Sự ảnh hưởng của các ứng dụng đổi mới sáng tạo đến lợi thế cạnh tranh bền vững của các doanh nghiệp trẻ Việt Nam
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
THE EFFECT OF INNOVATION PRACTICES ON SUSTAINABLE
COMPETITIVE ADVANTAGE OF YOUNG FIRMS
Nguyen Thi Uyen*, Hoang Van Manh, Nguyen Phuong Linh
Thuongmai University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
The purpose of this paper is to explain how young firms in an emerging
market create sustainable competitive advantage through innovation.
The study through the Resource-Based View theory examines the effect
of innovation practices on sustainable competitive advantage of young
firms in Vietnam. Data were collected from 289 young firms in
Vietnam. PLS SEM using Smart PLS 3.0 software were used to analyze
and examine the hypotheses. The results indicated that three direct
effects between innovation practices which are strategy innovation,
process innovation, system innovation and sustainable competitive
advantage were significant while the effect of organization innovation
and technology innovation on sustainable competitive advantage were
not significant in this study. This finding not only created important
empirical evidence contributing to the current stock of knowledge but
also opens up the important direction for young firms who are striving
to achieve sustainable competitive advantage in the current context.
Received:
Revised:
08/12/2021
30/12/2021
30/12/2021
Published:
KEYWORDS
Innovation
Competitive advantage
Sustainablity
Young firm
Empirical study
SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC ỨNG DỤNG ĐỔI MỚI SÁNG TẠO ĐẾN LỢI THẾ
CẠNH TRANH BỀN VỮNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRẺ VIỆT NAM
Nguyễn Thị Uyên*, Hoàng Văn Mạnh, Nguyễn Phương Linh
Trường Đại học Thương mại
THÔNG TIN BÀI BÁO
Ngày nhận bài: 08/12/2021
Ngày hoàn thiện: 30/12/2021
Ngày đăng: 30/12/2021
TÓM TẮT
Nghiên cứu được thực hiện nhằm làm rõ cách thức doanh nghiệp trẻ tại
các thị trường mới nổi phát triển lợi thế cạnh tranh bền vững thông qua
ứng dụng đổi mới sáng tạo. Dựa trên quan điểm lý thuyết nguồn lực,
nghiên cứu kiểm định sự ảnh hưởng của đổi mới sáng tạo đến lợi thế
cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp trẻ ở Việt Nam. Dữ liệu phục
vụ cho nghiên cứu được thu thập từ 289 doanh nghiệp trẻ ở Việt Nam.
Mô hình cấu trúc tuyến tính bình phương nhỏ nhất từng phần PLS-
SEM dựa trên phần mềm Smart-PLS3.0 được sử dụng để phân tích dữ
liệu và kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy
ba yếu tố của ứng dụng đổi mới sáng tạo gồm đổi mới về chiến lược,
về quy trình và hệ thống ảnh hưởng trực tiếp và đáng kể đến lợi thế
cạnh tranh bền vững; trong khi sự ảnh hưởng của đổi mới về tổ chức
và công nghệ đến lợi thế cạnh tranh chưa được khẳng định trong
nghiên cứu này. Phát hiện nghiên cứu không chỉ mang lại bằng chứng
thực nghiệm quan trọng đóng góp vào kho tri thức chung mà còn mở ra
hướng tiếp cận mới, có ý nghĩa thực tiễn cao cho doanh nghiệp trẻ
trong ứng dụng đổi mới sáng tạo và đạt lợi thế cạnh tranh bền vững
trong bối cảnh kinh doanh hiện tại.
TỪ KHÓA
Đổi mới sáng tạo
Lợi thế cạnh tranh
Bền vững
Doanh nghiệp trẻ
Nghiên cứu thực nghiệm
296
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
1. Giới thiệu nghiên cứu
Với định hướng là một quốc gia khởi nghiệp, số lượng các doanh nghiệp (DN) trẻ tại Việt
Nam ngày càng gia tăng mạnh mẽ trong một vài năm trở lại đây [1]. Bên cạnh sự tăng trưởng
đáng khích lệ về mặt số lượng, chất lượng và sự bền vững trong kinh doanh là một trong những
yếu tố quan trọng cần phải được quan tâm nhằm đảm bảo cho các DN trẻ tồn tại và phát triển [1],
[2]. Bởi vậy, việc phát triển lợi thế cạnh tranh (LTCT) của các DN trẻ Việt Nam được xem là một
trong những nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0). Bối
cảnh “động” của cách mạng 4.0 đặt ra yêu cầu DN phải gia tăng khả năng để thích ứng với những
thay đổi và đổi mới sáng tạo (ĐMST) được xem như là một giải pháp hữu hiệu. Đặc biệt, các DN
trẻ với đặc điểm hạn chế về nguồn lực, kinh nghiệm và danh tiếng có xu hướng nỗ lực để tạo
dựng vị thế cạnh tranh trên thị trường thì cần tìm ra giải pháp phù hợp dựa trên sự ĐMST [3]-[6].
Tuy nhiên, các nghiên cứu về chủ đề ĐMST, LTCT cho các DN trẻ còn là một chủ đề ít được
quan tâm nghiên cứu và thực hiện. Các nghiên cứu về ĐMST chủ yếu tập trung vào nhóm các
DN có quy mô lớn hoặc các nghiên cứu với mọi loại hình, quy mô DN mà ít có các công trình
nghiên cứu chính thức gắn trực tiếp với các DN trẻ [7], [8]. Thời gian qua đã có thêm một số
nghiên cứu tập trung vào các thực tiễn ĐMST tại các DN nhỏ, trong đó có bao gồm các DN trẻ.
