Giáo trình Phân tích hoạt động kinh doanh (Phần 1) - Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật công nghiệp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

TÀI LIỆU HỌC TẬP

PHÂN TꢀCH HOẠT ĐꢁNG KINH DOANH

Đối tượng: HSSV trình độ Đại học, Cao đẳng

Ngành đào tạo: Dùng chung cho ngành Quản trị kinh doanh

Lưu hành nội bộ

MỤC LỤC

M Ụ C L Ụ C ............................................................................................................................i

DANH M Ụ C T Ừ VI Ế T T Ắ T .............................................................................................. v

L Ờ I GI Ớ I THI Ệ U ................................................................................................................ 1

CHƯƠNG I . NH Ữ NG V ẤN ĐỀ CHUNG V Ề PHÂN TÍCH HO ẠT ĐỘ NG KINH DOANH.. 2

M ỤC ĐÍCH CỦA CHƯƠN G ........................................................................................ 2

N Ộ I DUNG BÀI GI Ả NG LÝ THUY Ế T....................................................................... 2

1.1. Khꢀi niꢁm, ꢂ nghꢃa, đꢄi tưꢅng , nhiꢁm vꢆ cꢇa phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh ..... 2

1.1.1. Khꢀi niꢁ m .............................................................................................................................2

1.1.2. Ý nghꢃa .................................................................................................................................3

1.1.3. Nhi ꢁ m v ꢆ ..............................................................................................................................3

1.1.4. Ð ꢄi tưꢅ ng..............................................................................................................................3

1.2. Phương phꢀp phân tꢈch hoꢉt đꢊ ng kinh doanh c ꢇ a doanh nghi ꢁ p .......................... 6

1.2.1. Phương phꢀp so sꢀn h ..........................................................................................................6

1.2.2. Phương phꢀp chi tiế t............................................................................................................9

1.2.3. Phương phꢀp loꢉ i tr ừ ........................................................................................................ 11

1.2.4. Phương phꢀp cân đꢄ i........................................................................................................ 14

1.3. Tꢋi liꢁu phân tꢈch vꢋ tꢌ chꢍc công tꢀc phân tꢈch trong doanh nghiꢁp .................. 15

1.3.1. Ngu ồ n tài li ꢁ u phân tíc h ................................................................................................... 15

1.3.2. Tꢌ chꢍc công tꢀc phân tꢈch .............................................................................................. 16

CÂU H ỎI HƯỚ NG D Ẫ N ÔN T Ậ P, TH Ả O LU ẬN CHƯƠNG ................................. 17

BÀI T Ậ P Ứ NG D ỤNG CHƯƠNG ............................................................................. 17

CHƯƠNG II . PHÂN TÍCH K Ế T QU Ả HOẠT ĐỘNG SẢ N XU ẤT CỦA DOANH NGHIỆP 18

M ỤC ĐÍCH CỦ A CH ƯƠN G ...................................................................................... 18

N Ộ I DUNG BÀI GI Ả NG LÝ THUY Ế T..................................................................... 18

2.1. Phân tꢈch kết quꢎ sꢎn xuꢏt vꢐ mꢑt qui mô ............................................................. 18

2.1.1. Sꢒ cꢓn thiết cꢇa viꢁc phân tꢈch kết quꢎ sꢎn xuꢏt vꢐ mꢑt qui mô .................................. 18

2.1.2. Phân tꢈch tꢌng giꢀ trꢔ sꢎn xuꢏt (GO) ............................................................................... 19

2.1.3. Chꢕ tiêu giꢀ trꢔ sꢎn lưꢅng hꢋng hꢖ a ................................................................................. 26

2.1.4. Nguyên nhân ꢎnh hưởng đế n tình hình th ꢒ c hi ꢁ n k ế ho ꢉ ch s ꢎ n xu ꢏ t v ꢐ quy m ô ...... 26

2.2. Phân tích tình hình th ꢒ c hi ꢁ n k ế ho ꢉ ch s ꢎ n xu ꢏ t theo m ꢑ t hàn g ........................... 27

2.2.1. Phân tích tình hình hoàn thành k ế ho ꢉ ch s ꢎ n xu ꢏ t v ꢐ m ꢑ t hàng ch ꢇ y ế u.................... 27

2.2.2. Phân tích tính tr ọ n b ꢊ c ꢇ a s ꢎ n xu ꢏ t ................................................................................. 30

i

2.2.3. Phân tích nh ꢔp điꢁ u c ꢇ a s ꢎ n xu ꢏ t ..................................................................................... 31

2.3. Phân tích ch ꢏt lưꢅ ng s ꢎ n ph ẩ m ............................................................................ 31

2.3.1. Trườ ng h ꢅ p s ꢎ n ph ẩ m c ꢇ a doanh nghi ꢁp đưꢅ c chia th ꢍ h ꢉ ng..................................... 32

2.3.2. Trườ ng h ꢅ p s ꢎ n ph ẩ m c ꢇ a doanh nghi ꢁ p không chia th ꢍ h ꢉ ng................................... 34

CÂU H ỎI HƯỚ NG D Ẫ N ÔN T Ậ P, TH Ả O LU ẬN CHƯƠNG ................................. 38

BÀI T Ậ P Ứ NG D ỤNG CHƯƠNG ............................................................................. 38

CHƯƠNG III . PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH S Ử D Ụ NG CÁC Y Ế U T Ố S Ả N XU Ấ T C Ủ A

DOANH NGHI Ệ P ............................................................................................................. 42

M ỤC ĐÍCH CỦA CHƯƠN G ...................................................................................... 42

N Ộ I DUNG BÀI GI Ả NG LÝ THUY Ế T..................................................................... 42

3.1. Phân tích tình hình th ꢒ c hi ꢁ n k ế ho ꢉch lao đꢊ n g .................................................. 42

3.1.1. Phân tꢈch qui mô vꢋ cơ cꢏu lao đꢊ ng.............................................................................. 42

3.1.2. Phân tꢈch tình hình năng suꢏt lao đꢊ ng........................................................................... 45

3.1.3. Phân tích th ời gian lao đꢊ n g ............................................................................................ 48

3.2. Phân tích tình hình s ử d ꢆ ng tài s ꢎ n c ꢄ đꢔ nh .......................................................... 53

3.2.1. Phân tích tình hình trang b ꢔ và bi ến đꢊ ng tài s ꢎ n c ꢄ đꢔ n h ............................................. 53

3.2.2. Phân tích tình hình s ử d ꢆ ng tài s ꢎ n c ꢄ đꢔ nh trong m ꢄ i quan h ꢁ v ớ i các nhân t ꢄ đꢑ c

thù .............................................................................................................................................................. 58

3.3. Phân tích tình hình cung ꢍ ng, s ử d ꢆ ng và d ꢒ trù v ật t ư ........................................ 66

3.3.1. Ý nghꢃa vꢋ nhiꢁ m v ꢆ c ꢇ a vi ꢁ c phân tích tình hình cung ꢍ ng, s ử d ꢆ ng và d ꢒ

tr ữ v ật tư .................................................................................................................................................. 66

3.3.2. Phân tích tình hình cung c ꢏ p v ật tư ở doanh nghi ꢁ p ..................................................... 66

3.3.3. Phân tích tình hình s ử d ꢆ ng nguyên v ậ t li ꢁ u vào s ꢎ n xu ꢏ t s ꢎ n ph ẩ m c ꢇ a

doanh nghi ꢁ p .......................................................................................................................................... 73

CÂU H ỎI HƯỚ NG D Ẫ N ÔN T Ậ P, TH Ả O LU ẬN CHƯƠNG ................................. 79

BÀI T Ậ P Ứ NG D ỤNG CHƯƠNG ............................................................................. 79

CHƯƠNG IV. PHÂN TÍCH CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM ..... 85

MỤC ĐÍCH CỦA CHƯƠNG...................................................................................... 85

NỘI DUNG BÀI GIẢNG LÝ THUYẾT..................................................................... 85

4.1. Phân tích chung tình hình vꢐ giá thành................................................................. 85

4.1.1. Khái niꢁm vꢋ ꢂ nghꢃa....................................................................................................... 85

4.1.2. Phân tính tình hình biến đꢊng giá thành toàn bꢊ sꢎn phẩm hàng hóa......................... 87

4.1.3. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch hꢉ thꢏp giá thành sꢎn phẩm so sꢀnh đưꢅc... 88

4.1.4. Phân tích chꢕ tiêu chi phꢈ trên 1.000 đồng giá trꢔ sꢎn lưꢅng hàng hoá.... 94

ii

4.2. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch trên mꢊt sꢄ khoꢎn chi phí chꢇ yếu ......... 99

4.2.1. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch chi phí nguyên vật liꢁu................................... 99

4.2.2. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch chi phí tiꢐn lương......................................... 104

4.2.3. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch chi phí sꢎn xuꢏt chung.................................109

CÂU HỎI HƯỚNG DẪN ÔN TẬP, THẢO LUẬN CHƯƠNG............................... 111

BÀI TẬP ỨNG DỤNG CHƯƠNG ........................................................................... 111

CHƯƠNG V. PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TIÊU THỤ VÀ LỢI NHUẬN ................ 114

MỤC ĐÍCH CỦA CHƯƠNG.................................................................................... 114

NỘI DUNG BÀI GIẢNG LÝ THUYẾT................................................................... 114

5.1. Phân tích tình hình tiêu thꢆ sꢎn phẩm cꢇa doanh nghiꢁp.................................... 114

5.1.1. Khái niꢁm vꢋ ꢂ nghꢃa..................................................................................................... 114

