Bài giảng Pháp luật đại cương - Bài 8: Luật dân sự

Bài 8

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

1

I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LUẬT

DÂN SỰ

1. Khái niệm Luật dân sự

Là ngành luật độc lập trong hệ thống

pháp luật VN, gồm các quy phạm pháp

luật điều chỉnh địa vị pháp lý, chuẩn

mực pháp lý về cách ứng xử của cá

nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về

nhân thân và tài sản của cá nhân, pháp

nhân trong các quan hệ được hình thành

trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập

về tài sản và tự chịu trách nhiệm.

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

2

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ

LUẬT DÂN SỰ

2. Đối tượng điều chỉnh của luật dân sự

Gồm có hai nhóm quan hệ xã hội:

 Quan hệ về tài sản

 Quan hệ nhân thân

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

3

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ

LUẬT DÂN SỰ

 Quan hệ về tài sản: quan hệ giữa

người với người thông qua một tài sản

 Quan hệ nhân thân: liên quan đến các

giá trị tinh thần của con người

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

4

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ

LUẬT DÂN SỰ

Quan hệ nhân thân không liên quan

đến tài sản: họ tên, danh dự, uy tín,

nhân phẩm của cá nhân / tổ chức… Đây

là những quyền nhân thân không thể

chuyển giao

Quan hệ nhân thân có liên quan

đến tài sản: quyền thừa kế, quyền tác

giả, quyền sở hữu công nghiệp, phát

minh, sáng chế… Đây là các quan hệ

nhân thân gắn với lợi ích vật chất, có thể

chu₅yển giao

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ

LUẬT DÂN SỰ

3. Phương pháp điều chỉnh của ngành

luật dân sự

Phương pháp độc lập về tài sản,

tự chịu trách nhiệm

Phương pháp bình đẳng, tự do ý chí

Phương pháp tự định đoạt,

tự chịu trách nhiệm

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

6

I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LUẬT

DÂN SỰ

 Bộ luật Dân sự cũ: Quốc hội khoá XI

thông qua ngày 14/6/2005 (hiệu lực từ

01/01/2006), có 777 điều.

 Bộ luật Dân sự mới: Quốc hội khoá

XIII thông qua 24/112015 (hiệu lực từ

01/01/2017), có 698 điều.

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

7

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN

CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ

1. Chế định về quyền sở hữu

* Chế định trung tâm của Luật dân sự

* Quyền năng của chủ sở hữu đối với tài

sản theo quy định của pháp luật.

* Nội dung quyền sở hữu:

• Quyền chiếm hữu

• Quyền định đoạt

• Quyền sử dụng

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

8

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN

CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ

1.1. Chủ thể của quyền sở hữu:

Còn gọi là chủ sở hữu, bao gồm: cá

nhân, pháp nhân, các chủ thể khác (hộ

gia đình, tổ hợp tác…) có đủ ba quyền

năng pháp lý là quyền chiếm hữu,

quyền sử dụng và quyền định đoạt tài

sản.

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

9

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

1.2. Khách thể của quyền sở hữu: là tài

sản, bao gồm:

1. Vật có thực (hiện hữu/ hình thành trong

tương lai)

2. Tiền: các loại tiền tệ của các quốc gia

3. Giấy tờ trị giá được bằng tiền: cổ phiếu,

trái phiếu, thương phiếu…

4. Các quyền tài sản: quyền sử dụng đất,

quyền sở hữu trí tuệ, quyền đòi nợ…

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

10

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

1.3. Nội dung của quyền sở hữu:

Nội dung của quyền sở hữu là tổng hợp

các quyền năng của chủ sở hữu đối với

tài sản thuộc quyền sở hữu của mình,

bao gồm:

Quyền chiếm hữu

Quyền sử dụng

Quyền định đoạt tài sản

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

11

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

Quyền chiếm hữu:

Là quyền của chủ sở hữu tự mình

nắm giữ, quản lý, kiểm soát, chi phối tài

sản theo ý chí của mình

Quyền chiếm hữu chia thành hai loại:

 Chiếm hữu hợp pháp

 Chiếm hữu bất hợp pháp.