Theo đó, một vài nghiên cứu đã bước đầu chỉ ra sự tác động tích cực của ĐMST đến LTCT hay
hiệu suất hoạt động của DN [7], [8]. Mặc dù vậy, các nghiên cứu về chủ đề ĐMST của các DN
trẻ trong bối cảnh của các thị trường mới nổi vẫn là một chủ đề còn chưa được quan tâm thực
hiện. Tại Việt Nam, có một số nghiên cứu đáng chú ý về ĐMST của tác giả? [9]; trong đó, tập
trung vào việc tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến ĐMST và vai trò của ĐMST trong DN. Tuy
nhiên, các nghiên cứu này được thực hiện tại các DN có quy mô đa dạng trong ngành công
nghiệp phụ trợ.
Với đặc thù là nước có nền kinh tế mới nổi, DN trẻ ở Việt Nam có vai trò quan trọng trong
nền kinh tế. Cụ thể, theo định nghĩa của tác giả? [10], nếu tính số DN trẻ là DN hoạt động dưới
15 năm thì theo số liệu của tác giả? [1], số lượng các DN trẻ năm 2005 là 113.353 DN và đến
2020, số lượng DN trẻ hiện đang hoạt động là 811.538, chiếm hơn 86% tổng số DN trên cả nước.
Như vậy, mặc dù DN trẻ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nhưng thời gian qua có rất ít
các nghiên cứu tập trung vào các DN trẻ. Với nhiều đặc điểm đặc trưng khác biệt, việc nghiên
cứu dành riêng cho nhóm đối tượng DN trẻ cần phải được quan tâm và thực hiện. Chính vì vậy,
nghiên cứu khoa học thực nghiệm này đánh giá về tác động của các ứng dụng của ĐMST tại các
DN trẻ đến lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu vô cùng cần thiết cả
về mặt lý luận và thực tiễn hiện nay.
2. Cơ sở lý luận: Lý thuyết nền tảng và phát triển giả thuyết nghiên cứu
Dựa trên quan điểm lý thuyết nguồn lực (The Resource-Based View RBV) của Barney (1991),
vai trò của ĐMST trong việc duy trì LTCT có thể được khai thác ở mọi loại hình DN. Lý thuyết
nguồn lực RBV tập trung vào mối liên hệ giữa các đặc điểm nội bộ và kết quả đạt được của DN
[11]. Theo đó, DN có thể sáng tạo LTCT nếu DN có thể khai thác được các năng lực đạt tiêu
chuẩn VRIN (tính giá trị, tính hiếm, tính khó bắt chước và tính không thể thay thế). Trong rất
nhiều các nguồn lực và năng lực khác nhau của DN, ĐMST được xem là một dạng nguồn lực nổi
bật để phát triển thành các năng lực có tính giá trị (V), tính hiếm (R), tính khó bắt chước (I), tính
không thể thay thế (N). Đáng chú ý là, ĐMST không phải là một thuộc tính đặc trưng của riêng
các DN có quy mô lớn hoặc những DN đã ổn định và phát triển, ĐMST có thể được khai thác
hiệu quả ở mọi loại hình DN. Việc sử dụng hiệu quả các năng lực ĐMST còn giúp DN tận dụng
các cơ hội mang lại trong bối cảnh CMCN 4.0 [12], [13]. Từ quan điểm lý thuyết này, mô hình
nghiên cứu về mối quan hệ giữa các ứng dụng ĐMST với LTCT bền vững được xây dựng. Trong
đó, các ứng dụng ĐMST được xem xét trên năm khía cạnh và được coi là những yếu tố ảnh
hưởng tới LTCT bền vững.
297
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
Tác động nổi bật của ĐMST đến LTCT hay các kết quả kinh doanh khác của DN đã được chỉ
ra trong một số nghiên cứu trước [14], [15]. ĐMST cho phép DN tạo ra những yếu tố mang tính
độc đáo và duy nhất mà khó có thể bị đối thủ cạnh tranh sao chép hoặc bắt chước [16]. Theo đó,
ĐMST có thể được khai thác để tạo ra những tài sản đặc trưng riêng biệt để trở thành LTCT của
DN. ĐMST có vai trò như là một công cụ mang tính chiến lược, giúp DN đạt được LTCT [17].
Trong điều kiện môi trường cạnh tranh gay gắt, ĐMST cũng có thể được xem như là một phương
thức tiếp cận hiệu quả để duy trì LTCT. Các DN cần có sự thích ứng và tính linh hoạt cao hơn
thông qua khai thác ĐMST, từ đó giúp DN phúc đáp kịp thời với các biến động và thay đổi từ
môi trường cạnh tranh. Bởi vậy, ĐMST cũng được xem như là một dạng của năng lực động, cho
phép DN tạo ra LTCT [18]. ĐMST giúp doanh nghiệp thay đổi nội lực từ đó tạo nên những khả
năng kết hợp các tổ hợp nguồn lực theo cách vượt trội để mang lại LTCT. ĐMST được xem là
một nguồn tài nguyên đặc trưng riêng biệt, tạo ra sự kết hợp mới và sử dụng đồng thời các nguồn
lực và năng lực, khai thác một cách sáng tạo các ưu thế nội bộ và các cơ hội khách quan để duy
trì LTCT bền vững. Những thực tiễn ĐMST này giúp DN đạt được các kết quả vượt trội cũng
như gia tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực đặc trưng có giá trị của DN và của ngành.
