›
›

Giáo trình Quản trị học - Trương Quang Dũng

Download
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO  
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TÀI CHÍNH  
QUẢN TRỊ HỌC  
Biên soạn: TS. Trương Quang Dũng  
MỤC LỤC  
MỤC LỤC...............................................................................................................................................................................2  
HƯỚNG DẪN.......................................................................................................................................................................8  
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC......................................................................... 1  
1.1 KHÁI NIỆM QUẢN TRỊ ............................................................................................................................................1  
1.2 TÍNH KHOA HỌC VÀ TÍNH NGHỆ THUẬT CỦA QUẢN TRỊ........................................................................4  
1.2.1 Tính khoa học của quản trị..............................................................4  
1.2.2 Tính nghệ thuật của quản trị ...........................................................5  
1.3 CẤP BẬC, KỸ NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ QUẢN TRỊ ...............................................................................6  
1.3.1 Các cấp quản trị ............................................................................6  
1.3.2 Nhà quản trị..................................................................................6  
1.3.3 Cấp bậc quản trị trong một tổ chức ..................................................7  
1.3.4 Kỹ năng của nhà quản trị................................................................8  
1.3.5 Các vai trò của nhà quản trị ..........................................................10  
1.4 CHỨC NĂNG QUẢN TRỊ........................................................................................................................................12  
TÓM TẮT ...........................................................................................................................................................................14  
CÂU HỎI ÔN TẬP............................................................................................................................................................15  
BÀI 2: MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC ....................................................... 16  
2.1 KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI MÔI TRƯỜNG...................................................................................................17  
2.1.1 Khái niệm về môi trường...............................................................17  
2.1.2 Các loại môi trường......................................................................17  
2.2 QUẢN TRỊ SỰ BẤT TRẮC CỦA MÔI TRƯỜNG..............................................................................................36  
2.2.1 Xác định vị trí của tổ chức trong môi trường ....................................36  
2.2.2 Các biện pháp quản trị các bất trắc của môi trường...........................37  
TÓM TẮT ...........................................................................................................................................................................38  
CÂU HỎI ÔN TẬP............................................................................................................................................................39  
BÀI 3: CHỨC NĂNG HOẠCH ĐỊNH .............................................................................. 40  
3.1 KHÁI NIỆM VÀ TÁC DỤNG CỦA HOẠCH ĐỊNH............................................................................................40  
3.1.1 Khái niệm................................................................................... 40  
3.1.2 Tác dụng.................................................................................... 41  
3.1.3 Phân loại hoạch định.................................................................... 41  
3.2 CÁC THÀNH PHẦN CỦA HOẠCH ĐỊNH...........................................................................................................42  
3.2.1 Mục tiêu và thứ tự ưu tiên............................................................. 42  
3.2.2 Các biện pháp............................................................................. 44  
3.2.3 Các nguồn lực............................................................................. 45  
3.2.4 Thực hiện kế hoạch...................................................................... 45  
3.3 CÁC PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO TRONG HOẠCH ĐỊNH ...............................................................................46  
3.4 HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC................................................................................................................................48  
3.4.1 Khái niệm................................................................................... 48  
3.4.2 Các công cụ hỗ trợ hoạch định chiến lược........................................ 48  
3.4.3 Những khuôn mẫu chu kỳ đời sống ................................................ 51  
3.5 HOẠCH ĐỊNH TÁC NGHIỆP.................................................................................................................................52  
3.5.1 Khái niệm................................................................................... 52  
3.5.2 Tiến trình và nội dung cụ thể......................................................... 52  
TÓM TẮT ...........................................................................................................................................................................53  
CÂU HỎI ÔN TẬP ............................................................................................................................................................54  
BÀI 4: CHỨC NĂNG TỔ CHỨC..................................................................................... 55  
4.1 KHÁI NIỆM, VAI TRÒ, NGUYÊN TẮC CỦA CHỨC NĂNG TỔ CHỨC ......................................................55  
4.1.1 Khái niệm chức năng tổ chức......................................................... 55  
4.1.2 Vai trò của chức năng tổ chức ....................................................... 56  
4.1.3 Nguyên tắc cơ bản của tổ chức quản trị .......................................... 56  
4.2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC TRONG CÔNG TÁC TỔ CHỨC ...................................................................56  
4.2.1 Phân công lao động ..................................................................... 56  
