Văn hóa kinh doanh ở Việt Nam - Một số vấn đề lý luận chung

Download

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

VĂN HÓA KINH DOANH Ở VIỆT NAM -

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

ThS. KIềU ANH Vũ

Trưꢀng Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh

TÓM TẮT

Khi đặt vấn đề nghiên cứu về văn hóa kinh doanh ở Việt Nam, chúng tôi băn

khoăn trước câu hỏi: Việt Nam vốn là nước có truyền thống nông nghiệp, đa phần

dân số làm nghề nông, với nền kinh tế tự túc tự cấp, trong suốt một thời kỳ lịch sử

lâu dài, người nông dân Việt Nam chỉ loanh quanh sau lũy tre làng, bản thân nghề

kinh doanh không được coi trọng trong các xã hội phong kiến Việt Nam, vậy về mặt

lý luận, văn hóa kinh doanh ở Việt Nam được hiểu như thế nào?

Theo quan điểm của chúng tôi, văn hóa là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh

điều kiện vật chất và sinh hoạt vật chất của xã hội. Vì vậy, văn hóa kinh doanh của

một xã hội, về thực chất, là sự phản ánh thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh

của xã hội đó. Trước hết, chúng ta cần tìm hiểu về khái niệm văn hóa, kinh doanh

và văn hóa kinh doanh, qua đó làm sáng tỏ bản chất, triết lý, vai trò, sự tương tác

giữa văn hóa và văn hóa kinh doanh..

Từ khóa: văn hóa, kinh doanh, văn hóa kinh doanh, bản chất, vai trò

1. Nhận thức về văn hóa kinh doanh

cũng như toàn bộ cộng đồng. Nội lực của một

dân tộc trước hết là mọi nguồn lực tập hợp từ

vốn văn hoá truyền thống đã tích luỹ trong

lịch sử của chính dân tộc đó. Ví dụ, qua hàng

ngàn năm dựng nước và giữ nước, gần nhất là

qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân, đế

quốc trong thế kỷ vừa rồi, ai cũng thấy rõ về

vai trò, vị trí của những nguồn lực vĩ đại như

vậy của văn hoá Việt Nam.

Về khái niệm văn hóa: Có thể nói chưa

bao giờ khái niệm văn hoá được đề cập nhiều

trong học thuật cũng như trong thực tế đời

sống như hiện nay. Bởi vì, nói tới văn hoá là

nói tới ý thức, cái gốc tạo nên “tính người”

cùng những gì thuộc về bản chất nhất làm

cho con người trở thành chủ thể năng động,

sáng tạo trong cuộc sống, trong lao động sản

xuất. Nói tới văn hoá còn là nói tới những

nguồn nội lực để con người có thể “gieo

trồng” (sáng tạo, xây dựng) và “điều chỉnh”

(cải tạo) cuộc sống của mình theo định hướng

vươn tới những giá trị chân, thiện, mỹ.

Về khái niệm kinh doanh:Ngày nay, kinh

doanh được hiểu là loại hình hoạt động kinh

tế đặc thù trong quá trình sản xuất, khai thác,

chế biến, buôn bán hàng hóa và dịch vụ với

chức năng cơ bản là tìm kiếm những nhu cầu

của xã hội chưa được đáp ứng và tập hợp

những nguồn lực cần thiết để đáp ứng các

nhu cầu đó. Luật Doanh nghiệp Việt Nam xác

định: “Kinh doanh là việc thực hiện một, một

số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu

Được xem là cái “nền tảng”, “vừa là mục

tiêu vừa là động lực” làm cho sự phát triển

của con người và xã hội ngày càng thăng

bằng và bền vững hơn, văn hoá có tác dụng

tích cực đối với sự phát triển của mỗi cá nhân tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc

tHs. kiều anH vũ

cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục liền với chân, thiện, mỹ. Theo nghĩa đó, một

đích sinh lợi”¹.

hoạt động của con người được đánh giá là

có hàm lượng văn hóa cao khi nó gắn bó với

những giá trị chân, thiện, mỹ (tất nhiên những

chuẩn mực của chân, thiện, mỹ có tính chủ

quan, việc xem xét những giá trị đó phải căn

cứ vào hoàn cảnh cụ thể; song, bao giờ nó

cũng có những chuẩn mực chung nhất trong

từng xã hội và chuẩn mực mang tính phổ quát

đối với toàn nhân loại). Nói cách khác, những

hoạt động nào càng hướng đến cái đúng, cái

tốt, cái đẹp đem lại những giá trị tích cực cho

cộng đồng thì hoạt động đó càng biểu hiện rõ

tính nhân bản, tính văn hóa.