5.1.2. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch tiêu thꢆ vꢐ mꢑt khꢄi lưꢅng sꢎn phẩm......... 115

5.1.3. Phân tích tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch tiêu thꢆ vꢐ mꢑt hàng chꢇ yếu...................... 117

5.1.4. Phân tích tình hình tiêu thꢆ sꢎn phẩm trong mꢄi quan hꢁ với sꢎn xuꢏt và dꢒ trữ.... 117

5.1.5. Phân tích hoà vꢄn.......................................................................................................... 120

5.2. Phân tích tình hình lꢅi nhuận .............................................................................. 122

5.2.1. Đꢀnh giꢀ chung tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch lꢅi nhuận tiêu thꢆ.............................. 123

5.2.2. Phân tích nhân tꢄ ꢎnh hưởng đến sꢒ biến đꢊng cꢇa lꢅi nhuận tiêu thꢆ..................... 125

CÂU HỎI HƯỚNG DẪN ÔN TẬP, THẢO LUẬN CHƯƠNG............................... 132

BÀI TẬP ỨNG DỤNG CHƯƠNG ........................................................................... 132

CHƯƠNG VI. PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP .. 137

MỤC ĐÍCH CỦA CHƯƠNG.................................................................................... 137

NỘI DUNG BÀI GIẢNG LÝ THUYẾT................................................................... 137

6.1. Mꢆc đꢈch, ꢂ nghꢃa vꢋ nꢊi dung cꢇa phân tích tình hình tài chính...................... 137

6.1.1. Mꢆc đꢈch, ꢂ nghꢃa cꢇa phân tích tình hình tài chính ................................................... 137

6.1.2. Nꢊi dung và tài liꢁu phân tích tình hình tài chính........................................................ 138

6.2. Đꢀnh giꢀ khꢀi quꢀt tình hình tꢋi chꢈnh................................................................ 140

6.3. Phân tích tình hình sử dꢆng và hiꢁu quꢎ sử dꢆng vꢄn ........................................ 147

6.3.1. Phân tích hiꢁu quꢎ sử dꢆng toàn bꢊ vꢄn....................................................................... 147

6.3.2. Phân tích hiꢁu quꢎ sử dꢆng tài sꢎn cꢄ đꢔnh.................................................................. 147

6.3.3. Phân tích tꢄc đꢊ luân chuyển vꢄn lưu đꢊng.................................................................148

6.4. Phân tích khꢎ năng sinh lời cꢇa doanh nghiꢁp.................................................... 151

6.4.1. Đꢀnh giꢀ chung khꢎ năng sinh lời cꢇa vꢄn chꢇ sở hữu.............................................. 151

iii

6.4.2. Xꢀc đꢔnh nhân tꢄ ꢎnh hưởng và mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ đến khꢎ năng

sinh lời cꢇa vꢄn chꢇ sở hữu................................................................................................................... 151

CÂU HỎI HƯỚNG DẪN ÔN TẬP, THẢO LUẬN CHƯƠNG............................... 153

BÀI TẬP ỨNG DỤNG CHƯƠNG ........................................................................... 153

TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................................... 156

iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ĐVT:

CN:

Đơn vꢔ tính

Công nhân

CNSX:

CP:

Công nhân sꢎn xuꢏt

Chi phí

CPSX:

GTGT:

KH:

Chi phí sꢎn xuꢏt

Giá trꢔ gia tăng

Kế hoꢉch

NĐ:

Nghìn đồng

NG:

Nguyên giá

NVLTT:

NVSX:

TĐ:

Nguyên vật liꢁu trꢒc tiếp

Nhân viên sꢎn xuꢏt

Triꢁu đồng

TGTSX:

TQL:

TSCĐ:

TT:

Tꢌng giá trꢔ sꢎn xuꢏt

Tꢌng quỹ lương

Tài sꢎn cꢄ đꢔnh

Thꢒc tế

SC:

Sửa chữa

SL:

Sꢎn lưꢅng

SP:

Sꢎn phẩm

SX:

Sꢎn xuꢏt

VLĐ:

Vꢄn lưu đꢊng

v

LỜI GIỚI THIỆU

Trong bꢄi cꢎnh kinh doanh mꢋ tꢈnh chꢏt cꢉnh tranh ngꢋy cꢋng gay gꢗt, nguồn lꢒc

thì khan hiếm trong khi môi trường kinh doanh không ngừng biến đꢊng khôn lường. Cꢀc

nhꢋ quꢎn trꢔ doanh nghiꢁp rꢏt quan tâm tới viꢁc không ngừng nâng cao hiꢁu quꢎ kinh

doanh. Kinh doanh cꢖ hiꢁu quꢎ thì cꢀc doanh nghiꢁp mới tồn tꢉi vꢋ phꢀt triển, tꢉo lꢅi thế

cꢉnh tranh so với cꢀc đꢄi thꢇ. Để đꢎm bꢎo rꢘng hoꢉt đꢊng kinh doanh diꢙn ra mꢊt cꢀch cꢖ

hiꢁu quꢎ, cꢀc nhꢋ quꢎn trꢔ doanh nghiꢁp phꢎi trang bꢔ cho mình những kiến thꢍc cơ bꢎn

vꢐ phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh. Thông qua hoꢉt đꢊng nꢋy để đꢀnh giꢀ kết quꢎ vꢋ hiꢁu

quꢎ kinh doanh; biết phân tꢈch cꢖ hꢁ thꢄng cꢀc nhân tꢄ tꢀc đꢊng thuận lꢅi vꢋ không thuận

lꢅi đến hoꢉt đꢊng kinh doanh từ đꢖ đꢐ xuꢏt cꢀc giꢎi phꢀp phꢀt triển cꢀc nhân tꢄ tꢈch cꢒc,

hꢉn chế vꢋ loꢉi bꢚ những nhân tꢄ ꢎnh hưởng xꢏu nhꢘm nâng cao hiꢁu quꢎ kinh doanh cꢇa

doanh nghiꢁp mình.

Với tꢓm quan trọng cꢇa nꢖ, phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh luôn lꢋ mꢊt môn học

đưꢅc chꢛ trọng trong trường Đꢉi học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiꢁp với ngành Quꢎn trꢔ

kinh doanh, vꢋ đưꢅc vận dꢆng khꢀ nhiꢐu trong đời sꢄng kinh tế cꢇa cꢀc doanh nghiꢁp,

cꢇa nꢐn kinh tế quꢄc dân.

Để đꢀp ꢍng nhu cꢓu nghiên cꢍu giꢎng dꢉy, học tập cꢇa tập thể giꢎng viên, sinh

viên ngꢋnh Quꢎn trꢔ kinh doanh trong trường, Khoa Quꢎn trꢔ kinh doanh biên soꢉn tài liꢁu

học tập Phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh. Tài liꢁu học tập bao gồm 6 chương:

Chương 1: Những vꢏn đꢐ chung vꢐ phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh

Chương 2: Phân tꢈch kết quꢎ hoꢉt đꢊng sꢎn xuꢏt cꢇa doanh nghiꢁp

Chương 3: Phân tꢈch tình hình sử dꢆng các yếu tꢄ sꢎn xuꢏt cꢇa doanh nghiꢁp

Chương 4: Phân tꢈch chi phí sꢎn xuꢏt và giá thành sꢎn phẩm

Chương 5: Phân tꢈch tình hình tiêu thꢆ và lꢅi nhuận

Chương 6: Phân tꢈch tình hình tꢋi chꢈnh cꢇa doanh nghiꢁp

Trong đꢖ chương 1, 2 do TS. Nguyꢙn Thꢔ Chi biên soꢉn, chương 3, 4, 5 do Ths.

Mai Thꢔ Lꢆa (chꢇ biên) biên soꢉn, chương 6 do Ths. Đꢑng Thꢔ Thu Phương biên soꢉn.

Tài liꢁu học tập đưꢅc biên soꢉn dꢒa trên cơ sở tham khꢎo tꢋi liꢁu trong nước, ngoꢋi nước

cꢜng với sꢒ đꢖng gꢖp cꢇa cꢀc đồng nghiꢁp với mong muꢄn giꢛp sinh viên, cꢀc nhꢋ quꢎn

trꢔ doanh nghiꢁp nꢗm đưꢅc những kiến thꢍc cơ bꢎn nhꢏt vꢐ phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh

doanh vꢋ vận dꢆng vꢋo hoꢉt đꢊng thꢒc tiꢙn kinh doanh để cꢖ những ꢍng xử phꢜ hꢅp nhꢏt

trong từng điꢐu kiꢁn kinh doanh cꢆ thể. Mꢑc dꢜ đꢝ cꢖ rꢏt nhiꢐu cꢄ gꢗng song tài liꢁu học

tập không trꢀnh khꢚi những hꢉn chế, rꢏt mong nhận đưꢅc ꢂ kiến đꢖng gꢖp cꢇa bꢉn đọc.

1

CHƯƠNG I

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÂN TÍCH HOẠT ĐꢁNG KINH DOANH

MỤC ĐꢀCH CỦA CHƯƠNG

Sau khi nghiên cꢍu và học tập chương nꢋy, sinh viên cꢓn nꢗm đưꢅc:

- Khái niꢁm, ꢂ nghꢃa, đꢄi tưꢅng, nhiꢁm vꢆ cꢇa phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh;

- Cꢀc phương phꢀp phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh chính trong doanh nghiꢁp;

- Tài liꢁu và cách thꢍc tꢌ chꢍc hoꢉt đꢊng phân tích quá trình sꢎn xuꢏt kinh doanh

trong doanh nghiꢁp.

