Bài giảng Luật tài chính công - Bài 4: Pháp luật về chi ngân sách Nhà nước

LUẬT TÀI CHÍNH CÔNG

Giảng viên: TS. Vũ Duy Nguyên

1

v1.0014110228

BÀI 4

PHÁP LUẬT VỀ CHI NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC

Giảng viên: TS. Vũ Duy Nguyên

2

v1.0014110228

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Trình bày được định nghĩa, nội dung, đặc điểm của các

nguồn chi của ngân sách nhà nước (chi ngân sách nhà

nước thường xuyên và chi ngân sách nhà nước đầu tư

xây dựng cơ bản).

• Phân tích được nội dung, cơ sở pháp lý và hệ thống các

văn bản pháp lý liên quan đến các nguồn chi của ngân

sách nhà nước theo tiêu thức quy trình tổ chức thực hiện

chi ngân sách.

• Trình bày được định nghĩa, nội dung, đặc điểm của quỹ

ngân sách nhà nước, của quản lý các quỹ ngân sách nhà

nước; định nghĩa, đặc điểm, phân loại các cơ sở pháp lý

liên quan đến quản lý các quỹ ngân sách nhà nước.

3

v1.0014110228

KIẾN THỨC CẦN CÓ

Để hiểu bài này, yêu cầu sinh viên cần có các kiến

thức cơ bản liên quan đến các môn học sau:

 Lý luận nhà nước và pháp luật;

 Luật Hiến pháp;

 Luật Thương mại.

4

v1.0014110228

HƯỚNG DẪN HỌC

• Đọc Giáo trình Pháp luật tài chính công, Giáo trình Quản

lý tài chính công.

• Thảo luận với giáo viên và các sinh viên khác về những

vấn đề chưa nắm rõ.

• Trả lời các câu hỏi ôn tập ở cuối bài, các câu hỏi trắc

nghiệm trong bài giảng.

• Đọc, tìm hiểu về những nội dung chi ngân sách nhà

nước thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản qua

các dự án đầu tư nhà nước, nguồn vốn cung cấp cho

các đơn vị hành chính sự nghiệp.

5

v1.0014110228

CẤU TRÚC NỘI DUNG

4.1

4.2

4.3

Khái quát về chi ngân sách nhà nước

Pháp luật về chi ngân sách nhà nước thường xuyên

Pháp luật về chi đầu tư phát triển của ngân sách

nhà nước

6

v1.0014110228

4.1. KHÁI QUÁT VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

4.1.1. Khái niệm, đặc điểm

chi thường xuyên của ngân

sách nhà nước

4.1.2. Khái niệm, đặc điểm

chi đầu tư của ngân sách

nhà nước

7

v1.0014110228

4.1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CHI THƯỜNG XUYÊN CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

• Khái niệm

Chi thường xuyên của ngân sách nhà nước là quá trình phân phối và sử dụng một

phần vốn tiền tệ đã tập trung vào ngân sách nhà nước nhằm đáp ứng các nhu cầu

chi có tác động trong ngắn hạn, gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên

thuộc chức năng của Nhà nước.

• Đặc điểm:

 Chi thường xuyên có tính ổn định:

. Mối quan hệ giữa Nhà nước và ngân sách nhà nước.

. Tính ổn định tương đối của các hoạt động thường xuyên thuộc chức năng,

nhiệm vụ của Nhà nước.

. Tổng mức chi và tỷ trọng chi thường xuyên trong tổng chi ngân sách nhà

nước, nội dung và cơ cấu chi ít có sự biến động qua các năm.

 Thời gian tác động ngắn, gắn với quá trình tiêu dùng xã hội.

. Các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên hàng năm

thuộc chức năng của Nhà nước.

. Các nhu cầu chi duy trì sự tồn tại và hoạt động của các cơ quan nhà nước.

8

v1.0014110228

4.1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CHI THƯỜNG XUYÊN CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

(tiếp theo)

• Biểu hiện:

 Hiệu lực tác động: chủ yếu trong từng năm ngân sách;

 Kết quả: không trực tiếp hoặc không gắn trực tiếp với việc tạo ra của cải, vật

chất cho xã hội, nhằm thỏa mãn các nhu cầu công cộng, xã hội.

• Chi thường xuyên gắn với bộ máy và lựa chọn cung ứng hàng hóa công cộng của

Nhà nước.

 Đáp ứng các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên

thuộc chức năng của Nhà nước.

 Nhà nước có chức năng, nhiệm vụ bảo đảm quyền và lợi ích cơ bản của các thể

nhân, pháp nhân trong xã hội thông qua việc cung cấp hàng hóa công cộng; mỗi

thời kỳ Nhà nước có sự lựa chọn khác nhau trong cung ứng hàng hóa công

cộng.

• Biểu hiện:

 Cơ cấu, tổ chức các bộ ngành của Nhà nước.

 Phạm vi, mức độ cung cấp hàng hóa công cộng.

