Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến điều tra vụ án xâm phạm an ninh quốc gia có yếu tố nước ngoài
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT...
LIÊN QUAN ĐẾN ĐIỀU TRA VỤ ÁN XÂM PHẠM
AN NINH QUỐC GIA CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
LÊ MINH PHƯƠNG*
Việc tiến hành các hoạt động điều tra vụ án xâm phạm an ninh quốc gia (ANQG) có
yếu tố nước ngoài phải tuân thủ theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc
tế, những điều ước và thoả thuận mà Việt Nam tham gia ký kết hoặc là thành viên. Bài
viết đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến điều tra vụ
án xâm phạm ANQG có yếu tố nước ngoài trong thời gian tới.
Từ khóa: Pháp luật, điều tra, vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, yếu tố nước ngoài.
Ngày nhận bài: 15/11/2020; Biên tập xong: 23/11/2020; Duyệt đăng: 23/11/2020
The investigation of cases of national security infringement involving foreign elements
must comply with the provisions of Vietnamese law and international laws as well as treaties
andagreementsthatVietnamsignsorbeamember.Thearticleproposessomerecommendations
to perfect legal provisions related to the investigation of these cases in upcoming time.
Keywords: Law, investigation, national security infringement case, foreign elements.
rong bối cảnh mở cửa, hội nhập và tính chất nguy hiểm. Từ năm 2004 đến
quốc tế của Việt Nam hiện nay, nay, lực lượng An ninh điều tra (ANĐT)
T
những tác động từ yếu tố bên
các cấp đã thụ lý điều tra 260 vụ án với
ngoài làm cho nhiệm vụ bảo vệ ANQG, 860 bị can phạm tội xâm phạm ANQG có
yếu tố nước ngoài1. Nhìn chung, trong quá
trình điều tra vụ án xâm phạm ANQG có
yếu tố nước ngoài, chủ thể điều tra đã nắm
vững và tuân thủ đúng các quy định của
pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc
tế đa phương, song phương, Hiệp định
tương trợ tư pháp, dẫn độ mà Việt Nam là
thành viên; đồng thời vận dụng linh hoạt
các hoạt động điều tra, khởi tố, xử lý vụ
án bảo đảm chủ quyền, lợi ích quốc gia,
bảo đảm lợi ích dân tộc với lợi ích quốc tế,
quyền và lợi ích chính đáng của công dân,
không ảnh hưởng đến quan hệ đối ngoại
với các nước. Những quy định của pháp
luật hiện hành là cơ sở pháp lý quan trọng,
cần phải tiếp tục bổ sung, hoàn thiện để
nâng cao hiệu quả công tác điều tra vụ án
xâm phạm ANQG có yếu tố nước ngoài.
bảo đảm trật tự an toàn xã hội có những
khó khăn, phức tạp. Việt Nam đã là thành
viên của nhiều công ước, điều ước, thoả
thuận quốc tế nói chung và lĩnh vực tư
pháp hình sự nói riêng. Trên lĩnh vực bảo
vệ ANQG và bảo đảm trật tự, an toàn xã
hội ở nước ta đã xuất hiện nhiều loại tội
phạm với phương thức, thủ đoạn mới,
nhất là tội phạm có tổ chức, xuyên quốc
gia, tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội
phạm có yếu tố nước ngoài đang có chiều
hướng gia tăng, trong đó có nhóm các tội
xâm phạm ANQG. Thực tiễn cho thấy
các vụ án xâm phạm ANQG có đối tượng
phạm tội là người nước ngoài, người Việt
Nam có quốc tịch nước ngoài hoặc đối
tượng phạm tội là người Việt Nam nhưng
đang ở nước ngoài, người tham gia tố
tụng liên quan đến nước ngoài, tiền hoặc
tài sản liên quan đến vụ án ở nước ngoài
hoặc có sự can thiệp của cá nhân, tổ chức
* Giảng viên, Học viện An ninh nhân dân
1ꢀ Xem: Các báo cáo năm của Cục ANĐT Bộ Công
an về tình hình công tác bắt giữ, điều tra, xử lý các
nước ngoài ngày càng gia tăng về số vụ vụ án (2004 – 6/2020)
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 15
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT...
