Ngành dệt may trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0
TÀI CHÍNH - Tháng 08/2019
NGÀNH DỆT MAY TRONG XU THẾ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
LÊ THANH THỦY
Trong 10 năm qua, ngành Dệt may Việt Nam đã nắm bắt được xu hướng dịch chuyển sản xuất của
thế giới. Bên cạnh việc giữ vững, đạt mức tăng trưởng tốt ở những thị trường xuất khẩu lớn như
Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Dệt may Việt Nam đã có những bứt phá tại các thị trường khác. Ngoài
các sản phẩm dệt may truyền thống, các mặt hàng có giá trị tăng cao cũng có tăng trưởng tốt. Tuy
nhiên, là ngành công nghiệp thâm dụng lao động, ngành Dệt may Việt Nam đang phải đối diện
không ít khó khăn thách thức từ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.
Từ khóa: Cách mạng công nghiệp 4.0, ngành Dệt may, Tập đoàn Dệt may Việt Nam
Nhật Bản, Hàn Quốc, ngành Dệt may Việt Nam đã
TEXTILE AND GARMENT INDUSTRY
IN THE INDUSTRIAL REVOLUTION 4.0
nỗ lực, bứt phá tại các thị trường khác như: Trung
Quốc, Nga, Campuchia… Ngoài các sản phẩm dệt
may truyền thống thì các mặt hàng có giá trị tăng
cao như: vải, xơ sợi, vải địa kỹ thuật, phụ liệu dệt
may cũng có sự tăng trưởng rất tốt. Tuy nhiên, là
ngành công nghiệp thâm dụng lao động, ngành Dệt
may Việt Nam đang phải đối diện không ít khó khăn
thách thức từ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.
Le Thanh Thuy
In the past 10 years, Vietnam’s Textile and
Garment industry has followed the shifting
production trend of the world. Besides
maintaining and achieving good growth
rates in major export markets such as the
US, EU, Japan, Korea, Vietnam Textile and
Garment have had some breakthroughs in
other markets. In addition to traditional
textile products, high value-added products
also have good growth rate. However, as a
labor-intensive industry, Vietnam's textile
and garment industry is experiencing many
challenges from the Industrial Revolution 4.0.
Khó khăn, thách thức từ Cách mạng công nghiệp 4.0
Trước xu thế phát triển mới của nền kinh tế
thế giới, khi cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 bắt
đầu diễn ra, với trình độ tự động hóa cao, sử dụng
robot, ngành Dệt may Việt Nam tất yếu sẽ mất lợi
thế về nhân công giá thấp. Cách mạng công nghiệp
4.0 không chỉ đe dọa tới việc làm của những lao
động trình độ thấp mà ngay cả các lao động có kỹ
năng bậc trung cũng sẽ bị ảnh hưởng nếu không
được trang bị kiến thức mới, chủ yếu là kỹ năng
sáng tạo. Theo một báo cáo mới đây của Tổ chức
Lao động Quốc tế (ILO), máy móc công nghệ của
công nghiệp 4.0 có thể thay thế 86% lao động dệt
may của Việt Nam trong vài thập kỷ tới. Như vậy,
có đến 86% lao động cho các ngành Dệt may và
giày dép của Việt Nam có nguy cơ cao mất việc
làm dưới tác động từ những đột phá về công nghệ
của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0. Tỷ lệ này sẽ
chuyển thành con số rất lớn, vì dệt may tập trung
nhiều lao động ít kỹ năng (khoảng 17% chỉ có trình
Keywords: Industrial Revolution 4.0, textile industry,
Vietnam National Textile and Garment Group
Ngày nhận bài: 17/6/2019
Ngày hoàn thiện biên tập: 25/7/2019
Ngày duyệt đăng: 29/7/2019
Áp lực của Cách mạng công nghiệp 4.0
đến ngành Dệt may Việt Nam
Với sự nhạy bén và linh hoạt, trong 10 năm qua, độ tiểu học) và một tỷ lệ lao động đáng kể không
ngành Dệt may Việt Nam đã đón được xu hướng còn trẻ, từ 36 tuổi trở lên (35,84%). Đây là nhóm
dịch chuyển sản xuất của thế giới tới Việt Nam. không dễ dàng tìm được việc làm thay thế ở trong
Bên cạnh việc giữ vững, đạt mức tăng trưởng tốt khu vực chính thức.