 Mức độ xã hội hóa cung ứng hàng hóa công cộng.

9

v1.0014110228

4.1.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CHI ĐẦU TƯ CỦA NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

• Khái niệm

Chi đầu tư phát triển của ngân sách nhà nước là quá trình phân phối và sử dụng

một phần vốn tiền tệ từ quỹ ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng cơ sở hạ

tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất và dự trữ vật tư hàng hóa của Nhà nước

nhằm thực hiện mục tiêu ổn định, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội.

• Đặc điểm:

 Khoản chi lớn, không có tính ổn định: cơ cấu, thứ tự ưu tiên chi.

 Theo mục đích kinh tế - xã hội và thời hạn tác động: chi cho tích lũy.

 Phạm vi và mức độ tác động: gắn với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát

triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ.

10

v1.0014110228

4.2. PHÁP LUẬT VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THƯỜNG XUYÊN

4.2.1. Pháp luật về xây dựng

đỊnh mức chi

4.2.2. Pháp luật về lập dự

toán chi thường xuyên

4.2.4. Pháp luật về quyết toán

và kiểm toán các khoản chi

thường xuyên

4.2.3. Pháp luật về chấp hành

dự toán chi thường xuyên

11

v1.0014110228

4.2.1. PHÁP LUẬT VỀ XÂY DỰNG ĐỊNH MỨC CHI

• Khái niệm

Định mức chi thường xuyên là mức chi ngân sách nhà nước xác định cho một đơn vị

đối tượng tính định mức chi; là căn cứ pháp lý, chuẩn mực để quản lý chi ngân sách

nhà nước.

• Yêu cầu:

 Khoa học;

 Thực tiễn;

 Thống nhất đối với từng khoản chi và với từng đối tượng thụ hưởng ngân sách

nhà nước cùng loại hình, cùng địa bàn hoặc cùng loại hoạt động;

 Pháp lý.

• Phân loại:

 Căn cứ vào đối tượng định mức chi:

. Định mức chi tổng hợp;

. Định mức chi chi tiết.

 Căn cứ vào mục đích sử dụng:

. Định mức phân bổ;

12

. Định mức sử dụng.

v1.0014110228

4.2.1. PHÁP LUẬT VỀ XÂY DỰNG ĐỊNH MỨC CHI (tiếp theo)

• Định mức phân bổ:

 Xác định loại hình đơn vị, lĩnh vực kinh tế xã hội để xây dựng định mức.

 Xác định đối tượng tính định mức cho mỗi loại hình đơn vị, lĩnh vực kinh tế

xã hội.

 Phân tích, đánh giá tình hình thực hiện định mức hiện hành.

 Xác định khả năng nguồn tài chính đáp ứng nhu cầu chi ngân sách nhà nước.

 Cân đối giữa khả năng và nhu cầu chi, quyết định định mức chính thức.

• Định mức sử dụng:

 Xác định nội dung (mục) chi xây dựng định mức.

 Xác định nhu cầu chi theo nội dung (mục) chi, tổng hợp nhu cầu chi thường

xuyên của ngân sách nhà nước cho mỗi đơn vị, mỗi ngành, bộ.

 Phân tích, đánh giá tình hình thực hiện định mức hiện hành.

 Xác định khả năng nguồn tài chính đáp ứng nhu cầu chi thường xuyên của

ngân sách nhà nước.

 Cân đối giữa khả năng và nhu cầu chi, quyết định định mức chi chính thức.

13

v1.0014110228

4.2.2. PHÁP LUẬT VỀ LẬP DỰ TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN

• Lập dự toán chi thường xuyên là việc tính toán, xác định các chỉ tiêu chi thường

xuyên của ngân sách nhà nước trong kỳ (năm) kế hoạch và dự kiến các biện pháp tổ

chức thực hiện các chỉ tiêu đó.

• Phương pháp xác định:

 Phân bổ từ trên xuống;

 Tổng hợp từ dưới lên;

 Kết hợp phân bổ từ trên xuống và tổng hợp từ dưới lên;

 Trong đó, phương pháp chủ yếu là các đơn vị cơ sở sử dụng ngân sách nhà

nước đề xuất theo nhiệm vụ và trần ngân sách nhà nước giao hàng năm.

14

v1.0014110228

4.2.2. PHÁP LUẬT VỀ LẬP DỰ TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN

• Cơ sở:

 Chủ trương của Nhà nước về duy trì và phát triển các hoạt động quản lý nhà

nước, sự nghiệp an ninh - quốc phòng,... trong năm kế hoạch.

 Các chỉ tiêu phát triển kinh tế - kế hoạch kỳ (năm) kế hoạch.

 Nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước và phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ

chi của ngân sách nhà nước.

 Nhiệm vụ cụ thể của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan khác ở Trung ương và

địa phương.

 Chính sách, chế độ chi thường xuyên của ngân sách nhà nước hiện hành và dự

kiến nhưng thay đổi trong kỳ (năm) kế hoạch.