4.2.2 Tầm hạn quản trị.........................................................................57  
4.2.3 Quyền hành trong quản trị ............................................................57  
4.2.3.2 Mối quan hệ giữa sử dụng quyền hành và thái độ lao động..............58  
4.2.3.3 Phân quyền..............................................................................58  
4.3 XÂY DỰNG CƠ CẤU TỔ CHỨC............................................................................................................................63  
4.3.1 Khái niệm cơ cấu tổ chức ..............................................................63  
4.3.2 Các yêu cầu đối với một cơ cấu tổ chức quản trị tối ưu ......................63  
4.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ cấu tổ chức quản trị..........................63  
4.3.4 Các bộ phận và các cấp trong cơ cấu tổ chức ...................................64  
4.3.5 Các tiêu chuẩn để hình thành các bộ phận trong tổ chức ...................64  
4.4 CÁC MÔ HÌNH CƠ CẤU TỔ CHỨC THÔNG DỤNG .......................................................................................65  
4.4.1 Mô hình cơ cấu trực tuyến.............................................................65  
4.4.2 Mô hình cơ cấu chức năng.............................................................66  
4.4.3 Mô hình cơ cấu trực tuyến - chức năng............................................67  
4.4.4 Mô hình cơ cấu tổ chức ma trận .....................................................68  
4.4.5 Cơ cấu tổ chức theo địa lý.............................................................69  
Hình 4.5: Cơ cấu tổ chức theo địa lý .......................................................69  
4.4.6 Cơ cấu tổ chức theo sản phẩm.......................................................69  
TÓM TẮT ...........................................................................................................................................................................70  
CÂU HỎI ÔN TẬP............................................................................................................................................................71  
BÀI 5: CHỨC NĂNG ĐIỀU KHIỂN ............................................................................... 72  
5.1 KHÁI NIỆM VÀ NỘI DUNG CỦA CHỨC NĂNG ĐIỀU KHIỂN....................................................................72  
5.1.1 Khái niệm ...................................................................................72  
5.1.2 Nội dung.....................................................................................72  
5.1.3 Các lý thuyết động viên ................................................................73  
5.2 LÃNH ĐẠO VÀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO......................................................................................................78  
5.2.1 Lãnh đạo.................................................................................... 78  
5.2.2 Phong cách lãnh đạo.................................................................... 79  
5.2.3 Một số khía cạnh nhằm ứng dụng các thuyết động viên trong quản trị. 82  
5.3 QUẢN TRỊ XUNG ĐỘT............................................................................................................................................83  
5.3.1 Khái niệm xung đột, quản trị xung đột............................................ 83  
5.3.2 Phân loại xung đột....................................................................... 83  
5.3.3 Các bước giải quyết xung đột ........................................................ 84  
TÓM TẮT ...........................................................................................................................................................................85  
CÂU HỎI ÔN TẬP ............................................................................................................................................................85  
BÀI 6: CHỨC NĂNG KIỂM SOÁT ................................................................................. 86  
6.1 KHÁI NIỆM VÀ MỤC ĐÍCH CÔNG TÁC KIỂM SOÁT....................................................................................86  
6.1.1 Khái niệm................................................................................... 86  
6.1.2 Mục đích .................................................................................... 87  
6.2 CÁC NGUYÊN TẮC KIỂM SOÁT..........................................................................................................................87  
6.3 QUY TRÌNH KIỂM SOÁT.......................................................................................................................................88  
6.4 CÁC LOẠI KIỂM SOÁT ...........................................................................................................................................90  
6.4.1 Kiểm soát trước công việc ........................................................ 90  
6.4.1 Kiểm soát trong công việc............................................................. 90  
6.4.2 Kiểm soát sau công việc ............................................................... 90  
6.4.3 Cấp bậc quản trị và vấn đề kiểm soát............................................. 91  
TÓM TẮT ...........................................................................................................................................................................92  
CÂU HỎI ÔN TẬP ............................................................................................................................................................93  
BÀI 7: THÔNG TIN VÀ QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ.......................................................... 94  
7.1 THÔNG TIN TRONG QUẢN TRỊ .........................................................................................................................94  
7.1.1 Khái niệm - yêu cầu đối với thông tin ............................................. 94  
7.1.2 Vai trò của thông tin trong quản trị ................................................ 95  
7.1.3 Thông tin trong tổ chức................................................................ 95  
7.1.4 Những trở ngại trong thông tin ......................................................96  
7.1.5 Quản trị thông tin vượt qua những trở ngại......................................96  
7.2 QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ.......................................................................................................................................97  
7.2.1 Khái niệm ...................................................................................97  
7.2.2 Đặc điểm của quyết định quản trị...................................................97  
7.2.3 Các yêu cầu đối với quyết định quản trị...........................................97  
