Bảo đảm công lý đối với trẻ em là nạn nhân trong các vụ án mua bán người: Góc nhìn từ vương quốc Anh
BẢO ĐẢM CÔNG LÝ ĐỐI VỚI TRẺ EM...
LÀ NẠN NHÂN TRONG CÁC VỤ... ÁN MUA BÁN NGƯỜI:
GÓC NHÌN TỪ VƯƠNG QUỐC ANH
HOÀNG THỊ BÍCH NGỌC*
Trẻ em được xác định là một trong những đối tượng yếu thế dễ dàng trở thành nạn
nhân của nạn mua bán người trên khắp thế giới. Vương Quốc Anh là một trong những
quốc gia có tỷ lệ nạn nhân của mua bán người cao, trong đó có phụ nữ và trẻ em. Bài
viết sẽ phân tích các vấn đề lý luận về tiếp cận công lý, thực tiễn tình hình mua bán
người và các quy định cùng những những cách thức mà Vương Quốc Anh đã làm để
phòng, chống mua bán người, bảo vệ và bảo đảm công lý đối với trẻ em là nạn nhân
của nạn mua bán người.
Từ khóa: Nạn nhân, mua bán người, công lý, Vương Quốc Anh.
Ngày nhận bài: 08/6/2021; Biên tập xong: 20/6/2021; Duyệt đăng: 30/6/2021
Children are identified as one of the vulnerable groups easily becoming victims of
human trafficking around the world. The United Kingdom (UK) is one of the countries
with a high percentage of victims of human trafficking, including women and children.
The article will analyze the theoretical issues of access to justice, the practice of human
trafficking and the regulations and ways that the UK has taken to prevent trafficking,
protect and ensure justice for children who are victims of human trafficking.
Keywords: Victims, human-trafficking, justice, the United Kingdom.
1. Tổng quan về mua bán người và tình hình thực tiễn (bởi cả lý do chủ quan
mua bán trẻ em
và khách quan khi thu thập số liệu từ các
quốc gia) nhưng ít nhiều vẫn thể hiện được
bản chất và phản ánh được tỷ lệ gần tương
ứng với thực trạng và tình hình về hoạt
động mua bán người và mua bán trẻ em
trên thế giới trong những năm gần đây.
Mua bán người là tội phạm có tổ chức
mang tính toàn cầu, những cá nhân hay
tổ chức thực hiện hành vi này đều có mục
đích tìm kiếm lợi nhuận từ việc bóc lột, lợi
dụng và xâm hại các quyền cơ bản của con
người. Loại tội phạm này diễn ra nhiều
nơi trên thế giới với các thủ đoạn hoạt
động tinh vi, xuyên quốc gia và thường
nhắm vào các đối tượng là người yếu thế.
Thứ nhất, về khái niệm
Hànhvimuabánngười(human-trafficking)
đã được LHQ nêu rõ là “việc mua bán, vận
chuyển, chuyển giao, chứa chấp và nhận
người nhằm mục đích bóc lột bằng cách sử
dụng hay đe doạ sử dụng vũ lực hay bằng
các hình thức ép buộc, bắt cóc, gian lận, lừa
gạt, hay lạm dụng quyền lực hoặc vị thế dễ
bị tổn thương hay bằng việc đưa hay nhận
Trong phạm vi bài viết, với những
thông tin và số liệu tổng quan, tác giả sẽ
chủ yếu khai thác từ các tổ chức của Liên
Hợp Quốc (LHQ) trong một vài năm trở lại
đây bởi những thông tin đó được thu thập
trên phạm vi toàn cầu, đảm bảo tính khái
quát và tính kịp thời của số liệu. Số liệu có
thể không phản ánh con số chính xác nhất
* Thạc sĩ, Khoa Pháp luật hình sự và Kiểm sát
hình sự, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội. Nghiên
cứu sinh Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
56 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
HOÀNG THỊ BÍCH NGỌC
tiền hay lợi nhuận để đạt được sự đồng ý
Theo Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF),
của một người đang kiểm soát những người trẻ em là nạn nhân chiếm gần 1/3 (2018)3
khác. Hành vi bóc lột sẽ bao gồm, ít nhất, trong tổng số các nạn nhân của tội mua
việc bóc lột mại dâm những người khác hay bán người và UNICEF còn cho rằng con
số thực tế có thể lớn hơn nhiều. Đồng thời,
trong báo cáo của tổ chức UNODC năm
20184, cứ 10 nạn nhân thì sẽ có 05 người
phụ nữ, 02 trẻ em gái; 1/3 tổng số nạn
nhân được tìm thấy là trẻ em (trong đó:
46% phụ nữ, 19% trẻ em gái, 15% trẻ em
trai). Người thực hiện hành vi mua bán
nói chung và mua bán trẻ em nói riêng
thường nhắm đến các mục tiêu (nạn nhân)
thuộc nhóm yếu thế hoặc đang ở trong các
tình trạng khó khăn nhất định, ví dụ như
phụ nữ, trẻ em sống ở vùng sâu, vùng xa,
người có hoàn cảnh gia đình khó khăn,
người bị hạn chế nhận thức, trẻ em thiếu
sự giám sát của cha mẹ, trẻ có vấn đề về
sức khỏe và nhận thức.