Tuy nhiên, với phạm vi quy mô ĐMST khác nhau ở mỗi nhóm DN và mức độ ảnh hưởng
khác nhau của CMCN 4.0 tới bối cảnh quốc gia và ngành trong giai đoạn hiện nay, kho tri thức
hiện tại chưa đủ các cơ sở thực nghiệm để có thể khám phá được mức độ tác động của việc ứng
dụng ĐMST tại các DN trẻ tại các nước đang phát triển. Trước hết, xét về phạm vi, việc ĐMST
được định nghĩa như là khả năng của DN trong việc sáng tạo các sản phẩm mới, các dịch vụ mới,
các quy trình mới hay các hệ thống mới để đáp ứng với những yêu cầu thay đổi xuất phát từ
những biến động của môi trường kinh doanh, công nghệ và cấu trúc cạnh tranh ngành. Khái niệm
trên ngụ ý đến phạm vi ứng dụng khá rộng của ĐMST trong việc tác động tới nhiều cấp độ và
lĩnh vực quản trị khác nhau trong DN. Thêm vào đó, như đã đề cập ở trên, ĐMST của DN còn
năng động và cởi mở hơn khi được phối hợp với các bên liên quan của DN, cho phép DN đặc biệt
là các DN trẻ trong bối cảnh CMCN 4.0 nhanh chóng đạt được LTCT. Mặc dù vậy, thực tế cho
thấy hiện nay có rất ít các nghiên cứu ứng dụng ĐMST một cách toàn diện. Một trong số ít
nghiên của [19] đã giải thích được các khía cạnh ứng dụng khác nhau của ĐMST. Tuy nhiên các
nghiên cứu này hầu hết được thực hiện với đa dạng độ tuổi và quy mô DN khác nhau. Rất khó để
có thể tìm được một nghiên cứu sâu về ĐMST của các DN trẻ. Chính vì vậy, nghiên cứu này tập
trung vào việc xem xét hoạt động ĐMST trên cách tiếp cận toàn diện và xem đó là nền tảng quan
trọng giúp các DN trẻ duy trì LTCT bền vững. Các khía cạnh ĐMST của DN trẻ được tiếp cận
trong nghiên cứu gồm: ĐMST về chiến lược, ĐMST về công nghệ, ĐMST về quy trình, ĐMST
về tổ chức và ĐMST về hệ thống. Các giả thuyết được phát biểu như sau:
H1. Đổi mới sáng tạo về chiến lược có ảnh hưởng tích cực đến lợi thế cạnh tranh bền vững
của doanh nghiệp trẻ.
H2. Đổi mới sáng tạo về quy trình có ảnh hưởng tích cực đến lợi thế cạnh tranh bền vững của
doanh nghiệp trẻ.
H3. Đổi mới sáng tạo về tổ chức có ảnh hưởng tích cực đến lợi thế cạnh tranh bền vững của
doanh nghiệp trẻ.
H4. Đổi mới sáng tạo về hệ thống có ảnh hưởng tích cực đến lợi thế cạnh tranh bền vững của
doanh nghiệp trẻ.
H5. Đổi mới sáng tạo về công nghệ có ảnh hưởng tích cực đến lợi thế cạnh tranh bền vững
của doanh nghiệp trẻ.
Dựa trên các giả thuyết nghiên cứu được chỉ ra, mô hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa các
thực tiễn đổi mới sáng tạo với LTCT bền vững được xây dựng như Hình 1:
298
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
Đổi mới sáng tạo về chiến lược
Đổi mới sáng tạo về quy trình
Đổi mới sáng tạo về tổ chức
Đổi mới sáng tạo về hệ thống
Lợi thế cạnh tranh
bền vững
Đổi mới sáng tạo về công nghệ
Hình 1. Mô hình nghiên cứu
3. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này sử dụng bảng câu hỏi khảo sát với thang đo Likert 1-7 được phát triển từ các
nghiên cứu trước đó. Các thang đo được sử dụng để đo lường cho ĐMST về chiến lược (5 thang
đo) được áp dụng từ [20]; ĐMST về quy trình (6 thang đo); ĐMST về hệ thống (7 thang đo),
ĐMST về tổ chức (5 thang đo) và ĐMST về công nghệ đều được áp dụng có điều chỉnh từ
nghiên cứu của tác giả? [21]-[23]. Ngoài ra, các thang đo được sử dụng để đo lường lợi thế cạnh
tranh bền vững (4 thang đo) được điều chỉnh từ [24]. Bảng câu hỏi được dịch sang tiếng Việt sau
đó dịch ngược lại để đảm bảo việc hiểu chính xác ý nghĩa của từng thang đo khi khảo sát. Nhóm
tác giả cũng tiến hành tiền khảo sát (Pre-test) câu hỏi bằng cách gửi cho 12 chuyên gia để hỏi về
sự phù hợp và dễ hiểu của bảng câu hỏi và các thang được sử dụng để đo lường.
Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng là phương pháp nghiên cứu định lượng. Dữ liệu
được thu thập từ các lãnh đạo của các doanh nghiệp trẻ tại Việt Nam với sự hỗ trợ của Hội Doanh
nhân trẻ Việt Nam (VYEA). Để nâng cao chất lượng nghiên cứu của các DN trẻ, nghiên cứu này
chỉ chọn các câu trả lời từ các công ty đã kinh doanh từ 1 đến dưới 15 năm dựa theo định nghĩa
đưa ra bởi [10] là “các công ty trẻ là các công ty có số năm hoạt động kinh doanh dưới 15 năm”.
Tuy nhiên, để đo lường lợi thế cạnh tranh và hoạt động ĐMST, nghiên cứu này chỉ sử dụng phiếu
khảo sát từ công ty đã hoạt động ít nhất một năm. Ngoài ra, do đặc điểm mẫu khảo sát là doanh
nghiệp nên người trả lời đại diện cho DN cần nắm giữ các vị trí quản lý DN từ vai trò là trưởng
bộ phận trở lên. Do đó, nghiên cứu này chỉ sử dụng các bảng hỏi được điền bởi các lãnh đạo có vị
trí công tác hiện tại từ trưởng phòng hoặc tương đương trở lên tại DN. Ngoài ra, để đảm bảo
người trả lời có đủ sự am hiểu về doanh nghiệp, nghiên cứu này chỉ sử dụng các phiếu được điền
bởi các lãnh đạo có kinh nghiệm làm việc tại DN từ 1 năm trở lên. Do đó, sau khi rà soát các tiêu
chuẩn mẫu, nhóm nghiên cứu đã lọc được 289 phiếu đạt tiêu chuẩn để phân tích trong tổng số
350 phiếu thu về.