7.2.4 Phân loại quyết định.....................................................................98  
7.2.5 Quy trình ra quyết định.................................................................99  
7.2.6 Phương pháp ra quyết định ......................................................... 101  
7.2.7 Các phong cách ra quyết định...................................................... 102  
7.2.8 Những vấn đề cần lưu ý khi ra quyết định...................................... 103  
7.2.9 Tổ chức thực hiện quyết định....................................................... 103  
TÓM TẮT ........................................................................................................................................................................ 105  
CÂU HỎI ÔN TẬP......................................................................................................................................................... 105  
BÀI 8: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC LÝ THUYẾT QUẢN TRỊ........................................... 106  
8.1 BỐI CẢNH RA ĐỜI ............................................................................................................................................... 106  
8.2 HỌC THUYẾT QUẢN TRỊ CỔ ĐIỂN ................................................................................................................ 107  
8.2.1 Lý thuyết quản trị khoa học......................................................... 107  
8.2.2 Lý thuyết quản trị hành chính...................................................... 110  
8.3 HỌC THUYẾT TÂM LÝ XÃ HỘI........................................................................................................................ 112  
8.3.1 Tư tưởng quản trị của Mary Parker Follet (1868-1933) .................... 112  
8.3.2 Học thuyết của Elton Mayo (1880-1949) ....................................... 113  
8.3.3 Lý thuyết về bản chất con người .................................................. 113  
8.3.4 Lý thuyết về hệ thống nhu cầu con người ...................................... 114  
8.4 HỌC THUYẾT QUẢN TRỊ ĐỊNH LƯỢNG...................................................................................................... 114  
8.5 HỌC THUYẾT QUẢN TRỊ THEO HƯỚNG HỘI NHẬP.............................................................................. 115  
8.5.1 Lý thuyết quản trị theo quá trình (Management by process- MBP)..... 115  
8.5.2 Lý thuyết hệ thống .................................................................... 115  
8.5.3 Lý thuyết Z của William Ouchi ..................................................... 115  
8.6 CÁC KHẢO HƯỚNG QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI................................................................................................... 116  
8.6.1 Khảo hướng quản trị tuyệt hảo – Waterman & Peter ...................... 116  
8.6.2 Khảo hướng quản trị sáng tạo ..................................................... 117  
TÓM TẮT ........................................................................................................................................................................ 119  
CÂU HỎI ÔN TẬP ......................................................................................................................................................... 119  
BÀI 9: MỘT SỐ TÌNH HUỐNG TRONG QUẢN TRỊ ...................................................... 121  
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................................................................................. 122  
HƯỚNG DẪN  
MÔ TẢ MÔN HỌC  
Quản trị học là một trong những môn học tiên quyết nhằm cung cấp kiến thức cơ  
bản về quản trị một tổ chức. Do tầm quan trọng của quản trị nên kiến thức về quản  
trị ngày càng được chú trọng đào tạo trong các trường đại học, không chỉ cho khối  
ngành kinh tế và còn cho các sinh viên ở các chuyên ngành khác. Tuy nhiên, cũng vì  
vai trò quan trọng của quản trị nên thời gian gần đây thế giới đã xuất hiện rất nhiều  
công trình nghiên cứu với nhiều cách tiếp cận khác nhau để giải thích các vấn đề quản  
trị. Điều này làm cho khoa học về quản trị trở nên phức tạp.  
Với mục tiêu cung cấp cho sinh viên hệ đại học và cao đẳng những kiến thức căn  
bản về quản trị một tổ chức, chúng tôi biên soạn giáo trình này nhằm hệ thống các  
kiến thức cơ bản của quản trị học dưới dạng đơn giản và dễ hiểu để giúp sinh viên  
nắm được dễ dàng nhất những nội dung chủ yếu của quản trị học. Sau này, trong  
suốt quá trình làm việc của mình, mỗi sinh viên sẽ có nhiều cơ hội để tìm hiểu thêm  
những vấn đề phức tạp của quản trị học và ứng dụng chúng trong các tình huống  
quản trị sao cho có hiệu quả nhất.  
NỘI DUNG MÔN HỌC  
Bài 1. Đại cương về Quản trị học: Bài này cung cấp cho học viên khái niệm về  
quản trị, nhà quản trị, người thừa hành và tổ chức. Ngoài ra còn đề cập đến các  
vấn đề như công việc của nhà quản trị, các hoạt động, mục tiêu của tổ chức, tính  
khoa học và nghệ thuật của hoạt động quản trị.  
Bài 2: Môi trường hoạt động của tổ chức: Bài này cung cấp những khái niệm, bản  
chất của môi trường hoạt động của một tổ chức; các yếu tố môi trường tác động  
đến tổ chức; cách phân tích những cơ hội, nguy cơ, điểm mạnh và điểm yếu tác  
động đến kết quả kinh doanh của tổ chức; những biện pháp thông dụng để kiểm  
soát sự tác động của các yếu tố môi trường.  
Bài 3: Chức năng hoạch định: Bài này nêu vai trò, ý nghĩa của công tác hoạch định  
trong quản trị; cách xác định mục tiêu và các kỹ năng xây dựng mục tiêu; các loại  
hoạch định có thể có trong tổ chức; các kỹ thuật và công cụ thường dùng trong  
hoạch định.  
Bài 4: Chức năng tổ chức: Trong bài này đề cập đến vai trò, vị trí của chức năng tổ  
chức trong quản trị; các nguyên tắc cơ bản của tổ chức; các mô hình cơ cấu tổ  
chức; vấn đề phân chia quyền lực và ủy quyền trong hoạt động quản trị.  
Bài 5: Chức năng điều khiển: Bài này giúp học viên xác định được vai trò của điều  
khiển trong quản trị; các lý thuyết động viên tinh thần làm việc; các lý thuyết về  
lãnh đạo; truyền thông và giải quyết xung đột.  
Bài 6: Chức năng kiểm soát: Bài này định nghĩa và xác định kiểm soát là gì; các  
nguyên tắc xây dựng cơ chế kiểm soát; tiến trình kiểm soát; các loại hình kiểm  
soát; các kỹ thuật kiểm soát.  
Bài 7: Thông tin và quyết định quản trị: Bài này đưa ra các khái niệm về quyết  
định, phân loại quyết định, quy trình ra quyết định và các phương pháp để ra  
quyết định hiệu quả; có khả năng ra quyết định cho các tình huống trong quản trị.  
-
Bài 8: Sự phát triển của các lý thuyết quản trị: Bài này xác định bối cảnh ra đời  
của các học thuyết quản trị, các học thuyết quản trị qua từng giai đoạn; những bài  
học từ các học thuyết quản trị trong quá trình phát triển của hoạt động quản trị.  