Trẻ em khi trở thành nạn nhân của các
vụ án mua bán người thường bị tổn hại
rất lớn về cả thể chất lẫn tinh thần, để
lại nhiều hậu quả về sau như bị kiệt sức,
nhận thức bị hạn chế, thường xuyên cảm
thấy sợ hãi và cô đơn, sử dụng các chất
gây nghiện, tự sát,... Hậu quả của hành
vi mua bán trẻ em tác động rất lớn đến
quyền của trẻ em, đồng thời đặt ra nhiều
thách thức đối với các quốc gia, vùng
lãnh thổ cũng như các tổ chức phi chính
phủ trên toàn cầu. Có thể thấy, trong lĩnh
vực phòng, chống tội phạm liên quan
đến mua bán người và mua bán trẻ em,
kể từ khi Tuyên ngôn quốc tế về Nhân
quyền ra đời cho đến nay đã có các văn
bản pháp lý được ban hành bởi các tổ
chức quốc tế như LHQ, Quỹ Nhi đồng
những hình thức bóc lột tình dục khác, các
hình thức lao động hay phục vụ cưỡng bức,
nô lệ hay những hình thức tương tự nô lệ, khổ
sai hoặc lấy các bộ phận cơ thể”1.
Trẻ em trong Nghị định thư của LHQ
được xác định “là bất kì người nào dưới
18 tuổi”, hay trong Điều 1 Công ước về
Quyền trẻ em ghi rõ “Trẻ em có nghĩa là
người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật
pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi
thành niên sớm hơn”. Có thể thấy rằng,
khi đưa ra định nghĩa về trẻ em hay người
chưa thành niên, pháp luật quốc tế không
dựa vào đặc điểm tâm sinh lý hay sự phát
triển thể chất, tinh thần... mà trực tiếp
hoặc gián tiếp thông qua việc xác định độ
tuổi. Theo đó, trẻ em và người chưa thành
niên đều giới hạn là dưới 18 tuổi; đồng
thời, pháp luật quốc tế mở cho các quốc
gia khả năng, tuỳ điều kiện kinh tế - xã
hội, văn hoá, truyền thống của mình, có
thể quy định độ tuổi đó sớm hơn2.
Mua bán trẻ em (children-trafficking)
là một hình thức mua bán người và cũng
được LHQ giải thích là hành vi “mua, vận
chuyện, chuyển giao, chứa chấp, và/hoặc
nhận, bắt cóc một đứa trẻ với mục đích nô
lệ, cưỡng bức lao động và bóc lột”. Loại
tội phạm này diễn ra giữa nhiều quốc gia
và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới với các
thủ đoạn, hoạt động tinh vi và thường
nhắm vào các đối tượng là người yếu thế,
đặc biệt là trẻ em.
Thứ hai, về thực tiễn tình hình hoạt
động mua bán trẻ em trên thế giới
3ꢀ
-releases/children-account-nearly-one-third-
identified-trafficking-victims-globally.
1ꢀ Điều 3, Nghị định thư Palermo, ngày 15/11/2000.
2ꢀ Nguyễn Thị Lan Anh, Hà Lệ Thủy (2017), Quan 4ꢀ UNODC (2020), Báo cáo Toàn cầu về Mua bán
niệm về tuổi chịu trách nhiệm hình sự của trẻ em, Tạp chí người,
Nghiên cứu Lập pháp, số 17(345).
and-analysis/tip/2021/GLOTiP_2020_15jan_web.pdf
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 57
BẢO ĐẢM CÔNG LÝ ĐỐI VỚI TRẺ EM...
LHQ, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), người và vừa là phương tiện để thực hiện các
Ủy hội châu Âu (Council of Europe),… quyền con người khác”7.
góp phần tạo ra các cơ sở pháp lý có
giá trị nền tảng đối với các quốc gia và
khu vực trên toàn cầu. Bên cạnh các cơ
sở pháp lý quốc tế nêu trên thì còn có
cơ sở pháp lý do các quốc gia. Mỗi quốc
gia tùy thuộc vào tình hình kinh tế - xã
hội, tình hình tội phạm mà đặc biệt là tội
phạm về mua bán người sẽ tự ban hành
những cơ sở pháp lý trong nước nhằm
mục đích phòng, chống tội phạm về mua
bán người, mua bán trẻ em và các vấn đề
liên quan đến tội phạm này.
Cụ thể hơn, quyền tiếp cận công lý của
trẻ em đã được Cao ủy LHQ về Quyền con
người (the UN High Commissioner for
Human Rights - OHCHR) diễn giải: “Tiếp
cận công lý là khả năng tìm kiếm và đạt được
một giải pháp khắc phục công bằng và kịp
thời đối với những xâm hại về quyền trên cơ
sở pháp lý quốc gia và quốc tế, bao gồm cả
Công ước về Quyền trẻ em. Khả năng tiếp
cận này áp dụng trong lĩnh vực dân sự, hành
chính, hình sự… và tất cả các thủ tục tố tụng
liên quan, ảnh hưởng đến trẻ em (không giới
hạn trường hợp) – bao gồm cả những trẻ em
bị buộc tội, trẻ là nạn nhân, nhân chứng hay
bất kì trường hợp nào khác”8.