Còn trong quan niệm truyền thống, kinh

doanh được hiểu đơn giản là cách làm giàu

của con người trên thương trường, là hành

vi buôn bán để kiếm lợi . Tuy nhiên, dù hiểu

khái niệm này theo nghĩa truyền thống hay

hiện đại thì có một điều chắc chắn là trong

mỗi hoạt động kinh doanh tối thiểu phải có

hai nhân vật tham gia là chủ thể kinh doanh

và khách hàng - đối tượng của chủ thể kinh

doanh đó. Hai nhân vật này luôn ràng buộc,

gắn bó và quy định lẫn nhau. Khách hàng cần

hàng hóa, dịch vụ của chủ thể kinh doanh

để thỏa mãn nhu cầu của mình. Còn chủ thể

kinh doanh lại cần khách hàng mua hàng hóa

hay dịch vụ của mình để có thể thu được lợi

nhuận, nhờ đó có thể duy trì và phát triển

công việc kinh doanh.

Khi kết hợp những giá trị văn hóa vào trong

hoạt động kinh doanh sẽ làm cho cái lợi gắn bó

với cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Bản chất của hoạt

động kinh doanh là để kiếm lợi. Tuy nhiên,

kinh doanh như thế nào để cái lợi gắn liền với

cái thiện, cái tốt, cái đẹp thì đó là vấn đề thuộc

về văn hóa kinh doanh. Từ đó, có thể hiểu văn

hóa kinh doanh là một bộ phận cấu thành nền

văn hóa chung của một dân tộc, phản ánh hoạt

động kinh doanh và mức độ gắn kết giữa cái

lợi với những giá trị chân - thiện - mỹ của con

ngưꢀi trong từng giai đoạn lịch sử.

Về khái niệm văn hóa kinh doanh, đó là

những giá trị văn hoá gắn liền với hoạt động

kinh doanh (mua bán - khâu nối liền giữa sản

xuất và tiêu dùng) một món hàng hoá (một

thương phẩm / một dịch vụ) cụ thể trong toàn

cảnh mọi mối quan hệ văn hoá - xã hội khác

nhau của nó. Đó là hai mặt mâu thuẫn (văn

hoá: giá trị >< kinh doanh: lợi nhuận) nhưng

thống nhất: giá trị văn hoá thể hiện trong hình

thức mẫu mã và chất lượng sản phẩm, trong

thông tin quảng cáo về sản phẩm, trong cửa

hàng bày bán sản phẩm, trong phong cách

giao tiếp ứng xử của ngưꢀi bán đối với ngưꢀi

mua, trong tâm lý và thị hiếu tiêu dùng, rộng

ra là trong cả quá trình tổ chức sản xuất kinh

doanh với toàn bộ các khâu, các điều kiện

liên quan của nó... nhằm tạo ra những chất

lượng - hiệu quả kinh doanh nhất định.

Bản chất của văn hóa kinh doanh là sự gắn

kết giữa cái lợi mà con người đạt được trong

quá trình kinh doanh với cái chân - thiện - mỹ

là những giá trị mang tính nhân bản cao quý

của con người (tức là hành vi kiếm lợi dựa trên

cơ sở của những giá trị mang tính nhân văn).

Văn hóa kinh doanh của một cộng đồng, dân

tộc phụ thuộc vào thực tiễn hoạt động kinh

doanh và hoàn cảnh kinh tế, văn hóa - xã hội

cụ thể. Vì vậy, mức độ đậm nhạt của văn hóa

kinh doanh thể hiện khác nhau trong từng xã

hội, tùy theo tính chất của các hoạt động kinh

doanh và tâm lý xã hội của từng cộng đồng,

dân tộc đối với hoạt động kinh doanh. Theo

đó, có thể khẳng định, văn hóa kinh doanh Việt

Nam đã được hình thành từ lâu đời và phát

triển theo sự phát triển của xã hội, của thực

tiễn hoạt động kinh doanh ở Việt Nam.

