Thực trạng đánh giá tác động của chính sách trong xây dựng luật ở nước ta và một số kiến nghị
CHÍNH SÁCH
THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH sÁCH
TRONG XÂY DỰNG LUẬT Ở NƯỚC TA VÀ MỘT sỐ KIếN NGHỊ
NCS. ThS. Lê Tuấn Phong
Văn phòng Bộ Tư pháp
Thông tin bài viết:
Từ khóa: Chính sách, đánh giá tác
động của chính sách.
Tóm tắt:
Đánh giá tác động của chính sách trong xây dựng luật là hoạt động
rất quan trọng để bảo đảm chất lượng của các dự án luật, đặc biệt là
tính khả thi của các quy định, phù hợp với mục tiêu giải quyết những
vấn đề đặt ra của thực tiễn. Trong phạm vi bài viết này, tác giả phân
tích quy định của pháp luật về nội dung, chủ thể, phương pháp, tiêu
chí và điều kiện kinh phí cho công tác đánh giá tác động của chính
sách trong xây dựng luật; khảo sát, tổng hợp tình hình thực tế thông
qua 37 báo cáo đánh giá tác động của chính sách trong các đề nghị
xây dựng luật từ năm 2017 đến nay và đưa ra một số kiến nghị.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 14/09/2020
: 22/09/2020
: 25/09/2020
Article Infomation:
Key words: Policy; Policy impact
assessments
Abstract:
Assessments of the impacts of policies in law formulation is a very
important activity to ensure the quality of law projects, especially the
feasibility of regulations, in line with the goal of solving problems in
practices. In the scope of this article, the author provides analysis of
the law provisions on content, subjects, methods, criteria and funding
conditions for the impact assessment of policies in law formulation;
survey and consodilation of the actual situation through 37 reports on
policy impact assessments in the proposals for law making from 2017
up to now and also a number of recommendations.
Article History:
Received
Edited
Approved
: 14 Sep. 2020
: 22 Sep. 2020
: 25 Sep. 2020
1. Thực trạng quy định của pháp luật về
đánh giá tác động của chính sách trong
xây dựng luật
Đánh giá tác động của chính sách được
hiểu là phân tích những ảnh hưởng của chính
sách đối với đời sống kinh tế - xã hội, cụ thể
hơn là đối với các đối tượng chịu sự tác động
của chính sách. Đánh giá tác động của chính
sách nói chung thường được thực hiện ở cả
hai giai đoạn: Trước khi chính sách được ban
hành (đánh giá sự cần thiết, dự báo những
ảnh hưởng tích cực/tiêu cực nếu chính sách
được thực thi...); và sau khi chính sách đã
được ban hành và đi vào cuộc sống (đánh giá
kết quả, hiệu quả của chính sách trong thực
tiễn thi hành).
Khi đề cập đến đánh giá tác động của
chính sách trong xây dựng luật là chủ yếu đề
cập đến dự báo tác động của chính sách nếu
được luật hóa thì sẽ ảnh hưởng như thế nào
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
43
Số 23 (423) - T12/2020
CHÍNH SÁCH
đến các đối tượng chịu sự tác động, cũng
như tác động ra sao đến chủ thể (cơ quan nhà
nước) chịu trách nhiệm tổ chức thi hành.
1.1. Đối với nội dung, chủ thể, phương
pháp và tiêu chí đánh giá
Pháp luật hiện hành, cụ thể là Điều 35
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật
năm 2015 (Luật Ban hành VBQPPL năm
2015) và Điều 6, 7 và Điều 8 Nghị định số
34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/2016 của Chính
phủ (Nghị định số 34) quy định chi tiết một
số điều và biện pháp thi hành Luật Ban hành
VBQPPL năm 2015 quy định liên quan đến
đánh giá tác động của chính sách, cụ thể như
sau:
(v) Tác động đối với hệ thống pháp luật
được đánh giá trên cơ sở phân tích, dự báo
khả năng về thi hành và tuân thủ của các cơ
quan, tổ chức, cá nhân, tác động đối với tổ
chức bộ máy nhà nước, khả năng thi hành và
tuân thủ của Việt Nam đối với các điều ước
quốc tế.