2. Bảo đảm công lý đối với trẻ em là
nạn nhân trong các vụ án mua bán người
Theo LHQ, công lý là một khái niệm
có nguồn gốc lâu đời, xuất hiện hầu hết
từ trong tất cả mọi nền văn hóa và truyền
thống của các quốc gia trên thế giới. Các
quốc gia đã áp dụng và thực thi công lý
trong cả các cơ chế tư pháp chính thức và
các cơ chế giải quyết tranh chấp không
chính thức5. Theo đó, công lý được diễn
giải là “sự bảo vệ xác đáng các quyền của
con người và đồng thời chống lại những
hành động ngược đãi đến các quyền con
người một cách công bằng và có trách
nhiệm. Công lý bảo vệ cho quyền của các
bị cáo, lợi ích của các nạn nhân nói riêng
và hơn hết là bảo vệ cho sự ổn định của
xã hội nói chung”6. Và tiếp cận công lý
được xác định “vừa là quyền cơ bản của con
Khả năng tiếp cận công lý được kiến tạo
và bảo đảm dựa trên các yếu tố nền tảng
quan trọng mà theo Chương trình phát
triển của LHQ (UNDP) những nền tảng
đó bao gồm: (1) Khuôn khổ các quyền và
nghĩa vụ công dân (hay còn gọi là sự bảo
vệ pháp lý - legal protection); (2) Khuôn
khổ thiết chế (institutional framework); (3)
Và khả năng cung cấp và đòi hỏi sự khắc
phục cho những bất công hay thiệt hại mà
mình phải gánh chịu (capacity to provide &
demand justice remedies). Dựa vào những
nền tảng trên, tác giả cho rằng các yếu
tố này là các yếu tố quan trọng thiết yếu
trong bảo đảm công lý cho mọi người, đặc
biệt là đối với trẻ em - nạn nhân trong các
vụ án mua bán người. Bởi lẽ:
5ꢀ Thực thể Liên Hợp Quốc vì Bình đẳng giới và Nâng
cao vị thế Phụ nữ UNIFEM – Phụ nữ Liên hợp quốc 7ꢀ Thực thể Liên hợp quốc vì Bình đẳng giới và Nâng
(UN Women), Thông tin về tầm quan trọng của quyền cao vị thế Phụ nữ UNIFEM – Phụ nữ Liên hợp quốc
tiếp cận công lý và luật gia đình cho Phụ nữ (Fact Sheet (UN Women), Thông tin về tầm quan trọng của quyền
on the importance of women’s access to justice and family tiếp cận công lý và luật gia đình cho Phụ nữ (Fact Sheet
law), tr.1.
on the importance of women’s access to justice and family
6ꢀ Hội đồng Bảo An Liên hợp quốc (Secutiry Council law), tr.1.
– United Nations) (2004), Pháp quyền và quá độ công 8ꢀ Human Rights Council, “Access to justice for
lý trong xã hội mâu thuẫn và hậu mâu thuẫn (the rule of children,” Report of the United Nations High
law and transitional justice in conflict and post conflict Commissioner for Human Rights, UN Doc. A/
societies), S/2004/616, đoạn 7.
HRC/25/35, 16 December 2013, para. 4.
58 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
HOÀNG THỊ BÍCH NGỌC
Cơ sở pháp lý chính là nền tảng quan của hệ thống trợ giúp và tư vấn pháp lý
trọng đầu tiên để đảm bảo sự tiếp cận (legal aid and legal counsel system)”10. Theo
tác giả, nền tảng thứ ba này đóng vai trò
đặc biệt quan trọng trong trường hợp trẻ
em là nạn nhân của hoạt động mua bán
người, bởi những trẻ em là nạn nhân
thường được phát hiện khi những trẻ em
đó đang ở một nơi xa lạ, không phải đất
nước nơi mình sinh ra. Khi rơi vào trường
hợp đó, trẻ em thường không có đủ hiểu
biết để xác định được địa vị pháp lý và
và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận công
lý, ví dụ như hạn chế về ngôn ngữ, văn
hóa, nhận thức pháp lý, sự xung đột giữa
các chính sách nhập cư với việc xác định
những lợi ích tốt nhất cho trẻ em, giới hạn
về sự tương tác giữa trẻ em và người trợ
giúp pháp lý do Nhà nước chỉ định, khó
khăn trong việc tìm kiếm người giám hộ
hợp pháp (trường hợp nạn nhân là trẻ em
không có người giám hộ đi kèm). Nạn
nhân là trẻ em phải đối mặt với nhiều cán
bộ tư pháp, điều này có thể làm cho trẻ
em cảm thấy sợ hãi và thiếu sự tin tưởng,
thiếu hợp tác. Bởi những lý do này, trẻ là
nạn nhân của mua bán người cần được hỗ
trợ đặc biệt hơn để có thể vượt qua những
khó khăn trẻ gặp phải. Trợ giúp pháp lý
chính là yếu tố quan trọng trong bảo đảm
tiếp cận công lý và quyền được áp dụng
các biện pháp khắc phục hiệu quả, đặc
biệt trong bối cảnh nạn nhân bị hạn chế về
thông tin và các hình thức hỗ trợ, quan hệ
cộng đồng còn yếu và gặp nhiều rào cản.
tới công lý của mọi người, cơ sở pháp lý
được xây dựng dựa trên các chuẩn mực xã
hội quốc gia và quốc tế, từ đó tạo ra các
khuôn khổ về quyền và nghĩa vụ pháp lý
của công dân. Mọi người dân, đặc biệt là
trẻ em có thể dựa vào những cơ sở pháp lý
này để đòi hỏi những giải pháp khắc phục
hợp pháp cho những thiệt hại hay bất công
mà họ đã và đang gặp phải.
Đồng thời, khuôn khổ thiết chế là thiết
chế để đưa nền tảng thứ nhất vào thực tiễn.