1. Quan điểm về yếu tố nước ngoài ích hợp pháp của người nước ngoài, cơ
theo quy định của pháp luật hiện hành
quan, tổ chức nước ngoài, chi nhánh,
văn phòng đại diện của cơ quan, tổ chức
nước ngoài, tổ chức quốc tế, cơ quan đại
diện của tổ chức quốc tế tại Việt Nam.
Theo đó, vụ án hành chính có yếu tố
nước ngoài là vụ án hành chính thuộc
một trong các trường hợp: Có đương sự
là người nước ngoài, cơ quan, tổ chức
nước ngoài, chi nhánh, văn phòng đại
diện của cơ quan, tổ chức nước ngoài,
tổ chức quốc tế, cơ quan đại diện của tổ
chức quốc tế tại Việt Nam; Có đương
sự là công dân Việt Nam cư trú ở nước
ngoài; Việc xác lập, thay đổi hoặc chấm
dứt quan hệ pháp luật hành chính đó
xảy ra ở nước ngoài; Có liên quan đến
tài sản ở nước ngoài.2
Yếu tố nước ngoài là thuật ngữ của
tư pháp quốc tế dùng để chỉ những yếu
tố cấu thành của quan hệ pháp luật mà
những yếu tố đó có liên quan đến nước
ngoài. Yếu tố nước ngoài phát sinh trong
những mối quan hệ hình sự, dân sự, hành
chính, kinh tế... và đã được một số ngành
luật đề cập đến.
- Quan điểm về yếu tố nước ngoài được
thể hiện trong các văn bản quy phạm pháp
luật dân sự, tố tụng hành chính
Theo quy định tại khoản 2 Điều 663 Bộ
luật dân sự (BLDS)năm 2015, quan hệ dân
sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự
thuộc một trong các trường hợp sau đây:
Có ít nhất một trong các bên tham gia là
cá nhân, pháp nhân nước ngoài; Các bên
tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp
nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay
đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó
xảy ra tại nước ngoài; Các bên tham gia
đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt
Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân
sự đó ở nước ngoài. BLDS năm 2015 đã
có sự thay đổi về chủ thể có yếu tố nước
ngoài trong quan hệ dân sự khi không
thừa nhận yếu tố nước ngoài khi có một
bên tham gia quan hệ là người Việt Nam
định cư ở nước ngoài như quy định tại
Điều 768 BLDS năm 2005 và mở rộng yếu
tố nước ngoài không chỉ là tài sản tranh
chấp ở nước ngoài mà chỉ cần đối tượng
của quan hệ ở nước ngoài (bao gồm tài
sản, công việc phải làm...).
Như vậy, quan hệ có yếu tố nước ngoài
là quan hệ dân sự được xác định dựa trên
đặc điểm nơi cư trú của các chủ thể, nơi
ban hành quyết định dân sự, hành chính;
nơi có đối tượng tranh chấp và xảy ra các
sự kiện pháp lý liên quan...
- Quan điểm tiếp cận yếu tố nước ngoài
dưới góc độ pháp lý hình sự
Điều 5 Bộ luật hình sự (BLHS) năm
2015 quy định đối với người nước ngoài
phạm tội trên lãnh thổ nước Cộng hoà xã
hội chủ nghĩa Việt Nam thuộc đối tượng
được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao
hoặc lãnh sự theo pháp luật Việt Nam,
theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là
thành viên theo tập quán quốc tế. Ngoài
ra, trường hợp người nước ngoài, pháp
nhân thương mại nước ngoài phạm tội ở
lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam có thể bị truy cứu trách nhiệm
hình sự trong một số trường hợp theo quy
định của BLHS.3 Như vậy, pháp luật hình
sự không quy định cụ thể thế nào là yếu
tố nước ngoài nhưng có thể hiểu, yếu tố
Luật Tố tụng hành chính năm 2015
bổ sung một Chương mới là Chương
XVIII gồm 11 điều (từ Điều 298 đến
Điều 308) về Thủ tục giải quyết vụ án
hành chính có yếu tố nước ngoài. Việc
bổ sung Chương mới này nhằm thể chế
hoá chủ trương của Đảng và Nhà nước
về hội nhập quốc tế, tạo cơ chế pháp lý
bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công
2ꢀ Xem Khoản 2, Điều 298 Luật Tố tụng hành chính
năm 2015
3ꢀ Xem Điều 6 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi,
dân Việt Nam ở nước ngoài, quyền, lợi bổ sung năm 2017)
16 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
LÊ MINH PHƯƠNG
nước ngoài được xác định trên khía cạnh BLTTHS năm 2015. Tuy vậy, do đặc điểm
chủ thể thực hiện và địa điểm thực hiện loại án có liên quan đến yếu tố nước ngoài
tội phạm về phạm vi lãnh thổ.