ở những thị trường xuất khẩu chính như: Mỹ, EU,
Cùng với việc mất lợi thế về nhân công giá thấp
51
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
và tay nghề cao, Dệt may Việt Nam trong Cách nếu ngành Dệt may không có chiến lược chuyển đổi
mạng công nghiệp 4.0 còn phải đối mặt với nguy phù hợp, đầu tư bài bản thì sẽ không thể duy trì
cơ các công ty chuyển dần sản xuất về các nước như được sự phát triển, đồng thời bị tụt lại phía sau.
Mỹ, EU, Nhật, Hàn Quốc… là các quốc gia có trình
độ khoa học kỹ thuật phát triển và chiếm tới gần
Những cơ hội mới cho ngành Dệt may Việt Nam
90% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của
Việt Nam.
Có thể nói, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ là
nền tảng để kinh tế chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình
Trong công đoạn may, nhìn chung khả năng thay dựa vào tài nguyên, lao động chi phí thấp chuyển
thế ở mức độ trung bình thấp (<30%) do có tính thời sang kinh tế tri thức. Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ
trang cao, nhu cầu phong phú, đa dạng về kiểu làm thay đổi cơ bản khái niệm đổi mới công nghệ,
dáng, màu sắc, thị hiếu vùng miền. Sản xuất phụ trang thiết bị trong các dây chuyền sản xuất, từ đó,
liệu may (cúc, chỉ, nhãn, khóa kéo) cũng có nguy cơ năng suất lao động, chất lượng sản phẩm sẽ được
“bị thay thế” khá cao (30-40%)…
cải thiện, thu nhập của người lao động theo đó cũng
tăng cao hơn.
Nghiên cứu của Tập đoàn Dệt may Việt Nam cho
thấy, nhà máy sợi theo mô hình 4.0 cho phép giảm
tới 70% lao động và giảm năng lượng sử dụng tới
25%; Nhà máy dệt nhuộm 4.0 giúp giảm 30% lao
động, giảm 50% lượng nước sử dụng cho nhuộm và
50% năng lượng tiêu hao. 10 năm trước đây 10 nghìn
cọc sợi phải dùng đến trên 110 lao động thì đến nay,
những doanh nghiệp tiên tiến nhất của Việt Nam
với 10 nghìn cọc sợi chỉ cần 25-30 lao động, giảm
Theo dự báo của Hiệp hội Dệt may Việt Nam,
thập niên tới, khả năng máy móc thay thế con
người sẽ cao trong công đoạn sản xuất xơ, sợi
hóa học (40-50%); các công đoạn sản xuất xơ,
sợi tự nhiên, các công đoạn dệt, đặc biệt vải
không dệt và khâu nhuộm, hoàn tất khả năng
thay thế khá cao (30-40%).
Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu chiến lược, gần 4 lần so với trước đây. Nói cách khác, năng suất
chính sách của Bộ Công Thương, thời gian qua, tuy lao động trên đầu người đã tăng gần 4 lần trong thời
trình độ công nghệ trong lĩnh vực may đã có nhiều gian qua.
thay đổi, tuy nhiên vẫn còn ở mức thấp và chậm
Trong ngành Dệt cũng có sự thay đổi, với 400-
so với các nước khác trong khu vực và thế giới. Cụ 500 vòng/phút trước đây lên tới 1.000-2.000 vòng/
thể, hiện tỷ lệ sử dụng thiết bị công nghệ có trình phút là phổ biến hiện nay. Đặc biệt, sự liên kết dữ
độ cao, đặc biệt là sử dụng phần mềm trong thiết liệu giữa các thiết bị dệt lẻ về năng suất, chất lượng,
kế sản phẩm, quản lý sản xuất chỉ chiếm khoảng loại lỗi đã làm thay đổi về căn bản phương thức
20%; 70% thiết bị có công nghệ trung bình, 10% quản lý nhà máy dệt. Ngành Nhuộm trong nước
là công nghệ thấp. Với ngành Dệt, hiện nay hầu trước đây phụ thuộc rất nhiều vào tay nghề của
hết các thiết bị dệt thoi có trình độ trung bình khá những người làm ra công thức màu và kiểm soát
nhưng công nghệ sử dụng trong dệt kim lại đang quá trình nhuộm trong máy. Ngày nay, ứng dụng
ở mức thấp. Khảo sát cho thấy, đa số các máy móc công nghệ thông tin tạo ra dữ liệu ngày càng lớn,
của các doanh nghiệp thành viên thuộc Tập đoàn khiến công đoạn nhuộm ít phụ thuộc vào tay nghề
Dệt may Việt Nam đã sử dụng trên 15 năm, chất kỹ thuật của người làm công thức và từ đó ổn định
lượng xuống cấp, tiêu thụ điện năng cao và hiệu được chất lượng nhuộm, ổn định được công thức
quả sử dụng rất thấp. Hơn nữa, tuy thiết bị dệt kim nhuộm và tăng tỷ lệ nhuộm chính xác ngay lần đầu.