“Một khuôn khổ bảo vệ pháp lý đầy đủ và
phù hợp là cần thiết, nhưng chúng chỉ là
lý thuyết nếu không có một hệ thống các
cơ quan được thiết lập để thực hiện và bảo
đảm việc thực hiện chúng một cách đúng
đắn… Khuôn khổ thể chế về tiếp cận công
lý không chỉ được tạo lập bởi hệ thống tư
pháp chính quy (các tòa án, cơ quan công
tố, cơ quan điều tra...) mà còn bởi hệ thống
tư pháp không chính quy (informal justice
system) và một hệ thống các cơ quan giám
sát (oversight system, bao gồm các cơ quan
dân cử, các tổ chức xã hội...). Nhiệm vụ của
tất cả các hệ thống này là để hiện thực hóa
những giải pháp công bằng cho các tranh
chấp đã được quy định trong pháp luật
chính thống và không chính thống. Mỗi cơ
quan trong từng hệ thống này có những
chức năng, nhiệm vụ khác nhau, và do đó,
có vai trò khác nhau trong việc bảo đảm
tiếp cận công lý.”9.
Tiếp cận công lý chính là quyền con
người của trẻ em, giúp trẻ em tìm kiếm
một giải pháp khắc phục hiệu quả đối với
bản thân, đặc biệt trong trường hợp trẻ em
trở thành nạn nhân của hoạt động mua bán
người. Để thực hiện tốt những yếu tố bảo
đảm cho trẻ có thể tiếp cận được công lý
nêu trên đặt ra nhiều thách thức lớn, đòi
Cuối cùng, nền tảng thứ ba là khả
năng cung cấp và đòi hỏi sự khắc phục đối
với những bất công. Nền tảng này phản
ánh đến hai yếu tố cơ bản, “đó là sự hiểu
biết pháp luật (legal awareness) của quần
chúng và sự sẵn có cùng tính hiệu quả
9ꢀ Vũ Công Giao (2009), Tiếp cận công lý và nguyên lý của
nhà nước pháp quyền, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc
gia Hà Nội, Luật học 25, tr.190.
10ꢀ Vũ Công Giao (2009), Tlđd. tr.190.
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 59
BẢO ĐẢM CÔNG LÝ ĐỐI VỚI TRẺ EM...
hỏi sự nỗ lực của các quốc gia, các tổ chức
Với số lượng nạn nhân của mua bán
quốc tế trong công tác phòng, chống tội người cao, đặc biệt là trẻ em, cùng với hệ
phạm mua bán người nói chung và bảo
đảm quyền đối với trẻ em là nạn nhân của
mua bán người nói riêng.
thống tư pháp ổn định, phát triển, VQAđã
có những hành động quyết liệt để phòng
chống và giảm thiểu tối đa số lượng tội
phạm cũng như nạn nhân liên quan đến
nạn mua bán người. Việc gia tăng sự thấu
hiểu và sự hợp tác giữa hai quốc gia một
cách hiệu quả sẽ mang lại nhiều giá trị
quan trọng, góp phần hạn chế tội phạm
và bảo đảm quyền con người và công lý
đối với nạn nhân của nạn mua bán người
nói chung và trẻ em nói riêng.
Bảo đảo công lý cho nạn nhân của mua
bán trẻ em theo kinh nghiệm Vương quốc
Anh (trình bày dựa trên các yếu tố nền tảng
của tiếp cận công lý)
(1) Cơ sở pháp lý:
VQA được cấu tạo bao gồm bốn khu
vực (England, Northern Ireland, Scotland,
3. Góc nhìn từ Vương quốc Anh trong
bảo đảm công lý đối với nạn nhân là trẻ
em trong các vụ án mua bán người
Khái quát tình hình nạn mua bán trẻ
em ở Vương quốc Anh và mối liên hệ với
Việt Nam
Vương quốc Anh11 (sau đây gọi tắt là
VQA) là một trong số các quốc gia có số
lượng trẻ em là nạn nhân của mua bán
người được tìm thấy rất lớn; những nạn
nhân này chủ yếu đến từ một số quốc gia
vùng châu Á, châu Phi, Đông Âu, trong
đó quốc gia đứng đầu danh sách là Việt
Nam. Theo số liệu báo cáo của Bộ Ngoại
vụ Anh năm 2020, “trong tổng số 2,874
vụ mua bán người, có 246 nạn nhân là Wales), ngoài những Đạo luật chung áp
trẻ em được phát hiện đến từ Việt Nam”. dụng cho toàn bộ lãnh thổ thì mỗi khu
Do vậy, giữa hai quốc gia Việt Nam và vực cũng có những đạo luật riêng áp dụng
Anh có một sợi dây liên kết vô hình quan
trọng trong công tác phòng, chống tội
phạm mua bán người và mua bán trẻ
em. Có một “lộ trình mua bán người”
trong phạm vi quản lý hành chính của khu
vực đó. Trong hầu hết các văn bản pháp
luật14 ở cả bốn khu vực, trẻ em được xác
định là người dưới 18 tuổi. Quy định này
mà trong đó, Việt Nam chính là điểm có sự tương đồng với hầu hết các Công
ước quốc tế có liên quan liên quan đến trẻ
em và mua bán người. Phòng chống nạn
mua bán người là một trong những vấn
đề quan trọng được Chính phủ Anh quan
tâm và ban hành các văn bản quy phạm
pháp luật, các văn bản dưới luật và những
bộ chỉ dẫn liên quan trực tiếp đến phòng,
chống mua bán trẻ em nhằm chống lại
vấn nạn này, cụ thể như sau:
xuất phát của đường dây tội phạm, và
VQA chính là đích đến12. Số liệu của Cơ
quan Tội phạm quốc gia (National Crime
Agency), VQA cho thấy con số nạn nhân
là trẻ em của mua bán người đến từ Việt
Nam vẫn tăng lên sau mỗi năm và chưa
có dấu hiệu giảm13.
11ꢀ Tên đầy đủ: Vương quốc Liên hiệpAnh và Bắc Ireland
(United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland).