NꢁI DUNG BÀI GIẢNG LÝ THUYẾT

1.1. Khꢂi niꢃm, ꢄ nghꢅa, đối tượng, nhiꢃm vꢆ cꢇa phân tꢈch hoạt động kinh doanh

1.1.1. Khꢂi niꢃm

Theo nghꢃa chung nhꢏt phân tꢈch lꢋ sꢒ chia nhꢚ sꢒ vật, hiꢁn tưꢅng trong mꢄi quan

hꢁ hữu cơ giữa cꢀc bꢊ phận cꢏu thꢋnh sꢒ vật, hiꢁn tưꢅng đꢖ.

Trong điꢐu kiꢁn cách mꢉng khoa học kỹ thuật hiꢁn nay, mꢊt yêu cꢓu bꢍc thiết nhꢏt

là phꢎi lꢝnh đꢉo và quꢎn lý mꢊt cách khoa học các hoꢉt đꢊng kinh doanh. Lꢝnh đꢉo và

quꢎn lý mꢊt cách có khoa học để có nhận thꢍc đꢛng đꢗn vꢐ những nhiꢁm vꢆ và các mꢆc

tiêu cꢓn đꢉt đưꢅc trong tương lai, sau đꢖ lꢋ kiểm tra các kết quꢎ đꢉt đưꢅc. Để đꢉt đưꢅc

mꢆc đꢈch trên người ta phꢎi sử dꢆng mꢊt công cꢆ quan trọng đꢖ lꢋ phân tꢈch kinh doanh.

Phân tích hoạt động kinh doanh là quá trình nghiên cứu để đánh giá toàn bộ

quá trình và kết quả của hoạt động kinh doanh; các nguồn tiềm năng cần khai thác ở

doanh nghiệp, trên cơ sở đó đề ra các phương án và giải pháp để nâng cao hiệu quả

hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Khi sꢎn xuꢏt kinh doanh càng phát triển thì nhu cꢓu thông tin cho nhà quꢎn trꢔ

càng nhiꢐu, đa dꢉng và phꢍc tꢉp. Phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh hình thành và phát

triển như mꢊt môn khoa học đꢊc lập, để đꢀp ꢍng nhu cꢓu thông tin cho các nhà quꢎn trꢔ.

Phân tích như là mꢊt hoꢉt đꢊng thꢒc tiꢙn, vì nó luôn đi trước quyết đꢔnh và là cơ sở

cho viꢁc ra quyết đꢔnh. Phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh như là mꢊt ngành khoa học, nó

nghiên cꢍu mꢊt cách có hꢁ thꢄng toàn bꢊ hoꢉt đꢊng sꢎn xuꢏt, kinh doanh để từ đꢖ đꢐ

xuꢏt những giꢎi pháp hữu hiꢁu cho mỗi doanh nghiꢁp.

Như vậy, phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh là quá trình nhận biết bꢎn chꢏt và sꢒ tác

đꢊng cꢇa các mꢑt hoꢉt đꢊng kinh doanh, là quá trình nhận thꢍc và cꢎi tꢉo hoꢉt đꢊng

kinh doanh mꢊt cách tꢒ giác và có ý thꢍc, phù hꢅp với điꢐu kiꢁn cꢆ thể cꢇa từng doanh

nghiꢁp và phù hꢅp với yêu cꢓu cꢇa các quy luật kinh tế khách quan nhꢘm mang lꢉi

hiꢁu quꢎ kinh doanh cao.

2

1.1.2. Ý nghꢅa

Phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh cꢖ ꢂ nghꢃa quan trọng đꢄi với cꢀc nhꢋ quꢎn trꢔ

doanh nghiꢁp trong viꢁc ra cꢀc quyết đꢔnh. Cꢆ thể:

- Phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh là công cꢆ quan trọng để phát hiꢁn khꢎ năng

tiꢐm tàng trong hoꢉt đꢊng kinh doanh.

- Thông qua phân tích hoꢉt đꢊng doanh nghiꢁp chúng ta mới thꢏy rõ đưꢅc các

nguyên nhân, nhân tꢄ cũng như nguồn gꢄc phát sinh cꢇa các nguyên nhân và nhân tꢄ

ꢎnh hưởng, từ đꢖ đꢐ ra các giꢎi pháp cꢆ thể và kꢔp thời trong công tác tꢌ chꢍc và quꢎn lý

sꢎn xuꢏt. Do đꢖ nꢖ lꢋ công cꢆ cꢎi tiến cơ chế quꢎn lý trong kinh doanh.

- Phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh giúp doanh nghiꢁp nhìn nhận đꢛng đꢗn vꢐ khꢎ

năng, sꢍc mꢉnh cũng như những hꢉn chế trong doanh nghiꢁp cꢇa mình. Chính trên cơ sở

này các doanh nghiꢁp sẽ xác đꢔnh đꢛng đꢗn mꢆc tiêu và chiến lưꢅc kinh doanh có hiꢁu

quꢎ.

- Phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh là công cꢆ quan trọng trong chꢍc năng quꢎn trꢔ,

là cơ sở để đꢐ ra các quyết đꢔnh đꢛng đꢗn trong chꢍc năng quꢎn lý, nhꢏt là trong các

chꢍc năng kiểm tra, đꢀnh giꢀ vꢋ điꢐu hành hoꢉt đꢊng sꢎn xuꢏt kinh doanh trong doanh

nghiꢁp.

- Phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh là biꢁn pháp quan trọng để phòng ngừa và

ngăn chꢑn những rꢇi ro có thể xꢎy ra.

- Tài liꢁu phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh còn rꢏt cꢓn thiết cho cꢀc đꢄi tưꢅng bên

ngoài, khi họ có các mỗi quan hꢁ vꢐ kinh doanh, nguồn lꢅi với doanh nghiꢁp, vì thông

qua phân tích họ mới có thể quyết đꢔnh đꢛng đꢗn trong viꢁc hꢅp tꢀc, đꢓu tư, cho vay, …

đꢄi với doanh nghiꢁp nữa hay không?

1.1.3. Nhiꢃm vꢆ

Phân tꢈch hoꢉt đꢊng kinh doanh cꢖ rꢏt nhiꢐu ꢂ nghꢃa đꢄi với hoꢉt đꢊng cꢇa doanh

nghiꢁp. Tuy nhiên, nhiꢁm vꢆ chꢈnh cꢇa hoꢉt đꢊng nꢋy lꢋ:

- Đꢀnh giꢀ mꢍc đꢊ thꢒc hiꢁn các chꢕ tiêu kế hoꢉch và viꢁc chꢏp hành các chế đꢊ

chính sách vꢐ kinh tế tꢋi chꢈnh mꢋ nhꢋ nước đꢝ ban hꢋnh đꢄi với doanh nghiꢁp.

- Xꢀc đꢔnh những nguyên nhân và nhân tꢄ ꢎnh hưởng đến quá trình và kết quꢎ

kinh tế, tính mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng nhân tꢄ đến quá trình và kết quꢎ kinh tế.

- Đꢐ xuꢏt các biꢁn pháp nhꢘm hꢉn chế và loꢉi trừ ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ tiêu

cꢒc, phát huy ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ tích cꢒc, từ đꢖ đꢊng viên khai thác khꢎ năng

tiꢐm tàng trong nꢊi bꢊ doanh nghiꢁp.

1.1.4. Ðối tượng

Với tư cách là mꢊt khoa học đꢊc lập, phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh cꢖ đꢄi tưꢅng

riêng. Đꢄi tưꢅng cꢇa phân tích hoꢉt đꢊng kinh doanh là quá trình và kết quꢎ cꢇa hoꢉt

3

đꢊng kinh doanh cùng với sꢒ tác đꢊng cꢇa các nhân tꢄ ꢎnh hưởng đến quá trình và kết

quꢎ đꢖ, đưꢅc biểu hiꢁn thông qua các chꢕ tiêu kinh tế.

Kết quꢎ kinh doanh mà ta nghiên cꢍu có thể là kết quꢎ cꢇa từng giai đoꢉn riêng

biꢁt như kết quꢎ mua hàng, kết quꢎ sꢎn xuꢏt, kết quꢎ bán hàng... hay có thể là kết quꢎ

tꢌng hꢅp cꢇa quá trình kinh doanh, kết quꢎ tài chính...v.v.

Khi phân tích kết quꢎ kinh doanh, người ta hướng vào kết quꢎ thꢒc hiꢁn các

đꢔnh hướng mꢆc tiêu kế hoꢉch, phương án đꢑt ra.

Kết quꢎ kinh doanh thông thường đưꢅc biểu hiꢁn dưới các chꢕ tiêu kinh tế. Chꢕ

tiêu là sꢒ xác đꢔnh vꢐ nꢊi dung và phꢉm vi cꢇa các kết quꢎ kinh doanh. Nꢊi dung chꢇ yếu

cꢇa phân tích kết quꢎ là phân tích các chꢕ tiêu kết quꢎ kinh doanh mà doanh nghiꢁp đꢝ

đꢉt đưꢅc trong kỳ, như doanh thu bán hàng, giá trꢔ sꢎn xuꢏt... Tuy nhiên, khi phân tích

các chꢕ tiêu kết quꢎ kinh doanh chúng ta phꢎi luôn luôn đꢑt trong mꢄi quan hꢁ với các

điꢐu kiꢁn (yếu tꢄ) cꢇa quꢀ trình kinh doanh như lao đꢊng, vật tư, tiꢐn vꢄn, diꢁn tích đꢏt

đai...v.v. Ngưꢅc lꢉi, chꢕ tiêu chꢏt lưꢅng phꢎn ánh lên hiꢁu quꢎ kinh doanh…v.v.