4. Kết quả phân tích số liệu
4.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
Kết quả thống kê mô tả của 289 phiếu đạt hợp lệ cho thấy hầu hết các DN có số năm hoạt động
từ 3 đến dưới 15 năm, chiếm 87,5%. Nhóm doanh nghiệp tư nhân chiếm 72,7%, DN 50-99%
vốn tư nhân là 10.4 còn lại là 18% DN vồn chủ đạo của Nhà nước và FDI 10,7%. nhóm các DN
có thời gian thành lập từ 1 đến dưới 3 năm chiếm tỷ lệ nhỏ nhất. Xét về quy mô DN, phần lớn
các DN tham gia khảo sát có quy mô nhỏ và vừa với số lượng nhân sự dưới 300 người, chiếm
90,7% trong tổng số DN tham gia khảo sát. Về lĩnh vực kinh doanh, có 43,9% DN kinh doanh
trong lĩnh vực sản xuất và 56,1% DN kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ.
Về đặc điểm nhân khẩu học, trong tổng số 289 phiếu khảo sát hợp lệ, đối tượng tham gia khảo
sát là nhà quản trị với 42,6% là những người hiện đang công tác tại vị trí Trưởng phòng hoặc các
299
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
vị trí tương đương, 27,3% là Phó Tổng giám đốc/ Phó Giám đốc của DN và 30,1% là Giám đốc
điều hành hoặc nhà quản trị DN. Về trình độ học vấn của CEO, 90% doanh nghiệp tham gia khảo
sát có CEO có trình độ cử nhân và sau đại học, 6,2% nhà quản trị có trình độ tốt nghiệp phổ
thông trung học và 3,8% có trình độ thấp hơn. Ngoài ra, như đã đề cập trong phần chọn mẫu,
nghiên cứu này chỉ thực hiện khảo sát với những nhà quản trị có thời gian làm việc tại DN mà họ
đại diện trả lời ít nhất 1 năm. Do vậy, 100% phiếu trả lời được đưa vào phân tích đều đảm bảo
người trả lời có kinh nghiệm làm việc từ 1 năm trở lên. Kết quả thống kê mô tả cũng chỉ ra 49,1%
người trả lời có kinh nghiệm từ 5 năm trở lên, 30,1% người có kinh nghiệm từ 3 đến 5 năm và
20,8% người có kinh nghiệm từ 1 đến 3 năm. Như vậy với đặc điểm mẫu nghiên cứu này, dữ liệu
được cung cấp bởi người trả lời hoàn toàn có thể tin tưởng về độ tin cậy, đảm bảo chất lượng
thông tin vì người trả lời đã có đủ kinh nghiệm làm ở vị trí lãnh đạo để am hiểu vấn đề được khảo
sát tại doanh nghiệp.
4.2. Đánh giá mô hình đo lường
Đánh giá mô hình đo lường được xem là bước đầu tiên cần được thực hiện trong PLS-SEM.
Mô hình đo lường (outer model) thể hiện mối quan hệ giữa biến tiềm ẩn và các biến quan sát
tương ứng [25]. Đánh giá mô hình đo lường cho phép kiểm tra chất lượng bộ thang đo dựa trên
xem xét các chỉ số tin cậy (Reliability) và tính giá trị (Validity). Thông qua việc chạy các thuật
toán trong PLS-SEM (PLS Algorithm), ba tiêu chuẩn quan trọng được xem xét gồm tính nhất
quán bên trong (Internal consistency Reliability), giá trị hội tụ (Convergent validity) và giá trị
phân biệt (Discriminant validity) được đánh giá.
Để đánh giá tính nhất quán của thang đo, hai chỉ số Cronbach’s Alpha và độ tin cậy tổng hợp
CR được sử dụng trong nghiên cứu [25]. Để đảm bảo tính nhất quán của các thang đo trong mỗi
biến tương ứng, giá trị Cronbach’s Alpha và CR được yêu cầu phải lớn hơn 0,6 và sẽ đạt mức tin
cậy cao hơn khi lớn hơn 0,7. Để đánh giá giá trị hội tụ, do các biến tiềm ẩn có đặc điểm là biến
phản ánh (reflective construct), nghiên cứu này xem xét chỉ số tải nhân tố ngoài (outerloading) và
tổng phương sai trích AVE (Average Variance Extracted- AVE) [25]. Yêu cầu để đạt giá trị hội tụ
là Outerloading và AVE phải lần lượt đạt từ 0,7 và 0,5 trở lên [25]. Để đánh giá giá trị phân biệt,
tác giả? [26] khuyến nghị nên đánh giá mức độ phân biệt giữa các biến tiềm ẩn thông qua kiểm tra
hệ số HTMT với yêu cầu giá trị HTMT giữa các cặp chỉ báo phải nhỏ hơn 0,85. Bảng 1 thể hiện các
báo cáo về đánh giá tính nhất quán và giá trị hội tụ của thang đo trong nghiên cứu.
