung tại Thái Nguyên
đã hoàn thành. Xu hướng giảm dần đều về giá trị
của hệ số ICOR, từ 7,0 năm 2016 xuống còn 2,6
năm 2019 đã phản ánh tốc độ tiến bộ công nghệ,
sự chuyên nghiệp và kỹ năng quản lý của các
doanh nghiệp FDI ngày càng cao, từ đó dẫn tới
hiệu quả đầu tư của khu vực này ngày càng cao và
là tốt nhất so với khu vực nhà nước và khu vực
ngoài nhà nước.
Bảng 5: Hệ số ICOR tỉnh Thái Nguyên theo khu vực kinh tế, giá so sánh 2010
Khu vực
Nhà nước
Ngoài nhà nước 11,5
FDI -38,8
2011
3,7
2012
7,8
8,3
-9,3
2013
11,2
8,6
304,7
2014
-3,2
2,2
4,4
2015
6,7
9,3
5,1
2016
4,2
3,5
7,0
2017
6,4
8,0
5,4
2018
7,8
5,2
4,3
2019
2020
9,2
8,1
6,8
5,9
2,6
9,1
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
không thể không kể đến vai trò đầu tư của Tập
đoàn Samsung. Tuy nhiên, nếu số liệu thống kê có
sự bóc tách lượng vốn đầu tư do Samsung trong
tổng vốn đầu tư phát triển trong từng năm thì việc
đánh giá hiệu quả đầu tư của các lĩnh vực kinh tế
khác sẽ rõ ràng hơn. Bên cạnh đó, phân tích hiệu
quả đầu tư cho thấy hoạt động đầu tư phát triển
của tỉnh Thái Nguyên còn phụ thuộc rất nhiều vào
khối doanh nghiệp FDI. Trong khi đó, hiệu quả
đầu tư của khu vực kinh tế ngoài nhà nước đã
chứng minh rằng khu vực này cần có sự quan tâm
về mặt cơ chế chính sách nhằm khuyến khích đầu
tư hơn nữa để đảm bảo vai trò đầu tư nước ngoài
là quan trọng, đầu tư trong nước là quyết định tới
tăng trưởng và phát triển kinh tế của địa phương.
Kết quả phân tích cho thấy, để nâng cao hiệu
quả đầu tư nói chung và đảm bảo sự cân bằng giữa
đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài trên địa bàn
thì tỉnh Thái Nguyên cần thực hiện đồng bộ nhiều
giải pháp. Thứ nhất, tăng cường thu hút đầu tư từ
các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế không chỉ từ
Hàn Quốc mà cả các quốc gia khác, đặc biệt là
trong bối cảnh các cơ hội đầu tư và chính sách ưu
đãi đầu tư của tỉnh đã dần bão hòa. Hiện nay, có
một số đối tác đến từ Trung Quốc, Đài Loan, Hồng
Kông, Nhật Bản và một số quốc gia khác đang thực
nhiện các dự án trên địa bàn tỉnh bên cạnh Hàn
Quốc (Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, 2020). Tuy
nhiên so với tiềm năng, cơ hội của tỉnh thì số lượng
4. Kết luận và đề xuất giải pháp
Kết quả phân tích bức tranh tổng thể về đầu
tư phát triển và hiệu quả đầu tư phát triển tỉnh Thái
Nguyên trong giai đoạn 2011-2020 có thể rút ra
một số kết luận sau:
Thứ nhất, hoạt động đầu tư của tỉnh Thái
Nguyên có những kết quả đáng ghi nhận cả về giá
trị và mức độ đóng góp đối với tăng trưởng và phát
triển kinh tế của tỉnh, tuy nhiên tổng vốn đầu tư
toàn tỉnh có xu hướng giảm dần trong những năm
gần đây. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp
nước ngoài có sự tăng trưởng mạnh nhờ hoạt động
đầu tư của ngành công nghiệp trong giai đoạn từ
năm 2013 đến 2015. Hoạt động đầu tư của ngành
công nghiệp chế biến chế tạo,có sự tăng trưởng
vượt bậc và chiếm tỷ trọng lớn nhất. Trong khi đó,
đầu tư vào nông nghiệp chiếm tỷ trọng rất nhỏ,
hầu như không đáng kể.
Thứ hai, hiệu quả hoạt động đầu tư của tỉnh
có xu hướng ổn định dần trong những năm gần
đây khi các dự án đầu tư đã dần ổn định đi vào quá
trình sản xuất. Khi phân tích hiệu quả đầu tư thì
khu vực ngoài nhà nước có sự chuyển biến tích
cực và đồng đều nhất. Hiệu quả đầu tư của khu
vực FDI dần ổn định sau khi kết thúc quá trình giải
ngân vốn đầu tư của Samsung. Trong khi đó, hiệu
quả đầu tư của khu vực nhà nước là thấp nhất.