Dꢒa vào mꢆc đꢈch phân tích mà chúng ta cꢓn sử dꢆng các loꢉi chꢕ tiêu khác

nhau, cꢆ thể: Chꢕ tiêu sꢄ tuyꢁt đꢄi, chꢕ tiêu sꢄ tương đꢄi, chꢕ tiêu bình quân. Chꢕ tiêu sꢄ

tuyꢁt đꢄi dùng để đánh giá quy mô kết quꢎ kinh doanh hay điꢐu kiꢁn kinh doanh. Chꢕ

tiêu sꢄ tương đꢄi dùng trong phân tích các mꢄi quan hꢁ giữa các bꢊ phận, các quan hꢁ

kết cꢏu, quan hꢁ tỷ lꢁ và xu hướng phát triển. Chꢕ tiêu bình quân phꢎn ánh trình đꢊ phꢌ

biến cꢇa các hiꢁn tưꢅng.

Tuỳ mꢆc đích, nꢊi dung và đꢄi tưꢅng phân tích để có thể sử dꢆng các chꢕ tiêu

hiꢁn vật, chꢕ tiêu giá trꢔ. Ngày nay, trong kinh tế thꢔ trường các doanh nghiꢁp thường

dùng chꢕ tiêu giá trꢔ. Tuy nhiên, các doanh nghiꢁp sꢎn xuꢏt, doanh nghiꢁp chuyên kinh

doanh mꢊt hoꢑc mꢊt sꢄ mꢑt hàng có quy mô lớn vẫn sử dꢆng kết hꢅp chꢕ tiêu hiꢁn vật

bên cꢉnh chꢕ tiêu giá trꢔ. Trong phân tích cũng cꢓn phân biꢁt chꢕ tiêu và trꢔ sꢄ chꢕ tiêu.

Chꢕ tiêu có nꢊi dung kinh tế tương đꢄi ꢌn đꢔnh, còn trꢔ sꢄ chꢕ tiêu luôn luôn thay đꢌi

theo thời gian và đꢔa điểm cꢆ thể.

Phân tích kinh doanh không chꢕ dừng lꢉi ở viꢁc đꢀnh giá kết quꢎ kinh doanh

thông qua các chꢕ tiêu kinh tế mà còn đi sâu nghiên cꢍu các nhân tꢄ ꢎnh hưởng đến kết

quꢎ kinh doanh biểu hiꢁn trên các chꢕ tiêu đó. Mꢊt cách chung nhꢏt, nhân tꢄ là những yếu

tꢄ bên trong cꢇa mỗi hiꢁn tưꢅng, quá trình... và mỗi biến đꢊng cꢇa nó tác đꢊng trꢒc

tiếp hoꢑc gián tiếp ở mꢊt mꢍc đꢊ và xu hướng xác đꢔnh đến các kết quꢎ biểu hiꢁn các chꢕ

tiêu.

Ví dụ: Doanh thu bán hàng phꢆ thuꢊc vào lưꢅng bán hàng ra, giá cꢎ bán ra vꢋ cơ

cꢏu tiêu thꢆ. Ðến lưꢅt mình, khꢄi lưꢅng hàng hoá bán ra, giá cꢎ hàng hoá bán ra, kết cꢏu

hàng hoá bán ra lꢉi chꢔu tác đꢊng bởi nhiꢐu yếu tꢄ khác nhau như khách quan, chꢇ

quan, bên trong, bên ngoài...v.v.

4

- Theo mꢍc đꢊ tác đꢊng cꢇa các nhân tꢄ, chúng ta có thể phân loꢉi các nguyên

nhân và nhân tꢄ ꢎnh hưởng thành nhiꢐu loꢉi khác nhau, trên cꢀc gꢖc đꢊ khác nhau.

- Trước hết theo tính tꢏt yếu cꢇa các nhân tꢄ: có thể phân thành 2 loꢉi: Nhân tꢄ

khách quan và nhân tꢄ chꢇ quan.

Nhân tꢄ khách quan là loꢉi nhân tꢄ thường phát sinh và tác đꢊng như mꢊt yêu

cꢓu tꢏt yếu nó không phꢆ thuꢊc vào chꢇ thể tiến hành hoꢉt đꢊng kinh doanh. Kết quꢎ

hoꢉt đꢊng cꢇa mỗi doanh nghiꢁp có thể chꢔu tác đꢊng bởi các nguyên nhân và nhân tꢄ

khách quan như sꢒ phát triển cꢇa lꢒc lưꢅng sꢎn xuꢏt xã hꢊi, luật pháp, các chế đꢊ

chính sách kinh tế xã hꢊi cꢇa Nhà nước, môi trường, vꢔ trí kinh tế xã hꢊi, vꢐ tiến bꢊ

khoa học kỹ thuật và ꢍng dꢆng. Các nhân tꢄ này làm cho giá cꢎ hàng hoá, giá cꢎ chi

phí, giá cꢎ dꢔch vꢆ thay đꢌi, thuế suꢏt, lãi suꢏt, tỷ suꢏt tiꢐn lương... cũng thay đꢌi theo.

Nhân tꢄ chꢇ quan là nhân tꢄ tác đꢊng đến đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu phꢆ thuꢊc vào nỗ

lꢒc chꢇ quan cꢇa chꢇ thể tiến hành kinh doanh như: trình đꢊ sử dꢆng lao đꢊng, vật tư,

tiꢐn vꢄn.., trình đꢊ khai thác các nhân tꢄ chꢇ quan cꢇa doanh nghiꢁp làm ꢎnh hưởng đến

giá thành, mꢍc chi phí thời gian lao đꢊng, lưꢅng hàng hoá, cơ cꢏu hàng hoá...v.v.

- Theo tính chꢏt cꢇa các nhân tꢄ có thể chia ra thành nhóm nhân tꢄ sꢄ lưꢅng và

nhóm các nhân tꢄ chꢏt lưꢅng.

Nhân tꢄ sꢄ lưꢅng phꢎn ꢀnh quy mô kinh doanh như: Sꢄ lưꢅng lao đꢊng, vật tư,

lưꢅng hàng hoá sꢎn xuꢏt, tiêu thꢆ... Ngưꢅc lꢉi, nhân tꢄ chꢏt lưꢅng thường phꢎn ánh hiꢁu

quꢎ suꢏt kinh doanh như: Giꢀ thꢋnh, tỷ suꢏt chi phꢈ, năng suꢏt lao đꢊng... Phân tích kết

quꢎ kinh doanh theo các nhân tꢄ sꢄ lưꢅng và chꢏt lưꢅng vừa giúp ích cho viꢁc đꢀnh giꢀ

chꢏt lưꢅng, phương hướng kinh doanh, vừa giúp cho viꢁc xꢀc đꢔnh trình tꢒ sꢗp xếp và

thay thế các nhân tꢄ khi tính mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng nhân tꢄ đến kết quꢎ kinh doanh.

- Theo xu hướng tꢀc đꢊng cꢇa nhân tꢄ, thường người ta chia ra các nhóm nhân tꢄ

tích cꢒc và nhóm nhân tꢄ tiêu cꢒc.

Nhân tꢄ tích cꢒc là những nhân tꢄ tꢀc đꢊng tꢄt hay lꢋm tăng đꢊ lớn cꢇa hiꢁu quꢎ

kinh doanh vꢋ ngưꢅc lꢉi nhân tꢄ tiêu cꢒc tꢀc đꢊng xꢏu hay làm giꢎm quy mô cꢇa kết quꢎ

kinh doanh. Trong phân tích cꢓn xꢀc đꢔnh xu hướng và mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng tꢌng

hꢅp cꢇa các nhân tꢄ tích cꢒc và tiêu cꢒc.

Nhân tꢄ có nhiꢐu loꢉi như đꢝ nêu ở trên, nhưng nếu quy vꢐ nꢊi dung kinh tế thì có

hai loꢉi: Nhân tꢄ thuꢊc vꢐ điꢐu kiꢁn kinh doanh và nhân tꢄ thuꢊc vꢐ kết quꢎ kinh

doanh. Những nhân tꢄ thuꢊc vꢐ điꢐu kiꢁn kinh doanh như: Sꢄ lưꢅng lao đꢊng, lưꢅng

hàng hoá, vật tư, tiꢐn vꢄn... ꢎnh hưởng trꢒc tiếp đến quy mô kinh doanh. Các nhân tꢄ

thuꢊc vꢐ kết quꢎ kinh doanh ꢎnh hưởng suꢄt quá trình kinh doanh từ khâu cung ꢍng vật

tư đến viꢁc tꢌ chꢍc quá trình sꢎn xuꢏt cho đến khâu tiêu thꢆ sꢎn phẩm và từ đꢖ ꢎnh

hưởng đến kết quꢎ tꢌng hꢅp cꢇa kinh doanh như nhân tꢄ giá cꢎ hàng hoá, chi phí, khꢄi

lưꢅng hàng hoá sꢎn xuꢏt và tiêu thꢆ.

5

Như vậy, tính phꢍc tꢉp và đa dꢉng cꢇa nꢊi dung phân tích đưꢅc biểu hiꢁn qua hꢁ

thꢄng các chꢕ tiêu kinh tế đꢀnh giá kết quꢎ kinh doanh. Viꢁc xây dꢒng tương đꢄi hoàn

chꢕnh hꢁ thꢄng các chꢕ tiêu với cách phân biꢁt hꢁ thꢄng chꢕ tiêu khác nhau, viꢁc phân loꢉi

các nhân tꢄ ꢎnh hưởng theo các góc đꢊ khác nhau không những giúp cho doanh nghiꢁp

đꢀnh giá mꢊt cách đꢓy đꢇ kết quꢎ kinh doanh, sꢒ nỗ lꢒc cꢇa bꢎn thân doanh nghiꢁp,

mà còn tìm ra đưꢅc nguyên nhân, các mꢑt mꢉnh, mꢑt yếu để có biꢁn pháp khꢗc phꢆc

nhꢘm nâng cao hiꢁu quꢎ kinh doanh.