Bài 9: Một số tình huống quản trị: Bài này tổng hợp các tình huống trong từng bài  
(từ bài 1 đến bài 9).  
KIẾN THỨC TIỀN ĐỀ  
YÊU CẦU MÔN HỌC  
Người học phải dự học đầy đủ các buổi lên lớp và chủ động tìm thêm các thông tin.  
CÁCH TIẾP NHẬN NỘI DUNG MÔN HỌC  
Để học tốt môn này, người học cần đọc trước bài mới, tìm thêm các thông tin và  
thử giải quyết độc lập những tình huống được đưa ra trong bài 9 có liên quan đến bài  
học.  
Đối với mỗi bài học, người học đọc trước mục tiêu và tóm tắt bài học, sau đó đọc  
nội dung bài học. Kết thúc mỗi bài, người đọc cần giải quyết tình huống theo nhóm,  
thảo luận và trả lời các câu hỏi sau nội dung lý thuyết từng bài.  
PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC  
Môn học được đánh giá gồm:  
Điểm quá trình: 30%. Hình thức và nội dung do GV quyết định, phù hợp với quy  
chế đào tạo và tình hình thực tế tại nơi tổ chức học tập.  
Điểm thi: 70%. Hình thức bài thi trắc nghiệm. Nội dung gồm các chương từ bài 1  
đến bài 9.  
1
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ  
QUẢN TRỊ HỌC  
Sau khi nghiên cứu bài này, bạn sẽ hiểu:  
Các định nghĩa về quản trị;  
-
-
Nhà quản trị là ai, công việc của nhà quản trị là gì, vai trò của nhà quản trị như  
thế nào đối với tất cả các hoạt động và mục tiêu của tổ chức;  
-
Tại sao quản trị vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật.  
Từ xưa đến nay, tất cả các tổ chức nói chung, dù hoạt động trong bất cứ lĩnh  
vực nào: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa … đều tồn tại các hoạt động quản trị.  
Chẳng hạn, các tổ chức đều phải xác định xem mình muốn đạt được điều gì trước mắt  
và tương lai, để đạt được những kết quả mong muốn đó cần phải có những kế hoạch  
gì và lập kế hoạch ra sao, để thực hiện những kế hoạch này cần phải có bộ máy, con  
người và xác định trách nhiệm, quyền hạn của những con người đó… Những hoạt  
động như vậy ta gọi là hoạt động quản trị.  
1.1 KHÁI NIỆM QUẢN TRỊ  
Thuật ngữ quản trị dùng ở đây có nghĩa là một phương thức hoạt động hướng  
đến mục tiêu được hoàn thành với hiệu quả cao, bằng và thông qua những người  
khác. Hoạt động quản trị là những hoạt động tất yếu phát sinh khi con người kết hợp  
với nhau để cùng hoàn thành mục tiêu. Trong bộ tư bản, Mác có đưa ra một hình ảnh  
về hoạt động quản trị, đó là hoạt động của con người chỉ huy dàn nhạc, người này  
không chơi một thứ nhạc cụ nào mà chỉ đứng chỉ huy các nhạc công tạo nên bản giao  
hưởng.  
2
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
Ngày nay, về nội dung, thuật ngữ quản trị có nhiều cách hiểu khác nhau, sau  
đây là một vài cách hiểu:  
-
Quản trị là một quá trình do một hay nhiều người thực hiện nhằm phối hợp các  
hoạt động của những người khác để đạt được những kết quả mà một người hoạt  
động riêng rẽ không thể nào đạt được. Với cách hiểu này, hoạt động quản trị chỉ  
phát sinh khi con người kết hợp với nhau thành tổ chức.  
-
Quản trị là sự tác động của chủ thể quản trị đến đối tượng quản trị nhằm thực hiện  
các mục tiêu đã vạch ra một cách tối ưu trong điều kiện biến động của môi trường.  
Với cách hiểu này, quản trị là một quá trình, trong đó chủ thể quản trị là tác nhân  
tạo ra các tác động quản trị; đối tượng quản trị tiếp nhận các tác động của chủ thể  
quản trị tạo ra; mục tiêu của quản trị phải được đặt ra cho cả chủ thể quản trị và  
đối tượng quản trị, được xác định trước khi thực hiện sự tác động quản trị.  
-
Quản trị là quá trình hoạch định, tổ chức, điều khiển và kiểm soát công việc và  
những nổ lực của con người, đồng thời vận dụng một cách có hiệu quả mọi tài  
nguyên, để hoàn thành các mục tiêu đã định.  
Từ các khái niệm trên, chúng ta có thể đưa ra một số nhận xét:  
- Phương thức quản trị: là các hoạt động cơ bản hay là những chức năng  
quản trị mà nhà quản trị sử dụng để tác động vào các lĩnh vực quản trị nhằm đạt  
được các mục tiêu của tổ chức, nó bao gồm các chức năng như hoạch định, tổ chức,  
điều khiển và kiểm soát.  
- Con người: nếu mỗi cá nhân tự mình hoạt động thì không có hoạt động quản  
trị, lúc này hoạt động của họ hoàn toàn mang tính cá nhân, phục vụ cho lợi ích cá  
nhân chứ không cho một tổ chức nào và cũng không có ai sẽ quản trị ai. Vậy, hoạt  
động quản trị xảy ra chỉ khi:  
+ Có một số người kết hợp với nhau thành một tổ chức (điều kiện cần).  