12ꢀ Lộ trình mua bán người giữa Việt Nam và Anh
thường là xuất phát từ Việt Nam đi qua các quốc gia publications/national-referralmechanism-statistics
14ꢀ
ở châu Á và châu Âu như Trung Quốc, Latvia, Nga,
The Children Act 1989, The Children (Northern
Belarus -> qua Ba Lan -> qua C.H.Séc -> qua Đức -> Ireland) Order 1995; the Children an Young People
qua Pháp/Bỉ/Hà Lan -> điểm đến: Anh. (Trích: Báo (Scotland) Act 2014; the Social Services and Well-being
cáo ECPAT…., tr.58)
(Wales) Act 2014, <hꢁps://learning.nspcc.org.uk/child-
60 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
HOÀNG THỊ BÍCH NGỌC
Khu vực /Cơ quan
Loại văn bản
Tên văn bản
ban hành
Công ước/ Hướng
dẫn quốc tế
Ủy hội châu Âu
Công ước về hành động chống mua bán người
Chỉ thị số 2011/36/EU về phòng chống mua bán người và bảo
vệ nạn nhân
Đạo Luật
Vương quốc Anh
England và Wales
Đạo luật về Biên giới, Công dân và Nhập cư năm 2009
(The Borders, Citizenship and Immigration Act 2009)
Quy định về Mua bán người để bóc lột năm 2013 (the Trafficking
People for Exploitation Regulations 2013)
Đạo luật về Nô lệ hiện đại năm 2015 (The Modern Slavery
Act 2015),
Northern Ireland
Đạo luật về Mua bán người và Bóc lột (Tư pháp hình sự và
Hỗ trợ nạn nhân) năm 2015 [The Human trafficking and
Exploitation (Criminal Justice and Support for Victims) Act]
Đạo luật về mua bán người và bóc lột năm 2015 (The Human
Scotland
trafficking and Exploitation Act 2015)
Vương quốc Anh
Đạo luật Bảo vệ sự tự do năm 2012 (the Protection of Freedoms
Act 2012)
Bộ chỉ dẫn
Bộ nội vụ, Vương Bộ chỉ dẫn về Nâng cao nhận thức về nô lệ thời hiện đại và
quốc Anh
xác minh danh tính nạn nhân năm 2017 (the Modern slavery
awareness and victim identification guidance)
England
Hướng dẫn về Chăm sóc trẻ em nhận cư không có người giám
hộ và trẻ em là nạn nhân của nô lệ hiện đại năm 2017 (Guidance
for Care of unaccompanied migrant children and child victims
of modern slavery 2017)
Hướng dẫn Bảo vệ trẻ em bị buôn bán năm 2011 (Safeguarding
children who may have been trafficked 2011)
Northern Ireland
Scotland
Thỏa thuận làm việc vì phúc lợi và bảo vệ trẻ em là nạn nhân mua
bán người năm 2011 (Working arrangements for the welfare and
safeguarding of child victims of human trafficking 2011)
Chỉ dẫn Bảo vệ trẻ em ở Scotland bị mua bán năm 2009 và
Hướng dẫn liên ngành về mua bán trẻ em năm 2013
(Safeguarding children in Scotland who may have been trafficked
2009 and Inter-agency guidance for child trafficking 2013)
Hướng dẫn thi hành: Bảo vệ trẻ em bị mua bán năm 2020
Wales
Bên cạnh các cơ sở pháp lý của khu được bảo đảm, thực thi và áp dụng vào
vực và quốc gia, VQA cũng là thành viên thực tiễn thông qua các thiết chế trong xã
của LHQ, Liên minh châu Âu - tham gia hội, bao gồm các cơ quan, tổ chức chính
và trở thành thành viên của các Hiệp ước phủ và các tổ chức xã hội khác. Các thiết
quan trọng về phòng, chống mua bán trẻ chế đó chính là nền tảng quan trọng thứ
em và bảo vệ trẻ em khác do LHQ và Liên hai trong bảo đảm tiếp cận công lý đối với
minh châu Âu triển khai.
người dân nói chung và đối với trẻ em là
nạn nhân mua bán người nói riêng.
Tất cả những cơ sở pháp lý này sẽ
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 61
BẢO ĐẢM CÔNG LÝ ĐỐI VỚI TRẺ EM...
(2) Khuôn khổ thiết chế
khắc phục đối với những bất công mà nạn
nhân mua bán người nói chung và mua
bán trẻ em nói riêng phải gánh chịu. Các
thiết chế chính thức đã tập trung vào các
hoạt động chung nhằm chống lại nạn mua
bán người và đồng thời hỗ trợ, chăm sóc
nạn nhân - Chiến lược chung của Chính
phủ đó là để đảm bảo: (1) Nâng cao năng
lực định danh và chăm sóc nạn nhân; (2)
Tăng cường phản ứng nhanh; (3) Nâng
cao hiệu quả hoạt động khu vực biên giới;
(4) Nâng cao hiệu quả phối hợp thực thi
pháp luật; (5) Bảo vệ các nạn nhân của
hoạt động mua bán trẻ em được phát hiện
và tìm thấy trên lãnh thổ VQA. Nhìn vào
những mục tiêu chiến lược này có thể thấy
VQA tập trung vào ba vấn đề chính, đó là
công tác ngăn chặn hoạt động mua bán trẻ
em, nâng cao khả năng định danh và bảo
vệ nạn nhân của hoạt động này.
Theo hướng giải thích mới về tiếp cận
công lý của UNDP thì tiếp cận công lý
không chỉ giới hạn trong việc đảm bảo
các quyền liên quan đến xét xử mà phạm
vi của nó đã được mở rộng ra rất nhiều.