Khi phân tích kết quꢎ kinh doanh biểu hiꢁn bꢘng các chꢕ tiêu kinh tế dưới sꢒ tác

đꢊng cꢇa các nhân tꢄ mới chꢕ là quá trình “đꢔnh tꢈnh”, cꢓn phꢎi lưꢅng hoá các chꢕ tiêu và

nhân tꢄ ở những trꢔ sꢄ xác đꢔnh với đꢊ biến đꢊng xác đꢔnh. Ðể thꢒc hiꢁn đưꢅc công

viꢁc cꢆ thể đꢖ, cꢓn nghiên cꢍu khái quát các phương pháp trong phân tích kinh doanh.

1.2. Phương phꢂp phân tꢈch hoạt động kinh doanh cꢇa doanh nghiꢃp

1.2.1. Phương phꢂp so sꢂnh

1.2.1.1. Khꢀi niꢁm

Phương phꢀp so sꢀnh trong phân tꢈch kinh doanh lꢋ đꢄi chiếu cꢀc chꢕ tiêu, cꢀc hiꢁn

tưꢅng kinh tế đꢝ đưꢅc lưꢅng hꢖa cꢖ cꢜng mꢊt nꢊi dung, mꢊt tꢈnh chꢏt tương tꢒ để xꢀc

đꢔnh xu hướng mꢍc đꢊ biến đꢊng cꢇa cꢀc chꢕ tiêu.

1.2.1.2. Mục đích

Như vậy, qua khꢀi niꢁm đꢝ nêu ta cꢖ thể xꢀc đꢔnh cꢀc mꢆc đꢈch chꢈnh khi sử dꢆng

phương phꢀp so sꢀnh trong phân tꢈch lꢋ:

- Để biết đưꢅc tꢄc đꢊ hay xu hướng phát triển cꢇa các hiꢁn tưꢅng kinh tế và quá

trình kinh tế.

- Để biết đưꢅc mꢍc đꢊ hoàn thành các chꢕ tiêu kế hoꢉch.

- Để biết đưꢅc mꢍc đꢊ tiên tiến hay lꢉc hậu trong viꢁc thꢒc hiꢁn các nhiꢁm vꢆ

đưꢅc giao giữa cꢀc doanh nghiꢁp cꢜng loꢉi.

1.2.1.3. Điều kiꢁn để thực hiꢁn cꢀc phương phꢀp so sꢀnh

Để thꢒc hiꢁn phương phꢀp nꢋy cꢖ ꢂ nghꢃa thì điꢐu kiꢁn tiên quyết lꢋ:

- Phꢎi tồn tꢉi ít nhꢏt 2 chꢕ tiêu (hoꢑc 2 đꢉi lưꢅng).

- Cꢀc chꢕ tiêu đưꢅc sử dꢆng trong so sꢀnh phꢎi đồng nhꢏt:

+ Vꢐ thời gian: Cꢀc chꢕ tiêu đưꢅc tꢈnh trong cꢜng mꢊt khoꢎng thời gian hꢉch toꢀn

vꢋ phꢎi thꢄng nhꢏt trên cꢎ 3 mꢑt:

* Phꢎi phꢎn ꢀnh cꢜng nꢊi dung kinh tế.

* Cꢀc chꢕ tiêu phꢎi cꢜng sử dꢆng mꢊt phương phꢀp tꢈnh toꢀn.

* Phꢎi cꢜng mꢊt đơn vꢔ đo lường.

6

+ Vꢐ không gian: Cꢀc chꢕ tiêu phꢎi đưꢅc qui đꢌi vꢐ cꢜng mꢊt qui mô vꢋ điꢐu kiꢁn

kinh doanh tương tꢒ nhau.

1.2.1.4. Lựa chꢂn gꢃc so sꢀnh

Gꢄc so sꢀnh thường đưꢅc xꢀc đꢔnh theo thời gian (thời kỳ, thời điểm) hoꢑc không

gian hoꢑc cꢎ thời gian vꢋ không gian tꢜy thuꢊc vꢋo điꢐu kiꢁn vꢋ mꢆc đꢈch phân tꢈch cꢆ

thể.

Gꢗn liꢐn với gꢄc so sꢀnh lꢋ trꢔ sꢄ cꢇa chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu ở kỳ

gꢄc (hoꢑc điểm gꢄc).

Kỳ gꢄc (hay điểm gꢄc) lꢋ khꢀi niꢁm dꢜng để chꢕ thời kỳ hay thời điểm hoꢑc điểm

không gian đưꢅc chọn lꢋm căn cꢍ (gꢄc) để so sꢀnh.

Kỳ so sꢀnh (hay điểm so sꢀnh) lꢋ khꢀi niꢁm dꢜng để chꢕ thời kỳ hay thời điểm

hoꢑc điểm không gian đưꢅc chọn để so sꢀnh. Kỳ so sꢀnh hay điểm so sꢀnh cꢞn đưꢅc gọi

lꢋ kỳ phân tꢈch hay điểm phân tꢈch. Gꢗn liꢐn với kỳ hoꢑc điểm phân tꢈch lꢋ trꢔ sꢄ cꢇa chꢕ

tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu ở kỳ phân tꢈch (hoꢑc điểm phân tꢈch).

- Gꢀc so sánh về mꢁt thời gian:

* Mục đích:

Khi phân tꢈch thường so sꢀnh hiꢁn tꢉi với quꢀ khꢍ để đꢀnh giꢀ kết quꢎ đꢉt đưꢅc,

mꢍc đꢊ vꢋ xu hướng tăng trưởng cꢇa chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu.

* Để đạt được mục đích này người ta thường:

+ So sánh giữa kết quꢎ cꢇa kỳ thꢒc tế với nhiꢁm vꢆ đꢑt ra ở kỳ kế hoꢉch nhꢘm

đꢀnh giꢀ tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch cꢇa đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu.

+ So sánh giữa kết quꢎ thꢒc tế cꢇa kỳ nꢋy với kết quꢎ thꢒc tế cꢇa kỳ trước nhꢘm

đꢀnh giꢀ tꢄc đꢊ tăng trưởng cꢇa chꢕ tiêu nghiên cꢍu.

- Gꢀc so sánh về mꢁt không gian:

* Mục đích:

Để xꢀc đꢔnh vꢔ trꢈ hiꢁn tꢉi cꢇa doanh nghiꢁp, đꢀnh giꢀ mꢍc đꢊ phꢏn đꢏu cꢇa doanh

nghiꢁp, khꢎ năng đꢀp ꢍng nhu cꢓu cꢇa thꢔ trường.

* Để đạt được mục đích này người ta thường:

+ So sꢀnh giữa kết quꢎ thꢒc hiꢁn với cꢀc thông sꢄ kinh tế kỹ thuật trung bình hay

tiên tiến giꢛp đꢀnh giꢀ mꢍc đꢊ phꢏn đꢏu cꢇa doanh nghiꢁp.

+ So sꢀnh sꢄ liꢁu cꢇa doanh nghiꢁp với sꢄ liꢁu cꢇa doanh nghiꢁp khꢀc tương

đương, điển hình hoꢑc doanh nghiꢁp thuꢊc đꢄi thꢇ cꢉnh tranh để đꢀnh giꢀ mꢑt mꢉnh, mꢑt

yếu cꢇa doanh nghiꢁp.

+ So sꢀnh sꢄ liꢁu thꢒc hiꢁn với mꢍc hꢅp đồng đꢝ kꢂ, tꢌng nhu cꢓu,... để đꢀnh giꢀ

khꢎ năng đꢀp ꢍng nhu cꢓu cꢇa thꢔ trường.

7

+ So sꢀnh cꢀc thông sꢄ kinh tế kỹ thuật cꢇa cꢀc phương ꢀn kinh tế khꢀc nhau để

lꢒa chọn phương ꢀn tꢄi ưu.

1.2.1.5. Nội dung của phương phꢀp so sꢀnh

 So sánh bằng sꢃ tuyꢁt đꢃi

So sꢀnh bꢘng sꢄ tuyꢁt đꢄi sẽ cho biết khꢄi lưꢅng, quy mô mà doanh nghiꢁp đꢉt

đưꢅc vưꢅt (+) hay hꢆt (-) cꢇa cꢀc chꢕ tiêu kinh tế giữa kỳ phân tꢈch với kỳ gꢄc biểu hiꢁn

bꢘng thước đo thꢈch hꢅp (giꢀ trꢔ, hiꢁn vật hay thời gian).

Ví dụ: So sánh chꢕ tiêu tꢌng giá trꢔ sꢎn xuꢏt (GO) kỳ phân tích với kỳ kế hoꢉch.

GO = GO₁- GO_k

Trong đꢂ: GO: Mức biến động tuyệt đꢀi tꢃng giá trꢄ sản xuất

GO₁: Tꢃng giá trꢄ sản xuất kꢅ phân tích

GO_k: Tꢃng giá trꢄ sản xuất kꢅ kế hoạch

 So sánh bằng sꢃ tương đꢃi

Mục đích: Phꢎn ánh kết cꢏu mꢄi quan hꢁ, tꢄc đꢊ phát triển và mꢍc đꢊ phꢌ biến cꢇa

các chꢕ tiêu kinh tế.