2. Bản chất, vai trò và sự tương tác

giữa văn hóa và văn hóa kinh doanh

Văn hóa gắn liền với sự tồn tại của con

người. Thước đo giá trị nhân bản của con

người là văn hóa, là những hành động gắn

¹Điều 4 - Luật Doanh nghiệp Việt Nam, năm 2005

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Kinh doanh không chỉ gói gọn trong khâu

lưu thông, phân phối các chiến lược “thâm

nhập thị trường” của các doanh nghiệp đối

với các sản phẩm của mình mà nó còn phải

bao quát các khâu có quan hệ hữu cơ nhau

tính từ sản xuất cho tới cả tiêu dùng. Có nghĩa

rằng, xây dựng nền văn hoá kinh doanh là

một việc làm có tính thực tế mà mục tiêu cụ

thể là nhằm làm cho toàn bộ quá trình sản

xuất kinh doanh, tức yếu tố đóng vai trò rất

quyết định đối với nền sản xuất của đất nước

trở nên ngày càng mang tính văn hoá cao thể

hiện trên cả ba mặt:

Xây dựng nền văn hoá kinh doanh vì vậy

về thực chất chính là việc thực hiện các điều

kiện khách quan, chủ quan trên cơ sở phát

huy các nhân tố tích cực, tự giác nhằm đẩy

nhanh quá trình văn hoá hoá trong toàn bộ

mọi yếu tố cấu thành nền sản xuất kinh doanh

của đất nước, trước hết tập trung lấy phát triển

văn hoá doanh nghiệp làm điểm tựa đầu tiên.