+ Do tính cần thiết của hoạt động quản trị (điều kiện đủ). Vì nếu không có điều  
kiện này, mọi người trong tổ chức sẽ không biết làm gì, khi nào sẽ làm và làm như  
thế nào…, từ đó sẽ tạo ra tình trạng lộn xộn, giống như hai người cùng chèo một chiếc  
thuyền, thay vì phải chèo về một hướng thì hai người lại chèo hai hướng khác nhau.  
3
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
Những hoạt động khiến hai người cùng chèo một chiếc thuyền đi về một hướng chính  
là những hoạt động quản trị.  
- Tổ chức: là một thực thể có mục đích riêng, có những thành viên và có một  
cơ cấu có tính hệ thống (ví dụ như: doanh nghiệp, trường học, bệnh viện…). Tất cả  
các tổ chức đều có ba đặc tính chung:  
+ Tổ chức phải có mục đích: đó là mục tiêu hay hệ thống các mục tiêu. Mục  
tiêu là những kết quả mong đợi sẽ đạt được sau một thời gian nhất định.  
+ Tổ chức phải gồm nhiều thành viên, nhiều bộ phận cấu thành, tổ chức không  
thể là một người, một cá nhân nào đó.  
+ Tổ chức phải có một cơ cấu mang tính hệ thống: Có nghĩa là tổ chức phải có  
sự sắp xếp, phân công lao động, quy định quyền hạn và trách nhiệm của từng cá  
nhân, bộ phận nhằm thực hiện các mục tiêu chung cho cả tổ chức của mình.  
- Hiệu quả quản trị: có thể nói rằng, chỉ khi nào quan tâm đến hiệu quả thì  
con người mới quan tâm đến hoạt động quản trị. Nói cách khác, lý do tồn tại của hoạt  
động quản trị chính là vì muốn có hiệu quả.  
Có nhiều cách hiểu về hiệu quả. Theo cách hiểu thông thường nhất, hiệu quả  
là tỷ lệ so sánh giữa kết quả đạt được với mục tiêu đặt ra. Hiệu quả cao có nghĩa là  
đạt được mục tiêu với chi phí thấp nhất. Nếu như người nào đó chấp nhận đạt được  
mục tiêu bằng bất kỳ giá nào thì có lẽ không cần đến quản trị. Quản trị phải nhằm  
đến việc thực hiện mục tiêu với hiệu quả cao.  
Hoạt động quản trị trong đơn vị kinh doanh và đơn vị hành chính có những khác  
biệt nhất định về mục tiêu. Đối với các đơn vị kinh doanh, thường lợi nhuận được  
dùng để đo lường thành quả. Còn đối với các đơn vị hành chính, các tổ chức phi lợi  
nhuận thì thành quả hoạt động thường được xem xét tùy theo mục tiêu, sứ mệnh của  
đơn vị đó.  
4
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
1.2 TÍNH KHOA HỌC VÀ TÍNH NGHỆ THUẬT  
CỦA QUẢN TRỊ  
1.2.1 Tính khoa học của quản trị  
Quản trị là một hoạt động mang tính khoa học. Khoa học quản trị là bộ phận tri  
thức được tích luỹ qua nhiều năm, thừa hưởng kết quả từ nhiều ngành khoa học khác  
như: kinh tế học, xã hội học, tâm lý học, toán học…. Khoa học quản trị cung cấp cho  
nhà quản trị tư duy hệ thống trước các vấn đề phát sinh, các phương pháp khoa học,  
các công cụ để giải quyết vấn đề… Tính khoa học của quản trị thể hiện ở các yêu cầu  
sau đây:  
-
Quản trị phải đảm bảo phù hợp với sự vận động của các quy luật khách quan. Điều  
đó, đòi hỏi việc quản trị phải dựa trên sự hiểu biết sâu sắc các quy luật chung và  
riêng của tự nhiên và xã hội. Trên cơ sở am hiểu các quy luật khách quan mà vận  
dụng tốt nhất các thành tựu khoa học. Trước hết là triết học, kinh tế học, tâm lý  
học, xã hội học, toán học, tin học, điều khiển học, công nghệ học … cùng với  
những kinh nghiệm trong thực tế vào thực hành quản trị.  
-
-
Quản trị cần sử dụng các phương pháp, kỹ thuật quản trị. Đó là những cách thức  
và phương pháp thực hiện các công việc như: kỹ thuật thiết lập chiến lược, kỹ  
thuật thiết kế cơ cấu tổ chức, kỹ thuật kiểm tra…  
Quản trị phải đảm bảo phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mỗi tổ chức trong  
từng giai đoạn cụ thể. Điều đó, đòi hỏi các nhà quản trị vừa kiên trì các nguyên tắc  
vừa phải vận dụng một cách linh hoạt các phương pháp, hình thức và các kỹ năng  
quản trị phù hợp cho từng điều kiện hoàn cảnh nhất định.  
Như vậy, khoa học quản trị cho ta hiểu biết về các nguyên tắc, quy luật,  
phương pháp, kỹ thuật quản trị để trên cơ sở đó biết cách giải quyết các vấn đề quản  
trị. Tuy nhiên, việc vận dụng khoa học quản trị vào thực tiễn đòi hỏi phải tính đến  
một số yếu tố khác trong từng hoàn cảnh cụ thể, hay quản trị còn đòi hỏi tính nghệ  
thuật.  
