Tài liệu Những đặc trưng của phổ nhiễu xạ tia X
NHÖÕNG ÑAËC TRÖNG CUÛA PHOÅ NHIEÃU XAÏ TIA X
• Phoå nhieãu xaï tia X goàm nhöõng ñænh (muõi, peak) cuûa nhöõng heä maët coù
cuøng chæ soá h, k, l trong ña tinh theå, hoaëc cuûa nhöõng hoï maët, hoaëc cuûa
nhöõng heä coù chæ soá h, k, l khaùc nhau nhöng coù giaù trò d gioáng nhau
• Ñænh naøo coù dhkl seõ nhieãu xaï ôû goùc nhoû (phöông trình Vulf-Bragg), vaø
ngöôïc laïi. Töø traùi qua phaûi caùc ñænh coù giaù trò di (dhkl) giaûm daàn
• Moãi ñænh coù beà roäng nhaát ñònh phuï thuoäc vaøo kích thöôùc haït tinh theå
(phaàn lyù thuyeát ñaõ xeùt ñeán trong nhöõng phaàn tröôùc)
• Truïc tung chæ cöôøng ñoä cuûa ñænh, truïc hoaønh chæ vò trí goùc (nöûa noùn
nhieãu xaï cuûa hoï, heä hoaëc nhöõng heä cuøng d)
• Bieát goùc cuûa moãi ñænh deã daøng xaùc ñònh di cuûa ñænh theo phöông trình
Vulf-Bragg: . Neáu bieát chæ soá h, k, l cuûa ñænh thì i mang chæ soá hkl
• Thöôøng ñeå baét ñaàu phaân tích ñònh tính phoå (böôùc ñaàu tieân trong phaân
tích phoå chuïp ñöôïc cuûa chaát nghieân cöùu) nhöõng vaïch maïnh nhaát
(thöôøng laø 3 vaïch hoaëc hôn) cuûa phoå seõ ñöôïc tính giaù trò d vaø löu yù ñeán
cöôøng ñoä töøng vaïch (saép xeáp thöù töï vaïch maïnh ñeán vaïch yeáu – löu yù:
ñaây khoâng phaûi laø thöù töï caùc vaïch theo truïc maø laø thöù töï theo truïc
tung-truïc cöôøng ñoä)
• Sau khi tính giaù trò d cuûa caùc vaïch maïnh phoå seõ ñöôïc phaân tích ñònh
tính, phaân tích caáu truùc vaø phaân tích baùn ñònh löôïng, ñònh löôïng. Vieäc
phaân tích ñònh tính ñöôïc hoã trôï bôûi ngaân haøng phoå chuaån chuïp saün cuûa
nhöõng ñôn chaát vaø löu tröõ trong nhöõng phaàn meàm chuyeân duïng.
PHOÅ CHUAÅN VAØ ÖÙNG DUÏNG
NHÖÕNG ÑAËC TRÖNG CUÛA PHOÅ CHUAÅN
• Phoå chuaån ñöôïc chuïp tröôùc treân nhöõng ñôn chaát vaø ñöôïc tính toaùn chi
tieát veà giaù trò dhkl (hoaëc goùc ) vaø chæ soá cuûa töøng ñænh
• Phoå goàm nhöõng vaïch laø nhöõng ñöôøng thaúng taïi vò trí cöïc ñaïi nhieãu xaï
(xem chöông tröôùc) khoâng coù beà roâng
• Moãi phoå ñöôïc keøm theo moät baûng thuyeát minh, trong ñoù cho bieát thöù töï
caùc vaïch mang chæ soá hkl xaùc ñònh töø traùi qua phaûi theo truïc hoaønh,
baûng giaù trò dhkl cuûa töøng vaïch, kieåu maïng, thoâng soá maïng a, b, c, vaø
cöôøng ñoä cuûa töøng vaïch.