Trong điều kiện thực tế hiện nay, theo cách

thức đó chúng ta có thể tạo ra quá trình tích

hợp và phát huy mạnh mẽ những giá trị vốn

có trong nền văn hoá truyền thống của dân

tộc (thí dụ những truyền thống yêu nước và

thương người, đoàn kết cộng đồng và trong

tín nghĩa, cần cù, năng động và linh hoạt

v.v…) kết hợp với các thành tựu văn hoá thế

giới (thí dụ về nếp tư duy, phong cách và trình

độ khoa học kỹ thuật công nghệ, về phương

pháp, năng lực tổ chức quản lý kinh tế - xã

hội trong quá trình đô thị hoá, công nghiệp

hoá - hiện đại hoá v.v…)… nhằm làm cho

hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh

tế thị trường ở nước ta sẽ ngày càng được trật

tự, lành mạnh và đạt hiệu quả cao hơn, hướng

đến những mục tiêu kinh tế - xã hội toàn diện,

bền vững lâu dài của đất nước đồng thời vừa

có thể đem lại những lợi ích thiết thực ngay

trước mắt cho các doanh nghiệp. Cụ thể hơn,

xây dựng văn hoá doanh nghiệp để góp phần

vào chiến lược phát triển văn hoá kinh doanh

Việt Nam hiện nay không thể khác đó là việc

nâng cao bản lĩnh, trình độ đội ngũ doanh

nhân theo hướng ngày càng “chuyên nghiệp

hoá” nhiều hơn, trước hết ở cung cách, khả

năng sử dụng tốt các phương tiện, các thành

tựu khoa học kỹ thuật trong lao động, tổ chức

sản xuất, năng lực cạnh tranh và hội nhập với

thị trường (nội địa lẫn quốc tế), trong giao

tiếp với khách hàng, tuyên truyền quảng bá

thương hiệu, giới thiệu và bán sản phẩm…

Bên cạnh đó việc nâng cao năng lực và điều

kiện, biện pháp để chăm lo đội ngũ (cả về đời

sống văn hoá cá nhân lẫn đời sống văn hoá

tập thể), không ngừng tăng cường cơ sở vật

chất - kỹ thuật cùng một nề nếp, kỷ cương

1) Văn hoá doanh nhân: Văn hoá thể hiện

hết ở đội ngũ những con người (gồm cả các

cá nhân và các tập thể) tham gia sản xuất kinh

doanh chủ yếu thể hiện ở trình độ khoa học

kỹ thuật, công nghệ và vốn tri thức tổng hợp,

ở kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng, phương

pháp tác nghiệp, ở năng lực tổ chức sản xuất

kinh doanh và sự nhạy bén với thị trường,

ở đạo đức nghề nghiệp và phẩm hạnh làm

người, ở ý thức công dân và sự giác ngộ về

chính trị - xã hội v.v…

2) Văn hoá thương trường: Văn hoá thể

hiện trong cơ cấu tổ chức, hệ thống pháp

chế, các chính sách chế độ, trong mọi hình

thức hoạt động liên quan quá trình sản xuất

kinh doanh, gồm cả sự cạnh tranh v.v… tất

cả nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh

thuận lợi tốt đẹp…

3) Văn hoá doanh nghiệp: Văn hoá tập

trung và tỏa sáng trong các thiết chế, các đơn

vị tổ chức sản xuất kinh doanh thể hiện qua

những biểu trưng (symbol) chung thuộc về

hình thức (logo, đồng phục…) cùng các yếu

tố tạo nên thương hiệu của doanh nghiệp, qua

năng lực, phẩm chất, trình độ tổ chức sản

xuất kinh doanh tạo ra chất lượng sản phẩm

và những thành tích, truyền thống, qua phong

cách giao tiếp, ứng xử thống nhất của toàn

đơn vị (đối với nội bộ, đối với khách hàng)

trong mọi quá trình sản xuất kinh doanh v.v...

tHs. kiều anH vũ

hoạt động theo phong cách công nghiệp, hiện

đại dựa trên nền tảng phát huy tốt những giá

trị văn hoá truyền thống (đạo lý, nghĩa tình…)

kết hợp xây dựng bản chất tiên tiến của giai

cấp công nhân (kỹ thuật, khoa học…) cho

mọi lực lượng lao động vì mục tiêu xây dựng

hệ thống doanh nghiệp Việt Nam vững mạnh

toàn diện cả về chuyên môn lẫn tư tưởng, tổ

chức v.v… tất cả đều là những công việc có ý

nghĩa rất chiến lược.

toàn bộ vấn đề chính là nhằm tạo ra những

“chất xúc tác” đồng thời vừa là “chất keo” để

gắn kết mọi nguồn lực, mọi lực lượng trên cơ

sở phát huy tính chủ thể (cơ chế tự quản, tự

chủ) của từng cá nhân , đơn vị tham gia sản

xuất kinh doanh trong quá trình thực hiện các

quy chế, các biện pháp tổ chức, các luật lệ,

chính sách của nhà nước để trước mắt (trực

tiếp) là tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc

phát huy năng lực, trình độ làm chủ thị trường

của các doanh nghiệp chính là vì sự phát triển

bền vững của hiệu quả kinh doanh thương

phẩm /dịch vụ, gây dựng thương hiệu và góp

phần xây dựng thương trường, xây dựng nền

văn hoá kinh doanh Việt Nam nói chung.

Toàn bộ nội dung nói trên không những

nhằm mục đích tạo ra nguồn nội lực vững

chắc cho việc liên tục nâng cao chất lượng

sản phẩm hàng hoá, nâng cao khả năng cạnh

tranh trên thương trường mà hơn nữa, đó

là điều kiện quyết định để có thể huy động

cao nhất các nhân tố chủ quan, khách quan

khác nhau đối với việc tập trung xây dựng

thương hiệu của bản thân từng sản phẩm,

từng doanh nghiệp (cả dân doanh lẫn nhà

nước), góp phần xây dựng hệ thống thương

hiệu Việt Nam nói chung. Mục tiêu cuối cùng

chính là vì một hiệu quả kinh doanh bền vững

dựa trên cơ sở chất lượng sản phẩm và trình

độ phục vụ vừa thoả mãn được nhu cầu, thị

hiếu của khách hàng để “vui lòng khách đến

vừa lòng khách đi” đồng thời vừa đáp ứng tốt

các yêu cầu của xã hội (về kinh tế, văn hoá,

chính trị, xã hội…) Cụ thể là, lợi nhuận thu

được qua việc “làm ăn, mua bán” trong mọi

quá trình sản xuất kinh doanh phải là những

“đồng tiền sạch” với nghĩa là lãi suất đó phải

đặt lợi ích con người và xã hội lên trên hết,

không thể chấp nhận quan điểm “lợi nhuận

bất cứ giá nào”, kể cả triệt để chống tình trạng

hàng gian, hàng giả, hàng lậu, trốn thuế v.v..

