Bài giảng Lý thuyết tổ chức và quản trị - Bài 6: Đạo đức trong quản trị và trách nhiệm xã hội

LÝ THUYẾT TỔ CHỨC VÀ QUẢN TRỊ

BÀI 6: Đạo đức trong quản trị và

trách nhiệm xã hội

NỘI DUNG BÀI GIẢNG

ĐẠO ĐỨC TRONG QUẢN TRỊ

• Khái niệm đạo đức quản trị

• Nan đề đạo đức

• Các cách tiếp cận đạo đức (duy lợi, chủ nghĩa cá nhân, công lý,

quyền đạo đức)

• Ba cấp độ phát triển đạo đức cá nhân

• Vai trò của đạo đức kinh doanh

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP

• Khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

• Các nội dung và lợi ích từ việc thực hiện trách nhiệm xã hội

• Mô hình đánh giá trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

• Đáy của Kim tự tháp

• Bộ quy tắc ứng xử

ĐẠO ĐỨC TRONG QUẢN TRỊ

BA PHẠM VI HÀNH ĐỘNG CỦA CON NGƯỜI

KHÁI NIỆM ĐẠO ĐỨC QUẢN TRỊ

• Nói đến Phải-Trái-Đúng-Sai của một cá nhân hoặc tổ

chức là nói đến đạo đức. Đạo đức là một bộ môn của

triết học.

• Rất khó để định nghĩa đạo đức một cách chính xác.

Theo nghĩa rộng, đạo đức là chuẩn các nguyên tắc luân

lý và giá trị điều chỉnh các hành vi của cá nhân hoặc

nhóm người để trả lời câu hỏi cái gì là đúng là sai. Vấn

đề đạo đức xuất hiện khi mà cá nhân hay tổ chức gây

hại hay làm lợi cho người khác, nhưng đôi khi cũng

hết sức phức tạp.

KHÁI NIỆM ĐẠO ĐỨC QUẢN TRỊ

• Quan niệm của mỗi cá nhân trong xã hội lại hết sức

khác nhau trước mỗi tình huống xảy ra. Các nhà quản

trị thường xuyên phải đối mặt với sự khó khăn khi

quyết định cái gì đúng, cái gì sai. Ngoài ra, họ bị giằng

xé giữa lương tâm và nghĩa vụ thực hiện mệnh lệnh

của cấp trên.

• Ví dụ 1: nhiều khi tuyển dụng nhân viên: nhà quản trị

bị giằng xé bởi cấp trên muốn đưa con ông cháu cha

yếu kém vào trong khi có nhiều ứng viên giỏi hơn rất

nhiều.

• Ví dụ 2: Vụ Cao Toàn Mỹ và Trương Hồ Phương Nga.

KHÁI NIỆM ĐẠO ĐỨC QUẢN TRỊ

• Các lãnh đạo Enron chẳng hạn, không vi phạm luật

nào khi khuyến khích nhân viên mua nhiều cổ phiếu

công ty ngay cả khi họ biết rằng Enron đang gặp khó

khăn tài chính và giá cổ phiếu sẽ giảm. Tuy nhiên,

điều đó vi phạm nghĩa vụ đạo đức của lãnh đạo đối với

nhân viên.

• Các lãnh đạo đó hành động dựa trên lợi ích của họ chứ

không phải trên lợi ích của nhân viên và cổ đông.

NAN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

• Nan đề đạo đức xảy ra khi mọi sự lựa chọn đều bất

lợi bởi hậu quả tiêu cực về đạo đức, khiến cho rất khó

để phân biệt giữa đúng và sai.

• Ví dụ điển hình: ba người trên chiếc thuyền đắm, một

người đàn ông cùng với mẹ và vợ ông ta, nhưng chỉ có

người đàn ông biết bơi. Ông này chỉ có thể cứu 1

người, mẹ hoặc vợ. Ông ta nên chọn ai.

NAN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

Một xe chở hàng mất phanh đang lao xuống dốc

hướng về phía 5 người và có thể giết chết họ. Bạn là

người lái xe và có thể bẻ lái để xe lao sang phải, nơi

chỉ có 1 người. Bạn có bẻ lái hay không??

Bây giờ, cũng là 1 chiếc xe chở hàng mất lái đang lao

xuống dốc hướng về phía 5 người và có thể giết chết

họ. Bạn đang đứng ở trên cầu vượt với 1 người rất béo,

béo đến mức nếu đẩy ông ta xuống thì có thể chặn

được chiếc xe. Nhưng như vậy ông ta sẽ chết. Bạn có

đẩy ông ta xuống không?

NAN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

Theo điều tra của tạp chí Time:

97% độc giả nói rằng họ sẽ bẻ lái sang phải để 1

người chết thay vì 5 người.

