Giáo trình Quản trị học (Phần 1) - Trường Cao đẳng Công nghiệp Tuy Hòa
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP TUY HÒA
Tháng 12/2012
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ...........................................................................................................1
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ...........................................3
1.1. KHÁI NIỆM VÀ CHỨC NĂNG QUẢN TRỊ....................................................3
1.1.1. Khái niệm về quản trị..................................................................................3
1.1.2. Chức năng quản trị......................................................................................3
1.2.3. Tính phổ biến của quản trị..........................................................................4
1.2. NHÀ QUẢN TRỊ ................................................................................................ 6
1.2.1. Các khái niệm .............................................................................................. 6
1.2.2. Các cấp bậc trong một tổ chức....................................................................7
1.2.3. Kỹ năng của nhà quản trị............................................................................8
1.2.4. Vai trò của nhà quản trị..............................................................................9
1.3. KHOA HỌC VÀ NGHỆ THUẬT QUẢN TRỊ................................................ 10
1.3.1. Quản trị là khoa học..................................................................................10
1.3.2. Quản trị là một nghệ thuật........................................................................ 11
TÓM TẮT KIẾN THỨC......................................................................................... 11
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................................. 11
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG........................................................................................ 12
Chương 2 VĂN HÓA CỦA TỔ CHỨC.................................................................. 15
2.1. VĂN HÓA NÔNG NGHIỆP VÀ CÁC LOẠI HÌNH TIÊU BIỂU ................. 15
2.1.1. Khái niệm................................................................................................... 15
2.1.2. Các loại hình văn hóa tiêu biểu................................................................. 16
2.2. VĂN HÓA TỐ CHỨC...................................................................................... 17
2.2.1. Khái niệm và thành tố của văn hóa tổ chức ............................................. 17
2.2.2. Các loại hình văn hóa tổ chức................................................................... 18
2.2.3. Sự hình thành và duy trì văn hóa tổ chức ................................................ 19
2.2.4. Vấn đề thay đổi văn hóa............................................................................ 20
2.3. ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA TỔ CHỨC ĐẾN CÁC CHỨC NĂNG QUẢN
TRỊ........................................................................................................................... 22
2.3.1. Văn hóa và hoạch định.............................................................................. 22
2.3.2. Văn hóa và tổ chức .................................................................................... 23
2.3.3. Văn hóa và điều khiển ............................................................................... 23
2.3.4. Văn hóa và kiểm tra ..................................................................................25
TÓM TẮT KIẾN THỨC......................................................................................... 26
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................................. 27
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG........................................................................................ 27
Chương 3 CHỨC NĂNG HOẠCH ĐỊNH .............................................................. 29
3.1. KHÁI NIỆM VÀ TÁC DỤNG CỦA HOẠCH ĐỊNH ..................................... 29
3.1.1. Khái niệm................................................................................................... 29
3.1.2. Tác dụng của hoạch định .......................................................................... 30
3.1.3. Vai trò của hoạch định .............................................................................. 30
3.1.4. Các loại hoạch định ................................................................................... 31
3.2. QUY TRÌNH HOẠCH ĐỊNH .......................................................................... 32
3.3. NHỮNG CÔNG CỤ ĐỂ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC TRONG CÁC
DOANH NGHIỆP ................................................................................................... 39
3.3.1. Ma trận phát triển-tham gia thị trường (Mô hình ma trận BCG của
nhóm tư vấn Boston)........................................................................................... 39
3.3.2. Ma trận điểm yếu-điểm mạnh, cơ hội – nguy cơ (SWOT)....................... 41
TÓM TẮT KIẾN THỨC......................................................................................... 43
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................................. 43
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG........................................................................................ 44
Chương 4 CHỨC NĂNG TỔ CHỨC...................................................................... 47
4.1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CHỨC NĂNG TỔ CHỨC ................................. 47
4.1.1. Khái niệm.................................................................................................. 47
4.1.2. Vai trò ........................................................................................................ 48
4.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHOA HỌC CỦA CÔNG TÁC TỔ CHỨC ................... 48
4.2.1. Tầm hạn quản trị....................................................................................... 48
4.2.2. Quyền hành trong quản trị ...................................................................... 50
4.2.3. Phân cấp quản trị ..................................................................................... 51