nên những nội dung này cũng cần tập
trung làm rõ một số mặt sau:
Pháp luật tố tụng hình sự quy định
Cơ quan điều tra cấp tỉnh điều tra vụ
án hình sự về những tội phạm thuộc
thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân
cấp tỉnh hoặc những vụ án thuộc thẩm
quyền điều tra của Cơ quan điều tra cấp
huyện xảy ra trên địa bàn nhiều huyện,
quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành
phố thuộc thành phố trực thuộc trung
ương, phạm tội có tổ chức hoặc có yếu
tố nước ngoài nếu xét thấy cần trực tiếp
điều tra.4 Trong điểm này, các nhà làm
luật nêu vấn đề vụ án hình sự có yếu tố
nước ngoài nhưng chưa quy định cụ thể
nội hàm khái niệm yếu tố nước ngoài.
Hơn nữa, điểm b, khoản 2, Điều 268 Bộ
luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015
quy định Toà án nhân dân cấp tỉnh và
Toà án quân sự cấp quân khu xét xử
sơ thẩm vụ án hình sự có bị cáo, bị hại,
đương sự ở nước ngoài hoặc tài sản có
liên quan đến vụ án ở nước ngoài.
Như vậy, thông qua các quy định của
BLTTHS năm 2015, có thể hiểu yếu tố nước
ngoài gồm: (1) Người Việt Nam phạm tội
ở nước ngoài nếu xét xử tại Việt Nam; (2)
Vụ án hình sự có bị cáo, bị hại, đương sự
ở nước ngoài hoặc tài sản có liên quan đến
vụ án ở nước ngoài.
2. Nội dung cần làm rõ trong quá
trình điều tra vụ án xâm phạm an ninh
quốc gia có yếu tố nước ngoài
- Một là, do việc xử lý các vụ án xâm
phạm ANQG có yếu tố nước ngoài có ảnh
hưởng trực tiếp đến mối quan hệ hợp tác
của Việt Nam và nước ngoài nên đòi hỏi
Cơ quan ANĐT phải linh hoạt trong việc
định tội danh để khởi tố vụ án, khởi tố
bị can. Chính vì vậy, ngoài bản chất hành
vi phạm tội đã cấu thành tội xâm phạm
ANQG, Cơ quan ANĐT cần nghiên cứu,
xác minh hành vi đó có những đặc điểm
của các yếu tố cấu thành một hoặc một số
tội phạm thông thường hay không.
Bên cạnh đó, Cơ quan ANĐT cần xác
minh hành vi đối tượng đã thực hiện
trong mối liên hệ với quy định của pháp
luật Việt Nam, pháp luật quốc tế để từ đó
đề xuất hướng xử lý liên quan đến thẩm
quyền điều tra; hậu quả tác hại; khả năng
can thiệp của cá nhân, tổ chức nước ngoài
về tiền, tài sản, phương tiện, công cụ
phạm tội; phương pháp, thủ đoạn thực
hiện hành vi phạm tội... Đồng thời, Cơ
quan ANĐT cần chú ý làm rõ xem thời
điểm thực hiện hành vi phạm tội có diễn
ra sự kiện nào liên quan đến quan hệ
ngoại giao giữa Việt Nam và nước ngoài
không; địa điểm diễn ra hành vi phạm
tội ở trong nước, ngoài nước, hay nhiều
quốc gia khác nhau. Việc này giúp Cơ
quan ANĐT đưa ra được các biện pháp
xử lý đúng đắn, không gây ảnh hưởng
đến quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam
và các nước.