Bảng 1. Kết quả đánh giá mô hình đo lường
Hệ số tải Hệ số Cronbach's Chỉ số
Hệ số tin cậy Tổng phương
tổng hợp CR sai trích AVE
Biến tiềm ẩn và thang đo
ngoài
Alpha
0,857
rho_A
0,860
ĐMST về tổ chức
0,898
0,638
ORG1
ORG2
ORG3
ORG4
0,764
0,803
0,836
0,842
0,744
ORG5
ĐMST về quy trình
PRO1
PRO2
PRO3
PRO4
0,902
0,904
0,840
0,925
0,671
0,774
0,833
0,836
0,833
0,854
0,783
PRO5
PRO6
ĐMST về chiến lược
STR1
STR2
0,838
0,885
0,606
0,768
0,765
0,800
STR3
300
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
Hệ số tải Hệ số Cronbach's Chỉ số
Hệ số tin cậy Tổng phương
tổng hợp CR sai trích AVE
Biến tiềm ẩn và thang đo
ngoài
0,789
0,770
Alpha
rho_A
STR4
STR5
ĐMST về hệ thống
SYS1
SYS2
SYS3
SYS4
SYS5
SYS6
SYS7
0,914
0,918
0,932
0,661
0,825
0,766
0,845
0,842
0,841
0,815
0,753
ĐMST về công nghệ
TTE1
TTE2
TTE3
TTE4
TTE5
LTCT bền vững
SCA1
SCA2
SCA3
0,876
0,869
0,887
0,876
0,910
0,910
0,670
0,717
0,703
0,863
0,870
0,821
0,826
0,841
0,895
0,817
0,833
SCA4
(Trong đó: ĐMST – Đổi mới sáng tạo, LTCT – Lợi thế cạnh tranh)
Bảng báo cáo kết quả đánh giá tính nhất quán và giá trị hội tụ (Bảng 1) cho thấy hệ số tải ngoài
của các thang đo đều đạt giá trị từ 0,7 trở lên. Giá trị Cronbach’s Alpha và CR đều lớn hơn mức tối
thiểu được khuyến nghị. Với chỉ số AVE, các biến tiềm ẩn đều đạt giá trị từ 0,606 trở lên. Tiếp tục
kiểm tra hệ số HTMT (Bảng 2) để kiểm tra giá trị phân biệt thì thấy tất cả các cặp chỉ báo đều đạt
giá trị nhỏ hơn 0,85. Do vậy, có thể khẳng định các thang đo trong nghiên cứu đều đạt yêu cầu về
tính nhất quán, tính hội tụ và tính phân biệt, đảm bảo đo lường tốt cho các biến tiềm ẩn và tiếp tục
được sử dụng cho các phân tích tương quan và kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu.
Hình 2. Kết quả đánh giá mô hình đo lường
301
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
Bảng 2. Kết quả kiểm tra hệ số HTMT
Lợi thế cạnh ĐMST về ĐMST về ĐMST về ĐMST về ĐMST về
tranh bền vững chiến lược công nghệ hệ thống quy trình tổ chức
Các biến tiềm ẩn
Lợi thế cạnh tranh bền vững
ĐMST về chiến lược
ĐMST về công nghệ
ĐMST về hệ thống
ĐMST về quy trình
ĐMST về tổ chức
0,723
0,695
0,705
0,788
0,629
0,737
0,686
0,845
0,705
0,850
0,813
0,778
0,777
0,791
0,819
(Trong đó: ĐMST – Đổi mới sáng tạo)
4.3. Đánh giá mô hình cấu trúc và kiểm định giả thuyết nghiên cứu
4.3.1. Kiểm tra tính đa cộng tuyến của mô hình
Bước đầu tiên trong đánh giá mô hình cấu trúc là xem xét tình trạng đa cộng tuyến thông
qua kiểm tra hệ số VIF (Variance Inflation Factor). Theo [25], hệ số VIF được khuyến nghị cần
nhỏ hơn 5 để đảm bảo mô hình không có tình trạng đa cộng tuyến. Kết quả kiểm tra hệ số VIF
với mức giá trị đạt giá trị trong khoảng [1,133; 3,388] cho thấy mô hình không tồn tại hiện
tượng đa cộng tuyến. Nói cách khác, kết quả kiểm định mối tương quan giữa các biến đảm bảo
yêu cầu.
4.3.2. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
Tiếp đến, nghiên cứu thực hiện kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Do nghiên cứu thực hiện
kiểm tra mối quan hệ trực tiếp giữa các biến ngoại sinh với biến nội sinh nên việc kiểm định các
giả thuyết nghiên cứu được thực hiện dựa trên Bootstrapping 5000 mẫu với kỹ thuật One-tailed.
Để xác định mức độ phù hợp và chấp nhận giả thuyết nghiên cứu, các giá trị được xem xét gồm:
giá trị hệ số đường dẫn (Path coefficient), trị số P-Value, giá trị T-Value, giá trị khoảng tin cậy CI
(Confidence Interval) và giá trị R². Theo đó, yêu cầu mức độ tin cậy 95%, T-Value > 1,65, P-
Value < 0,05, và giá trị khoảng tin cậy CI phải cùng chiều, không chứa giá trị “0”. Kết quả kiểm
định giả thuyết được báo cáo trong bảng 3. Nhìn từ bảng 3 ta thấy, ba giả thuyết nghiên cứu về sự
tác động của các yếu tố ĐMST gồm ĐMST về chiến lược, ĐMST về quy trình và ĐMST về hệ
thống đến hiệu suất hoạt động của DN đều được khẳng định trong nghiên cứu này. Ngoài ba yếu
tố trên, hai yếu tố còn lại là đổi mới về hệ thống và đổi mới về công nghệ chưa được được khẳng
định trong nghiên cứu này do các giá trị T-value, P-value và khoảng tin cậy CI chưa đạt tiêu
chuẩn khẳng định giả thuyết nghiên cứu. Tuy nhiên, như trên đã chỉ ra mô hình nghiên cứu đã
phát hiện ra ba nhân tố quan trọng có ảnh hưởng tới lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh
nghiệp trẻ Việt Nam.
