Bài giảng Pháp luật đại cương - Bài 2: Những vấn đề cơ bản của pháp luật

9/3/2021

Sẽ học:

V. QUAN HỆ PHÁP LUẬT

1. Khái niệm, đặc điểm của QHPL

2. Thành phần của QHPL

3. Sự kiện pháp lý

Nội dung:

Đã học:

Bài 2.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

CỦA PHÁP LUẬT

(tiếp theo)

I. Nguồn gốc, khái niệm, bản chất của

pháp luật.

VI. Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp

lý

II. Thuộc tính của pháp luật.

VII. Thực hiện pháp luật

III. Hình thức của pháp luật và các

kiểu pháp luật

VIII. Ý thức pháp luật

TS. VŨ THỊ THÚY

KHOA LUẬT

IV. Hệ thống pháp luật

1

2

1. Khái niệm và đặc điểm của QHPL

Đặc điểm của QHPL (tt)

QHPL là quan hệ xã hội được pháp luật điều

chỉnh, trong đó các chủ thể có quyền và nghĩa vụ

nhất định và được Nhà nước đảm bảo thực

hiện.

QHPL là

QHXH có ý

chí của Nhà

nước hoặc

các bên

QHPL là quan

QHPL là QHXH

thuộc kiến trúc

thượng tầng và

phụ thuộc vào

cơ sở hạ tầng;

hệ mà các bên

có quyền, nghĩa

vụ pháp lý và

QHPL mang

tính giai

cấp.

được NN đảm

bảo thực hiện.

tham gia.

3

4

1

9/3/2021

2. Thành phần của QHPL

•Định nghĩa;

Chủ thể của QHPL là cá

nhân, tổ chức đáp ứng

được các điều kiện do NN

quy định cho mỗi loại

quan hệ PL và tham gia

vào QHPL đó.

2.1. Chủ thể

của QHPL

2.1. Chủ thể

của QHPL

2.2. Nội dung

của QHPL

2.3. Khách

thể của QHPL

5

6

• Năng lực chủ thể: là những điều kiện theo

QĐ của PL mà các cá nhân, tổ chức phải

đáp ứng để có thể trở thành chủ thể của

QHPL.

o Cá nhân: Công dân; Người

nước ngoài và người không

quốc tịch.

2.1. Chủ thể

của QHPL

(tt)

• Năng lực PL: là khả năng chủ thể được

hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ

theo quy định của PL.

Các loại chủ thể:

o Pháp nhân:

• Năng lực hành vi: là khả năng chủ thể

được NN thừa nhận, bằng hành vi của

chính mình xác lập và thực hiện các

quyền và nghĩa vụ pháp lý và độc lập

chịu trách nhiệm về hành vi đó.

o Các tổ chức khác: công ty hợp

danh…

7

8

2

9/3/2021

• Nội dung của QHPL: là quyền và nghĩa

vụ pháp lý của các bên tham gia quan

hệ pháp luật, được NN xác lập và bảo

đảm thực hiện.

•Định ngĩa:

2.2. Nội

dung của

QHPL

2.3. Khách

thể của

QHPL

Khách thể của QHPL là lợi ích

(vật chất, tinh thần…) mà các

chủ thể mong muốn đạt được

khi tham gia vào quan hệ PL.

• Quyền: là cách xử sự mà pháp luật cho

phép chủ thể tiến hành.

• Nghĩa vụ: là cách xử sự mà NN bắt buộc

chủ thể phải tiến hành nhằm đáp ứng

việc thực hiện quyền của chủ thể khác.

9

10

Bài tập:

•Định nghĩa:

Sự kiện pháp lý là điều kiện,

hoàn cảnh, tình huống của đời

sống thực tế mà sự xuất hiện

hay mất đi của chúng được

QPPL gắn với sự phát sinh,

thay đổi hoặc chấm dứt một

QHPL.

• A (30 tuổi) bán cho B (45 tuổi) một căn nhà 2 tầng có diện tích 100m2

với giá 2 tỷ đồng. Phương thức thanh toán là chuyển khoản vào ngày

27/8/2021. Ngày giao nhà là 27/8/2021.

• Hỏi: Anh (chị) hãy xác định:

• Chủ thể của QHPL trên?

• Nội dung của quan hệ pháp luật trên?

• Khách thể của quan hệ PL trên?

3. Sự kiện

pháp lý

11

12

3

9/3/2021

• Căn cứ vào số lượng các điều kiện,

hoàn cảnh làm phát sinh, thay đổi,

chấm dứt QHPL: SKPL giản đơn và

SKPL phức tạp.

Phân loại sự

kiện pháp lý:

• Căn cứ ý chí: sự biến PL và hành vi

PL.

