Bài giảng Pháp luật đại cương - Bài 6, Phần a: Giới thiệu ngành luật hình sự, tố tụng hình sự

Dành cho sinh viên không chuyên ngành Luật, khối ngành

Khoa học Tự nhiên

Thạc sĩ: Hà Minh Ninh

Email: minhninh89@gmail.com

Bài 6. Giới thiệu ngành luật hình sự, tố tụng hình sự

A.Luật hình sự

I. Sơ lược lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam

II. Những điểm mới của BLHS 2015

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

IV. Bộ luật hình sự - Phần Các tội phạm

B.Luật tố tụng hình sự

I.Khái quát chung

II. Thủ tục tố tụng hình sự

Bài 6. Giới thiệu ngành luật hình sự, tố tụng hình sự

A.Luật hình sự

I. Sơ lược lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam

II. Những điểm mới của BLHS 2015

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

IV. Bộ luật hình sự - Phần Các tội phạm

A.Luật hình sự

II. Những điểm mới của BLHS 2015

1. Tổng số 426 điều của Bộ luật thì có 72 điều mới, 362

điều được sửa đổi, 17 điều giữ nguyên, 07 điều bãi bỏ.

Những điểm mới cơ bản cần chú ý trong Phần chung của

bộ luật.

2. Bổ sung quy định về trách nhiệm hình sự của pháp

nhân thương mại.

3. Giảm hình phạt tử hình: giảm số lượng điều không áp

dụng hình phạt tử hình; bổ sung đối tượng không áp

dụng hình phạt tử hình là người từ 75 tuổi trở lên khi

phạm tội/xét xử; mở rộng 02 trường hợp không thi hành

án tử hình

A.Luật hình sự

II. Những điểm mới của BLHS 2015

4.Chính sách xử lý đối với người chưa thành niên phạm

tội theo hướng đảm bảo lợi ích tốt nhất cho người chưa

thành niên;

5.Bổ sung 3 trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự;

6.Bổ sung quy định tha tù trước thời hạn có điều kiện;

7.Bổ sung 34 tội danh mới; 10 tội danh được thay hình

phạt tù bằng hình phạt tiền; 7 tội danh bỏ hình phạt tử

hình

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

1.Tội phạm (Điều 8, BLHS 2015):

“Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định

trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm

hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố

ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn

vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ

kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã

hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền

con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm

những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa

mà theo quy định của Bộ luật này phải xử lý hình sự”

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

1.Tội phạm (Crime):

Hành vi nguy hiểm cho xã hội

• act dangerous to the society

Tội phạm đƣợc quy định trong BLHS

• prescribed in the Penal Code

Ngƣời phạm tội phải có NLTNHS, pháp

nhân thƣơng mại thực hiện có lỗi cố ý/vô ý

• penal liability capacity, intentionally or unintentionally

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

2. Phân loại tội phạm (Điều 9, BLHS 2015):

Tội phạm ít nghiêm trọng (Less serious crimes)

•Mức cao nhất là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 3

năm tù

Tội phạm nghiêm trọng (Serious crimes)

• Mức cao nhất từ trên 3 năm đến 7 năm tù

Tội phạm rất nghiêm trọng (Very serious crimes)

• Mức cao nhất từ trên 7 năm đến 15 năm tù

Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (Particularly serious crimes)

• Mức cao nhất trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

3. Cố ý phạm tội (Điều 10, BLHS 2015):

Nhận thức rõ hành vi nguy hiểm, thấy trƣớc hậu quả và

mong muốn hậu quả xảy ra (lỗi cố ý trực tiếp)

• A thấy B chở ngƣời yêu của mình, vì ghen tuông nên A muốn giết B. A về nhà lấy dao,

chặn đƣờng và đâm liên tiếp vào cơ thể của B làm cho B chết.

Nhận thức rõ hành vi nguy hiểm, thấy trƣớc hậu quả, tuy

không mong muốn nhƣng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả

xảy ra (lỗi cố ý gián tiếp)

• A thấy B chở ngƣời yêu của mình, vì ghen tuông nên A muốn dằn mặt B. A về nhà lấy

dao, chặn đƣờng và xô xát với B, A lấy dao đâm vào bụng B, thấy B nằm gục A bỏ đi vì

nghĩ B chỉ bị thƣơng nhẹ. Kết quả B chết vì mất máu quá nhiều và không đƣợc cấp cứu

kịp thời.

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

4. Vô ý phạm tội (Điều 11, BLHS 2015):

Thấy trƣớc hành vi có thể gây ra hậu quả nhƣng cho rằng

hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa đƣợc (vô

ý vì quá tự tin)

• A phóng xe với tốc độ 90km/h trong khu vực đông dân cƣ, vì tự tin vào tay lái lụa của

mình. Hậu quả đâm vào B làm B bị thƣơng và thiệt hại tài sản.

Không thấy trƣớc hành vi có thể gây ra hậu quả mặc dù

phải thấy trƣớc và có thể thấy trƣớc (vô ý vì cẩu thả)

• A phẫu thuật cho B, trong khi phẫu thuật đã để quên dụng cụ phẫu thuật trong khoang

bụng của B mà không phát hiện dẫn đến hậu quả B tử vong.