4.3. CÁC MÔ HÌNH CƠ CẦU TỔ CHỨC CƠ BẢN............................................. 52
4.3.1. Khái niệm cơ cấu tổ chức ......................................................................... 52
4.3.2. Các nguyên tắc của cơ cấu tổ chức .......................................................... 53
4.3.3. Các yêu cầu khi thiết kế cơ cấu tổ chức................................................... 54
4.3.4. Các kiểu cơ cấu tổ chức quản trị.............................................................. 54
4.3.5. Phương pháp phân chia bộ phận trong cơ cấu tổ chức........................... 60
4.4. SỰ PHÂN CHIA QUYỀN LỰC....................................................................... 63
4.4.1. Khái niệm.................................................................................................. 63
4.4.2. Ủy quyền .................................................................................................... 64
TÓM TẮT KIẾN THỨC......................................................................................... 67
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................................. 67
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG........................................................................................ 68
Chương 5 CHỨC NĂNG ĐIỀU KHIỂN ................................................................ 71
5.1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA ĐIỀU KHIỂN............................................ 71
5.1.1. Khái niệm................................................................................................... 71
5.1.2. Vai trò của chức năng điều khiển ............................................................. 71
5.2. TUYỂN DỤNG, ĐÀO TẠO VÀ ĐỘNG VIÊN NHÂN VIÊN......................... 72
5.2.1. Tuyển dụng ................................................................................................ 72
5.2.2. Đào tạo nhân viên ...................................................................................... 73
5.2.3. Động viên nhân viên ..................................................................................74
5.3. LÃNH ĐẠO VÀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO............................................... 77
5.3.1. Lãnh đạo và người lãnh đạo...................................................................... 77
5.3.2. Phong cách lãnh đạo..................................................................................78
5.4. THÔNG TIN VÀ QUẢN TRỊ XUNG ĐỘT .................................................... 81
5.4.1. Thông tin.................................................................................................... 81
5.4.2. Quản trị xung đột ...................................................................................... 85
TÓM TẮT KIẾN THỨC......................................................................................... 88
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................................. 88
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG........................................................................................ 89
Chương 6 CHỨC NĂNG KIỂM TRA.................................................................... 91
6.1. KHÁI NIỆM VÀ MỤC ĐÍCH CỦA KIỂM TRA ........................................... 91
6.1.1. Khái niệm................................................................................................... 91
6.1.2. Mục đích của kiểm tra............................................................................... 91
6.2. TIẾN TRÌNH KIỂM SOÁT............................................................................. 91
6.2.1. Thiết lập các tiêu chuẩn............................................................................. 92
6.2.2. Đo lường và đánh giá việc thực hiện......................................................... 92
6.2.3. Sửa chữa sai lầm........................................................................................ 93
6.3. CÁC LOẠI HÌNH KIỂM SOÁT ..................................................................... 93
6.3.1. Kiểm tra tài chính...................................................................................... 93
6.3.2. Kiểm tra hành vi ......................................................................................... 95
TÓM TẮT KIẾN THỨC.......................................................................................... 97
CÂU HỎI ÔN TẬP.................................................................................................. 97
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG......................................................................................... 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................................................................... 100
1
LỜI NÓI ĐẦU
Quản trị học được xem là môn cơ sở của chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, đồng
thời nó cũng là một môn học căn bản, nền tảng cho các ngành học thuộc khối ngành Kinh tế
tại các trường Đại học, Cao đẳng nói chung và trường Cao đẳng Công nghiệp Tuy Hòa nói
riêng. Thêm vào đó, môn học này còn trang bị cho sinh viên một cái nhìn khái quát, tổng thể
về quản trị. Chính vì lý do đó mà các giáo viên trong tổ bộ môn Kinh tế cơ sở đã quyết định
biên soạn Giáo trình Quản trị học. Giáo trình này được biên soạn dựa trên đề cương và bài
giảng Quản trị học đã được giảng dạy tại trường Cao đẳng Công nghiệp Tuy Hòa từ nhiều
năm nay, có tham khảo thêm các tài liệu về Quản trị học trong và ngoài nước. Tham gia biên
soạn giáo trình là những giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy bộ môn này trong một thời gian
tương đối dài. Đây là giáo trình dùng để tham khảo cho các khối ngành kinh tế các bậc Cao
đẳng và Đại học của tất cả các hệ.
Giáo trình này sẽ được chia làm 6 chương với các nội dung cụ thể như sau:
- Chương 1: Những vấn đề chung về quản trị, nội dung của chương này giới thiệu đến
người đọc một cách khái quát về quản trị và nhà quản trị.
- Chương 2: Văn hóa của tổ chức, nội dung chương này tập trung vào việc đưa ra khái
niệm về văn hóa, ảnh hưởng của văn hóa tổ chức tới tiến trình quản lý doanh nghiệp, các yếu
tố hình thành văn hóa tổ chức.
- Chương 3: Chức năng hoạch định, nội dung chương này tập trung vào việc đưa ra
khái niệm cơ sở của hoạch định, quản lý theo mục tiêu, quy trình hoạch định, các công cụ
hoạch định.