Về bản chất, quá trình điều tra vụ án
xâm phạm ANQG có yếu tố nước ngoài
là quá trình Cơ quan ANĐT tiến hành các
hoạt động được quy định trong BLTTHS
để xác định những nội dung cần chứng
minh, làm rõ. Những nội dung này về cơ
bản giống như những nội dung cần chứng
minh, làm rõ được quy định tại Điều 85
- Hai là, phải làm rõ mục đích hoạt
động phạm tội chính của bị can là chống
Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam. Tuy nhiên, động cơ phạm tội
thường khá đa dạng. Trong nhiều vụ án,
ngoài động cơ có tính chính trị, các đối
tượng còn có những động cơ khác nhau
như được nhận tài trợ, được bảo lãnh ra
nước ngoài...
4ꢀ
Xem: Điểm b, Khoản 5, Điều 163 BLTTHS
năm 2015
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 17
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT...
- Ba là, cần tập trung làm rõ nhân chính quyền nước Cộng hoà xã hội chủ
thân đối tượng thực hiện hành vi phạm nghĩa Việt Nam. Trên mặt trận ngoại giao,
tội: quốc tịch đối tượng có một hay việc nắm bắt được những thông tin về sự
nhiều quốc tịch, có còn quốc tịch Việt can thiệp của nước ngoài vào Việt Nam
Nam hay không; trình độ học vấn, hoàn cũng là một trong những vũ khí giúp
cảnh gia đình, nghề nghiệp, quá trình chúng ta tính toán hợp lý trong quá trình
học tập, công tác; những hành vi chống ký kết các thoả thuận song phương cũng
đối và những khúc mắc cá nhân trong như đa phương. Vì vậy, trong quá trình
quá khứ; đặc biệt cần phải xác minh mối điều tra vụ án xâm phạm ANQG có yếu
quan hệ của đối tượng với các cá nhân, tố nước ngoài, Cơ quan ANĐT cần làm rõ
tổ chức nước ngoài... Trong trường hợp mối liên hệ giữa đối tượng phạm tội và cơ
người phạm tội là người mang quốc tịch quan, tổ chức nước ngoài; lý do can thiệp
nước ngoài thì phải xác định đối tượng của nước ngoài...
có được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ
về ngoại giao, lãnh sự hay không.
Ngoài những nội dung trên, Cơ quan
ANĐT cũng cần làm rõ những tình tiết
- Bốn là, phải làm rõ mối liên hệ, liên khác có ý nghĩa trong điều tra vụ án xâm
kết với các tổ chức phản động lưu vong; phạm ANQG có yếu tố nước ngoài như:
thái độ cộng đồng người Việt Nam ở nước Mối quan hệ giữa các đối tượng trong vụ
ngoài; sự chỉ đạo của cá nhân, tổ chức nước án, quan hệ với người làm chứng, bị hại
ngoài; sự hậu thuẫn về nội dung, cấp độ, với bị can...
mức độ... Ngoài những nội dung trên, để
3. Quy định của pháp luật hiện hành
phục vụ tốt công tác trinh sát, tình báo,
về điều tra vụ án xâm phạm an ninh quốc
Cơ quan ANĐT cần nghiên cứu một cách
gia có yếu tố nước ngoài
tổng thể, có hệ thống toàn bộ thông tin về
Hiện nay, những quy định của các văn
nhân thân cũng như mục đích, động cơ
bản quy phạm pháp luật trong nước như:
phạm tội của bị can.