Ngoài đảm bảo những quyền liên quan
đến xét xử thì còn phải đảm bảo các quyền
khác (ví dụ như quyền được bảo vệ tính
mạng, nhân phẩm, danh dự, sức khỏe;
quyền được tiếp cận thông tin; quyền
được trợ giúp pháp lý;…) để chung quy
lại có thể cung cấp được một sự đền bù
xác đáng cho những người chịu thiệt hại
đã phải gánh chịu.
Do vậy, các thiết chế tham gia vào
chuỗi các hoạt động bảo vệ công lý cho
nạn nhân mua bán người không chỉ có Tòa
án, Viện Công tố, Cảnh sát mà còn có sự
tham gia tích cực của các thiết chế chính
thức như Chính phủ, Bộ Nội vụ, Cơ quan
Biên giới Anh (UKBA), Cơ quan Tội phạm
Quốc gia (NCA), Cơ chế Giới thiệu Quốc
gia (NRM), Sở Y tế, Sở Giáo dục, Cơ quan
Phòng chống tội phạm nguy hiểm có tổ
chức (SOCA), Văn phòng Nước ngoài và
Khối thịnh vượng chung (FCO), Cơ quan
Phát triển quốc tế (DfID); Và một số các
thiết chế xã hội khác như: Quỹ Nhi đồng
Liên Hợp Quốc ở Anh (UNICEF UK), Hội
chữ thập đỏ (BRC), Hiệp hội quốc gia về
phòng chống hành vi tàn ác với trẻ em
(NSPCC), Tổ chức Chống mua bán người
để bảo vệ trẻ em (ECPAT), Tổ chức Ân xã
quốc tế tại Anh (Amnesty international
UK), Tổ chức chống nô lệ quốc tế (Anti-
Slavery International)… Các thiết chế nhà
nước và thiết chế xã hội đã cùng nhau
phối hợp thực hiện các hoạt động với mục
đích nhằm đảm bảo khả năng cung cấp
cũng như nâng cao khả năng đòi hỏi sự
Chi tiết các hoạt động được thể hiện cụ
thể trong Báo cáo của Chính phủ về Chiến
lược phòng chống mua bán người15
, có thể
thấy Chính phủ Anh mà trong đó cụ thể là
các cơ quan như Bộ Nội vụ, Cơ quan Biên
giới Anh, Cơ chế Chuyển tuyến Quốc gia,
Cảnh sát, Sở Giáo dục, Sở Y tế và các cơ
quan tổ chức liên quan khác phối hợp
thực hiện các hoạt động phòng, chống
mua bán người nói chung và bảo vệ trẻ
em là nạn nhân mua bán người nói riêng.
Các hoạt động đó tập trung nhiều đến
mục đích phòng chống, giải quyết các vấn
đề nguồn cơn và bảo vệ, chăm sóc trẻ em
là nạn nhân, giải quyết các vấn đề về hậu
quả của hoạt động mua bán trẻ em. Đây
được xem như là vấn đề “gốc rễ” và vấn
15ꢀ UK Government (2011), Human Trafficking: The
Government’s Strategy, hꢁps://assets.publishing.
service.gov.uk/government/uploads/system/
uploads/attachment_data/file/97845/human-
trafficking-strategy.pdf.
62 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
HOÀNG THỊ BÍCH NGỌC
đề “ngọn” của chuỗi hoạt động phòng lực lượng Biên phòng, chính quyền địa
chống mua bán người. Thông qua việc
xác định đúng trọng tâm hoạt động, các
thiết chế chính thức hay các thiết chế xã
hội sẽ định hướng được hoạt động; tương
ứng với các mục tiêu hoạt động của Chiến
lược là những hoạt động cụ thể được thực
hiện bởi các tổ chức chính phủ và phi
chính phủ, cá nhân và các tổ chức khác
nhằm đảm bảo các quyền thuộc về nạn
nhân, đảm bảo quyền cho nạn nhân cũng
chính là đảm bảo sự tiếp cận đến công lý
cho chính họ.
phương và các tổ chức phi chính phủ.
Những cơ quan này sau khi nhận được
thông tin, sàng lọc và thu thập thông tin
sẽ giới thiệu những trường hợp này sang
với quy trình của NRM.
Sau khi được tiếp nhận, các trường
hợp nạn nhân được xem xét sẽ trải qua hai
bước quyết định:
(1)Xácđịnh“cơsởphùhợp”(reasonable
grounds)
Các bộ phận có thẩm quyền thuộc
NRM sẽ nghiên cứu và quyết định trong
vòng 05 ngày làm việc kể từ thời điểm
nhận được giấy giới thiệu từ những cơ
quan phản hồi ban đầu. NRM phối hợp
chặt chẽ với Bộ Nội vụ, NCA và UK Visas
để xác định những “cơ sở phù hợp”, từ đó
xác định một người có phải là nạn nhân
hay không. Trường hợp nào thỏa mãn các
căn cứ phù hợp thì sẽ được chuyển sang
giai đoạn xem xét thứ hai, gọi là giai đoạn
xác định “cơ sở kết luận”.