- Chương 4: Chức năng tổ chức, nội dung chương này tập trung vào việc đưa ra khái
niệm, nội dung của công tác tổ chức, các mô hình cơ cấu tổ chức cơ bản, sự phân chia quyền
lực.
- Chương 5: Chức năng điều khiển, nội dung chương này tập trung vào việc đưa ra
khái niệm về công tác điều khiển, tuyển dụng và đào tạo nhân viên, lãnh đạo và phong cách
lãnh đạo, thông tin và quản trị xung đột, động viên.
- Chương 6: Chức năng kiểm tra, nội dung chương này tập trung vào việc đưa ra khái
niệm về công tác kiểm tra, các loại hình kiểm tra, tiến trình kiểm tra, công cụ kiểm tra.
Khi tham khảo giáo trình Quản trị học này, ngoài việc cung cấp các kiến thức cơ bản,
cốt lõi về quản trị, người đọc có thể được trải nghiệm cũng như hiểu rõ các vấn đề về quản trị
hơn thông qua những bài tập tình huống và các câu hỏi kèm theo ở phần cuối của mỗi
chương.
Phân công biên soạn giáo trình:
- Trần Đắc Thọ: chủ biên và biên soạn chương 6
- ThS. Hoàng Thị Cẩm Tú: biên soạn chương 1 và chương 2
- Phạm Thị Vân: biên soạn chương 3
- Hồ Thị Mỹ Lam: biên soạn chương 4
- Nguyễn Thị Lệ Hằng: biên soạn chương 5
2
Trong quá trình viết và biên soạn giáo trình Quản trị học, chúng tôi nhận được rất
nhiều ý kiến đóng góp từ Ban giám hiệu nhà trường, các phòng ban, đồng nghiệp trong và
ngoài khoa. Chúng tôi xin ghi nhận và cảm ơn tất cả các ý kiến đóng góp ý quý báu đó vì nó
tạo ra sự thành công cho giáo trình Quản trị học mà chúng tôi đã biên soạn.
Phú Yên, tháng 12 năm 2012
Nhóm biên soạn
3
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ
Để có thể đi sâu phân tích các nội dung, khía cạnh về quản trị, người đọc cần có một
cái nhìn khái quát tổng thể về quản trị - nhà quản trị, các chức năng về quản trị, các kỹ thuật
cần phải có của nhà quản trị, vai trò của nhà quản trị, khoa học và nghệ thuật trong quản trị:
Sau khi nghiên cứu chương này, người đọc có thể:
- Biết được về tổ chức và hoạt động quản trị trong một tổ chức.
- Phân biệt được các thành viên trong tổ chức: nhà quản trị và người thừa hành.
- Biết được quá trình quản trị thông qua các chức năng quản trị.
- Phân tích được các kỹ năng mà nhà quản trị cần phải có và những vai trò cơ bản của
nhà quản trị.
1.1. KHÁI NIỆM VÀ CHỨC NĂNG QUẢN TRỊ
1.1.1. Khái niệm về quản trị
Thuật ngữ quản trị dùng ở đây có nghĩa là một phương thức làm cho những hoạt động
tiến tới việc hoàn thành được mục tiêu ban đầu đề ra với một hiệu quả cao, với và thông qua
những người khác. Phương thức này bao gồm những chức năng hay hoạt động cơ bản mà nhà
quản trị có thể sử dụng, đó là hoạch định, tổ chức, điều khiển và kiểm tra.
Quản trị là những hoạt động cần thiết được thực hiện khi con người kết hợp với nhau
trong các tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung.
Với định nghĩa này, chúng ta muốn xác định rằng những hoạt động quản trị là những
hoạt động chỉ phát sinh khi con người kết hợp với nhau thành tổ chức. Nếu mỗi cá nhân tự
hoạt động, sống một mình thì không có hoạt động quản trị. Chỉ cần hai người quyết tâm kết
hợp với nhau vì những mục tiêu chung thì sẽ phát sinh nhiều hoạt động mà lúc sống và làm
việc một mình chưa ai có kinh nghiệm. Các hoạt động quản trị không những phát sinh khi con
người kết hợp thành tổ chức mà lại còn cần thiết bởi nếu không có những hoạt động đó, mọi
người trong tập thể sẽ không biết làm gì, làm lúc nào hoặc sẽ làm một cách không theo trật tự
nhất định.
1.1.2. Chức năng quản trị
Có nhiều ý kiến khác nhau về sự phân chia các chức năng quản trị. Vào thập niên 30,
Gulick và Urwich nêu ra bảy chức năng quản trị: hoạch định (Planning), tổ chức
(Organizing), nhân sự (Staffing), chỉ huy (Directing), phối hợp (Coordingating), kiểm tra
(Reviewing) và tài chính (Budgeting) viết tắt là POSDCRB.