BLHS năm 2009, BLHS năm 2015 (sửa đổi,
- Năm là, tập trung làm rõ nguyên nhân,
điều kiện của tội phạm, cụ thể là những
bổ sung năm 2017), BLTTHS năm 2009,
BLTTHS năm 2015, Pháp lệnh tổ chức
sơ hở, thiếu sót của cơ quan nhà nước, tổ
điều tra hình sự, Luật Tổ chức Cơ quan
chức xã hội trong việc quản lý người nước
điều tra hình sự, Thông tư số 26/2018/
ngoài, công tác quản lý xuất nhập cảnh,
TT-BCA ngày 10/8/2019 sửa đổi, bổ sung
quản lý biên giới; xung đột và lỗ hổng
một số điều của Thông tư số 56/2017/TT-
trong các văn bản pháp luật liên quan đến
BCA ngày 16/11/2017 quy định phân công
nước ngoài cũng như các Hiệp định, thoả
Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan
thuận mà Việt Nam đã tham gia. Khi xác
điều tra, thẩm quyền điều tra hình sự
định được những nôi dung này, Cơ quan
trong Công an nhân dân và các đội điều
ANĐT cần đề xuất những giải pháp, kiến
tra thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp
nghị để các cơ quan hữu quan kịp thời đưa
huyện; các Thông tư 18, 19, 20, 21 của Bộ
ra biện pháp khắc phục, phòng ngừa...
trưởng Bộ Công an quy định về công tác
- Sáu là, việc giữ vững quan hệ ngoại nghiệp vụ cơ bản của lực lượng an ninh,
giao với các nước trong vấn đề hợp tác cảnh sát, Thông tư 15, Thông tư 16 về sửa
quốc tế đa phương cũng như mở rộng hợp đổi, bổ sung một số điều của các thông tư
tác với các nước trên thế giới là một vấn quy định về công tác nghiệp vụ cơ bản
đề hết sức quan trọng. Một số nước một của lực lượng an ninh, cảnh sát... và các
mặt thúc đẩy hợp tác với Việt Nam, mặt quy định của pháp luật quốc tế như: các
khác lại không ngừng chống phá Đảng và Điều ước song phương và đa phương,
18 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
LÊ MINH PHƯƠNG
Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và các trong BLHS, BLTTHS, Luật Tổ chức Cơ
văn bản quy phạm pháp luật khác là cơ sở quan điều tra hình sự và các văn bản khác
pháp lý quan trọng trong điều tra vụ án có liên quan để xác định có khởi tố hay
xâm phạm ANQG có yếu tố nước ngoài. không, khởi tố theo tội danh nào, xác định
Các văn bản này xác định các vấn đề cần những vấn đề cần phải chứng minh, làm
chứng minh trong vụ án hình sự, cấu
thành tội phạm, phương hướng điều tra,
trong đó có các hoạt động thu thập chứng
cứ; hiệu lực, thẩm quyền, nội dung, trình
tự, thủ tục, quan hệ phối hợp và hợp tác
quốc tế... trong điều tra vụ án xâm phạm
ANQG, trong đó có điều tra vụ án xâm
phạm ANQG có yếu tố nước ngoài.
Điều 163 BLTTHS năm 2015 quy định
về thẩm quyền điều tra của các Cơ quan
điều tra; Điều 16, 17, 27 Luật Tổ chức Cơ
quan điều tra hình sự quy định về thẩm
quyền điều tra của Cơ quan ANĐT trong
Công an nhân dân, quyền hạn điều tra của
các cơ quan của lực lượng An ninh trong
Công an nhân dân được giao nhiệm vụ
tiến hành một số hoạt động điều tra. Như
vậy, có thể hiểu Cơ quan ANĐT có thẩm
quyền điều tra vụ án xâm phạm ANQG có
yếu tố nước ngoài.
Ngoài ra, trong quá trình điều tra
vụ án xâm phạm ANQG có yếu tố nước
ngoài, Cơ quan ANĐT phải nghiêm chỉnh
tuân thủ quy định trong các văn bản pháp
luật của Ngành Công an như: Thông tư số
59/2011/TT-BCA ngày 25/8/2011 quy định
về phân công trách nhiệm và quan hệ
phối hợp trong hoạt động điều tra hình sự
của lực lượng An ninh nhân dân; Thông
tư số 56/2017/TT-BCA ngày 16/11/2017
quy định phân công Thủ trưởng, Phó Thủ
trưởng Cơ quan điều tra, thẩm quyền điều
tra hình sự trong Công an nhân dân và các
đội điều tra thuộc Cơ quan Cảnh sát điều
tra cấp huyện...
rõ trong vụ án theo Điều 85 BLTTHS năm
2015; các yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trong
quá trình điều tra... Trong quá trình điều
tra, khi tiến hành áp dụng các biện pháp
bắt, giam giữ một số đối tượng thuộc diện
“nhân thân đặc biệt”, cần chú ý thực hiện
theo tinh thần Công văn 318/CV-BNV
ngày 29/3/1992 của Bộ Nội vụ (nay là Bộ
Công an) về việc báo cáo, xin ý kiến trước
khi bắt, giam giữ một số đối tượng có
nhân thân đặc biệt.