Bảng 3. Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu
Khoảng tin cậy (CI)
Kết quả
kiểm định
Giả thuyết
nghiên cứu
Hệ số Beta Độ lệch
chuẩn hóa chuẩn Value
T-
P-Value
0,013
0,000
0,218
0,002
0,193
5,0%
95,0%
H1. ĐMST về chiến lược
=> LTCT bền vững
H2. ĐMST về quy trình
=> LTCT bền vững
H3. ĐMST về tổ chức
=> LTCT bền vững
H4. ĐMST về hệ thống
=> LTCT bền vững
H5. ĐMST về công nghệ
=> LTCT bền vững
0,159
0,386
-0,059
0,247
0,077
0,072
0,082
0,076
0,087
0,089
2,221
4,687
0,780
2,849
0,865
0,041
0,276
Khẳng định
Khẳng định
0,242
-0,171
0,102
-0,064
0,515
0,075
0,385
0,227
Chưa khẳng định
Khẳng định
Chưa khẳng định
(Trong đó: ĐMST – Đổi mới sáng tạo, LTCT – Lợi thế cạnh tranh)
302
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
Tiếp đến, nghiên cứu thực hiện kiểm tra giá trị R2 nhằm xem xét mức độ giải thích của các
biến ngoại sinh với biến nội sinh trong nghiên cứu [27]. Theo đó, khi giá trị đạt được của R2 lần
lượt là 0,26; 0,13 và 0,02 tương ứng với mức độ giải thích là đáng kể, trung bình và yếu [5]. Kết
quả kiểm định cho thấy giá trị R2 đạt được trong mô hình là 0,559 cho thấy các biến ngoại sinh đã
giải thích được 55,9% sự biến thiên của biến nội sinh là lợi thế cạnh tranh bền vững của các DN
trẻ Việt Nam.
5. Thảo luận, đề xuất và kết luận
5.1. Thảo luận, đề xuất
Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu cho thấy ĐMST về chiến lược, quy trình và hệ thống
đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện và nâng cao hiệu suất hoạt động của các DN trẻ nói
chung và DN trẻ tại Việt Nam nói riêng. Kết quả này đã cung cấp thêm một minh chứng thực
nghiệm giá trị để làm rõ hơn những nhận định lý thuyết về sự ảnh hưởng và cần thiết của ĐMST
tại các doanh nghiệp, đặc biệt là đối với doanh nghiệp trẻ. Đây cũng là một trong những nghiên
cứu thực nghiệm tiên phong có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung vào kho tri thức còn thiếu
hụt về quản trị ĐMST hiện tại của DN trẻ tại một nước đang phát triển với bối cảnh CMCN 4.0.
Trong đó, khía cạnh ĐMST về quy trình được xem là yếu tố có tác động mạnh nhất (Beta =
0,386); tiếp đến là khía cạnh ĐMST về hệ thống (Beta = 0,247) và ĐMST về chiến lược (Beta =
0,159). Phát hiện nghiên cứu này một lần nữa khẳng định vai trò và tầm quan trọng của việc nuôi
dưỡng và phát triển các ứng dụng ĐMST trong các DN trẻ. Trong định hướng phát triển đến
2025, tầm nhìn 2030 các DN trẻ Việt Nam cần chú trọng phát triển các hoạt động ĐMST; trong
đó, tập trung vào ba khía cạnh sau:
Thứ nhất, ĐMST chiến lược. Các DN trẻ cần xem xét xây dựng các chiến lược dài hạn về
ĐMST, coi ĐMST là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong định hướng tầm nhìn dài hạn
của DN. Để làm được điều đó, các DN trẻ cần có nhận thức rõ vài trò của ĐMST, thường xuyên
thực hiện ĐMST để đạt được sự đổi mới liên tục nhanh chóng và có nhiều sản phẩm nổi trội. DN
cũng cần thực hiện việc phân tích và đánh giá môi trường chiến lược thông qua việc sử dụng các
kỹ thuật phân tích môi trường để phân tích, đánh giá các yếu tố từ môi trường bên ngoài. Thông
qua đó, cho phép các DN trẻ dự báo được xu thế biến đổi của thị trường cũng như nhận dạng các
cơ hội và các thách thức có thể xảy đến để đưa ra các định hướng chiến lược về ĐMST các sản
phẩm, dịch vụ cung ứng trên thị trường.
Thứ hai, ĐMST quy trình hoạt động của DN. Đây là yếu tố có ảnh hưởng và tác động mạnh
nhất tới hiệu suất hoạt động của các DN trẻ Việt Nam. Do vậy, để duy trì LTCT bền vững thông
qua ĐMST, một trong những nhiệm vụ trọng tâm đặt ra là cần chuẩn hóa quy trình ĐMST trong
toàn thể DN. Các DN trẻ cần xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về quy trình và
cách thức triển khai các hoạt động ĐMST trong toàn DN. Trên cơ sở các phân tích và đánh giá cụ
thể, các DN trẻ cần xác lập thứ tự ưu tiên cho việc ĐMST ở từng hoạt động/chức năng; từ đó đưa ra
các mục tiêu, yêu cầu của ĐMST cũng như chỉ rõ cách thức đánh giá hiệu quả của ĐMST trong
từng bộ phận/ hoạt động/ chức năng tương ứng. Việc văn bản hóa quy trình hướng dẫn, chủ động
lựa chọn quy trình và tiêu chuẩn tối ưu và đặc biệt là loại bỏ các hoạt động công đoạn không tạo ra
giá trị gây ra sự lãng phí rất lớn ở hầu hết các hiều doanh nghiệp là vô cùng cần thiết và hữu ích.