Nói cách khác, việc tiêu thụ được sản phẩm,

tăng lợi nhuận, đảm bảo khả năng tái sản xuất

mở rộng trong kinh doanh không những chỉ

dựa trên cơ sở thiết lập mối quan hệ “Vốn -

Thị trưꢀng - Khách hàng” mà còn phải là sự

giải quyết hài hoà (không có mâu thuẫn) giữa

các lợi ích (của doanh nghiệp, của người tiêu

dùng, của toàn xã hội) cả trước mắt lẫn trong

hướng lâu dài. Tác dụng tích cực nhất của

Sản xuất kinh doanh nói riêng, xây dựng

và phát triển kinh tế - xã hội nước ta nói chung

đang ở bối cảnh cạnh tranh thị trường (trong

nước, thế giới) ngày càng gay gắt và quá trình

hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhưng

cũng hết sứcphức tạp. Lộ trình hội nhập với

AFTA chẳng hạn, đâu phải chỉ góp phần xây

dựng khu vực mậu dịch tự do ASEAN mà

thực chất còn là chúng ta đang và sẽ từng

bước thực hiện quá trình “khu vực hoá” một

khu vực văn hoá - lịch sử từng có mối quan

hệ đặc biệt trong quá khứ và hứa hẹn nhiều

triển vọng lớn lao trong tương lai trên nhiều

mặt… Xây dựng nền văn hóa kinh doanh

Việt Nam không dừng lại chỉ vì chúng ta cần

một “triết lý” hoặc một “đạo lý” trong kinh

doanh mà hơn nữa, đây là việc xây dựng một

“trường phái kinh doanh Việt Nam”, việc làm

cần thiết và có ý nghĩa chiến lược trong tiến

trình hội nhập đặc biệt như vậy. Một thương

trường luôn phát triển có trật tự, kỷ cương,

có “ý thức tự giác” đầy đủ, cùng một đội ngũ

đông đảo doanh nhân có trình độ, phẩm chất

văn hoá tương ứng (với những yêu cầu như

đã nêu ở trên, với kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa…) thông qua một hệ

thống doanh nghiệp các loại luôn lấp lánh toả

sáng những giá trị văn hoá dân tộc nhân loại-

thời đại với chất lượng - hiệu quả cao trong

mọi hoạt động. Đó chính là một trong những

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

nhiệm vụ quan trọng hàng đầu nhằm thực

hiện mục tiêu phát triển bền vững nền kinh tế

đất nước gắn với các chiến lược xây dựng văn

hoá - xã hội giai đoạn hiện nay. Công việc ấy

hoàn toàn phù hợp với đất nước này, một đất

nước từng có “ngàn năm văn hiến” đồng thời

nó cũng hoàn toàn phù hợp với những yêu

cầu của thời đại, với xã hội thông tin và nền

kinh tế tri thức… đặc biệt là phù hợp với các

mục tiêu, phương hướng chiến lược đã xác

định của Đảng, Nhà nước ta hiện nay: “Xây

dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam

tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” trong quá

trình tiếp tục thực hiện “đổi mới”, “mở cửa”,

“đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất

nước” và “phát triển kinh tế thị trưꢀng định

hướng xã hội chủ nghĩa” tất cả nhằm mục

tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công

bằng, văn minh”.

phong trào xây dựng văn hóa doanh nhân,

văn hóa doanh nghiệp, với mục đích là dùng

yếu tố văn hóa để gia tăng giá trị thẩm mỹ và

đạo đức cho cộng đồng kinh doanh.