Một đặc điểm khác biệt của điều tra
vụ án xâm phạm ANQG có yếu tố nước
ngoài với điều tra vụ án xâm phạm
ANQG thông thường là trong quá trình
điều tra, Điều tra viên phải tuân thủ các
quy định của pháp luật quốc tế, đặc biệt
là trong trường hợp có tiến hành các hoạt
động tương trợ tư pháp, dẫn độ. Tính
đến thời điểm hiện tại, trong lĩnh vực tư
pháp hình sự, Việt Nam đã tham gia 20
Công ước quốc tế, ký kết 32 Hiệp định
tương trợ tư pháp với các quốc gia trên
thế giới. Bên cạnh các điều ước quốc tế đa
phương, trong quá trình điều tra vụ án
xâm phạm ANQG có yếu tố nước ngoài,
Cơ quan ANĐT các cấp cần tuân thủ các
điều ước quốc tế song phương đã ký kết
liên quan đến tương trợ tư pháp hình sự
và dẫn độ; các hiệp định Chính phủ Việt
Nam ký kết với Chính phủ các nước liên
quan đến phòng, chống tội phạm; các thoả
thuận quốc tế giữa Bộ Công an Việt Nam
với cơ quan chức năng các nước; các thoả
thuận hợp tác giữa các tỉnh biên giới của
Việt Nam và các tỉnh biên giới của Trung
Quốc, Lào, Campuchia.
Quá trình điều tra vụ án xâm phạm
ANQG có yếu tố nước ngoài còn phải
thực hiện các văn bản pháp luật làm căn
cứ áp dụng trong điều tra như: Khi khởi
tố, điều tra vụ án, phải căn cứ trình tự, thủ
Tuy nhiên, các quy định của pháp luật
hiện hành liên quan đến điều tra vụ án
xâm phạm ANQG có yếu tố nước ngoài
tục, thẩm quyền điều tra được quy định do Cơ quan ANĐT Bộ Công an thụ lý
Số chuyên đề 4 - 2020 Khoa học Kiểm sát 19
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT...
thời gian qua vẫn còn một số tồn tại, hạn liên quan đến vụ án ở nước ngoài”. Điều này
chế như: (1) Hiện chưa có quy định cụ gây nhiều khó khăn cho việc giải thích và
áp dụng pháp luật trong quá trình điều
tra vụ án xâm phạm ANQG có yếu tố
nước ngoài.
thể về việc xác định yếu tố nước ngoài.
(2) Hệ thống pháp luật liên quan đến
hợp tác quốc tế trong hoạt động tố tụng
hình sự nói chung và các biện pháp ngăn
chặn nói riêng còn chưa được hoàn thiện.
Những nước chưa có hiệp định tương
trợ tư pháp về việc bắt giữ, dẫn độ đối
tượng đang cư trú ở nước đó gặp nhiều
khó khăn, bị phụ thuộc bởi hiệu quả đàm
phán và thoả thuận song phương. (3)
BLHS năm 2015 được sửa đổi, bổ sung
năm 2017 vẫn chưa hoàn thiện và chặt
chẽ về các tội xâm phạm ANQG, một số
điều luật còn giao thoa về dấu hiệu cấu
thành tội phạm...
Vì vậy, dấu hiệu vụ án hình sự có yếu
tố nước ngoài cần được quy định cụ thể
trong BLTTHS. Cụ thể, theo ý kiến của
tác giả, cần bổ sung khái niệm “vụ án
hình sự có yếu tố nước ngoài” vào Điều 4
BLTTHS: Vụ án hình sự có yếu tố nước
ngoài là vụ án hình sự có dấu hiệu của tội
phạm đã được quy định trong BLHS đã
được Cơ quan điều tra ra lệnh khởi tố về
hình sự để tiến hành điều tra, truy tố, xét
xử theo các trình tự, thủ tục đã được quy
định ở BLTTHS, do chủ thể thực hiện tội
phạm và những người tham gia tố tụng
là người nước ngoài hoặc có liên quan
đến nước ngoài; có sự móc nối, tài trợ
của các nhân, tổ chức nước ngoài hoặc
tiền, tài sản do phạm tội mà có, công cụ,
phương tiện phạm tội có liên quan đến
nước ngoài.