Tuy nhiên chỉ có 42% nói rằng họ sẽ đẩy ông béo

xuống để cứu 5 người kia.

NAN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

• Công ty của bạn cần sàng lọc danh sách khủng bố cho

mọi khách hàng mới, thông thường mất 24h kể từ khi

đặt hàng. Trong khi ấy, bạn cần hoàn thành thương vụ

sinh lời với một khách hàng tiềm năng lâu dài nếu

đồng ý gửi hàng qua đêm, có nghĩa là chưa kịp sàng

lọc xong và cung cấp danh sách khủng bố cho khách

hàng đó. Bạn nên quyết định thế nào?

NAN ĐỀ ĐẠO ĐỨC

• Là giám đốc bán hàng cho một công ty dược phẩm

lớn, bạn được yêu cầu quảng cáo cho một dược phẩm

mới có giá trị 2500$/hộp. Bạn đọc báo cáo và biết

rằng dược phẩm này chỉ hiệu quả hơn loại 625$/hộp

khoảng 1%. Phó chủ tịch công ty thúc giục bạn quảng

cáo loại thuốc giá cao này. Ông ta nhắc bạn nhiều cuộc

đời có thể được cứu sống nhờ loại dược phẩm này.

Bạn có tuân lời ông ta không?

CÁC CÁCH TIẾP CẬN ĐẠO ĐỨC

• Hầu hết các nan đề đạo đức đều liên quan đến sự xung

đột giữa nhu cầu (một phần hoặc toàn phần) của một

cá nhân đối với tổ chức hoặc của một tổ chức đối với

xã hội.

• Ví dụ, doanh nghiệp có nên theo dõi những hành vi

ngoài giờ làm việc của các cấp lãnh đạo hay không,

bởi điều này có lợi cho doanh nghiệp nhưng lại làm

giảm tự do cá nhân của họ? Hoặc có nên xuất khẩu

các sản phẩm không đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe

về an toàn thực phẩm của Hoa kỳ sang các nước có

chuẩn thấp hơn?

BỐN CÁCH TIẾP CẬN ĐẠO ĐỨC LIÊN QUAN

ĐẾN NHÀ QUẢN TRỊ

1. Cách tiếp cận duy lợi.

2. Cách tiếp cận chủ nghĩa cá nhân.

3. Cách tiếp cận quyền đạo đức.

4. Cách tiếp cận công lý.

CÁCH TIẾP CẬN DUY LỢI

• Cách tiếp cận duy lợi đề xuất bởi các triết gia Jeremy

Bentham và John Stuart Mill, nói rằng một hành vi là

đạo đức nếu sinh ra điều tốt lớn nhất cho nhiều người

nhất. Như vậy, với nan đề xe chở hàng nói trên, cách

tiếp cận duy lợi sẽ đẩy 1 người tới chỗ chết để cứu 5

người. Nghĩa là bạn có thể đẩy ông béo đứng cạnh

mình trên cầu vượt xuống để cứu 5 người kia.

CÁCH TIẾP CẬN DUY LỢI

• Cách tiếp cận duy lợi được coi là cơ sở cho xu hướng

gần đây của các công ty trong việc giám sát việc sử

dụng Internet của nhân viên và thói quen tiêu thụ rượu

và thuốc lá của cảnh sát, bởi các hành vi đó ảnh hưởng

đến toàn bộ tổ chức.

CÁCH TIẾP CẬN DUY LỢI

Ví dụ 1 về cách tiếp cận duy lợi:

• Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa kỳ đánh giá mạng

sống của người già 70 tuổi trở lên chỉ có 2.3 triệu

USD. Trong khi của người trẻ là 3.7 triệu USD. (Cứu

mạng sống người già lãng phí hơn người trẻ do người

trẻ sống dài hơn, hưởng nhiều hạnh phúc hơn).

CÁCH TIẾP CẬN DUY LỢI

• Những người chỉ trích thuyết vị lợi cho rằng việc dùng

tiền định giá mạng sống con người là sai trái về mặt

đạo đức.

• Những người ủng hộ thuyết duy lợi cho rằng mạng

sống con người có giá, cho dù chúng ta có thừa nhận

hay không. Ví dụ, việc sử dụng ô tô chắc chắn làm

nhiều người chết - hơn bốn mươi ngàn người chết mỗi

năm tại Hoa Kỳ. Nhưng điều đó không làm xã hội

chúng ta từ bỏ ô tô.

CÁCH TIẾP CẬN DUY LỢI

Ví dụ 2 về cách tiếp cận duy lợi:

Trong những năm 1930, nhà tâm lý học xã hội Edward

Thorndike cố gắng chứng minh giả định của thuyết vị

lợi: có thể quy đổi tất cả những điều mình thích và không

thích - có vô số điều như vậy - vào một thang giá trị

chung.