Thứ ba, có thể nhận thấy đóng góp vào quá
trình tăng trưởng và phát triển kinh tế của tỉnh
72
Chuyên mục: Quản trị - Quản lý - TẠP CHÍ KINH TẾ & QUꢀN TRỊ KINH DOANH SỐ 18 (2021)
dự án FDI và mức độ đa dạng quốc tịch của các đối
tác nước ngoài vẫn chưa cao, đặc biệt trong bối
cảnh hội nhập và mở cửa kinh tế. Thứ hai, ban hành
các chính sách ưu đãi đầu tư hỗ trợ cho nhóm các
doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế ngoài nhà
nước, bao gồm các loại hình doanh nghiệp, công ty
trách nhiệm hữu hạn. Các chính sách ưu đãi đầu tư
cần ưu tiên phát triển nông nghiệp, nhất là nông
nghiệp công nghệ cao nhằm giảm sự mất cân đối
trong đầu tư theo ngành. Đồng thời, tỉnh cần
khuyến khích phát triển các doanh nghiệp quy mô
lớn, vươn tầm trong nước và quốc tế, đẩy mạnh
hoạt động nghiên cứu đổi mới và sáng tạo ở cả
nhóm doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp nhà
nước, gắn kết hoạt động đầu tư nằm trong chuỗi sản
phẩm hoặc công nghiệp phụ trợ cho các doanh
nghiệp lớn. Thứ ba, cần nâng cao hiệu quả đầu tư
của khu vực nhà nước, hạn chế thất thoát, lãng phí
trong quá trình sử dụng vốn đầu tư. Cuối cùng, các
chính sách phát triển nguồn lao động trình độ cao
cần được chú trọng nhằm tận dụng lợi thế có nhiều
trường đại học và các cơ sở giáo dục dạy nghề trên
địa bàn. Đây là nguồn cung cấp lao động chất lượng
cao thuận tiện nhất cho quá trình phát triển của tỉnh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Vũ Thành Tự Anh, Trần Thị Quế Giang, Hoàng Văn Thắng, Huỳnh Thế du, Đỗ Thiên Anh Tuấn.
(2020). Báo cáo kết quả nghiên cứu đề án “Nâng cao năng lực cạnh tranh tỉnh Thái Nguyên và vai trò
của Samsung”. Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam.
[2]. Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên. (2015). Niên giám Thống kê tỉnh Thái Nguyên 2014. Thái Nguyên:
Công ty CP In Thái Nguyên.
[3]. Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên. (2021). Niên giám Thống kê tỉnh Thái Nguyên 2020. Thái Nguyên:
Công ty CP In Thái Nguyên.
[4]. Domar, E. (1948). Investment, losses, and monopolies, trong Income, Employment and
Public Policy—Essays in honor of Alvin H. Hansen. New York: Norton, 33-53.
[5]. Harrod, R.F. (1948). Towards a Dynamic Economics. London: Macmillan.
[6]. Nguyễn Thị Bích Hạnh. (2019). Hiệu quả của quản lý nhà nước về đầu tư và phát triển ở tỉnh Phú
Thọ: nhìn từ góc độ lý luận và thực tiễn. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Trường Đại học Hùng Vương,
16 (3), 36-48.
[7]. Nguyễn Thị Thanh Huyền. (2020). Phân tích môi trường đầu tư tỉnh Thái Nguyên từ góc độ cải cách
thủ tục hành chính. Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên, 222 (7), 89-95.
[8]. Lim, C.Y. (1996). The trinity growth theory: The ascendancy of Asia and the decline of the West.
Accounting and Business Review, 3 (2), 175-199.
[9]. Lim, C.Y. (2004). Southeast Asia: The Long Road Ahead (2nd Edition). Singapore: World Scientific.
[10]. Diệp Gia Luật. (2015). Nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam đến năm 2020. Tạp
chí Phát triển kinh tế, 26 (11), 02-24.
[11]. Đinh Tuấn Minh, Tô Trung Thành. (2012). Đầu tư công của Việt Nam: Vì sao yếu kém?, trang 329-
361, trong Nguyễn Đức Thành. (2012). Báo cáo Thường niên Kinh tế Việt Nam 2012: Đối diện thách thức
tái cơ cấu kinh tế. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
[12]. Mai Văn Nam. (2008). Hiệu quả đầu tư phát triển ở Thành phố Cần Thơ. Tạp chí Khoa học Trường
Đại học Cần Thơ, 9, 86-94.
[13]. VCCI và USAID. (2021). Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam: Đánh giá chất lượng
điều hành kinh tế để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp. Báo cáo PCI năm 2020. Truy cập tại
[14]. Robinson, J. (1962). Economic Philosophy. Middlesex: Penguin.
[15]. Solow, R.M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. Quarterly Journal of
Economics, 70, 65-94.
[16]. Swan, T.W. (1956). Economic growth and capital accumulation. Economic Record, 32, 334-61.
Ngày nhận bài: 28/5/2021
Thông tin tác giả:
Ngày nhận bản sửa: 05/8/2021
Ngày duyệt đăng: 30/09/2021
1. Bùi Thị Minh Hằng
- Đơn vị công tác: Trường Đại học Kinh tế & QTKD
2. Nguyễn Thị Thanh Huyền
- Đơn vị công tác: Trường Đại học Kinh tế & QTKD
73
7 trang
16060
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phân tích hiệu quả đầu tư của tỉnh Thái Nguyên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phan_tich_hieu_qua_dau_tu_cua_tinh_thai_nguyen.pdf