5. Kiến nghị, đề xuất
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn công
tác điều tra hình sự cho thấy lý luận
điều tra vụ án xâm phạm ANQG có yếu
tố nước ngoài được xây dựng trên cơ
sở quy định của pháp luật. Vì vậy, cần
tiếp tục hoàn thiện quy định của pháp
luật có liên quan đến điều tra vụ án xâm
phạm ANQG có yếu tố nước ngoài theo
hướng sau:
Hai là, BLTTHS năm 2015 tại Phần
thứ tám đã có những quy định về vấn đề
hợp tác quốc tế, tuy nhiên, cần có những
hướng dẫn cụ thể để áp dụng trên thực
tiễn. Đồng thời, tổ chức rà soát, đánh giá
lại quá trình thực hiện các văn bản pháp
luật hiện hành trong nước cũng như
những điều ước quốc tế mà Việt Nam đã
tham gia ký kết hoặc là thành viên, thực
hiện liên quan đến công tác phòng, chống
tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm có
yếu tố nước ngoài, từ đó tham mưu cho
lãnh đạo Bộ Công an, Chính phủ, Quốc
hội có phương án xây dựng, sửa đổi, bổ
sung hoàn thiện hệ thống pháp luật liên
quan theo hướng mở rộng phạm vi hợp
tác quốc tế, nội dung, chủ thể thực hiện
tương trợ tư pháp để kịp thời đấu tranh
phòng chống tội phạm.
Một là, cần có cơ sở pháp lý để xác định
vụ án xâm phạm ANQG có hay không
có yếu tố nước ngoài. Hiện nay, BLTTHS
năm 2015 mới chỉ đề cập đến khái niệm
“yếu tố nước ngoài” chứ chưa quy định
cụ thể các dấu hiệu vụ án có yếu tố nước
ngoài5. Ngoài ra, các dấu hiệu vụ án xâm
phạm ANQG có yếu tố nước ngoài cũng
được đề cập gián tiếp trong BLTTHS năm
2015. Cụ thể, điểm d khoản 1 Điều 268 có
đề cập dấu hiệu “tội phạm được thực hiện
ở ngoài lꢀnh thổ nước Cộng hoà xꢀ hội chủ
nghĩa Việt Nam”; điểm b khoản 2 Điều 268
đề cập dấu hiệu “vụ án hình sự có bị cáo,
bị hại, đương sự ở nước ngoài hoặc tài sản có
5ꢀ Xem: Điểm b, Khoản 5, Điều 163 BLTTHS năm 2015
Ba là, kể từ khi Quốc hội ban hành
20 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
LÊ MINH PHƯƠNG
Luật tương trợ tư pháp về hình sự năm điều ước quốc tế có liên quan. Ví dụ như
2007, pháp luật về tương trợ tư pháp đã vấn đề yêu cầu dẫn độ người có hành vi
ngày một được hoàn thiện và mang lại phạm tội có khả năng bị áp dụng hình
cho công tác này nhiều chuyển biến tích phạt tử hình cần có cam kết của cơ quan
cực nhưng vẫn còn bộc lộ những hạn chế, có thẩm quyền phía Việt Nam nếu Việt
bất cập đòi hỏi tiếp tục được hoàn thiện Nam yêu cầu dẫn độ sẽ không áp dụng
trong thời gian tới.
hoặc thi hành hình phạt tử hình đối với
người được yêu cầu dẫn độ; thủ tục dẫn
độ đơn giản; các biện pháp, trách nhiệm
bảo vệ trong trường hợp cho phép quá
cảnh người bị dẫn độ; việc áp dụng
các biện pháp ngăn chặn để đề phòng
trường hợp người bị dẫn độ bỏ trốn...