Thứ ba, ĐMST hệ thống. Các DN trẻ Việt Nam cần tạo dựng môi trường ĐMST một cách
toàn diện trên cơ sở nâng cao đồng thời cả chất lượng nguồn nhân lực và chú trọng đầu tư nguồn
vật lực cho các hoạt động ĐMST. Việc xây dựng và triển khai các hoạt động ĐMST cần phải
được đồng thuận ở tất cả các cấp bậc quản trị, giúp tạo nên một tư duy ĐMST thống nhất trong
toàn DN. Ngoài ra, các hoạt động ĐMST cần phải được gắn chặt với các yêu cầu và đặc thù của
ngành kinh doanh. Trên cơ sở hiểu rõ được nhu cầu của khách hàng, việc ĐMST cần phải hướng
tới mục tiêu tạo lập và gia tăng giá trị cho khách hàng và các đối tác của DN. Đồng thời, DN trẻ có
thể xem xét cơ chế đồng sáng tạo giá trị dựa trên việc phối kết hợp cùng các bên liên quan, các đối
tác để thực hiện việc ĐMST thành công, góp phần tạo lập và duy trì LTCT bền vững cho các DN.
303
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
Bên cạnh đó, sự đổi mới về tổ chức và công nghệ chưa được khẳng định trong nghiên cứu này
cần được tiếp tục xem xét tập trung hơn ở các nghiên cứu sau. Mặc dù vậy, sự chưa khẳng định
được tính ảnh hưởng của yếu tố về tổ chức và công nghệ của DN đến lợi thế của DN theo các tiêu
chí trong bài có thể phản ánh phần nào đó của thực tiễn tác động của công nghệ đối với vai trò
của tổ chức. Các doanh nghiệp trẻ gần đây có xu hướng đơn giản hóa bộ máy tổ chức và tận dụng
mạng lưới phối hợp sử dụng nguồn lực bên ngoài nên đó có thể là một trong yếu tố khiến yếu tố
tổ chức có tiêu chuẩn vô cùng đa dạng phong phú và không hội tụ sự ảnh hưởng. Tương tự như
vậy, với sự tác động của công nghệ 4.0, những ứng dụng công nghệ đang thay đổi nhanh chóng
hàng ngày nên có thể những tiếp cận cơ bản về công nghệ không đủ mạnh để tạo ra sự ảnh hưởng
đến lợi thế cạnh tranh. Sự ảnh hưởng thực sự của tổ chức và công nghệ có thể cần đến sự thích
nghi vô cùng linh hoạt và phong phú để thích ứng với điều kiện, môi trường kinh doanh và công
nghệ vô cùng năng động và biến đổi hàng ngày như hiện nay.
5.2. Kết luận
Nghiên cứu về ĐMST tại các DN trẻ là một trong những chủ đề cần được quan tâm thực hiện;
đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam định hướng là một quốc gia khởi nghiệp. Bài viết đã hệ thống
được một số cơ sở lý luận cơ bản về ĐMST gắn với thực tiễn của các DN trẻ và đặc biệt là lần đầu
tiên kiểm định sự ảnh hưởng của các ứng dụng ĐMST đối với LTCT bền vững của doanh nghiệp
trẻ Việt Nam. Với việc xác lập năm khía cạnh của ĐMST, nghiên cứu đã đưa ra các luận cứ cho
thấy khả năng tồn tại mối quan hệ tác động tích cực của ĐMST đến LTCT bền vững của các DN
trẻ. Thông qua điều tra khảo sát, kết quả nghiên cứu đã chỉ ra ba khía cạnh của ĐMST là ĐMST về
quy trình, về hệ thống và về chiến lược là những yếu tố có tác động tích cực tới việc nuôi dưỡng và
phát triển LTCT bền vững của DN. Kết quả nghiên cứu một mặt đóng góp vào kho tri thức về
ĐMST nói chung và làm rõ hơn cơ sở lý luận cơ bản về ĐMST gắn với các DN trẻ quốc gia đang
phát triển. Mặt khác, bằng việc thực hiện nghiên cứu kiểm chứng, kết quả nghiên cứu có ý nghĩa
thực tiễn cao; cho phép các DN trẻ Việt Nam xem xét, đánh giá và tìm ra các giải pháp phù hợp
nhằm phát triển LTCT bền vững thông qua nuôi dưỡng và phát triển các hoạt động ĐMST.
TÀI LIỆU THAM KHẢO/ REFERENCES
[1] General Statistics Office, The white paper on Vietnamese enterprises 2021, 2021.
[2] T. U. Nguyen and S. R. M. Zainal, “Non-State SMEs in Vietnam: Understanding Strategic Situation
and Implications for Organizational Performance,” in Handbook of Research on Small and Medium
Enterprises in Developing Countries, IGI Global, 2016.
[3] B. Lawson and D. Samson, “Developing innovation capability in organizations: a dynamic capabilities
approach,” International journal of innovation management, vol. 5, no. 3, pp. 277-400, 2001.
[4] N. Kim et al, “Resolving the capability-rigidity paradox in new product innovation,” Journal of
Marketing. Henderson and Cockburn, vol. 69, no. 4, pp. 61-63, 2005, doi: 10.1509/JMKG.2005.69.4.61.
[5] H. Breuer and F. Lüdeke-Freund, “Values-based network and business model innovation,” International
Journal of Innovation Management, vol. 21, no. 3, p. 1750028, 2017, doi: 10.1142/S1363919617500281.
[6] J. Ferreira et al, “Dynamic capabilities, creativity and innovation capability and their impact on
competitive advantage and firm performance: The moderating role of entrepreneurial,” Journal of
Technovation Elsevier, vol. 92-93, 2020, doi: 10.1016/j.technovation.2018.11.004.