- Về chủ thể đánh giá:
Hoạt động đánh giá tác động của chính
sách trong xây dựng luật được thực hiện bởi
cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội lập đề
nghị xây dựng luật. Trường hợp đề nghị xây
dựng luật do đại biểu Quốc hội lập thì đại
biểu có thể đề nghị Văn phòng Quốc hội,
Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội, Viện
Nghiên cứu lập pháp hỗ trợ thực hiện đánh
giá tác động của chính sách.
- Về các nội dung (lĩnh vực) cần đánh
giá:
Trong quá trình soạn thảo, thẩm định,
thẩm tra, xem xét, cho ý kiến về dự án luật,
nếu có chính sách mới được đề xuất thì cơ
quan đề xuất chính sách đó có trách nhiệm
đánh giá tác động của chính sách.
(i) Tác động về kinh tế được đánh giá
trên cơ sở phân tích chi phí và lợi ích đối với
một hoặc một số nội dung về sản xuất, kinh
doanh, tiêu dùng, môi trường đầu tư và kinh
doanh, khả năng cạnh tranh của doanh
nghiệp, tổ chức và cá nhân, cơ cấu phát triển
kinh tế của quốc gia hoặc địa phương, chi
tiêu công, đầu tư công và các vấn đề khác có
liên quan đến kinh tế;
(ii) Tác động về xã hội của chính sách
được đánh giá trên cơ sở phân tích, dự báo
tác động đối với một hoặc một số nội dung
về dân số, việc làm, tài sản, sức khỏe, môi
trường, y tế, giáo dục, đi lại, giảm nghèo, giá
trị văn hóa truyền thống, gắn kết cộng đồng,
xã hội và các vấn đề khác có liên quan đến
xã hội;
(iii) Tác động về giới của chính sách
(nếu có) được đánh giá trên cơ sở phân tích,
dự báo các tác động kinh tế, xã hội liên quan
đến cơ hội, điều kiện, năng lực thực hiện và
thụ hưởng các quyền, lợi ích của mỗi giới;
(iv) Tác động của thủ tục hành chính
(nếu có) được đánh giá trên cơ sở phân tích,
dự báo về sự cần thiết, tính hợp pháp, tính
hợp lý và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính
để thực hiện chính sách;
- Về phương pháp đánh giá:
Điều 7 Nghị định số 34 quy định: Tác
động của chính sách được đánh giá theo
phương pháp định lượng, phương pháp định
tính. Trong trường hợp không thể áp dụng
phương pháp định lượng thì trong báo cáo
đánh giá tác động của chính sách phải nêu
rõ lý do.
- Về tiêu chí đánh giá:
Mặc dù Nghị định số 34 đã quy định
đánh giá tác động của chính sách theo 5 nội
dung nêu trên, nhưng đến nay vẫn chưa có
văn bản nào xác định cụ thể về các tiêu chí
chi tiết để đánh giá tác động của chính sách
đối với kinh tế, xã hội, giới, hệ thống pháp
luật.
Đối với đánh giá tác động về thủ tục
hành chính, trước Luật Ban hành VBQPPL
năm 2015 và Nghị định số 34 đã có những
quy định khá cụ thể cho nội dung này. Điều
10 Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày
08/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát thủ
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
44
Số 23 (423) - T12/2020
CHÍNH SÁCH
tục hành chính quy định việc đánh giá tác
động được thực hiện theo 04 tiêu chí: sự cần
thiết, tính hợp lý, tính hợp pháp và tính hiệu
quả của thủ tục hành chính. Bộ trưởng Bộ
Tư pháp cũng đã ban hành Thông tư số
07/2014/TT-BTP ngày 24/02/2014 hướng
dẫn việc đánh giá tác động của thủ tục hành
chính và rà soát, đánh giá thủ tục hành chính.
1.2. Về kinh phí bảo đảm cho công tác
đánh giá tác động của chính sách
Điểm c khoản 3 Điều 4 Thông tư số
338/2016/TT-BTC ngày 28/12/2016 của Bộ
trưởng Bộ Tài chính quy định lập dự toán,
quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân
sách nhà nước bảo đảm cho công tác xây
dựng văn bản quy phạm pháp luật và hoàn
thiện hệ thống pháp luật quy định: “Báo cáo
đánh giá tác động của chính sách hoặc báo
cáo đánh giá tác động của văn bản: Đối với
luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội,
nghị quyết, nghị quyết liên tịch của Ủy ban
thường vụ Quốc hội: mức chi 8.000.000
đồng/báo cáo”.
