Bài giảng Pháp luật đại cương

BÀI GIẢNG MÔN HỌC

PHÁP LUẬT ĐẠI CƢƠNG

Giảng viên: Ths. Nguyễn Văn Lâm

Đơn vị: Viện Kinh tế và Quản lý

ĐT: 0988.614.612

Email: lam.nguyenvan@hust.edu.vn

1

Chương 1.

NHẬP MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƢƠNG

Những nội dung chủ yếu của chương:

– Khái niệm và Phân loại Hệ thống pháp lý;

– Khái niệm khoa học Pháp luật đại cương và môn

học Pháp luật đại cương;

– Đối tượng điều chỉnh;

– Phương pháp điều chỉnh;

– Ý nghĩa của môn học.

2

1. Hệ thống các khoa học pháp lý

Khoa học pháp lý là hệ thống toàn diện, đầy đủ các tri thức về Nhà

nước và Pháp luật, được thể hiện ở tổng hợp những khái niệm, phạm

trù, quan điểm, nguyên tắc, những quy luật xuất hiện, tồn tại và phát

triển của Nhà nước và Pháp luật.

• Phân loại các khoa học pháp lý: 04 tiểu hệ thống:

Các KHPL cơ bản

Các KHPL chuyên ngành

và Liên ngành

Các khoa học pháp lý

Các KHPL quốc tế

Các KHPL ứng dụng – kỹ

thuật

3

1.1. Các khoa học pháp lý cơ bản

Các khoa học pháp lý cơ bản còn được gọi là các Khoa học lý

luận và lịch sử về NN và PL, bao gồm:

 Lý luận chung về NN và PL

 Lịch sử NN và PL Việt Nam

 Lịch sử NN và PL thế giới

Lịch sử các học thuyết chính trị

 Triết học pháp luật;

 Luật so sánh....

4

1.2. Các KHPL chuyên ngành, liên ngành

Bao gồm: Khoa học luật Hiến pháp; Khoa học luật

hành chính; Khoa học luật dân sự và tố tụng dân sự;

Khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự; Khoa học

luật môi trường......

5

1.3. Các KHPL pháp luật quốc tế

Nghiên cứu các vấn đề thuộc: Luật công pháp quốc

tế; Luật tư pháp quốc tế; Luật môi trường quốc tế;

Luật lao động quốc tế.

6

1.4. Các KHPL ứng dụng kỹ thuật

Sử dụng những kết luận, kiến thức của các khoa học:

vật lý; hóa học, toán thống kê, y học, sinh vật học,

tâm lý học để giải quyết các vấn đề pháp lý trong các

Khoa học điều tra hình sự; Tội phạm học; y học tư

pháp; tâm lý học tư pháp....

7

2. Môn học Pháp luật đại cƣơng

Pháp luật đại cương là một ngành KHPL độc lập,

bao gồm hệ thống các tri thức cơ bản bao quát toàn

bộ đời sống NN và PL, được thể hiện ở các học

thuyết, khái niệm, phạm trù, nguyên tắc, quan điểm

khoa học về NN và PL

8

3. Đối tƣợng nghiên cứu của môn học

+ Là các quy luật cơ bản và đặc thù về sự hình thành,

tồn tại và phát triển của NN và PL,

+ Những vấn đề cơ bản, bao quát nhất của đời sống NN

và PL như: bản chất, kiểu, hình thức, chức năng, bộ

máy, cơ chế vận động của NN và PL, hệ thống pháp

luật, thực hiện và áp dụng PL, ý thức và pháp chế, trật

tự pháp luật......

9

4. Phƣơng pháp nghiên cứu của môn học

1. PP quy nạp và diễn dịch: Nghiên cứu cái riêng đến cái chung

và ngược lại.

2. PP xã hội học cụ thể: là PP nghiên cứu dựa trên những tư liệu

điều tra xã hội học, thăm dò dư luận....

3. PP phân tích logic quy phạm: Nghiên cứu dựa trên cơ sở xử

lý, phân loại, phân tích các quy phạm pháp luật, các bộ phận cấu

thành chúng tìm hiểu những đặc trưng, mối liên hệ lôgíc.

4. PP so sánh pháp luật: So sánh các quy phạm, các chế định,

các ngành luật của một quốc gia với nhau hoặc giữa các quốc gia.

10

5. Ý nghĩa của môn học

- Nhận thức về NN và PL có tầm quan trọng đặc biệt đối với

tất cả các đối tượng trong xã hội.