Các loại sꢀ tương đꢀi thường sꢆ dụng trong phân tích kinh doanh:

- Số tương đối kế hoạch

Phꢎn ánh mꢍc đꢊ mà doanh nghiꢁp cꢓn phꢎi thꢒc hiꢁn.

Ví dụ: Chꢕ tiêu tỷ lꢁ hꢉ giꢀ thꢋnh kế hoꢉch cꢇa sꢎn phẩm có thể so sꢀnh đưꢅc:

Phꢎn ꢀnh nhiꢁm vꢆ mꢋ doanh nghiꢁp đꢑt ra trong kế hoꢉch vꢐ tꢄc đꢊ hꢉ thꢏp giꢀ thꢋnh

cꢇa cꢀc sꢎn phẩm so sꢀnh đưꢅc.

M _hk

T_hk

100(%)

n

q  z



ik

i0

i1

Trong đꢂ:

T_hk: Tꢇ lệ % hạ giá thành kế hoạch

M_hk: Mức hạ giá thành kế hoạch

q_ik: Tꢃng sản phꢈm sản xuất loại sản phꢈm i kꢅ kế hoạch

z_i0: Giá thành đơn vꢄ sản phꢈm i kꢅ gꢀc

n: Sꢀ loại sản phꢈm sản xuất

- Số tương đối phản ánh tình hình thực hiꢃn kế hoạch

Dꢜng để đꢀnh giꢀ viꢁc thꢒc hiꢁn kế hoꢉch cꢇa chꢕ tiêu kinh tế.

Có thể sử dꢆng ở nhiꢐu dꢉng như sau:

8

* Dạng đơn giản:

Chꢕ cꢖ tꢀc dꢆng đꢀnh giꢀ sơ bꢊ tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch cꢇa chꢕ tiêu kinh tế

mꢋ không phꢎn ꢀnh đưꢅc chꢏt lưꢅng công tꢀc.

Trꢄ sꢀ chỉ tiêu kꢅ thực hiện

Trꢄ sꢀ chỉ tiêu kꢅ kế hoạch

Tꢇ lệ % hoàn thành

kế hoạch

=

100 (%)



* Dạng liên hꢁ:

Để đꢀnh giꢀ chꢈnh xꢀc tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch cꢇa chꢕ tiêu kinh tế, qua đꢖ

nêu bật đưꢅc chꢏt lưꢅng công tꢀc khi phân tꢈch dꢜng kỹ thuật so sꢀnh liên hꢁ bꢘng cꢀch

liên hꢁ tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch cꢇa chꢕ tiêu kinh tế với tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch

cꢇa mꢊt chꢕ tiêu khꢀc cꢖ liên quan.

Tꢇ lệ % hoàn thành

KH liên hệ với ...

Trꢄ sꢀ chỉ tiêu kꢅ thực hiện

Trꢄ sꢀ chỉ tiêu liên hệ kꢅ

=

100(%)



thực hiện

Trꢄ sꢀ chỉ tiêu

kꢅ kế hoạch



Trꢄ sꢀ chỉ tiêu liên hệ kꢅ

kế hoạch

* Dạng kết hợp:

Kỹ thuật so sꢀnh bꢘng sꢄ tương đꢄi ở dꢉng giꢎn đơn hay so sꢀnh liên hꢁ chꢕ mới

giꢛp đꢀnh giꢀ tình hình thꢒc hiꢁn kế hoꢉch vꢋ chꢏt lưꢅng công tꢀc mꢋ chưa xꢀc đꢔnh

đưꢅc qui mô (mꢍc đꢊ) biến đꢊng cꢆ thể cꢇa chꢕ tiêu. Do vậy, để khꢗc phꢆc điꢐu nꢋy khi

phân tꢈch chꢛng ta sử dꢆng dꢉng kết hꢅp để tính ra mꢍc đꢊ biến đꢊng tương đꢄi cꢇa chꢕ

tiêu thể hiꢁn bꢘng sꢄ tuyꢁt đꢄi (còn gọi là sꢄ biến đꢊng tương đꢄi).

Tꢇ lệ hoàn thành

Sꢀ biến động tương đꢀi

của chỉ tiêu phân tích

Trꢄ sꢀ chỉ tiêu

thực hiện

Trꢄ sꢀ chỉ

=

-

kế hoạch của chỉ

tiêu liên hệ



tiêu kế hoạch

- Số tương đối kết cꢉu

Phꢎn ꢀnh tỷ trọng cꢇa từng bꢊ phận chiếm trong tꢌng thể. Thông qua sꢄ tương đꢄi

kết cꢏu, cꢀc nhꢋ phân tꢈch chꢕ rꢟ: trong mꢊt tꢌng thể, từng bꢊ phận cꢏu thꢋnh chiếm tỷ

trọng bao nhiêu phꢓn trăm.

Trꢄ sꢀ của bộ phꢊn i

Trꢄ sꢀ của tꢃng thể

Tꢇ trꢉng của bộ phꢊn i

=

100 (%)



chiếm trong tꢃng thể

1.2.2. Phương phꢂp chi tiết

Mọi quá trình kinh doanh và kết quꢎ kinh doanh đꢐu có thể và cꢓn thiết phꢎi

nghiên cꢍu chi tiết theo chiꢐu hướng khác nhau nhꢘm đꢀnh giꢀ chꢈnh xꢀc kết quꢎ đꢉt

9

đưꢅc. Bởi vậy khi phân tích có thể chi tiết theo chꢕ tiêu bꢊ phận cꢏu thành, theo thời gian

vꢋ theo đꢔa điểm. Sau đꢖ mới tiến hành xem xét so sánh mꢍc đꢊ đꢉt đưꢅc cꢇa từng bꢊ

phận (kỳ phân tích so với kỳ gꢄc) và mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng bꢊ phận đến tꢌng thể

cũng như xem xét tiến đꢊ thꢒc hiꢁn và kết quꢎ đꢉt đưꢅc trong từng thời gian hay mꢍc đꢊ

đꢖng gꢖp cꢇa từng phân xưởng, tꢌ, đꢊi… vꢋo kết quꢎ chung.

Phương phꢀp chi tiết đưꢅc thꢒc hiꢁn theo những hướng sau:

- Chi tiết theo các bꢊ phận cꢏu thành chꢕ tiêu:

Chi tiết chꢕ tiêu theo các bꢊ phận cꢏu thành cùng với sꢒ biểu hiꢁn vꢐ lưꢅng cꢇa các

bꢊ phận đꢖ sẽ giúp ích rꢏt nhiꢐu trong viꢁc đꢀnh giꢀ chꢈnh xꢀc kết quꢎ đꢉt đưꢅc.

Do đꢖ phương phꢀp chi tiết theo bꢊ phận cꢏu thꢋnh đưꢅc sử dꢆng rꢊng rãi trong

phân tích mọi mꢑt vꢐ kết qꢇa sꢎn xuꢏt kinh doanh.

Ví dụ:

Giá trꢔ sꢎn xuꢏt công nghiꢁp cꢓn đưꢅc chi tiết thành các bꢊ phận: Giá trꢔ thành

phẩm làm bꢘng nguyên vật liꢁu cꢇa doanh nghiꢁp, giá trꢔ thành phẩm làm bꢘng nguyên

vật liꢁu cꢇa người đꢑt hàng, giá trꢔ cꢇa dꢆng cꢆ tꢒ chế, giá trꢔ cꢇa sꢎn phẩm dở dang...v.v.

Trong xây dꢒng, trước hết cꢓn chi tiết thành giá trꢔ xây và lꢗp đꢑt cꢏu kiꢁn, sau đꢖ

trong phꢓn xây cꢓn phꢎi chi tiết đến các phꢓn đꢌ bê tông, xây tường, móng...v.v.

Trong phân tꢈch giꢀ thꢋnh thường đưꢅc phân thành các bꢊ phận như: Chi phꢈ

nguyên vật liꢁu chính, nguyên vật liꢁu phꢆ, đꢊng lꢒc, chi phí tiꢐn lương, khꢏu hao máy

móc thiết bꢔ, chi phí quꢎn lꢂ phân xưởng...v.v.

Các bꢊ phận lꢉi chi tiết bao gồm nhiꢐu yếu tꢄ cꢆ thể khác nhau, ví dꢆ như chi phꢈ

sꢎn xuꢏt chung trong chꢕ tiêu giá thành lꢉi bao gồm: lương chꢈnh, phꢆ, cꢇa nhân viên

quꢎn lꢂ phân xưởng, hao mòn tài sꢎn cꢄ đꢔnh chung cho phân xưởng, chi phí phꢆc vꢆ và

quꢎn lꢂ phân xưởng...v.v.

- Chi tiết theo thời gian:

Kết quꢎ kinh doanh bao giờ cũng lꢋ kết quꢎ cꢇa mꢊt quá trình. Do nhiꢐu nguyên

nhân chꢇ quan hoꢑc khách quan khác nhau, tiến đꢊ thꢒc hiꢁn quꢀ trình đꢖ trong từng đơn

vꢔ thời gian xꢀc đꢔnh thường không đꢐu nhau.

Ví dụ: Giá trꢔ sꢎn lưꢅng sꢎn phẩm trong sꢎn xuꢏt kinh doanh thường phꢎi thꢒc hiꢁn

theo từng tháng, từng quꢂ trong năm vꢋ thông thường không giꢄng nhau. Tương tꢒ trong

thương mꢉi, doanh sꢄ mua vào, bán ra từng thời gian trong năm cũng không đꢐu nhau.