2. Thực trạng thi hành các quy định của
pháp luật về đánh giá tác động của chính
sách trong xây dựng luật
Mặc dù đã có một số quy định bước đầu
về đánh giá tác động của chính sách trong
xây dựng luật nói chung và quy định khá cụ
thể về đánh giá tác động của thủ tục hành
chính, nhưng theo đánh giá chung thì kết quả
triển khai trong thực tế lại chưa được như
mong muốn.
của chính sách thực hiện đánh giá đầy đủ 05
nội dung đánh giá về kinh tế, xã hội, giới,
thủ tục hành chính và hệ thống pháp luật
(không tính những báo cáo nêu không có tác
động về giới/thủ tục hành chính).
Kết quả đến nay:
- Có 16/37 luật đã được Quốc hội thông
qua; trong đó có 02 luật mở rộng phạm vi so
với khi lập đề nghị xây dựng luật (từ sửa đổi,
bổ sung một số điều sang sửa đổi toàn diện
luật).
- Có 06/37 luật đã được Quốc hội cho ý
kiến lần 1; trong đó có 01 luật được yêu cầu
mở rộng phạm vi so với khi lập đề nghị xây
dựng luật (từ sửa đổi, bổ sung một số điều
sang sửa đổi toàn diện luật).
- Có 9/37 luật đã được Quốc hội đưa vào
Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm
2021; 02 dự án khác đang được Chính phủ
đề nghị Quốc hội đưa vào Chương trình xây
dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội năm
2021.
- Có 03/37 luật phải đưa ra khỏi Chương
trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội
để tiếp tục nghiên cứu.
- Có 01/37 đề nghị xây dựng luật chưa
được đưa vào Chương trình xây dựng luật,
pháp lệnh của Quốc hội.
2.2. Về chất lượng đánh giá
Theo nhận định chung của tác giả, hầu
hết báo cáo đánh giá tác động của chính sách
còn sơ sài, chất lượng thấp. Qua rà soát các
báo cáo, tác giả có một số nhận xét cụ thể
như sau:
- Thứ nhất, việc xác định “chính sách”
còn lúng túng (số lượng chính sách, tên gọi
chính sách; xác định vấn đề, mục tiêu chính
sách…).
- Thứ hai, về các nội dung đánh giá: Còn
khó khăn, lúng túng khi đánh giá tác động
từng nội dung cụ thể, nhất là tác động về giới
và tác động về thủ tục hành chính. Qua khảo
sát cho thấy, nhiều báo cáo đánh giá tác động
Để làm rõ hơn thực tế hoạt động đánh
giá tác động của chính sách trong xây dựng
luật, chúng tôi đã rà soát, phân tích 37 báo
cáo đánh giá tác động của chính sách trong
các đề nghị xây dựng luật từ đầu năm 2017
đến nay (tháng 8/2020). Kết quả cho thấy:
2.1. Về hình thức
- Tất cả 37/37 hồ sơ đề nghị xây dựng
luật đều có báo cáo đánh giá tác động của
chính sách.
- Có 13/37 báo cáo đánh giá tác động
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
45
Số 23 (423) - T12/2020
CHÍNH SÁCH
các luật nêu là “Không có tác động về giới”
(17/37 báo cáo), thậm chí không đề cập đến
tác động về giới (06/37 báo cáo); khá nhiều
báo cáo cũng nêu “không có tác động về thủ
tục hành chính” hoặc không đề cập đến nội
dung này (10/37 báo cáo). Bên cạnh đó, có
báo cáo không nêu cụ thể từng nội dung
đánh giá hoặc gộp chung nội dung kinh tế
với nội dung xã hội.
sách (nhiều dự án có báo cáo đánh giá tác
động của chính sách sơ sài nhưng vẫn được
thông qua, thậm chí thông qua với tỷ lệ cao).