(3) Khả năng cung cấp và đòi hỏi sự
khắc phục đối với những thiệt hại mà nạn
nhân đã trải qua
Nạn nhân của mua bán người là một
trong những chủ thể được cung cấp các dịch
vụ tư vấn pháp lý miễn phí. Có nhiều hình
thức để nạn nhân có thể tìm kiếm và đạt
được sự trợ giúp từ các tổ chức của Chính
phủ và các tổ chức xã hội khác, như là:
Cơ chế Chuyển tuyến Quốc gia (NRM)
Trong khuôn khổ các hoạt động hỗ
trợ nạn nhân mua bán người thì không
thể không nói đến vai trò chủ chốt của
NRM. Cơ chế này được xem như là một
quy trình đặc thù do Chính phủ thiết lập
theo tinh thần của Công ước của Hội đồng
Châu Âu về Hoạt động chống mua bán
(2)Xácđịnh“cơsởkếtluận”(conclusive
grounds)
Quá trình này kéo dài 45 ngày, trong
thời gian này NRM sẽ tiến hành xác minh
chi tiết tình trạng và hồ sơ nạn nhân, nếu
đạt đủ điều kiện thì quy trình sẽ cho phép
người (2008) nhằm mục đích chính là để kéo dài thêm 45 ngày nữa để hỗ trợ chuyển
xác định các nạn nhân bị mua bán và hỗ
trợ, bảo vệ các nạn nhân của nạn mua bán
người ở VQA.
tiếp. Giai đoạn này đồng thời cũng được
xem là giai đoạn hỗ trợ hồi phục đối với
nạn nhân, bởi nạn nhân sẽ được đảm bảo
tiếp cận và đảm bảo về chỗ ở sạch sẽ và
an toàn, chăm sóc sức khỏe về cả thể chất
và tinh thần, tư vấn pháp lý (về các vấn đề
như bồi thường, nhập cư…), hỗ trợ phiên
dịch ngôn ngữ và đưa ra quyết định về việc
có hỗ trợ quá trình điều tra và truy tố đối
Quy trình này được thực hiện cụ thể
như sau: Nạn nhân hoặc những người
phát hiện ra nạn nhân có thể trình báo
đến các “cơ quan phản hồi ban đầu” về
tình trạng của mình hoặc của người khác.
Các cơ quan phản hồi ban đầu này có thể
là các thiết chế chính thức như Cảnh sát, với tội phạm mua bán người hay không.
Số chuyên đề 02 - 2021 Khoa học Kiểm sát 63
BẢO ĐẢM CÔNG LÝ ĐỐI VỚI TRẺ EM...
Nạn nhân là người nước ngoài (không làm hồ sơ xin nhập tịch và trở thành công
phải công dân Anh Quốc) không tự động dân Anh Quốc.
được cấp quyền lưu trú tại Anh, mỗi
Các hình thức trợ giúp khác
trường hợp đều được xem xét kĩ càng.
- Ủy ban Trẻ em thuộc Hội đồng
Kết quả sau khi được Chính phủ xem xét,
Người tị nạn (RCCP)16: RCCP cung cấp
nạn nhân có thể có thể gặp những trường
các dịch vụ hỗ trợ đối với trẻ em (không
hợp sau:
có người đi cùng) xin tị nạn tại VQA,
dịch vụ này được cung cấp thông qua
các hình thức như: (i) Tạo điều kiện để
- Tiếp tục ở lại VQA trong vòng một
năm nếu tham gia hợp tác điều tra tội
phạm mua bán người cùng cơ quan cảnh
giúp nạn nhân tiếp cận đại diện pháp
sát. Trường hợp xét thấy cần thiết, Chính
lý; (ii) Tư vấn và hỗ trợ nạn nhân trong
phủ có thể gia hạn thời gian này.
quá trình xin tị nạn; (iii) Đi cùng với trẻ
- Hỗ trợ thủ tục và tài chính để giúp
quay lại quê hương nếu họ không được
cho tị nạn hoặc cấp quyền lưu trú tại VQA.
(nếu cần thiết) đến các cuộc phỏng vấn,
các phiên điều trần tại Tòa án và các Hội
đồng xem xét việc tị nạn; (iv) Đi cùng trẻ
em (nếu cần thiết) để làm việc với các tổ
chức khác như về sức khỏe, các dịch vụ
phúc lợi xã hội khác.
- Nếu nạn nhân không được cho tị nạn
hoặc cấp quyền lưu trú tại VQA, nạn nhân
có thể yêu cầu sự trợ giúp từ hệ thống trợ
giúp pháp lý hoặc sự trợ giúp của các tổ
chức phi chính phủ để chứng minh với Bộ
Nội vụ và các cơ quan có thẩm quyền về
các rủi ro nạn nhân có thể phải đối mặt
nếu nạn nhân quay trở lại quê hương họ
(ví dụ bị những kẻ trong đường dây mua
bán làm hại,…) để nộp hồ sơ xin tị nạn.
- Tư vấn pháp lý và Đại diện pháp luật:
Tòa án có thể sẽ chỉ định một luật sư công
để hỗ trợ, hướng dẫn để đảm bảo quyền
lợi tốt nhất cho trẻ trong một số trường
hợp như: Nộp đơn xin nhà ở, tư vấn pháp
lý và đại diện pháp lý cho trẻ trong quá
trình xin tị nạn.
- Nếu nạn nhân có đủ điều kiện để
được cho phép ở lại dưới dạng tị nạn,
được cấp quyền cư trú thì nạn nhân là
trẻ em sẽ được phân công người giám hộ,
hỗ trợ tài chính cho sinh hoạt hằng ngày
và giáo dục, y tế. Cho đến khi trẻ đủ 18
tuổi trở lên, trẻ có thể được ra ở riêng tại
các khu nhà ở xã hội, được chu cấp một
khoản tiền cố định hằng tháng, được đáp
ứng các nhu cầu về học tập, chăm sóc y
tế, và chịu sự quản lý của chính quyền địa
phương trong suốt thời gian đó.