• Hieän nay phoå chuaån cuûa vaøi traêm ngaøn chaát ñöôïc nghieân cöùu kyõ vaø löu
tröõ trong nhöõng phaàn meàm
• Phoå chuaån cuûa nhöõng ñôn chaát naøy ñöôïc öùng duïng chuû yeáu trong phaân
tích ñònh tính, phaân tích baùn ñònh löôïng vaø ñònh löôïng moät chaát nghieân
cöùu
• Phoå chuaån mang thoâng tin veà caáu truùc maïng neân giuùp ích raát nhieàu cho
phaân tích caáu truùc moät chaát sau khi phaân tích ñònh tính
ÖÙNG DUÏNG PHOÅ CHUAÅN TRONG PHAÂN TÍCH ÑÒNH TÍNH
• Phoå chuïp treân chaát caàn phaân tích goàm nhöõng ñænh seõ ñöôïc so saùnh vôùi
phoå chuaån trong ngaân haøng phoå cho ñeán khi coù söï truøng kích hoaøn
toaøn, luùc ñoù chaát nghieân cöùu ñöôïc xaùc ñònh chính laø chaát coù phoå chuaån
truøng khích
• Ñaàu tieân ngöôøi ta tính di cuûa nhöõng ñænh coù cöôøng ñoä maïnh nhaát cuûa
phoå chaát nghieân cöùu (khoâng ít hôn 3 vaïch) sau ñoù so saùnh vôùi nhöõng
vaïch coù cöôøng ñoä maïnh nhaát cuûa phoå chuaån cho ñeán khi coù söï truøng
khích hoaøn toaøn veà di (hoaëc goùc ) vaø thöù töï cöôøng ñoä (vaïch maïnh nhaát
cuûa phoå nghieân cöùu phaûi truøng vôùi vaïch maïnh nhaát cuûa phoå chuaån,
töông töï nhö vaäy ñoái vôùi vaïch maïnh thöù nhì vaø thöù ba…)
• Sau khi ñònh tính, vôùi baûng thuyeát minh keøm theo cuûa phoå chuaån ta seõ
bieát ñöôïc kieåu maïng, chæ soá (hkl) cuûa töøng ñænh, giaù trò dhkl cuûa töøng ñænh,
thoâng soá oâ maïng cô sôû v.v…
CÔ SÔÛ OÂ MAÏNG VAØ THÖØA SOÁ CAÁU TRUÙC
• Soá löôïng vaïch phoå vaø thöù töï cuõng nhö chæ soá töøng vaïch ñöôïc quyeát ñònh
bôûi thöøa soá caáu truùc Fhkl
• Thöøa soá caáu truùc vaø cô sôû cuûa oâ maïng lieân heä vôùi nhau theo coâng thöùc
sau ñaây:
j – soá ñôn vò caáu truùc khaùc nhau trong oâ maïng cô sôû
i, xi, yi, yi – soá nuùt trong cô sôû oâ maïng cuûa moät ñôn vò caáu truùc vaø toaï ñoä cuûa
töøng nuùt
• Khi Fhkl =0 vôùi giaù trò naøo ñoù cuûa h, k, l khi ñoù cöôøng ñoä I=0 (xem
chöông tröôùc veà quan heä thöøa soá Fhkl vaø I) ho, heä ñoù khoâng cho vaïch
nhieãu xaï (vaïch caám hay vaïch bò taét)
baøi toaùn 1: tìm quy luaät nhieãu xaï cuûa oâ ñôn giaûn chaát A (moät ñôn vò caáu truùc) (oâ
nguyeân thuyû)
cô sôû oâ maïng cuûa oâ ñôn giaûn coù 1 nuùt [[000]]
nhö vaäy Fhkl khaùc 0 vôùi moïi giaù trò cuûa h, k, l nghæa laø heä, hoï maët naøo cuõng cho
vaïch nhieãu xa, phoå seõ goàm nay ñuû caùc vaïch
baøi toaùn 2: tìm quy luaät nhieãu xaï cuûa maïng taâm khoái chaát A (moät ñôn vò caáu
truùc)
cô sôû oâ maïng taâm khoái coù 2 nuùt [[000]] vaø [[1/2,1/2,1/2]]
Fhkl=0 khi ñieàu kieän ñöôïc thöïc hieän khi toång (h+k+l) laø leû, nhö vaäy nhöõng heä,
hoï nhö (100), (010), (001),(111)…. seõ khoâng cho tia nhieãu xaï (vaïch bò taét, vaïch
caám)
Baøi toaùn 3: tìm quy luaät nhieãu xaï cuûa oâ taâm dieän chaát A (moät ñôn vò caáu truùc):
Cô sôû oâ maïng taâm dieän coù 4 nuùt:
thöøa soá baèng khoâng khi h, k, l coù chaún coù leõ. Nhö vaäy nhöõng heä, hoï coù chæ soá
h, k, l coù chaún coù leõ seõ khoâng cho vaïch nhieãu xaï ví duï (100),(110),(210)…..
baøi toaùn 4: tìm quy luaät nhieãu xaï cuûa CsCl (hôïp chaát hai ñôn vò caáu truùc):
CsCl coù kieåu maïng laäp phöông coù cô sôû oâ maïng nhö sau:
Cl-: [[000]]
Cs+:
Fhkl khaùc khoâng vôùi moïi giaù trò cuûa h, k, l nhö vaäy taát caû caùc hoï, heä ñeàu cho
vaïch nhieãu xaï. Tuy nhieân cöôøng ñoä vaïch bò suy yeáu maïnh khi h+k+l laø moät soá leû
(fCl—fCs+) vaø vaïch maïnh leân khi h+k+l laø chaún (fCl+ + fCs+)
4 trang
12840
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tài liệu Những đặc trưng của phổ nhiễu xạ tia X", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_nhung_dac_trung_cua_pho_nhieu_xa_tia_x.doc