Viꢁc chi tiết theo thời gian giꢛp đꢀnh giꢀ đưꢅc nhꢔp điꢁu, tꢄc đꢊ phát triển cꢇa

hoꢉt đꢊng sꢎn xuꢏt kinh doanh qua các thời kỳ khác nhau, từ đꢖ tìm nguyên nhân vꢋ giꢎi

pháp có hiꢁu lꢒc để nâng cao hiꢁu quꢎ sꢎn xuꢏt kinh doanh.

Mꢑt khác, phân tích chi tiết theo thời gian cũng giꢛp ta nghiên cꢍu nhꢔp điꢁu cꢇa

các chꢕ tiêu có liên quan với nhau như: Lưꢅng hàng hoá mua vào, dꢒ trữ với lưꢅng hàng

10

bꢀn ra; lưꢅng vꢄn đưꢅc cꢏp (huy đꢊng) với công viꢁc xây lꢗp hoꢋn thꢋnh; lưꢅng nguyên

vật liꢁu cꢏp phát với khꢄi lưꢅng sꢎn phẩm sꢎn xuꢏt… Từ đꢖ phꢀt hiꢁn những yếu tꢄ ꢎnh

hưởng trꢒc tiếp đến tiến đꢊ thꢒc hiꢁn các chꢕ tiêu trong quá trình sꢎn xuꢏt kinh doanh.

1.2.3. Phương phꢂp loại trừ

1.2.3.1. Khꢀi niꢁm

Phương phꢀp loꢉi trừ trong phân tꢈch kinh doanh lꢋ đꢑt đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu vꢋo

cꢀc trường hꢅp giꢎ đꢔnh khꢀc nhau. Từ đꢖ, lꢓn lưꢅt xꢀc đꢔnh vꢋ loꢉi trừ mꢍc đꢊ ꢎnh

hưởng cꢇa từng nhân tꢄ đến sꢒ biến đꢊng giữa kỳ phân tꢈch so với kỳ gꢄc cꢇa đꢄi tưꢅng

nghiên cꢍu.

1.2.3.2. Mục đích

Như vậy, qua khꢀi niꢁm đꢝ nêu cꢖ thể xꢀc đꢔnh mꢆc đꢈch cꢇa phương phꢀp loꢉi trừ

lꢋ để tính mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ đến kết quꢎ kinh tế trong khi loꢉi trừ ꢎnh

hưởng cꢇa cꢀc nhân tꢄ khꢀc.

1.2.3.3. Điều kiꢁn của phương phꢀp

Đưꢅc sử dꢆng khi giữa các nhân tꢄ có mꢄi quan hꢁ tích sꢄ, thương sꢄ hoꢑc kết hꢅp

cꢎ tích sꢄ, thương sꢄ đến chꢕ tiêu phân tích.

1.2.3.4. Nội dung của phương phꢀp loại trừ

Phương phꢀp loꢉi trừ đưꢅc sử dꢆng phân tꢈch dưới 2 dꢉng: Phương phꢀp thay thế

liên hoꢋn, phương phꢀp sꢄ chênh lꢁch.

Qui trình vận dꢆng phương phꢀp bao gồm cꢀc công viꢁc sau:

Bước 1: Xꢂc định chỉ tiêu phản ꢂnh đối tượng nghiên cứu:

Tùy theo từng mꢆc đꢈch vꢋ nꢊi dung nghiên cꢍu cꢇa phân tích kinh doanh có thể

đưꢅc thể hiꢁn qua các chꢕ tiêu phꢎn ánh khác nhau. Chẳng hꢉn, khi nghiên cꢍu kết quꢎ

tiêu thꢆ, các nhà phân tích có thể sử dꢆng các chꢕ tiêu như sau: doanh thu thuꢓn vꢐ tiêu

thꢆ, tꢌng doanh thu tiêu thꢆ, sꢎn lưꢅng tiêu thꢆ…

Bước 2: Xꢂc định các nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu phản ꢂnh đối tượng nghiên cứu:

Kết quꢎ và hiꢁu quꢎ kinh doanh cꢆ thể chꢔu ꢎnh hưởng cꢇa rꢏt nhiꢐu nguyên nhân

và nhân tꢄ khác nhau. Bởi vậy, chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu cũng chꢔu ꢎnh

hưởng cꢇa các nhân tꢄ tꢀc đꢊng tương ꢍng. Sꢄ lưꢅng nhân tꢄ ꢎnh hưởng có thể mở rꢊng

hay thu hẹp tùy thuꢊc vào mꢆc đꢈch phân tꢈch vꢋ nguồn tài liꢁu phân tích.

Bước 3: Xây dựng phương trình kinh tế phản ánh mối quan hꢃ giữa các nhân

tố ảnh hưởng với chỉ tiêu phản ꢂnh đối tượng nghiên cứu:

Giữa các nhân tꢄ ꢎnh hưởng và chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu có mꢄi

quan hꢁ chꢑt chẽ với nhau. Mꢄi quan hꢁ này thể hiꢁn thông qua cꢀc phương trình kinh tế

dưới dꢉng tích sꢄ, thương sꢄ hoꢑc kết hꢅp giữa tích sꢄ với thương sꢄ tùy thuꢊc vào nꢊi

dung chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu.

11

Trong mỗi phương trình kinh tế thể hiꢁn mꢄi quan hꢁ giữa các nhân tꢄ ꢎnh hưởng

đến chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu, các nhân tꢄ đưꢅc sꢗp xếp theo mꢊt trật tꢒ

nhꢏt đꢔnh: từ nhân tꢄ sꢄ lưꢅng đến nhân tꢄ chꢏt lưꢅng hoꢑc từ nhân tꢄ phꢎn ꢀnh đꢓu vào

(yếu tꢄ đꢓu vꢋo hay chi phꢈ đꢓu vꢋo) đến nhân tꢄ phꢎn ꢀnh đꢓu ra (đꢓu ra phꢎn ánh kết

quꢎ sꢎn xuꢏt hay đꢓu ra phꢎn ánh lꢅi nhuận). Trong trường hꢅp mꢊt phương trình kinh tế

có 2 nhân tꢄ phꢎn ánh sꢄ lưꢅng trở lên, cꢓn xꢀc đꢔnh vꢋ phân loꢉi cꢀc nhân tꢄ theo từng

loꢉi (nhân tꢄ phꢎn ꢀnh điꢐu kiꢁn kinh doanh hay nhân tꢄ phꢎn ꢀnh yếu tꢄ đꢓu vꢋo, nhân tꢄ

phꢎn ꢀnh kết quꢎ hay hiꢁu quꢎ kinh doanh) rồi sꢗp xếp theo thꢍ tꢒ từ nhân tꢄ phꢎn ꢀnh

điꢐu kiꢁn kinh doanh hay phꢎn ꢀnh yếu tꢄ đꢓu vꢋo trước rồi mới đến nhân tꢄ phꢎn ꢀnh kết

quꢎ đꢓu ra. Trường hꢅp trong phương trình kinh tế cꢖ từ 2 nhân tꢄ phꢎn ꢀnh chꢏt lưꢅng

trở lên, phꢎi xꢀc đꢔnh mꢍc đꢊ chꢏt lưꢅng cꢇa từng nhân tꢄ (nhân tꢄ có tính chꢏt lưꢅng cao

hơn, nhân tꢄ có tính chꢏt lưꢅng thꢏp hơn) để sꢗp xếp các nhân tꢄ sao cho tiến dꢓn từ nhân

tꢄ có tính chꢏt lưꢅng thꢏp đến nhân tꢄ có tính chꢏt lưꢅng cao. Vꢐ thꢒc chꢏt, viꢁc sꢗp xếp

trật tꢒ các nhân tꢄ ꢎnh hưởng đến chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu trong phương

trình kinh tế phꢎi đꢎm bꢎo nguyên tꢗc: với nhân tꢄ sꢄ lưꢅng, sꢗp xếp theo mꢍc đꢊ sꢄ

lưꢅng giꢎm dꢓn; còn với nhân tꢄ chꢏt lưꢅng, sꢗp xếp theo mꢍc đꢊ chꢏt lưꢅng tăng dꢓn.

Bước 4: Xꢂc định mức độ ảnh hưởng cꢇa từng nhân tố đến sự biến động giữa

kỳ phân tích so với kỳ gốc cꢇa chỉ tiêu phản ꢂnh đối tượng nghiên cứu:

Để xꢀc đꢔnh mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng nhân tꢄ đến sꢒ biến đꢊng giữa kỳ phân

tích so với kỳ gꢄc cꢇa chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu, các nhà phân tích phꢎi lꢓn

lưꢅt thay thế trꢔ sꢄ từ kỳ gꢄc sang kỳ phân tích cꢇa từng nhân tꢄ. Mỗi lꢓn chꢕ thay thế trꢔ

sꢄ cꢇa mꢊt nhân tꢄ do vậy, có bao nhiêu nhân tꢄ ꢎnh hưởng sẽ thay thế bꢏy nhiêu lꢓn.

Những nhân tꢄ nꢋo đꢝ thay thế trꢔ sꢄ từ kỳ gꢄc sang kỳ phân tích (nhân tꢄ đꢝ xꢀc đꢔnh

mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng) sẽ đưꢅc giữ nguyên trꢔ sꢄ đꢝ thay thế (trꢔ sꢄ kỳ phân tꢈch) cho đến

bước thay thế cuꢄi cùng.

Thay thế mꢊt nhân tꢄ nào thì tính kết quꢎ cꢇa lꢓn thay thế đꢖ, lꢏy kết quꢎ này so

với kết quꢎ trước nó thì khoꢎn chênh lꢁch thu đưꢅc chính là kết quꢎ ꢎnh hưởng cꢇa nhân

tꢄ vừa đưꢅc thay thế.