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

5. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự (Điều 12, BLHS 2015):

Ngƣời từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội

phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác

Ngƣời từ đủ 14 tuổi trở lên, nhƣng chƣa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu trách

nhiệm hình sự về tội giết ngƣời, tội cố ý gây thƣơng tích hoặc gây tổn

hại cho sức khỏe của ngƣời khác, tội hiếp dâm, tội hiếp dâm ngƣời dƣới

16 tuổi, tội cƣỡng dâm ngƣời từ đủ 13 tuổi đến dƣới 16 tuổi, tội cƣớp tài

sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; về tội phạm rất nghiêm trọng,

tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều sau:

(Điều 143, 150, 151, 170, 171, 173, 178, 248, 249, 250, 251, 252, 265,

266, 285, 286, 287, 289, 290, 299, 303, 304)

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

6. Phạm tội do dùng rƣợu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác

(Điều 13, BLHS 2015):

Ngƣời phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức

hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình do dùng rƣợu,

bia hoặc chất kích thích mạnh khác, thì vẫn phải chịu trách

nhiệm hình sự.

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

7. Các giai đoạn thực hiện tội phạm:

Chuẩn bị phạm tội

•Tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phƣơng tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để

thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm (Điều 14, BLHS)

Phạm tội chƣa đạt

• Cố ý thực hiện tội phạm nhƣng không thực hiện đƣợc đến cùng vì những

nguyên nhân ngoài ý muốn của ngƣời phạm tội (Điều 15, BLHS)

Tội phạm hoàn thành

• Hành vi phạm tội thỏa mãn các dấu hiệu của cấu thành tội phạm

Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

• Tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng tuy không có gì ngăn cản

(Điều 16 BLHS)

Phân biệt:

Phạm tội chƣa đạt và Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

Phạm tội chƣa đạt

Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm

tội

Khái

niệm

Cố ý thực hiện tội phạm

nhƣng không thực hiện đƣợc đến cùng mặc dù khách quan không

Tự mình không thực hiện tội phạm

đến cùng vì những nguyên

nhân ngoài ý muốn của ngƣời

phạm tội

có gì ngăn cản

Nguyên

nhân

Khách quan, ngoài ý muốn

của ngƣời phạm tội.

Chủ quan, tự ý thực hiện của ngƣời

phạm tội.

chấm dứt VD: A lén chui vào nhà B để ăn VD: A lén trèo tường vào nhà B để ăn

thực hiện trộm đồ, nhưng bị B phát A bỏ trộm đồ, nhưng sợ bị phạt tù nên A từ

tội phạm chạy và bị bắt.

bỏ việc ăn trộm, trèo rào ra và bị bắt.

Hậu quả Phải chịu trách nhiệm hình

Miễn trách nhiệm hình sự về tội định

phạm. (Nếu hành vi thực tế đã cấu

thành một tội khác thì phải chịu

trách nhiệm về tội này)

pháp lý

sự về tội phạm chƣa đạt

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

8. Đồng phạm (Complicity):

“Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực

hiện một tội phạm.” Khoản 1, Điều 17, BLHS

Đồng

phạm

Người thực

hành

Người tổ

chức

Người xúi

giục

Người giúp

sức

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

8. Đồng phạm (Complicity):

Ngƣời

tổ

chức

• chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện

tội phạm (Khoản 3, Điều 17 BLHS)

Ngƣời

thực

hành

• trực tiếp thực hiện tội phạm (Khoản 3, Điều 17 BLHS)

• kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội

Ngƣời

xúi

phạm (Khoản 3, Điều 17 BLHS)

giục

• tạo những điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc

Ngƣời

giúp

sức

thực hiện tội phạm (Khoản 3, Điều 17 BLHS)

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

9. Che dấu TP và Không tố giác TP (Điều 18, 19, BLHS 2015):

CHE DẤU TỘI PHẠM

KHÔNG TỐ GIÁC TỘI PHẠM

Người nào không hứa hẹn trƣớc, nhƣng sau Người nào biết rõ tội phạm đang đƣợc

khi biết tội phạm đƣợc thực hiện đã che chuẩn bị, đang đƣợc thực hiện hoặc đã

giấu ngƣời phạm tội, dấu vết, tang vật của đƣợc thực hiện mà không tố giác, thì phải

tội phạm hoặc có hành vi khác cản trở việc chịu trách nhiệm hình sự về tội không tố giác

phát hiện, điều tra, xử lý ngƣời phạm tội, thì tội phạm trong những trường hợp quy định tại

phải chịu trách nhiệm hình sự về tội che giấu Điều 389 của Bộ luật này

tội phạm trong những trường hợp mà Bộ luật

này quy định.

Người che giấu tội phạm là ông, bà, cha, mẹ, Người không tố giác là ông, bà, cha, mẹ, con,

con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của

của ngƣời phạm tội không phải chịu trách ngƣời phạm tội/ Ngƣời bào chữa không phải

nhiệm hình sự theo quy định tại khoản 1 Điều chịu trách nhiệm theo quy định tại khoản 1

này, trừ trường hợp che giấu các tội xâm phạm Điều này, trừ trường hợp không tố giác các tội

an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt

trọng khác quy định tại Điều 389 của Bộ luật nghiêm trọng khác quy định tại Điều 389 của

này.

Bộ luật này

A.Luật hình sự

III. Bộ luật hình sự - Phần Chung

10. Những trƣờng hợp loại trừ TNHS:

Sự kiện bất ngờ

Tình trạng không có TNHS

Phòng vệ chính đáng

Tình thế cấp thiết

Gây thiệt hại trong khi bắt giữ ngƣời phạm tội

Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm áp dụng tiến bộ

KHKT&CN

Thi hành mệnh lệnh của ngƣời chỉ huy hoặc của cấp trên

Bài giảng Pháp luật đại cương - Bài 6, Phần a: Giới thiệu ngành luật hình sự, tố tụng hình sự - Hà Minh Ninh