• Căn cứ vào kết quả tác động của

sự kiện pháp lý đối với QHPL: sự

kiện pháp lý làm phát sinh, thay

đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật.

13

14

4

9/3/2021

Nội dung:

Đã học:

I. Nguồn gốc, khái niệm, bản chất của

pháp luật.

Sẽ học:

VI. VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ

TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

Bài 2. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

CỦA PHÁP LUẬT

II. Thuộc tính của pháp luật.

III. Hình thức của pháp luật và các

kiểu pháp luật

VII. Thực hiện pháp luật

(tiếp theo)

VIII. Ý thức pháp luật

IV. Hệ thống pháp luật

V. Quan hệ pháp luật

TS. VŨ THỊ THÚY - KHOA LUẬT

1

2

• Là hành vi xác định của chủ thể

1. Vi phạm pháp luật

• Định nghĩa:

(hành động hoặc không hành động).

VI. VI PHẠM

• Là hành vi trái PL

Dấu hiệu của

VPPL:

VPPL là hành vi trái pháp luật, có

lỗi, do chủ thể có năng lực trách

nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại

hoặc đe dọa xâm hại các QHXH

được PL bảo vệ.

PHÁP LUẬT –

TRÁCH NHIỆM

PHÁP LÝ

• Là hành vi xâm hại đến các QHXH

được PL bảo vệ.

• Là hành vi có lỗi của chủ thể.

• Là hành vi do chủ thể có năng lực

trách nhiệm pháp lý thực hiện.

3

4

1

9/3/2021

CẤU THÀNH CỦA VI PHẠM PHÁP LUẬT

Mặt khách

Khách thể

• Khác thể của VPPL: là các

QHXH được PL bảo vệ và bị

chủ thể xâm hại.

Cấu thành

của VPPL:

quan của vi

của vi phạm

phạm pháp

pháp luật

luật

Mặt chủ

Chủ thể của

quan của vi

vi phạm

phạm pháp

luật

pháp luật

5

6

Mặt khách quan của VPPL:

• Hành vi VPPL;

• Sự thiệt hại;

• MQH giữa hành vi trái pháp

luật và sự thiệt hại…

• Các biểu hiện khác của mặt

khách quan của VPPL: công cụ,

phương tiện VPPL, thời gian,

địa điểm, hoàn cảnh VPPL…

Chủ thể VPPL:

• Cá nhân có năng lực TNPL.

• Tổ chức có năng lực TNPL.

Cấu thành

của VPPL:

Cấu thành

của VPPL:

7

8

2

9/3/2021

• Trên đường chạy xe máy về quê nghỉ

Tết, A đã cho xe chạy quá tốc độ nên

không may tông vào B làm cho B bị chết

do chấn thương sọ não.

• Anh (chị) hãy xác định khách thể, chủ

thể, mặt khách quan và mặt chủ quan

của hành vi VPPL trong trường hợp

trên.

Mặt chủ quan của VPPL:

• Lỗi (cố ý, vô ý)

Cấu thành

của VPPL:

Bài tập:

• Động cơ VPPL

• Mục đích của VPPL.

9

10

• Định nghĩa:

•VPPL hình sự

•VPPL dân sự

•VPPL hành chính

•VPPL kỷ luật

TNPL là một loại QHPL đặc biệt

giữa NN và chủ thể VPPL, trong đó

chủ thể VPPL phải gánh chịu các

hậu quả bất lợi, các biện pháp

cưỡng chế được quy định trong

phần chế tài của QPPL.

Phân loại

phạm pháp

luật (tt)

2. Trách

nhiệm pháp lý

11

12

3

9/3/2021

• Cơ sở thực tế của TNPL: là hành vi vi

2. Trách nhiệm pháp lý (tt)

phạm PL.

• Cơ sở pháp lý của TNPL: là các văn bản

áp dụng pháp luật có hiệu lực của chủ

thể có thẩm quyền.

• TNPL liên quan mật thiết với cưỡng chế

Nhà nước: TNPL mang tính cưỡng chế

Nhà nước.

Phân loại TNPL:

Phân loại VPPL:

Đặc điểm của

TNPL:

• Trách nhiệm hình sự:

• Trách nhiệm dân sự:

• Trách nhiệm hành chính:

• Trách nhiệm kỷ luật:

• VPPL hình sự

• VPPL dân sự

• VPPL hành chính

• VPPL kỷ luật

Tuy nhiên, một số biện pháp cưỡng chế

NN không phải là TNPL như trưng thu,

trưng dụng tài sản; cách ly người mắc

bệnh truyền nhiễm; giải tỏa mặt bằng xây

công viên…

13

14

Xin chân thành cảm ơn!

15

4

9/3/2021

Nội dung:

Đã học:

Bài 2.

