Bài giảng Xây dựng văn bản pháp luật - Bài 2: Xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

XÂY DỰNG VĂN BẢN PHÁP LUẬT

Giảng viên: ThS. Nguyễn Đăng Tuấn

1

v1.0016101215

BÀI 2

XÂY DỰNG VĂN BẢN

QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Giảng viên: ThS. Nguyễn Đăng Tuấn

2

v1.0016101215

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Trình bày được thẩm quyền ban hành văn bản quy

phạm pháp luật;

• Trình bày được thủ tục ban hành văn bản quy

phạm pháp luật;

• Xác định được vai trò của văn bản quy phạm pháp

luật hiện nay ở nước ta;

• Mô tả được thể thức của văn bản quy phạm pháp

luật từ đó thực hành soạn thảo được một số văn

bản quy phạm pháp luật điển hình.

3

v1.0016101215

CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ

Người học cần được trang bị trước một số kiến thức

cơ bản về:

• Triết học;

• Xã hội học;

• Tâm lí học;

• Sử học;

• Luật học.

4

v1.0016101215

HƯỚNG DẪN HỌC

• Xem lại bài giảng đầy đủ và tóm tắt những nội dung

chính của từng bài;

• Nắm chắc nội dung về trình bày thể thức văn bản,

tích cực phân tích ưu, nhược điểm về thể thức,

ngôn ngữ trong các văn bản đã ban hành và đặt

câu hỏi ngay nếu có thắc mắc;

• Làm các bài tập và luyện thi trắc nghiệm theo yêu

cầu từng bài.

5

v1.0016101215

CẤU TRÚC NỘI DUNG

2.1

2.2

Những vấn đề chung về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Soạn thảo các nội dung của văn bản quy phạm pháp luật

6

v1.0016101215

2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÂY DỰNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

2.1.1. Khái niệm

2.1.2. Thẩm quyền

và đặc điểm

ban hành văn bản

của văn bản quy phạm

quy phạm pháp luật

pháp luật

2.1.3. Thủ tục

ban hành văn bản

quy phạm pháp luật

2.1.4. Vai trò

của văn bản

quy phạm pháp luật

2.1.5. Thể thức

của văn bản quy phạm

pháp luật

7

v1.0016101215

2.2.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

a. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành

hoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, thủ tục, trình tự luật định, trong đó

có quy tắc xử sự chung có hiệu lực bắt buộc chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện

nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội.

8

v1.0016101215

2.2.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

b. Đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật được xác lập bằng ngôn ngữ viết;

Văn bản quy phạm pháp luật được ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền do pháp

luật quy định;

Văn bản quy phạm pháp luật có nội dung là ý chí của chủ thể ban hành nhằm đạt

được mục tiêu quản lý;

Văn bản quy phạm pháp luật có hình thức do pháp luật quy định;

Văn bản quy phạm pháp luật được ban hành theo thủ tục luật định;

Văn bản quy phạm pháp luật được Nhà nước đảm bảo thực hiện.

9

v1.0016101215

2.1.2. THẨM QUYỀN BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Thẩm quyền

ban hành văn bản

quy phạm pháp luật

Thẩm quyền nội dung: Cần xuất

Thẩm quyền hình thức: Người

soạn thảo phải lựa chọn đúng loại

văn bản cho mỗi chủ thể mà không

được nhầm lẫn, vì vi phạm thẩm

quyền hình thức dẫn đến tình trạng

làm mất hiệu lực của văn bản và sẽ

bị cấp có thẩm quyền bãi bỏ.

phát từ quy định của pháp luật

hiện hành để xác định chủ thể có

thẩm quyền đặt ra những quy

phạm pháp luật điều chỉnh quan

hệ xã hội phát sinh từ loại việc là

chủ thể của văn bản.

10

v1.0016101215

2.1.3. THỦ TỤC BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

• Thủ tục ban hành mỗi loại văn bản quy phạm pháp luật được quy định cụ thể trong

2 đạo luật: Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và Luật ban hành văn bản

quy phạm pháp luật của HĐND và UBND.

• Quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật bao gồm những hoạt động chủ

yếu sau:

 Lập chương trình xây dựng pháp luật;

 Thành lập ban soạn thảo;

 Soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật;

 Thẩm định, thẩm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật;

 Thông qua dự thảo văn bản quy phạm pháp luật;

 Ban hành văn bản quy phạm pháp luật;

 Đánh giá tác động của văn bản quy phạm pháp luật.

11

v1.0016101215

2.1.4. VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, mỗi văn bản cụ thể đều giữ một vai trò

nhất định.

Hiến pháp: Dùng để ban hành các quy định cơ bản về chế

độ chính trị, kinh tế, văn hoá, an ninh quốc phòng, về tổ

chức bộ máy nhà nước, về quyền, nghĩa vụ công dân, về

một số vấn đề quan trọng khác như quốc kỳ, quốc ca.

Luật: Dùng để cụ thể hóa hiến pháp, đặt ra các quy định

điều chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng và ổn định

phát sinh trong quản lý nhà nước.

12

v1.0016101215

2.1.4. VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Nghị quyết: Dùng để đặt ra các quy định về đường lối chính sách

pháp luật; các biện pháp quản lý trong mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội; các quy định thực hiện trong hoạt nội bộ cơ quan nhà nước

hoặc để giải thích, hướng dẫn thực hiện văn bản quy phạm pháp

luật khác.

Nghị định: Ban hành để cụ thể hóa các quy định về quản lý hành

chính Nhà nước trong hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội;

pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội; lệnh và

nghị quyết của Chủ tịch nước; quy định về nhiệm vụ, quyền hạn,

cơ cấu tổ chức; bộ máy của các cơ quan, đơn vị, trong hệ thống

cơ quan hành chính nhà nước.