của các doanh nghiệp Việt Nam chiếm gần 60% Trước đây, tỷ lệ nhuộm chính xác lần đầu chỉ từ
trong tổng số máy nhưng lại chủ yếu là máy dệt 70-8% thì nay có nhiều nhà máy tỷ lệ nhuộm chính
kim phẳng chỉ dùng để dệt màn tuyn, tất; Số máy xác lần đầu có thể lên tới 95-98%.
móc dệt kim tròn dùng cho dệt vải lại quá ít, chỉ
Đối với ngành May, xu thế sử dụng robot hoặc
chiếm chưa đến 6% lại quá cũ kỹ, công nghệ lạc các thiết bị tự động hóa cho các khâu kỹ thuật khó
hậu nên chỉ có thể dệt vải cung cấp cho thị trường hoặc các bước công việc lặp đi lặp lại đang được
trong nước chứ không thể xuất khẩu…
quan tâm. Sử dụng robot trong khâu trải vải, cắt có
Có thể nói, hiện ngành Dệt may Việt Nam đang thể giúp giảm tới 80% lao động, tiết kiệm được 3%
đứng ở “ngã ba đường”, bởi công nhân giá rẻ giờ nguyên vật liệu; trong các công đoạn khó như bổ túi,
đây đã không thể so được với các nước như: Lào, tra tay, vào cổ… sử dụng thiết bị, robot tự động sẽ
Campuchia, Bangladesh…; Công nghệ lại kém hơn làm giảm đáng kể số lao động. Một ứng dụng quan
nhiều so với các nước phát triển. Trong bối cảnh này, trọng khác của công nghệ 4.0 đối với ngành May đó
52
TÀI CHÍNH - Tháng 08/2019
là khâu thiết kế và công nghệ in 3D sẽ giúp cho việc huy hiệu quả năng lực sản xuất hiện có và thúc
định hình từng sản phẩm hiệu quả.
đẩy đổi mới sáng tạo.
Ngoài ra, xu thế của chuỗi cung ứng toàn cầu
Các cơ quan quản lý nhà nước cần nâng cao
hiện nay là quan tâm đến sản xuất sạch, sản xuất trình độ quản lý và tốc độ ra quyết định... Có kế
bền vững, bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội… hoạch đào tạo nguồn nhân lực có khả năng từng
cũng đòi hỏi các doanh nghiệp dệt may Việt Nam bước nắm vững công nghệ thông tin, an ninh mạng
phải đầu tư, đổi mới công nghệ. Như vậy, cơ hội mà và những công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo,
Cách mạng công nghiệp 4.0 đem lại cho ngành Dệt robot, internet kết nối mọi thứ, công nghệ in 3D…
may Việt Nam khá rõ rệt, thế nhưng đầu tư công
Đối với doanh nghiệp, cần tìm hiểu kỹ về
nghệ theo hướng 4.0 đòi hỏi vốn lớn, lãi phải trả Cách mạng công nghiệp 4.0 và khả năng tác động
cho chi phí đầu tư cao. Thực tế này đặt ra không ít của nó đến ngành Dệt may, một ngành sản xuất
khó khăn cho doanh nghiệp dệt may Việt Nam, vốn hàng hóa theo xu hướng thời trang, thị hiếu, thời
chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiềm lực tiết, vùng miền, tôn giáo, sản phẩm nhiều đẳng
kinh tế thấp.