I. Nguồn gốc, khái niệm, bản chất của

pháp luật.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

CỦA PHÁP LUẬT

Sẽ học:

II. Thuộc tính của pháp luật.

(tiếp theo)

VII. THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VIII. Ý THỨC PHÁP LUẬT

III. Hình thức của pháp luật và các kiểu

pháp luật

IV. Hệ thống pháp luật

TS. VŨ THỊ THÚY - KHOA LUẬT

V. Quan hệ pháp luật

VI. Vi phạm pháp luật và trách nhiệm

pháp lý

1

2

Các hình thức thực hiện

pháp luật

• Thực hiện pháp luật là quá trình

hoạt động có mục đích làm cho

những quy định của pháp luật đi

vào cuộc sống, trở thành các hành

vi thực tế hợp pháp của các chủ

thể pháp luật.

VII. Thực

hiện pháp

luật

Tuân thủ

pháp luật

Thi hành

pháp luật

Sử dụng

pháp luật

Áp dụng

pháp luật

3

4

1

9/3/2021

Các trường hợp áp dụng pháp luật

• là hoạt động mang tính tổ chức,

thể hiện quyền lực nhà nước,

được thực hiện thông qua các cơ

quan Nhà nước có thẩm quyền,

người có thẩm quyền hoặc các tổ

chức xã hội khi được Nhà nước

trao quyền, nhằm cá biệt hóa các

quy phạm pháp luật vào các

Nhà nước thấy cần

thiết phải tham gia

để kiểm tra, giám

sát hoạt động của

các chủ thể QHPL;

Nhà nước xác nhận

sự tồn tại hay không

tồn tại của một sự

việc

Có tranh

chấp về

Quyền và nghĩa

vụ của các chủ

thể không mặc

nhiên phát sinh,

thay đổi, chấm

dứt nếu thiếu sự

can thiệp của

Áp dụng

pháp luật:

quyền và

nghĩa vụ mà

các chủ thể

không tự

giải quyết

được

Có hành vi

vi phạm

pháp luật

trường hợp cụ thể đối với cá nhân,

tổ chức nhất định.

Nhà nước.

5

6

Đặc điểm của văn bản áp dụng pháp luật

Đặc điểm của áp dụng pháp luật

Do cơ

quan/người có

Có tính cá

biệt, áp

dụng 1 lần

đối với chủ

thể nhất

định trong

trường hợp

cụ thể

Phải

hợp

pháp và

phù hợp

với thực

tế

Là hoạt

động điều

chỉnh cá biệt

đối với các

quan hệ xã

hội cụ thể

Mang tính

tổ chức, thể

hiện quyền

lực Nhà

Có hình

thức, thủ

tục chặt chẽ

do pháp luật

quy định

thẩm quyền

ADPL ban hành

và được đảm

bảo thực hiện

bằng BP cưỡng

chế NN

Hình

Có tính sáng

thức: bản

án, quyết

định,…

tạo

nước

7

8

2

9/3/2021

Là tổng thể những học thuyết, tư

tưởng, tình cảm của con người thể

hiện thái độ, sự đánh giá về tính công

bằng hay không công bằng, đúng đắn

hay không đúng đắn của pháp luật

hiện hành, pháp luật trong quá khứ và

pháp luật cần phải có; tính hợp pháp

hay không hợp pháp trong cách xử

sự của con người, trong hoạt động

của các cơ quan, tổ chức.

Cấu trúc của ý thức pháp luật

VIII. Ý thức

pháp luật

Tâm lý pháp luật: là thể

Tư tưởng pháp luật: là

tổng thể những tư

tưởng, quan điểm,

hiện qua thái độ, tình

cảm, tâm trạng, xúc

cảm đối với pháp luật

và các hiện tượng pháp

lý khác

phạm trù, khái niệm,

học thuyết về pháp luật

9

10

Các biện pháp nâng cao ý thức pháp luật

Đặc điểm của ý

thức pháp luật

Thực hiện tốt

công tác giáo

dục pháp luật

thông qua

hoạt động

phổ biến,

Đẩy mạnh

hoạt động xây

dựng pháp

Thường xuyên

thanh tra,

kiểm tra, giám

sát việc thực

hiện pháp

luật

Đẩy mạnh

hoạt động

phổ biến và

giáo dục pháp

luật

Chịu sự quy định của tồn

tại xã hội, có tính độc lập

tương đối

Là hiện tượng mang tính

giai cấp

luật với sự

tham gia rộng

rãi của các tổ

chức, cá nhân

tuyên truyền,

giải thích

pháp luật

11

12

3

9/3/2021

Xin chân thành cảm ơn!

13

4

Bài giảng Pháp luật đại cương - Bài 2: Những vấn đề cơ bản của pháp luật - Vũ Thị Thúy