Văn hóa kinh doanh cũng như văn hóa

nói chung, là một tất yếu. Bởi vì kinh doanh

là một hoạt động bản năng của con người,

là quá trình diễn ra liên tục trong đời sống

con người. Những gì lắng đọng lại sau các

chuỗi hành vi liên tục ấy chính là văn hóa

kinh doanh. Trong kinh doanh luôn có mặt

yếu tố văn hóa, chúng luôn đan xen và có tác

động qua lại lẫn nhau. Vấn đề là phải nhận

biết được văn hóa kinh doanh mà chúng ta

đang có như thế nào. Văn hóa kinh doanh ấy

lạc hậu hay tiên tiến? Văn hóa ấy có khả năng

thúc đẩy một cách tích cực sự phát triển của

hoạt động kinh doanh hay sự phát triển của

nền kinh tế không? Văn hóa kinh doanh ấy

có khuyết tật gì làm cản trở sự phát triển của

cộng đồng kinh doanh không?

3. Tính tất yếu của văn hóa kinh doanh

Văn hóa luôn là môi trường tinh thần của

cuộc sống trong bất cứ cộng đồng xã hội nào.

Văn hóa kinh doanh cũng vậy, càng ngày xã

hội càng nhận thức được vai trò quan trọng

của nó trong đời sống, đặc biệt là trong hoạt

động kinh doanh. Tuy nhiên, khi nói đến văn

hóa kinh doanh, người ta vẫn có nhiều cách

hiểu rất khác nhau. Có quan điểm cho rằng:

Nói đến kinh doanh là nói đến những hoạt

động thu lợi nhuận mà để có lợi nhuận, con

người thường có xu hướng xâm hại đến lợi ích

của người khác. Còn nói đến văn hóa là nói

đến cái tốt, cái đúng, nói đến đạo đức, thẩm

mỹ và những gì tốt đẹp nhất. Cho nên cần

phải làm thế nào đó để đưa nhân tố văn hóa

vào kinh doanh để làm cho hoạt động kinh

doanh lành mạnh hơn và ngược lại, đưa các

nhân tố kinh doanh vào văn hóa mà không

làm tổn hại đến văn hóa. Cách hiểu như vậy

đưa đến một kết luận là muốn cho hoạt động

kinh doanh lành mạnh thì phải đưa các yếu tố

văn hóa vào đời sống kinh doanh. Điều đó có

nghĩa là, phải xây dựng văn hóa kinh doanh.

Chính vì thế mà trong xã hội đang xuất hiện

Văn hóa, nhìn chung, hình thành từ sự

tích lũy kinh nghiệm sống của một cộng

đồng, một dân tộc, do đó văn hoá chính là

cuộc sống. Quá trình hình thành văn hóa là

một quá trình tự nhiên và khách quan. Văn

hóa thể hiện sự chấp nhận lẫn nhau và chấp

nhận sự bình đẳng giữa các thành tố cấu tạo

ra cuộc sống, nói cách khác, nếu không có

sự chấp nhận lẫn nhau và bình đẳng giữa các

thành tố cấu tạo ra cuộc sống thì không có

văn hoá lành mạnh. Trong quá trình đi đến sự

chấp nhận đó chắc chắn không thể thiếu sự

đấu tranh bình đẳng của các thành tố. Yếu tố

đảm bảo sự hợp pháp của quá trình đấu tranh

và hoà hợp giữa các yếu tố của cuộc sống

không gì khác chính là tự do. Tự do đem lại

cho con người sự phong phú về nhận thức và

đến lượt mình, sự phong phú về nhận thức sẽ

tạo ra sự đa dạng về khuynh hướng. Trong một

môi trường có sự bình đẳng giữa các khuynh

hướng, con người được tự do nhận thức và đi

đến thoả thuận. Trạng thái tự do sẽ là động

lực cho sự sáng tạo của con người và chính

tHs. kiều anH vũ

những đóng góp đẹp đẽ đó của con người đã vấn đề: Văn hoá không song hành với tăng

tạo ra nền văn hóa lành mạnh với tư cách là trưởng kinh tế, với kinh doanh, những bất cập

sản phẩm của tự do. Ở đâu nền văn hóa có về văn hoá đang cản trở bước phát triển của

tính đa dạng, ở đâu sự tồn tại của các khuynh đất nước.

hướng của cuộc sống được tôn trọng thì ở đó

có tự do và khi đó văn hóa là hệ quả của tự do.