5
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
1.2.2 Tính nghệ thuật của quản trị  
Nghệ thuật quản trị chính là những kỹ năng, kỹ xảo, bí quyết, “mưu mẹo” và  
“biết làm thế nào” để đạt được mục tiêu mong muốn với hiệu quả cao. Nếu khoa học  
là sự hiểu biết kiến thức có hệ thống, thì nghệ thuật là sự tinh lọc kiến thức để vận  
dụng cho phù hợp trong từng lĩnh vực, trong từng tình huống. Vì thế nghệ thuật quản  
trị luôn gắn với các tình huống, các trường hợp cụ thể. Nghệ thuật quản trị thường  
được biểu hiện trong một số lĩnh vực như:  
-
Nghệ thuật sử dụng người: Nói về thuật dùng người, Khổng Tử đã có dạy: “Dụng  
nhân như dụng mộc”. Mỗi con người đều có những ưu, nhược điểm khác nhau, nếu  
biết sử dụng thì người nào cũng đều có ích, họ sẽ cống hiến nhiều nhất cho tổ  
chức, cho xã hội, cho cộng đồng mà họ đang sinh sống. Điều đó, đòi hỏi nhà quản  
trị phải am hiểu đặc điểm tâm lý của từng người, nên sử dụng họ vào việc gì, ở  
đâu là phù hợp nhất. Có như vậy, mỗi cá nhân mới có điều kiện, cơ hội phát huy  
hết khả năng của mình, cống hiến nhiều nhất cho tập thể.  
-
Nghệ thuật giáo dục con người: Để giáo dục con người, thông thường người ta sử  
dụng các hình thức: khen, chê, thuyết phục, tự phê bình và phê bình, khen thưởng  
và kỷ luật…. Với ai, nên áp dụng hình thức nào, biện pháp gì, mức độ cao hay  
thấp, và được tiến hành ở đâu, khi nào đều là những vấn đề mang tính nghệ thuật.  
Cùng một vấn đề nhưng mỗi đối tượng khác nhau có khi phải giải quyết khác  
nhau. Nếu áp dụng không phù hợp chẳng những không giúp cho con người phát  
triển theo chiều hướng tích cực mà trái lại sẽ làm tăng thêm tính tiêu cực trong tư  
tưởng lẫn hành vi của họ.  
-
Nghệ thuật ứng xử: Được thể hiện trong quá trình giao tiếp. Sự lựa chọn lời nói,  
cách nói và thái độ phù hợp với người nghe là nghệ thuật ứng xử trong giao tiếp.  
Ca dao Việt Nam có câu: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng  
nhau” đó là tư tưởng cơ bản của thuật lựa lời trong giao tiếp. Cách nói thẳng, nói  
gợi ý, nói triết lý,… là những cách nói cần lựa chọn cho phù hợp với từng trình độ,  
tâm lý của người nghe. Thái độ tôn trọng, thành ý, khiêm tốn, hoà nhã,… là nghệ  
thuật giao tiếp không thể thiếu trong quá trình giao tiếp.  
Ngoài ra, nghệ thuật quản trị còn biểu hiện ở nghệ thuật tạo thời cơ, nghệ  
thuật sử dụng các đòn bẩy trong quản lý, nghệ thuật ra quyết định…  
6
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
Tóm lại: muốn quản trị có hiệu quả cao, nhà quản trị trước hết phải sử dụng  
các thành tựu của khoa học quản trị và vận dụng chúng một cách nghệ thuật trong  
thực tiễn.  
1.3 CẤP BẬC, KỸ NĂNG VÀ VAI TRÒ CỦA  
NHÀ QUẢN TRỊ  
1.3.1 Các cấp quản trị  
Hầu hết các tổ chức hoạt động với ít nhất ba cấp riêng biệt. Mỗi cấp lại đòi hỏi  
cách thức quản trị khác nhau. Hiện nay sự phân chia các cấp quản trị phổ biến là cấp  
tác nghiệp (cấp thấp), cấp kỹ thuật (cấp giữa hay cấp trung gian), cấp chiến lược  
(cấp cao).  
-
Cấp tác nghiệp: tập trung vào việc thực hiện có hiệu quả những gì mà tổ chức sản  
xuất hay cung ứng. Ví dụ: một trường đại học phải thực hiện các công việc đăng  
ký nhập học cho sinh viên, sắp xếp thời khóa biểu, thu học phí… Chức năng tác  
nghiệp là cốt lõi của mọi tổ chức.  
-
-
Cấp kỹ thuật: trong tổ chức cần phải có người điều phối hoạt động những người ở  
cấp tác nghiệp. Công việc của những người này nằm ở cấp kỹ thuật.  
Cấp chiến lược: tập trung vào việc đề ra phương hướng hoạt động và những mục  
tiêu lâu dài của tổ chức. Công việc của những người này nằm ở cấp chiến lược.  
1.3.2 Nhà quản trị  
Trong một tổ chức phải có những người làm các công việc cụ thể và những  
người điều hành những người làm các công việc cụ thể đó. Nói một cách chung nhất  
có thể phân chia làm hai loại:  
- Người thừa hành: là những người trực tiếp thực hiện công việc nào đó và  
không có trách nhiệm trông coi công việc của người khác, chẳng hạn như công nhân  
trong doanh nghiệp, đầu bếp trong nhà hàng… Cấp trên của họ chính là các nhà quản  
trị trực tiếp.  