Hoặc, cũng có thể hiểu là báo cáo đánh giá
tác động của chính sách có chất lượng tốt
hay không cũng không có giá trị gì nhiều (vì
luật vẫn được thông qua) và báo cáo này chỉ
mang tính hình thức, “cho đủ hồ sơ” (Chi tiết
xin xem Bảng tổng hợp khảo sát).
- Thứ ba, về phương pháp đánh giá: Các
báo cáo chủ yếu hoặc chỉ thực hiện đánh giá
định tính (22/37 báo cáo); chỉ có 07/37 báo
cáo sử dụng khá nhiều số liệu khi đánh giá;
còn lại 08/37 báo cáo có sử dụng số liệu khi
đánh giá tác động về kinh tế/thủ tục hành
chính.
3. Một số kiến nghị
Để nâng cao hiệu quả hoạt động đánh
giá tác động của chính sách trong xây dựng
luật thời gian tới, chúng tôi có một số kiến
nghị sau:
Thứ nhất, sửa đổi Nghị định số 34 theo
hướng sau:
Thực tế cho thấy, trong khi các dự án
luật về vực lĩnh xã hội (do Bộ Lao động,
Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế chủ trì xây
dựng) sử dụng khá nhiều số liệu khi đánh
giá, thì các dự án luật về lĩnh vực kinh tế (do
Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng) lại
có rất ít số liệu, kể cả khi đánh giá tác động
về nội dung kinh tế, mà lẽ ra đây là điều bắt
buộc, không thể thiếu.
- Thứ tư, Điều 7 Nghị định 34 quy định
phương pháp đánh giá tác động của chính
sách yêu cầu: “Tác động của chính sách
được đánh giá theo phương pháp định
lượng, phương pháp định tính. Trong trường
hợp không thể áp dụng phương pháp định
lượng thì trong báo cáo đánh giá tác động
của chính sách phải nêu rõ lý do”. Tuy
nhiên, trên thực tế, chưa thấy báo cáo nào
nêu lý do khi không đánh giá tác động của
chính sách bằng phương pháp định lượng.
- Thứ năm, từ kết quả phân tích 37 báo
cáo đánh giá tác động (BC ĐGTĐ) của
chính sách nêu trên, có thể đưa ra nhận xét:
Khi thẩm định đề nghị/dự án luật, thẩm tra
dự án luật và xem xét, thông qua các dự án
luật, cơ quan thẩm định, cơ quan thẩm tra và
đại biểu Quốc hội chưa thực sự coi trọng
xem xét báo cáo đánh giá tác động của chính
Một là, sửa đổi nội dung (phương diện)
đánh giá. Đây là một trong những quy định
quan trọng nhất về đánh giá tác động của
chính sách, nhưng quy định hiện nay về 05
nội dung đánh giá (kinh tế, xã hội, giới, thủ
tục hành chính và hệ thống pháp luật), một
mặt, còn quá rộng (chung chung); mặt khác,
còn có sự trùng lặp trong nội hàm của các
nội dung cần đánh giá (như giữa đánh giá về
thủ tục hành chính với đánh giá về nội dung
kinh tế; đánh giá nội dung về giới với đánh
giá về xã hội, kinh tế).
Nghị định cần chia các nội dung đánh
giá thành 02 phương diện: “Kinh tế” và “Xã
hội”. Mỗi phương diện cần được chia nhỏ
thành các nội dung cụ thể hơn, như: tác động
về mặt kinh tế đối với mỗi giới, tác động về
mặt kinh tế đối với thủ tục hành chính, tác
động về mặt kinh tế đối với việc tổ chức thi
hành pháp luật, tác động về môi trường đầu
tư và kinh doanh…; tác động về mặt xã hội
đối với mỗi giới, tác động về mặt xã hội đối
với thủ tục hành chính, tác động về mặt xã
hội đối với việc tổ chức thi hành pháp luật,
tác động về việc làm; tác động về môi
trường; tác động về tính ổn định của hệ
thống pháp luật…
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
46
Số 23 (423) - T12/2020
4 trang
15000
Free
Bạn đang xem tài liệu "Thực trạng đánh giá tác động của chính sách trong xây dựng luật ở nước ta và một số kiến nghị", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- thuc_trang_danh_gia_tac_dong_cua_chinh_sach_trong_xay_dung_l.pdf