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

12

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

 Chiếm hữu hợp pháp: chiếm hữu có căn cứ pháp

luật

1. Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản;

2. Được chủ sở hữu uỷ quyền quản lý tài sản;

3. Được chuyển giao quyền chiếm hữu thông qua giao

dịch dân sự phù hợp với quy định của pháp luật;

4. Người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không

xác định được ai là chủ sở hữu, tài sản bị đánh rơi,

bị bỏ quên, bị chôn giấu, bị chìm đắm phù hợp với

các điều kiện do pháp luật quy định;

5. Người phát hiện và giữ gia súc, gia cầm, vật nuôi

dưới nước bị thất lạc phù hợp với các điều kiện do

pháp luật quy định

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

13

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

Chiếm hữu bất hợp pháp: chiếm hữu

không có căn cứ pháp luật.

Chia hai loại:

 Chiếm hữu bất hợp pháp ngay tình:

người chiếm hữu không biết và không thể

biết việc chiếm hữu tài sản đó là không có

căn cứ pháp luật.

 Chiếm hữu bất hợp pháp không ngay

tình: người chiếm hữu đã biết / có thể biết

mình chiếm hữu tài sản đó là không có căn

cứ pháp luật, hoặc chiếm hữu tài sản từ một

người không phải là chủ sở hữu tài sản đó.

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

14

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

Quyền sử dụng:

Quyền khai thác công dụng, khai thác

những lợi ích vật chất của tài sản trong phạm

vi pháp luật cho phép.

 Hoa lợi: những sản vật tự nhiên có tính

chất hữu cơ do tài sản mang lại như: hoa

quả, gia súc sinh ra…

 Lợi tức: khoản lợi mà chủ sở hữu thu

được từ việc khai thác công dụng của tài sản

như: tiền cho thuê nhà, tiền lãi cho vay tài

sản, cổ tức, trái tức…

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

15

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

Quyền định đoạt:

Quyền năng của chủ sở hữu quyết định

số phận của tài sản.

+ Định đoạt về số phận thực tế của tài sản:

tiêu dùng hết, hủy bỏ...

+ Định đoạt về số phận pháp lý của tài sản:

chuyển giao quyền sở hữu

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

16

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

Trong ba quyền năng trên, mỗi

quyền năng có một ý nghĩa nhất định

Quyền chiếm hữu: tiền đề quan

trọng cho hai quyền kia;

Quyền sử dụng mang ý nghĩa thực

tiễn, ý nghĩa kinh tế, tạo cho chủ sở

hữu khai thác công dụng của tài sản;

Quyền định đoạt: có ý nghĩa pháp

lý quan trọng đối với chủ sở hữu

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

17

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

2. Hợp đồng dân sự

2.1. Khái niệm:

Hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận

giữa các bên về việc xác lập, thay đổi

hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

18

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

 Nguyên tắc giao kết hợp đồng dân

sự:

Hoàn toàn tự nguyện, bình đẳng,

trung thực, thiện chí, không bên nào

được ép buộc, đe dọa, lừa dối bên nào

trong việc ký kết và thực hiện hợp đồng.

Được tự do giao kết hợp đồng nhưng

không trái pháp luật và đạo đức xã hội.

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

19

II. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BỘ

LUẬT DÂN SỰ

2.2. Chủ thể của hợp đồng dân sự:

CÁ NHÂN (THỂ NHÂN)

PHÁP NHÂN

HỘ GIA ĐÌNH

TỔ HỢP TÁC

TS. NGUYỄN NAM HÀ - HUFI

28 November 2020

20

Bài giảng Pháp luật đại cương - Bài 8: Luật dân sự - Nguyễn Nam Hà