- Nhà quản trị: là người chỉ huy, có một chức danh nhất định trong hệ thống  
quản trị và có trách nhiệm định hướng, tổ chức, điều khiển và kiểm soát hoạt động  
7
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
của những người dưới quyền. Nhà quản trị là người ra quyết định và tổ chức thực hiện  
quyết định.  
1.3.3 Cấp bậc quản trị trong một tổ chức  
Tuỳ theo tổ chức mà cấp bậc quản trị có thể phân chia theo các cách khác  
nhau, nhưng để thuận lợi cho việc nghiên cứu, từ ba cấp quản trị các nhà khoa học  
phân chia các nhà quản trị trong một tổ chức thành ba cấp quản trị.  
-
-
-
Các nhà quản trị cấp cơ sở: Bao gồm những nhà quản trị ở cấp bậc cuối cùng  
trong hệ thống cấp bậc của nhà quản trị trong một tổ chức. Nhiệm vụ của họ là  
thường xuyên hướng dẫn, đôn đốc, điều khiển những người thừa hành và họ cũng  
tham gia trực tiếp thực hiện các công việc cụ thể như những người dưới quyền họ.  
Các chức danh của họ thường là tổ trưởng, trưởng nhóm, trưởng ca…  
Các nhà quản trị cấp trung gian: Bao gồm những nhà quản trị ở cấp chỉ huy  
trung gian, họ là cấp trên của các nhà quản trị cấp cơ sở và là cấp dưới của các  
nhà quản trị cấp cao. Họ có nhiệm vụ thực hiện các kế hoạch và chính sách của tổ  
chức, họ vừa quản trị các quản trị viên cấp cơ sở vừa điều khiển các nhân viên  
khác. Các chức danh của họ thường là trưởng phòng, trưởng ban…  
Các nhà quản trị cấp cao: Bao gồm những nhà quản trị ở cấp bậc tối cao trong  
tổ chức, chịu trách nhiệm về thành quả cuối cùng của tổ chức. Công việc của họ là  
xây dựng chiến lược hành động và phát triển tổ chức, đề ra các mục tiêu dài hạn  
và các giải pháp lớn để thực hiện… Các chức danh của họ thường là chủ tịch, tổng  
giám đốc, giám đốc, hiệu trưởng… Trong hầu hết các tổ chức, nhà quản trị cấp cao  
là nhóm nhỏ so với các cấp quản trị khác.  
8
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
Nhà QT  
cấp cao  
Cấp chiến lược  
Cấp kỹ thuật  
Cấp tác nghiệp  
Nhà QT cấp  
trung gian  
Nhà QT cấp cơ sở  
Nhân viên  
Hình 1.1: Nhà quản trị và các cấp quản trị  
1.3.4 Kỹ năng của nhà quản trị  
Để thực hiện nhiệm vụ quản trị có hiệu quả, nhà quản trị cần phải có những kỹ  
năng nhất định, đó là các kỹ năng chung cho mọi nhà quản trị. Theo Robert Katz thì  
các nhà quản trị cần có ba loại kỹ năng quản trị như sau:  
-
Kỹ năng kỹ thuật (kỹ năng chuyên môn): là kỹ năng vận dụng những kiến  
thức chuyên môn, kỹ thuật và các nguồn tài nguyên để thực hiện công việc cụ thể.  
Kỹ năng kỹ thuật chính là trình độ chuyên môn nghiệp vụ của nhà quản trị, hay  
những khả năng cần thiết của họ nhằm thực hiện một công việc cụ thể nào đó. Ví  
dụ như việc thiết kế máy móc của trưởng phòng kỹ thuật, việc xây dựng chương  
trình nghiên cứu thị trường của trưởng phòng Marketing… Kỹ năng này nhà quản  
trị có được bằng cách thông qua con đường học tập, rèn luyện.  
-
Kỹ năng nhân sự (kỹ năng giao tiếp): là kỹ năng cùng làm việc, động viên,  
điều khiển con người trong tổ chức nhằm tạo điều kiện thuận lợi và thúc đẩy hoàn  
thành công việc chung. Nhà quản trị phải thực hiện công việc của mình thông qua  
những người khác nên kỹ năng nhân sự có ý nghĩa hết sức quan trọng, phản ánh  
khả năng lãnh đạo của nhà quản trị. Kỹ năng nhân sự của nhà quản trị được thể  
hiện trong các công việc như phát hiện nhân tài, sử dụng đúng khả năng, liên kết  
9
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
những cá nhân, tạo ra môi trường thuận lợi để thu hút sự cống hiến tốt nhất của  
nhân viên.  