[7] Y. J. Kim and N. S. Vonortas, “Cooperation in the formative years: Evidence from small enterprises in
Europe,” European Management Journal, vol. 53, no. 5, pp. 795-805, 2014, doi:
10.1016/j.emj.2014.02.003.
[8] M. Anwar and S. Z. Ali Shah, “Managerial networking and business model innovation: empirical study
of new ventures in an emerging economy,” Journal of Small Business and Entrepreneurship, vol. 32,
no. 3, pp. 265-286, 2020, doi: 10.1080/08276331.2018.1490509.
[9] W. M. Cohen and D. A. Levinthal, “Innovation and learning: the two faces of R&D,” The Economic
Journal, vol. 99, pp. 569-596, 1989.
[10] J. R. Brown, S. M. Fazzari, and B. C. Petersen, “Published by: Wiley for the American Finance
Association Financing Innovation and Growth: Cash Flow, External Equity, and the 1990s R & D
Boom,” The Journal of Finance, vol. 64, no. 1, pp. 151-185, 2009.
304
Email: [email protected]
226(18): 296 - 305
TNU Journal of Science and Technology
[11] J. Barney, “Firm Resources and Sustained Competitive Advantage,” Journal of Management, vol. 17,
no. 1, pp. 99-120, 1991, doi: 10.1177/014920639101700108.
[12] D. I. Prajogo and A. Oke, “Human capital, service innovation advantage, and business performance,”
International Journal of Operations & Production Management, vol. 36, no. 9, pp. 974-994, 2016,
doi: 10.1108/IJOPM-11-2014-0537.
[13] J. Ferreira, A. Coelho, and L. Moutinho, “Dynamic capabilities, creativity and innovation capability and
their impact on competitive advantage and firm performance: The moderating role of entrepreneurial,”
Technovation, vol. 92-32, p. 201061, 2020, doi: 10.1016/j.technovation.2018.11.004.
[14] L. Puspita et al, “The effect of strategic orientation, supply chain capability, innovation capability, on
competitive advantage and performance of furniture retails,” International Journal of Scientific &
Techonology research, vol. 9, no. 3, pp. 4521-4529, 2020.
[15] G. Maldonado-Guzmán et al, “Innovation capabilities and performance: are they truly linked in SMEs?,”
International Journal of Innovation Science, vol. 11, no. 1, pp. 48-62, 2019.
[16] R. Amit and P. J. Schoemaker, “Strategic assets and organizational rent,” Strategic Management
Journal, vol. 14, pp. 33-46, 1993.
[17] S. J. Grawe, H. Chen, and P. J. Daugherty, “The relationship between strategic orientation, service
innovation, and performance,” International Journal of Physical Distribution and Logistics
Management, vol. 39, no. 4, pp. 282-300, 2009, doi: 10.1108/09600030910962249.
[18] C. Helfat, et al, Dynamic Capabilities: Understanding Strategic Change and Organizations. London:
Blackwell, 2007.
[19] J. Tidd and F. M. Hull, “Managing Service Innovation: Variations of Best Practice,” Service
innovation: organizational responses to technological opportunities and market imperatives, vol. 9,
pp. 3-34, 2003.
[20] S. K. Taghizadeh et al, “Scale Development and Validation for DART Model of Value Co-Creation
Process on Innovation Strategy,” Journal of Business & Industrial Marketing, vol. 31, no. 1, pp. 25-34,
2016, doi: 10.1108/JBIM-02-2014-0033.
[21] F. M. Hull and J. Tidd, “A composite framework of product development and delivery effectiveness in
services. In J. Tidd & F.M. Hull (Eds.), Service innovation: Organization responses to technological
opportunities & market imperatives,” United Kingdom: Imperial College Press, vol. 9, pp. 343-371, 2003.
[22] F. M. Hull, “Innovation Strategy and the Impact of a Composite Model of Service Product
Development on Performance,” Journal of Service Research, Sage PublicationsSage CA: Thousand
Oaks, CA, vol. 7, no. 2, pp. 167-180, 2004, doi: 10.1177/1094670504268452.
[23] J. Tidd and J. Bessant, Managing innovation: Integrating technological, market and organizational
change. 4th edn. West Sussex, UK: John Wiley & Sons, Ltd, 2009.
[24] S. Salunke, J. Weerawardena, and J. R. McColl-Kennedy, “The central role of knowledge integration
capability in service innovation-based competitive strategy,” Industrial Marketing Management, Elsevier, vol.
76, no. 8, pp. 144-156, 2019, doi: 10.1016/j.indmarman.2018.07.004.
[25] J. F. Hair, C. L. Rendolph, and A. Y. L. Chong, “An updated and expanded assessment of PLS-SEM
in information systems research,” Industrial Management & Data Systems, vol. 117, no. 3, pp. 442-
458, 2017, doi: 10.1108/IMDS-04-2016-0130.
[26] J. Henseler, C. M. Ringle, and M. Sarsstedt, “A new criterion for assessing discriminant validity in
variance-based structural equation modeling,” Journal of the Academy of Marketing Science, vol. 43,
no. 1, pp. 115-135, 2015.
[27] J. F. Hair et al, “Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM): An emerging tool in
business research,” European Business Review, Emerald Group Publishing Ltd., vol. 26, no. 2, pp.
106-121, 2014, doi: 10.1108/EBR-10-2013-0128.
305
Email: [email protected]
10 trang
12440
Free
Bạn đang xem tài liệu "Sự ảnh hưởng của các ứng dụng đổi mới sáng tạo đến lợi thế cạnh tranh bền vững của các doanh nghiệp trẻ Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- su_anh_huong_cua_cac_ung_dung_doi_moi_sang_tao_den_loi_the_c.pdf