- Phân công một cán bộ Tòa án phụ
trách bảo vệ quyền lợi cho trẻ em là nạn
nhân: Một cán bộ Tòa án sẽ được phân
công hỗ trợ, hướng dẫn và giúp đỡ trẻ
trong quá trình thực hiện các thủ tục tố
tụng. Tuy nhiên, cán bộ tòa án không
tham gia hỗ trợ trong các giai đoạn xin tị
nạn ban đầu, chỉ cho đến khi UKBAphỏng
vấn hoặc trước phiên Tòa xin tị nạn thì cán
bộ tòa án mới bắt đầu tham gia.
- Phân công Người giám hộ hoặc
Người giám hộ đặc biệt thực hiện các
- Sau 05 năm kể từ thời điểm trẻ được
chính thức cho phép tị nạn và sinh sống ở
VQA, nếu thỏa mãn các điều kiện trong
16ꢀ
Bộ Nội Vụ Anh (2008), Home Secretary Moves
to Rafity the Council Of Europe Convention Against
Trafficking in 2008, truy cập <hꢁp://press.homeoffice.
thời gian thử thách 05 năm đó, trẻ có thể gov.uk/press-releases/Trafficking>
64 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 02 - 2021
HOÀNG THỊ BÍCH NGỌC
quyền hạn giống như bố mẹ của nạn nhân vẫn cần được tăng cường quan tâm và
trong các phiên điều trần: Người giám nguồn lực hơn nữa. Chính phủ tự nhận
hộ được phân công và chỉ định bởi Tòa thấy hoạt động chăm sóc dài hạn và quá
án, trường hợp trẻ không có người lớn đi trình hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng đối
cùng, trẻ được phân công người giám hộ, với nạn nhân vẫn còn chưa đủ và cần
và người giám hộ sẽ chịu trách nhiệm như được đảm bảo tính hiệu quả trong thực
bố mẹ của đứa trẻ.
tế nhiều hơn nữa.
Sự giúp đỡ từ các Tổ chức xã hội khác
Bảo đảm công lý chưa bao giờ là vấn
đề dễ dàng, nó luôn là thách thức đối với
mọi quốc gia, đặc biệt là đối với trẻ em là
nạn nhân của hoạt động mua bán người.
Tình hình tội phạm mua bán người ngày
càng gia tăng cả về số lượng, quy mô lẫn
tính chất mức độ nguy hiểm, điều này
sẽ đặt ra nhiều bài toán khó đối với các
quốc gia và cả thế giới trong công cuộc
phòng và chống mua bán người. Với sự
hiểu biết và kinh nghiệm của tác giả,
tác giả đã lựa chọn VQA để phân tích
bởi tác giả cho rằng, VQA là một trong
những quốc gia có số lượng trẻ em là
nạn nhân của mua bán người khá lớn,
và quan trọng hơn những gì nước Anh
đã nỗ lực thực hiện trong gần hai thập
kỉ qua đã được thể hiện một cách khái
quát ở trên, xứng đáng để các quốc gia
khác nghiên cứu và xem xét học tập, áp
dụng. Trẻ em là đối tượng thuộc nhóm
yếu thế, do đó, việc đảm bảo tiếp cận
công lý đối với trẻ em sẽ có những đặc
thù nhất định. Tuy nhiên, nhìn chung,
để đảm bảo quyền tiếp cận công lý cho
mọi người nói chung hay trẻ em là nạn
nhân của mua bán người nói riêng cũng
cần phải thỏa mãn các yếu tố cấu thành
quan trọng để đảm bảo quyền tiếp cận
công lý. Một khi các yếu tố cấu thành
được bảo đảm thì khả năng tìm kiếm
công lý, hay nói cách khác khả năng tìm
kiếm sự đền bù đối với những thiệt hại
mà nạn nhân đã chịu đựng sẽ dễ dàng
đạt được./.
Trường hợp trẻ em là nạn nhân không
tìm kiếm sự giúp đỡ chính thức từ các
tổ chức chính phủ thì trẻ vẫn có thể tiếp
cận và tìm kiếm sự trợ giúp từ các tổ
chức như: BEACON, ECPAT, NSPCC,
AFRUCA, Quỹ Mua bán người (Human
Trafficking Foundation), UNICEF UK,
Tổ chức Ân xá,…
Những tổ chức này sẽ hoạt động phối
hợp với các cơ quan chính phủ để phát
hiện đường dây mua bán người, phát hiện
nạn nhân, hỗ trợ chăm sóc và bảo vệ nạn
nhân thông qua một số hoạt động cụ thể
như: Phân công người trợ giúp nạn nhân,
giới thiệu nạn nhân tới những chuyên gia
tư vấn hợp lý, hỗ trợ phục hồi, hỗ trợ bảo
đảm an ninh cá nhân, bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp đối với nạn nhân, …
4. Kết luận
Trong Báo cáo của Chính phủ về
tình hình phòng chống mua bán người
ở Vương Quốc Anh năm 202017, Chính
phủ VQA đã cơ bản đáp ứng đầy đủ các
tiêu chuẩn tối thiểu để xóa bỏ nạn mua
bán người. Chính phủ vẫn đã và đang
tiếp tục thể hiện những nỗ lực nghiêm
túc và bền vững trong suốt thời gian
dài. Mặc dù Chính phủ đã đáp ứng các
tiêu chuẩn hoạt động tối thiểu, các cơ
chế bảo vệ đối với nạn nhân là trẻ em
-in-persons-report/united-kingdom/
Số chuyên đề 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 65
10 trang
13380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bảo đảm công lý đối với trẻ em là nạn nhân trong các vụ án mua bán người: Góc nhìn từ vương quốc Anh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_dam_cong_ly_doi_voi_tre_em_la_nan_nhan_trong_cac_vu_an_m.pdf