Bước 5: Tổng hợp kết quả tính toán, rút ra nhận xét, kiến nghị:

Sau khi đꢝ xꢀc đꢔnh mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng nhân tꢄ, các nhà phân tích tiến

hành tꢌng hꢅp ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ tꢀc đꢊng tăng, nhân tꢄ tꢀc đꢊng giꢎm và tꢌng

cꢊng các nhân tꢄ tꢀc đꢊng tăng – giꢎm đến sꢒ biến đꢊng giữa kỳ phân tích so với kỳ gꢄc

cꢇa chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu. Tꢌng hꢅp ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ phꢎi

bꢘng đꢄi tưꢅng cꢆ thể cꢇa phân tích (chính là chênh lꢁch giữa kỳ phân tꢈch vꢋ kỳ gꢄc).

Trên cơ sở đꢖ sẽ nêu lên nhận xét, đꢀnh giꢀ vꢐ mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng nhân

tꢄ; đồng thời chꢕ rõ tiꢐm năng vꢋ đꢐ xuꢏt các giꢎi pháp khai thác, cꢎi tiến công tác quꢎn lý

nhꢘm nâng cao hiꢁu quꢎ kinh doanh trong kỳ tới.

12

Có thể khꢀi quꢀt phương phꢀp thay thế liên hoꢋn vꢋ phương phꢀp sꢄ chênh lꢁch

qua mô hình sau:

Giꢎ sử Q là chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu và Q chꢔu ꢎnh hưởng cꢇa nhân

tꢄ a, b, c, d. Các nhân tꢄ này có quan hꢁ dưới dꢉng tích sꢄ với Q vꢋ đưꢅc sꢗp xếp theo thꢍ

tꢒ từ nhân tꢄ sꢄ lưꢅng tiến sang nhân tꢄ chꢏt lưꢅng, thể hiꢁn qua phương trình kinh tế:

Q = a b c d

  

Nếu dùng chữ sꢄ “k” để chꢕ giá trꢔ cꢇa chꢕ tiêu Q và giá trꢔ các nhân tꢄ ở kỳ gꢄc và

chữ sꢄ “1” để chꢕ giá trꢔ cꢇa chꢕ tiêu Q và giá trꢔ cꢇa nhân tꢄ ở kỳ phân tích, ta lꢓn lưꢅt

xꢀc đꢔnh giá trꢔ kỳ gꢄc và giá trꢔ kỳ phân tích cꢇa Q:

Kỳ gꢄc

: Q = a b c d

_k _k 

k

Kỳ phân tꢈch: Q = a b c d

₁ ₁ ₁

1

Gọi mꢍc chênh lꢁch vꢐ sꢄ tuyꢁt đꢄi giữa kỳ phân tích so với kỳ gꢄc cꢇa chꢕ tiêu Q

lꢋ ∆Q, thì:

∆Q = Q₁– Q_k

Gọi ∆Q_(a), ∆Q_(b), ∆Q_(c), ∆Q_(d)lꢓn lưꢅt là mꢍc ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ a, b, c, d

đến sꢒ biến đꢊng vꢐ giá trꢔ giữa kỳ phân tích so với kỳ gꢄc cꢇa chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi

tưꢅng nghiên cꢍu, ta có:

∆Q = Q₁– Q_k= ∆Q_(a)+ ∆Q_(b)+ ∆Q_(c)+ ∆Q_(d)

Theo phương pháp thay thế liên hoàn, mꢍc ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ a, b, c, d

đến sꢒ biến đꢊng cꢇa chꢕ tiêu Q giữa kỳ phân tích so với kỳ gꢄc lꢓn lưꢅt đưꢅc xꢀc đꢔnh

như sau:

- Thay thế lꢓn 1: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ a

∆Q = a b c d – a b c d

₁ _k 

_k _k 

(a)

k

- Thay thế lꢓn 2: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ b

∆Q = a b c d - a b c d

₁ ₁ 

₁ _k 

(b)

k

- Thay thế lꢓn 3: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ c

∆Q = a b c d - a b c d

₁ ₁ 

(c)

1

k

- Thay thế lꢓn 4: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ d

∆Q = a b c d - a b c d

₁ ₁ 

(d)

1

Tꢌng hꢅp ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ tới chꢕ tiêu Q

Q  Q_(a) Q_(b) Q_(c) Q_(d)

Theo phương pháp sꢀ chênh lệch, mꢍc ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ a, b, c, d đến sꢒ

biến đꢊng giữa kỳ phân tích so với kỳ gꢄc cꢇa chꢕ tiêu Q lꢓn lưꢅt đưꢅc xꢀc đꢔnh như sau:

- Thay thế lꢓn 1: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ a

∆Q = (a – a ) b c d



_k 

(a)

1

k

13

- Thay thế lꢓn 2: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ b

∆Q_(b)= a (b – b ) c d

₁

 

1

k

- Thay thế lꢓn 3: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ c

∆Q_(c)= a b (c – c ) d

₁ ₁



1

k

- Thay thế lꢓn 4: Ảnh hưởng cꢇa nhân tꢄ d

∆Q = a b c (d – d )

₁ ₁ 

(d)

1

k

Tꢌng hꢅp ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ tới chꢕ tiêu Q

Q  Q_(a) Q_(b) Q_(c) Q_(d)

Cꢓn đꢑc biꢁt lưu ꢂ trong trường hꢅp quan hꢁ giữa các nhân tꢄ với chꢕ tiêu phꢎn

ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu thể hiꢁn dưới dꢉng thương sꢄ, ngoài viꢁc sꢗp xếp thꢍ tꢒ các

nhân tꢄ từ sꢄ lưꢅng tiến dꢓn sang chꢏt lưꢅng, khi xꢀc đꢔnh mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa các

nhân tꢄ đến sꢒ biến đꢊng cꢇa chꢕ tiêu nghiên cꢍu, các nhà phân tích phꢎi lꢓn lưꢅt xác

đꢔnh ꢎnh hưởng cꢇa nhân tꢄ a vꢋ b dưới dꢉng thương sꢄ, Q=b/a; trong đꢖ, a lꢋ nhân tꢄ sꢄ

lưꢅng (hoꢑc nhân tꢄ phꢎn ꢀnh điꢐu kiꢁn kinh doanh hay yếu tꢄ đꢓu vꢋo trước), b là nhân

tꢄ chꢏt lưꢅng (hay nhân tꢄ phꢎn ánh kết quꢎ kinh doanh). Khi xꢀc đꢔnh ꢎnh hưởng cꢇa

các nhân tꢄ đến sꢒ biến đꢊng giữa kỳ phân tích so với kỳ gꢄc cꢇa chꢕ tiêu Q, cꢓn phꢎi xác

đꢔnh ꢎnh hưởng cꢇa nhân tꢄ a trước, sau đꢖ mới xꢀc đꢔnh ꢎnh hưởng cꢇa nhân tꢄ b. Mꢍc

đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa từng nhân tꢄ trong trường hꢅp mꢄi quan hꢁ giữa các nhân tꢄ với chꢕ

tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu dưới dꢉng thương sꢄ chꢕ có thể xꢀc đꢔnh đưꢅc bꢘng

phương phꢀp thay thế liên hoàn mà không thể xꢀc đꢔnh đưꢅc bꢘng phương phꢀp sꢄ chênh

lꢁch. Loꢉi quan hꢁ nꢋy thường gꢑp khi phân tích hiꢁu quꢎ kinh doanh, phân tích tꢄc đꢊ

luân chuyển cꢇa tài sꢎn ngꢗn hꢉn,…

Qua những điều nêu trên có thể thꢉy rõ: Sử dꢆng phương phꢀp sꢄ chênh lꢁch để

xꢀc đꢔnh mꢍc đꢊ ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ đến sꢒ biến đꢊng giữa kỳ phân tích so với kỳ

gꢄc cꢇa chꢕ tiêu phân tích mꢑc dꢜ đơn giꢎn và ít tꢄn công sꢍc tꢈnh toꢀn hơn so với

phương phꢀp thay thế liên hoꢋn nhưng phꢉm vi áp dꢆng hẹp, chꢕ thích hꢅp với cꢀc trường

hꢅp quan hꢁ giữa các chꢕ tiêu phꢎn ꢀnh đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu với các nhân tꢄ ꢎnh hưởng

thể hiꢁn dưới dꢉng tích sꢄ. Ngưꢅc lꢉi, phương phꢀp thay thế liên hoàn mꢑc dù tính toán

tꢄn nhiꢐu công sꢍc hơn phương phꢀp sꢄ chênh lꢁch nhưng phꢉm vi áp dꢆng rꢊng, có thể

xꢀc đꢔnh ꢎnh hưởng cꢇa các nhân tꢄ đến sꢒ biến đꢊng cꢇa chꢕ tiêu nghiên cꢍu dưới các

dꢉng khác nhau (quan hꢁ tích sꢄ, thương sꢄ hay kết hꢅp giữa tích sꢄ với thương sꢄ).

1.2.4. Phương phꢂp cân đối

1.2.4.1. Khꢀi niꢁm

Phương phꢀp cân đꢄi trong phân tꢈch kinh doanh lꢋ đꢑt đꢄi tưꢅng nghiên cꢍu vꢋo

cꢀc trường hꢅp giꢎ đꢔnh khꢀc nhau. Từ đꢖ, lꢓn lưꢅt xꢀc đꢔnh vꢋ loꢉi trừ mꢍc đꢊ ꢎnh

14