- Cung cấp những kiến thức cơ sở về nhà nước và pháp luật

cho nhiều ngành học khác.

- Yêu cầu bắt buộc đối với nguồn nhân lực về những kiến thức

cơ bản về NN và PL.

- Kiến thức không thể thiếu đối với công dân và sinh viên đại

học, cao đẳng.

11

Chƣơng 2.

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NHÀ NƢỚC

Nội dung chủ yếu của Chương:

- Nguồn gốc, khái niệm, đặc trưng của Nhà nước;

- Bản chất, chức năng và hình thức Nhà nước;

- Bộ máy Nhà nước Việt Nam;

- Nhà nước pháp quyền .

12

Bài 1.

Nguồn gốc, Khái niệm và Đặc trƣng Nhà nƣớc

13

1. Nguồn gốc Nhà nƣớc

1.1. Các học thuyết phi Mác Xít về nguồn gốc NN

• Thượng đế là người sáng lập và sắp đặt mọi trật tự trên

Thuyết

trái đất, trong đó có nhà nước. Nhà nước do Thượng đế

thần

sáng tạo, thể hiện ý chí của Thượng đế thông qua người

quyền

đại diện của mình là nhà vua.

• Nhà nước là kết quả của sự phát triển của gia đình, vì

Thuyết

gia

vậy, quyền lực nhà nước giống như quyền gia trưởng của

người đứng đầu trong một gia đình.

trƣởng

14

Các học thuyết .....(tiếp)

• NN xuất thiện từ việc sử dụng bạo lực của thị tộc

này đối với thị tộc khác, thị tộc chiến thắng cần

một hệ thống cơ quan đăc biệt để nô dịch kẻ bại

trận.

Thuyết

bạo lực

• NN xuất hiện do nhu cầu về tâm lý của con người

nguyên thủy luôn muốn phụ thuộc vào các thủ

lĩnh, giáo sỹ…Vì vậy NN là tổ chức của những

siêu nhân có sứ mạng lãnh đạo xã hội.

Thuyết

tâm lý

15

Các học thuyết .....(tiếp)

• Thuyết khế ƣớc xã hội: Nhà

nước là sản phẩm của một

khế ước (hợp đồng) được ký

kết giữa những người sống

khi chưa có nhà nước, mỗi

người tự nguyện nhượng một

phần quyền cho một tổ chức

đặc biệt nhằm bảo vệ lợi ích

chung của cộng đồng.

16

Hạn chế của các học thuyết trên

 Giải thích trên cơ sở duy tâm, xem sự xuất hiện của nhà

nước là do ý muốn, nguyện vọng chủ quan của con người.

 Không thừa nhận cuội nguồn vật chất và bản chất giai cấp

của nhà nước.

 Tách rời những nguyên nhân về kinh tế, sự vận động của

xã hội dẫn đến sản phẩm tất yếu là nhà nước.

17

1.2. Học thuyết Mác – Lênin

Nhà nước chỉ xuất hiện:

Đời sống xã

Xã hội phân hóa

hội phát triển

giai cấp, mâu

đến trình độ

thuẫn giai cấp

nhất định, sản

sâu sắc, không

phẩm xã hội

thể điều hòa

dư thừa, xuất

được.

NHÀ

NƯỚC

hiện tư hữu

18

1.2.1 Sự tan rã của thị tộc và sự xuất hiện NN

• Chế độ CSNT có 3 lần phân công lao động xã hội lớn.

 Lần 1: Ngành chăn nuôi tách ra khỏi trồng trọt;

 Lần 2: Thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp;

 Lần 3: Thương mại phát triển.

Yêu cầu đặt ra cho xã hội đòi hỏi phải có một tổ chức có

khả năng dập tắt các xung đột giai cấp. Tổ chức đó chính là

Nhà nước.

19

1.2.2. Nhà nƣớc đầu tiên

• Nhà nƣớc A Ten: NN A ten ra đời trực tiếp từ những mâu

thuẫn giai cấp đối kháng phát sinh trong lòng xã hội thị tộc.

• Nhà nƣớc Rô Ma: NN La Mã cổ đại xuất hiện được thúc đẩy

bởi sự đấu tranh của những người thường dân chống lại giới

quý tôc của thị tộc La mã;

• Nhà nƣớc Giéc Manh: Được thành lập sau khi người Giéc

Manh xâm chiếm lãnh thổ rộng lớn của đế chế La Mã cổ đại

20

Bài giảng Pháp luật đại cương - Nguyễn Văn Lâm