Lệnh: Được Chủ tịch nước ban hành để tuyên bố tình trạng khẩn

cấp, tổng động viên, động viên cục bộ hoặc giải quyết những việc

khác thuộc thẩm quyền của Chủ tịch nước.

13

v1.0016101215

2.1.4. VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Quyết định: Được dùng để đặt ra các quy định về quản lý nhà

nước trong những lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý của chủ thể

ban hành; các quy định thực hiện trong nội bộ cơ quan nhà nước.

Chỉ thị: Được sử dụng để đề ra các biện pháp chỉ đạo, điều hành

cấp dưới thực hiện chức năng, nhiệm vụ và những văn bản của

cấp trên; đề ra các biện pháp quản lý nhà nước, kiện toàn tổ chức

bộ máy, chấn chỉnh hoạt động đối với các cơ quan đơn vị thuộc

quyền quản lý của cơ quan ban hành.

Thông tư: Được dùng để hướng dẫn thực hiện văn bản quy

phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các quyết

định của Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chánh án

Toàn án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân

tối cao.

14

v1.0016101215

2.1.4. VAI TRÒ CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

Trong thực tiễn khi cần đặt ra các quy phạm pháp luật mang tính nội bộ của một ngành,

một cơ quan hoặc những quy định mang tính liệt kê thì cơ quan có thẩm quyền sử dụng

một số văn bản quy phạm pháp luật như: Nghị quyết, nghị định, quyết định (văn bản

chính) để ban hành ra nội quy, quy chế, bản quy định, điều lệ… (văn bản pháp quy phụ).

Khi đó hai văn bản gắn liền với nhau, văn bản chính (có vai trò gián tiếp đặt ra các quy

phạm pháp luật) mang lại hiệu lực cho văn bản pháp quy phụ (chứa đựng các quy phạm

luật lệ) lệ thuộc vào văn bản chính về hiệu lực pháp luật. Cụ thể là:

• Nội quy: Dùng để đặt ra những quy định để thực hiện trong nội bộ một cơ quan,

tổ chức;

• Điều lệ: Dùng để đặt ra những quy định mang tính nội bộ, thực hiện trong các đơn vị

thuộc lực lượng vũ trang, dùng để đặt ra các quy định về cơ cấu tổ chức, chức năng,

nhiệm vụ, quyền hạn của các đơn vị trong một cơ quan, tổ chức như Điều lệ các

trường đại học;

• Bản quy định, quy chế, chế độ, tiêu chuẩn… dùng để đặt ra các quy định về quản

lý nhà nước trong các lĩnh vực cụ thể như quy chế tuyển sinh…

15

v1.0016101215

2.1.5. THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Trình bày thể thức chung như phần thể thức văn bản pháp luật đã trình bày. Riêng phần

tên gọi văn bản và trích yếu của văn bản có hai cách:

• Cách 1: Sử dụng tên của loại văn bản làm tên văn bản

Ví dụ:

CHỈ THỊ

Về các biện pháp khắc phục hậu quả cơn bão số 10

• Cách 2: Ghép tên loại văn bản với tên chủ thể ban hành văn bản,

Ví dụ:

NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ

Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điểm

của Luật thanh tra

16

v1.0016101215

2.1.5. THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

a. Thể thức của Hiến pháp

LỜI NÓI ĐẦU

Chương I

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

CHẾ ĐỘ CHÍNH TRỊ

Điều 1…………………………………………..………………………………………………

Chương …

HIỆU LỰC CỦA HIẾN PHÁP

VÀ VIỆC SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP

……………………………………………………………….

…………………………………………………………………..

Bản hiến pháp này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa…. kỳ họp

thứ….. nhất trí thông qua trong phiên họp ngày… tháng… năm… hồi... giờ… phút.

CHỦ TỊCH QUỐC HỘI

……..

17

v1.0016101215

2.1.5. THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

b. Thể thức của Bộ luật

QUỐC HỘI

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do – Hạnh phúc

Số:…/2007/Lt-QH11

BỘ LUẬT……….

LỜI NÓI ĐẦU

………………………

Phần I

………………………..

Chương II

Điều 1: Nhiệm vụ của bộ luật

Điều 2:

Chương II

…………….

Mục A

Điều: ……….

Bộ luật này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa….kỳ họp

thứ….. thông qua ngày...tháng….năm…. .

CHỦ TỊCH QUỐC HỘI

18

v1.0016101215

2.1.5. THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

c. Thể thức của Luật

QUỐC HỘI

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do – Hạnh phúc

Số:…/2007/Lt-QH11

LUẬT………

Căn cứ Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Luật này quy định về ………...

Chương I

NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG

Điều 1:………………………………….

Chương II

…………………………………

Mục A

Điều:………………………………………..

Chương……

ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Điều:…..

Luật này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa…. kỳ họp

thứ….. thông qua ngày... tháng…. năm…. .

CHỦ TỊCH QUỐC HỘI

19

v1.0016101215

2.1.5. THỂ THỨC CỦA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT (tiếp theo)

d. Thể thức của Pháp lệnh

QUỐC HỘI

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do – Hạnh phúc

Số:…/20 07/PL-UBTVQH11

PHÁP LỆNH……

Căn cứ Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Pháp lệnh này quy định về ………...

Chương I

NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG

Điều 1:………………………………….

……………………………………………….

Chương ….

ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Điều:………………………………………..

Hà Nội, ngày…tháng…năm…

TM. ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI

CHỦ TỊCH QUỐC HỘI

20

v1.0016101215

Bài giảng Xây dựng văn bản pháp luật - Bài 2: Xây dựng văn bản quy phạm pháp luật - Nguyễn Đăng Tuấn