- Luật Tương trợ tư pháp điều chỉnh
cả 04 lĩnh vực là tương trợ tư pháp về dân
sự, hình sự, dẫn độ và chuyển giao người
đang chấp hành hình phạt tù nhưng có
điểm chưa thực sự phù hợp. Với cách
tiếp cận tổng hợp cả bốn lĩnh vực như
hiện nay làm cho luật cồng kềnh, chưa có
- Đề nghị sửa đổi, bổ sung Luật tương
điểm trọng tâm, gắn kết giữa các lĩnh vực trợ tư pháp năm 2007 theo hướng xây dựng,
nhất định. Điều này cũng làm cho công ban hành luật về từng vấn đề riêng rẽ theo
tác quản lý nhà nước, phối hợp liên ngành Cơ quan Trung ương quản lý, cụ thể: Giao
trong triển khai thi hành Luật cũng bộc lộ cho Bộ Công an là cơ quan Trung ương chủ
những bất cập, chưa hợp lý.
trì xây dựng Dự án Luật dẫn độ và chuyển
giao người bị kết án phạt tù, là đầu mối thực
hiện và quản lý hoạt động dẫn độ và chuyển
giao người bị kết án phạt tù./.
- Luật Tương trợ tư pháp còn những
khoảng trống so với thực tiễn nhu cầu
tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình
sự. Phạm vi tương trợ tư pháp về hình sự
còn hạn chế, chưa phù hợp với các cam
kết quốc tế của Việt Nam, chưa đáp ứng
được yêu cầu của thực tiễn.6 Bên cạnh
đó, Luật Tương trợ tư pháp chưa có quy
định cụ thể về trình tự, thủ tục thực hiện
một số yêu cầu tương trợ như: Triệu tập
người làm chứng, người giám định, dẫn
giải người đang chấp hành hình phạt tù
ra nước ngoài để hỗ trợ điều tra hoặc
cung cấp chứng cứ; chuyển giao truy cứu
trách nhiệm hình sự công dân Việt Nam
tại Việt Nam...
- Tương tự như các quy định của
Luật Tương trợ tư pháp trong lĩnh vực
hình sự, các quy định về dẫn độ vẫn
chưa thực sự điều chỉnh hết các vấn đề
liên quan dẫn độ phát sinh trong thực tế
thực hiện hoạt động này, gây khó khăn,
lúng túng cho cơ quan trong phối hợp
và thực thi nhiệm vụ hay vướng mắc
trong thực tiễn đàm phán, ký kết các
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Ngọc Anh, “Hoàn thiện chế định
hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự đáp ứng yêu
cầu cải cách tư pháp”, hꢁp://tks.edu.vn/thong-
tin-khoa-hoc/chi-tiet/79/224.
2. Mai Thế Bảy (2015), “Kinh nghiệm trong
giải quyết các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài”,
Tạp chí Kiểm sát (12), tr.32-36.
3. Cục An ninh điều tra (2004 – 6/2020),
Các báo cáo năm về tình hình công tác bắt giữ,
điều tra, xꢀ lý vụ án.
4. Học viện An ninh nhân dân (2011), Đề
cương giáo trình điều tra vụ án xâm phạm an ninh
quốc gia có yếu tố nước ngoài.
5. Phạm Thành Hương (2010), Sách chuyên
khảo “Điều tra các vụ án xâm phạm an ninh quốc
gia có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam, thực trạng
và giải pháp”, Nxb Công an nhân dân.
6. Bùi Chí Nguyện (2014), “Phân biệt tội
phạm có yếu tố nước ngoài với vụ án hình sự có
yếu tố nước ngoài”, Tạp chí Nghiên cứu lý luận,
nghiệp vụ, khoa học, Chuyên đề Thông tin tội
phạm, Học viện Cảnh sát nhân dân.
6ꢀ Xem: Điều 17 Luật Tương trợ tư pháp năm 2007
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 21
7 trang
12060
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến điều tra vụ án xâm phạm an ninh quốc gia có yếu tố nước ngoài", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_kien_nghi_hoan_thien_quy_dinh_cua_phap_luat_lien_quan.pdf