Văn hóa ấy hỗ trợ cuộc sống và chính là môi

trường tinh thần của tất cả những gì còn lại

4. Xây dựng bản sắc văn hoá trong

kinh doanh

Gần đây người ta thường nói đến bản sắc

văn hoá trong kinh doanh. Từ xa xưa các quốc

của cuộc sống. Ngược lại, nếu tác động vào

gia ở các vùng lãnh thổ được phân định sẵn

văn hóa theo xu hướng áp đặt bằng các công

đã có sự mua bán, trao đổi. Từ địa phương

cụ quyền lực sẽ phá vỡ qui luật hình thành tự

này sang địa phương khác trong một đất nước

nhiên của văn hóa. Sự can thiệp này đe dọa

và rộng ra là từ quốc gia này sang quốc gia

đến tính đa dạng tự nhiên của văn hóa, mà

khác, người ta mang đến những thứ mà nơi

xét về bản chất, chính là tiêu diệt tính đa dạng

họ không có và mua về những thứ mà họ cần.

của đời sống tinh thần của con người. Khi bị

áp đặt về nhận thức thì con người phản ánh

một cách đơn giản về cuộc sống. Sự phản ánh

cuộc sống một cách đơn giản của con người

bằng cả hành vi lẫn tư duy, đến lượt mình, tạo

ra sự đơn giản của nền văn hóa hay tạo ra một

nền văn hóa phi tự nhiên.

Trải qua hàng nghìn năm như vậy, sự giao

thương trở thành một vòng quay tuần hoàn

nhưng không đơn điệu, luôn biến chuyển theo

sự phát triển của xã hội loài người. Và mỗi

địa phương, quốc gia, vùng lãnh thổ để có sản

phẩm của riêng mình, để được coi như đó là

có “tuyệt chiêu” thì phải thể hiện qua thương

hiệu.

Văn hóa kinh doanh cũng vậy, nếu được

hình thành theo những qui luật tự nhiên của

văn hóa, nó sẽ trở thành một môi trường tinh

thần lý tưởng cho hoạt động kinh doanh.

Ngược lại, nếu được hình thành từ những

đòi hỏi phi tự nhiên, những kế hoạch phi tự

nhiên trong việc quản lý đời sống kinh doanh

chắc chắn sẽ trở thành một loại văn hóa phi

tự nhiên, gây ra rất nhiều hậu quả nguy hiểm

cho đời sống kinh doanh.

Người tiêu dùng mỗi khi nhắc tới sản

phẩm nào đó đều muốn biết rằng nó xuất xứ

từ đâu, và biết rằng bản sắc văn hoá dân tộc

đã mặc nhiên được thấm đẫm vào sản phẩm,

tạo nên sản phẩm có hồn, có sắc. Lật lại vấn

đề, ta mới lý giải được bản sắc văn hoá dân

tộc không phải là thứ chúng ta áp đặt cho mọi

người biết mà nó phải được sống, phải được

thổi hồn vào để có sinh khí và được nhiều

người quan tâm sử dụng.

Quốc gia nào chỉ mang quá khứ hào hùng

để che cái yếu kém của hiện tại và định hướng

không xác thực cho tương lai..., sẽ dẫn đến

nền kinh tế lạc hậu, đói nghèo và bản sắc văn

hoá dân tộc cùng niềm tin cũng bị xói mòn.

Trong thế giới ngày nay, khi mà mọi sự

đều biến đổi từng giờ, từng ngày thì Việt Nam

phải đi tắt đón đầu, để rút ngắn lộ trình. Do

vậy, chúng ta phải tách bạch rõ hai vấn đề:

Luôn ổn định an ninh chính trị và đẩy mạnh

phát triển kinh tế. Để phát triển kinh tế vượt

trội mà vẫn mang bản sắc văn hoá dân tộc là

một dấu hỏi lớn cần phải có lời giải và thời

gian để giải quyết.