-
Kỹ năng tư duy (kỹ năng bao quát): là khả năng nhìn thấy bức tranh tổng thể,  
những vấn đề phức tạp của toàn bộ tổ chức và biết cách làm cho các bộ phận  
trong tổ chức gắn bó với nhau. Những nhà quản trị có kỹ năng tư duy luôn nhìn  
thấy được tất cả các hoạt động và các mối quan hệ giữa các hoạt động ấy. Chẳng  
hạn, khi giải quyết một vấn đề nào đó, nhà quản trị không chỉ xem xét vấn đề đó  
một cách độc lập mà còn tính đến mối liên hệ của vấn đề đó với những vấn đề  
khác. Kỹ năng tư duy là kỹ năng rất quan trọng đối với nhà quản trị cấp cao. Các  
chiến lược, kế hoạch, chính sách và quyết định của nhà quản trị cấp cao thường  
phụ thuộc vào tư duy chiến lược của họ.  
Các nhà quản trị phải có đầy đủ cả ba kỹ năng chung nói trên, nhưng tầm quan  
trọng của mỗi loại kỹ năng sẽ thay đổi theo từng cấp bậc quản trị trong tổ chức.  
Nói chung, kỹ năng kỹ thuật giảm dần sự quan trọng khi nhà quản trị lên cao dần  
trong hệ thống cấp bậc. Ở cấp càng cao, các nhà quản trị cần phải có nhiều kỹ  
năng tư duy hơn. Kỹ năng nhân sự cần thiết đối với nhà quản trị ở mọi cấp vì nhà  
quản trị nào cũng phải làm việc với con người.  
Kỹ năng bao quát: Khả năng quán xuyến toàn bộ tổ chức và hợp nhất các bộ  
phận trong hệ thống.  
Kỹ năng nhân sự: Khả năng động viên, truyền đạt  
thông tin và hiểu ý những người khác.  
Kỹ năng kỹ thuật: Khả năng vận dụng những kiến thức chuyên môn,  
kỹ thuật và các nguồn tài nguyên để thực hiện tốt công  
việc.  
Nhà quản trị  
cơ sở  
Nhà quản trị  
trung gian  
Nhà quản trị  
cấp cao  
Hình 1.2: Kỹ năng quản trị của các cấp quản trị  
Trên đây là các kỹ năng chung bắt buộc cho các nhà quản trị. Tuy nhiên, khi thực  
hiện các công việc cụ thể, những kỹ năng chung này sẽ được biểu hiện thành những  
10  
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ QUẢN TRỊ HỌC  
kỹ năng cụ thể. Chẳng hạn kỹ năng tư duy biểu hiện thành các kỹ năng như kỹ năng  
thiết lập tầm nhìn, thiết lập mục tiêu, thiết kế cơ cấu tổ chức, tổng hợp, khái quát  
hóa…. Kỹ năng nhân sự biểu hiện thành các kỹ năng như kỹ năng truyền đạt, kỹ năng  
lắng nghe, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn nội bộ, kỹ năng động viên, khuyến khích  
nhân viên….  
1.3.5 Các vai trò của nhà quản trị  
Để thực hiện các nhiệm vụ của mình, trong thực tiễn hoạt động, các nhà quản  
trị phải thực hiện nhiều loại công việc khác nhau, phải ứng xử theo những cách khác  
nhau: với cấp trên, cấp dưới, khách hàng, nhà cung ứng, cổ đông, chính quyền và xã  
hội...  
Nhằm làm sáng tỏ những cách thức ứng xử khác nhau của các nhà quản trị,  
Henry Mintzberg đã nghiên cứu những hoạt động bình thường của các nhà quản trị và  
cho rằng mọi nhà quản trị đều phải thực hiện 10 vai trò khác nhau và chia chúng  
thành 3 nhóm, trong đó có một số chồng lấn lên nhau.  
- Nhóm vai trò quan hệ với con người:  
+ Vai trò đại diện, có tính chất nghi lễ trong tổ chức. Có nghĩa, bất cứ một tổ chức  
nào cũng đều phải có người đại diện cho tổ chức đó nhằm thực hiện các giao dịch,  
đối thoại với các cá nhân và tổ chức bên ngoài. Ngay cả từng bộ phận trong tổ  
chức cũng phải có người đứng đầu bộ phận đó để lĩnh hội các ý kiến, chính sách,  
kế hoạch của cấp trên. Ví dụ, khi đang đứng ở cửa chào khách, người chủ doanh  
nghiệp đang đóng vai trò đại diện cho doanh nghiệp đó. Vai trò này cho thấy hình  
ảnh của tổ chức mà họ đang quản trị.  
+ Vai trò lãnh đạo. Vai trò này đòi hỏi nhà quản trị phải chỉ đạo và điều phối những  
hoạt động của những người dưới quyền, bố trí nhân sự, đôn đốc người khác làm  
việc, đồng thời phải kiểm tra, đảm bảo chắc chắn rằng mọi việc diễn ra theo đúng  
dự kiến. Vai trò lãnh đạo phản ảnh sự ảnh hưởng, phối hợp và kiểm tra của nhà  
quản trị đối với cấp dưới của mình.  
+ Vai trò liên lạc. Thể hiện mối quan hệ của nhà quản trị đối với người khác cả bên  
trong và bên ngoài tổ chức. Vai trò này buộc nhà quản trị phải can dự vào những  
mối liên hệ giữa các cá nhân ở trong hay ngoài tổ chức nhằm góp phần hoàn thành  
Tải về để xem bản đầy đủ
pdf 146 trang Thùy Anh 13081 Free
Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Quản trị học - Trương Quang Dũng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

  • pdfgiao_trinh_quan_tri_hoc_truong_quang_dung.pdf