cấp; Xác định các công việc trong dây chuyền
sản xuất của doanh nghiệp có thể tự động hóa
theo phương châm “không tự động hóa bằng
mọi giá” để vừa áp dụng tiến bộ kỹ thuật, nâng
cao năng suất lao động vừa quan tâm sử dụng
nguồn lao động dồi dào của Việt Nam. Đồng
thời, doanh nghiệp dệt may Việt Nam cũng cần
chuẩn bị nguồn lực (con người, vốn, công nghệ)
để có thể từng bước hiện đại hóa các khâu đã lựa
chọn; Nâng cao trình độ cán bộ quản lý kỹ thuật,
công nghệ, xây dựng thương hiệu, áp dụng công
nghệ in 3D trong thiết kế thời trang, đáp ứng
nhu cầu tiêu dùng đơn lẻ của khách hàng; Liên
kết với đối tác, khách hàng để nắm bắt xu hướng,
Cơ hội mà Cách mạng công nghiệp 4.0 đem lại
cho ngành Dệt may Việt Nam khá rõ rệt, thế
nhưng đầu tư công nghệ theo hướng 4.0 đòi
hỏi vốn lớn, lãi phải trả cho chi phí đầu tư cao,
đã đặt ra không ít khó khăn, thách thức đối
với doanh nghiệp dệt may Việt Nam, vốn chủ
yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiềm lực
kinh tế thấp.
Giải pháp giúp ngành Dệt may Việt Nam
thích ứng với Cách mạng công nghiệp 4.0
Để có thể tồn tại và cạnh tranh được với các nhu cầu đối với các loại sản phẩm có nguy cơ
đối thủ trước cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, di chuyển sản xuất về lại thị trường đang tiêu
ngành Dệt may Việt Nam trước tiên buộc phải đổi thụ; Tập trung khai thác hiệu quả năng lực sản
mới công nghệ, tăng năng suất lao động. Cụ thể xuất hiện có (cả các doanh nghiệp trong và ngoài
là phải đầu tư tiếp cận công nghệ hàng đầu của nước) để tăng tích lũy, chuẩn bị nguồn lực cho
thế giới, giảm lượng lao động trên một sản phẩm. đổi mới công nghệ. Chuyển dần từng bước sang
Làm được điều đó, các doanh nghiệp dệt may có xu hướng khai thác thị trường nội địa…
thể tăng năng suất, rút ngắn thời gian giao hàng,
Tài liệu tham khảo:
cùng với đó là tăng lương cho người lao động, thu
hút được nhân sự… tạo lợi thế cạnh tranh. Song 1. Tập đoàn Dệt may Việt Nam (2019), Báo cáo tham luận tại Tọa đàm khoa
song với đó, Nhà nước cần quy hoạch tổng thể
đối với ngành Dệt may, nên đặt những nhà máy
học “Quan điểm, chủ trương, giải pháp phát triển kinh tế bền vững, sáng
tạo, bao trùm”;
sản xuất ở địa phương hay khu vực thuận tiện về 2. Ngành Dệt may chuẩn bị thích ứng với Cách mạng công nghiệp 4.0, http://
mọi mặt. Đặc biệt, cần có chính sách hỗ trợ trong vinatexvsc.com;
quá trình đầu tư công nghệ, bằng cách: Cho vay 3. Nam Khánh (2018), Ngành Dệt may trước thách thức cuộc Cách mạng công
vốn với lãi suất ưu đãi, giảm thuế đối với những nghiệp 4.0, Báo Giáo dục và Đào tạo;
doanh nghiệp đầu tư xanh, sạch trong sản xuất. 4. Lê Yến (2018), Doanh nghiệp dệt may và "bài toán kép" trước Cuộc Cách
đổi mới cơ chế chính sách, cải cách thủ tục hành 5. Nguyễn Quỳnh (2016), Công nghiệp 4.0 tác động gì đến ngành Dệt may
chính, giúp doanh nghiệp dệt may tăng sức cạnh
tranh để tích lũy nguồn lực đầu tư công nghệ
mới theo xu hướng của Cách mạng công nghiệp
4.0. Thực hiện Chính phủ kiến tạo, xây dựng môi
trường kinh doanh thông thoáng để các doanh
nghiệp, trong đó có doanh nghiệp dệt may, phát
Thông tin tác giả:
ThS. Lê Thanh Thủy - Khoa Viễn thông 1
Học viện Bưu chính Viễn thông
Email: letthuy@gmail.com
53
3 trang
11420
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ngành dệt may trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nganh_det_may_trong_xu_the_cach_mang_cong_nghiep_4_0.pdf