Chưa bao giờ vấn đề văn hoá kinh doanh

lại nổi lên gay gắt như hiện nay. Quá nhấn

mạnh tăng trưởng kinh tế đơn thuần chính là

nguyên nhân khiến bản thân nền kinh tế đang

đối mặt với khó khăn, lạm phát gia tăng, tăng

trưởng chậm lại, và chắc chắn đây không chỉ

là chuyện trước mắt mà là xu hướng lâu dài,

Một năm qua, làn sóng đầu tư trực tiếp

nếu chúng ta không tìm đến ngọn nguồn của từ nước ngoài đổ vào Việt Nam tới 16 tỉ USD

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

và còn hơn thế nữa cho những năm kế tiếp. tiêu thụ mạnh xét nét khi nhập khẩu? Vấn đề

Nguồn vốn lớn thuận lợi lớn, nhưng thách là nguyên nhân từ đâu? Thứ nhất, phải nhìn

thức của nó còn lớn hơn. Tầm, tâm và thế của nhận chính mình là yếu kém từ định hướng

Việt Nam - bản sắc văn hoá dân tộc - được không chuyên nghiệp, áp dụng khoa học

thể hiện bằng quyết sách chiến lược của Nhà kỹ thuật lạc hậu, tinh thần và ý thức phục

nước như chúng ta cho phép đầu tư vào lĩnh vụ không cao. Thứ hai, vẫn còn các doanh

vực nào, tại đâu, công nghệ, môi trường, an nghiệp làm ăn theo lối chụp giật, chỉ toan tính

sinh xã hội… thế nào.

cho riêng mình.

Để minh chứng cho tâm và thế trong

Từ những nhìn nhận trên chúng ta thấy rõ

thương trường, điều tiên quyết là thành công vấn đề và tìm được chìa khoá để mở và tháo

của sản phẩm. Sản phẩm đó phải hội đủ những gỡ. Người tháo gỡ phải là Chính phủ, là các

điều kiện chất lượng, giá thành và số lượng. cơ quan chức năng tạo ra chính sách hỗ trợ

Một sản phẩm được tung ra thị trường trong vốn, khoa học công nghệ, định hướng vùng

nước và thế giới không chỉ đơn thuần mang miền, chế tài nghiêm khắc để mọi người, mọi

đặc thù của quốc gia đó hoặc mang nét truyền doanh nghiệp làm theo và tuân thủ triệt để.

thống dân tộc để khẳng định đó là bản sắc của

Người tháo gỡ phải là các chủ doanh

mình. Điều khẳng định phải được thương mại

nghiệp. Bởi vì khi đi ra thế giới để làm kinh

hoá bằng tổng doanh thu và lợi nhuận mỗi

tế, ông chủ doanh nghiệp không chỉ còn là đại

ngày một tăng lên và tồn tại với thời gian.

diện, mang danh dự cho chính anh nữa, mà đó

Việt Nam chúng ta có biết bao nhiêu là đại diện, là danh dự của quốc gia. Khi chủ

sản phẩm của nông - ngư nghiệp mà nhiều doanh nghiệp xác định được điều hệ trọng đó

nước trên thế giới không có, nếu có thì sản thì sản phẩm được khẳng định trên thị trường

lượng rất thấp, nhưng tại sao có những sản nội địa cũng như thị trường quốc tế. Lúc đó

phẩm của chúng ta khi ra thị trường thế giới sẽ thấy bản sắc văn hoá dân tộc trong kinh tế

giá trị kinh tế lại rất thấp và luôn bị các nước bừng sáng./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. GS,TS. Nguyễn Trí Dĩnh - PGS,TS. Phạm Thị Quý (chủ biên): Giáo trình Lịch sử kinh tế. Nxb Thống kê,

Hà Nội, 2004.

2. Trần Đình Nghiêm, Trần Hoàn, Nguyễn Phúc Khánh (chủ biên): Phác thảo chân dung văn hóa Việt Nam.

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000.

3. PGS,TS. Nguyễn Bá Dương và TS. Đức Uy (chủ biên). Giáo trình Tâm lý học kinh doanh. Viện Đại học

Mở, Hà Nội, 2007, tr.130.

4. Lê Minh Quốc. Doanh nghiệp Việt Nam xưa và nay (tập 1+2). Nxb Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2004.

7 trang Thùy Anh 19020 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Văn hóa kinh doanh ở Việt Nam - Một số vấn đề lý luận chung", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

van_hoa_kinh_doanh_o_viet_nam_mot_so_van_de_ly_luan_chung.pdf