 Kết quả phân tích, đánh giá tình hình quản lý và sử dụng kinh phí chi thường

xuyên thực hiện năm báo cáo và những năm trước đó.

15

v1.0014110228

4.2.2. PHÁP LUẬT VỀ LẬP DỰ TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN (tiếp theo)

Quốc hội

Chính phủ

Dự toán

1

Bộ Tài chính

Dự toán

III

Dự toán

I

Sở Tài

chính

UBND Tỉnh

HĐND Tỉnh

HĐND huyện

HĐND xã

II

Dự toán

2

Dự toán

III

Dự toán

II

Dự toán

I

Phòng

tài chính

UBND huyện

Dự toán

3



TC xã

UBND xã

16

v1.0014110228

4.2.3. PHÁP LUẬT VỀ CHẤP HÀNH DỰ TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN

• Yêu cầu:

 Thực hiện tốt nhất các chỉ tiêu dự toán chi thường xuyên của ngân sách nhà

nước đã được cơ quan quyền lực nhà nước quyết định và cấp có thẩm quyền

giao.

 Đảm bảo chi thường xuyên của ngân sách nhà nước tuân thủ đúng các chính

sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế - tài chính của Nhà nước và phù

hợp với thực trạng kinh tế - xã hội của năm kế hoạch.

• Căn cứ:

 Dự toán chi thường xuyên của ngân sách nhà nước được cơ quan quyền lực

nhà nước quyết định và cấp có thẩm quyền giao.

 Chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế - tài chính của Nhà nước.

 Thực trạng kinh tế - xã hội của năm kế hoạch.

17

v1.0014110228

4.2.3. PHÁP LUẬT VỀ CHẤP HÀNH DỰ TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN (tiếp theo)

• Biện pháp:

 Tăng cường tập huấn, hướng dẫn cụ thể cho các ngành, các cấp, các đơn vị sử

dụng ngân sách nhà nước các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi

thường xuyên của ngân sách nhà nước hiện hành.

 Tổ chức các hình thức cấp phát kinh phí chi thường xuyên của ngân sách nhà

nước phù hợp với quá trình phát triển và đổi mới cơ chế quản lý kinh tế - xã hội.

 Hướng dẫn các đơn vị thực hiện tốt chế độ hạch toán kế toán theo quy định.

 Thực hiện các biện pháp tích cực đảm bảo nguồn đáp ứng kịp thời các nhu cầu

chi thường xuyên của ngân sách nhà nước theo dự toán đã được cấp có thẩm

quyền giao.

 Thường xuyên kiểm tra, giám sát tình hình nhận và sử dụng kinh phí tại mỗi đơn

vị sử dụng ngân sách nhà nước.

18

v1.0014110228

4.2.3. PHÁP LUẬT VỀ CHẤP HÀNH DỰ TOÁN CHI THƯỜNG XUYÊN (tiếp theo)

• Nội dung:

Tổng hợp, phân tích, đánh giá và xác nhận kết quả tổ chức chấp hành dự toán chi

thường xuyên của ngân sách nhà nước.

• Yêu cầu:

 Lập và gửi đầy đủ, kịp thời các loại báo cáo tài chính theo đúng chế độ quy định.

 Đúng mẫu biểu, nội dung ghi trong dự toán được giao và chi tiết theo đúng mục

lục ngân sách nhà nước.

 Số liệu phải đầy đủ, chính xác, trung thực, có thuyết minh đầy đủ, rõ ràng, có

xác nhận của kho bạc nhà nước đồng cấp.

19

v1.0014110228

4.2.4. PHÁP LUẬT VỀ QUYẾT TOÁN VÀ KIỂM TOÁN CÁC KHOẢN CHI THƯỜNG

XUYÊN (tiếp theo)

• Báo cáo quyết toán (BCQT) của đợn vị dự toán không được quyết toán chi lớn hơn

thu.

 Thủ trưởng đơn vị dự toán có trách nhiệm duyệt báo cáo quyết toán của đơn vị

dự toán dưới cấp trực thuộc; báo cáo quyết toán ngân sách thuộc phạm vi quản

lý gửi cơ quan cấp trên hoặc cơ quan tài chính cùng cấp.

 Kiểm toán nhà nước kiểm toán tính đúng đắn, hợp pháp báo cáo quyết toán ngân

sách nhà nước các cấp và báo cáo quyết toán của đơn vị sử dụng ngân sách

nhà nước theo đúng quy định.

• Phương pháp lập và tổng hợp từ đơn vị cơ sở sử dụng ngân sách nhà nước.

 Đối với đơn vị dự toán:

. Trình tự lập và gửi: cấp III => cấp II => cấp I => cơ quan tài chính đồng cấp.

. Thẩm quyền duyệt: đơn vị dự toán cấp trên có trách nhiệm duyệt báo cáo

quyết toán của đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc.

20

v1.0014110228

Bài giảng Luật tài chính công - Bài 4: Pháp luật về chi ngân sách Nhà nước - Vũ Duy Nguyên