Henri Fayol thì đưa ra năm chức năng quản trị: hoạch định, tổ chức, chỉ huy, phối hợp
và kiểm tra. Những năm cuối của thập niên 80 trở lại đây, giữa các nhà khoa học và quản trị ở
Mỹ có sự bàn luận về số các chức năng quản trị là bốn hay năm chức năng.
Gần đây những tác phẩm về quản trị của James Stoner và Stephen Robbins chia các
chức năng quan trị thành: hoạch định, tổ chức, điều khiển và kiểm tra. Nhìn chung sự phân
chia thành bốn hay năm chức năng là do những ý kiến khác biệt về quản trị nhân sự.
Trong giáo trình này chúng tôi đề nghị chia thành bốn chức năng cơ bản, trong đó
chức năng điều khiển sẽ bao gồm từ việc tuyển dụng, động viên, lãnh đạo đến tạo nên một
mạng lưới thông tin hữu hựu nhằm hoàn thành mục tiêu của tổ chức.
4
- Chức năng hoạch định: là chức năng quản trị có mục đích xác lập một mô hình
(tham chiếu) cho tương lai, nhờ đó mà ta nhận ra những cơ hội và rủi ro, căn cứ vào đó để làm
những công việc ngay bây giờ để khai thác cơ hội và né tránh rủi ro, nguy cơ. Như vậy, hoạch
định bao gồm việc định rõ những mục tiêu của tổ chức, thiết lập một chiến lược toàn bộ để
thực hiện mục tiêu của tổ chức và phát triển một hệ cấp những kế hoạch để hội nhập và phối
hợp những hoạt động. Hoạch định cũng có nghĩa là đem các nguồn lực để khai thác cơ hội và
ngăn chặn hữu hiệu những rủi ro, bất trắc của môi trường.
- Chức năng tổ chức: là chức năng quản trị có mục đích phân vạch ra cấu trúc của tổ
chức, nó bao gồm việc xác định những nhiệm vụ phải làm, ai sẽ thực hiện những nhiệm vụ
đó, khi nào thì thực hiện xong, những nhiệm vụ đó được tập hợp như thế nào, ai báo cáo với
ai và những quyết định được làm ra tại đâu, thiết lập ngân sách cần thiết để thực hiện kế
hoạch. Tổ chức đúng đắn sẽ tạo nên môi trường thuận lợi thúc đẩy hoạt động đạt mục tiêu,
nếu thực hiện chức năng tổ chức kém thì tổ chức sẽ thất bại cho dù hoạch định tốt.
- Chức năng điều khiển: là chức năng quản trị nhằm gây ảnh hưởng, thúc đẩy, hướng
dẫn nguồn nhân lực thực hiện mục tiêu của tổ chức. Chức năng điều khiển liên quan đến quản
trị nguồn nhân lực thông qua tuyển dụng, đào tạo, bố trí nhân sự. Trong một tổ chức sẽ có
nhiều con người, công việc của quản trị là điều khiển và phối hợp những người đó. Nó bao
gồm việc động viên người dưới quyền, điều khiển hoạt động của những người khác, chọn lọc
một kênh thông tin hiệu nghiệm nhất, giải quyết xung đột giữa các thành phần, thắng được
sức ỳ của các thành viên trước những thay đổi, … Lãnh đạo xuất sắc có khả năng đưa tổ chức
đến thành công dù kế hoạch và tổ chức chưa thật sự tốt, nhưng chắc chắn sẽ thất bại nếu lãnh
đạo kém.
- Chức năng kiểm tra: là chức năng sau cùng của nhà quản trị, chức năng quản trị này
thúc đẩy thành tích của tổ chức hướng về hoàn thành mục tiêu. Sau khi những mục tiêu đã
được đặt ra, những kế hoạch đã được xác định, việc xếp đặt cơ cấu đã được vạch rõ, người đã
được tuyển dụng, huấn luyện và động viên, công việc có thể còn có chỗ sai hỏng. Để đảm bảo
công việc thực hiện như dự định, quản trị phải theo dõi xem tổ chức của mình hoạt động như
thế nào, phải đo lường, so sánh kết quả thực hiện với những mục tiêu đã đặt ra nếu có những
lệch hướng đáng kể thì quản trị có nhiệm vụ tìm nguyên nhân của việc đi lệch hướng và tìm
các biện pháp thích hợp để đưa tổ chức trở lại đúng hướng. Chức năng kiểm tra là chức năng
khép kín một chu kỳ quản trị, mở ra một chu kỳ quản trị mới tạo ra sự liên tục cho quá trình
quản trị và nó là chức năng giúp nhà quản trị biết khi nào phải điều chỉnh hoạt động, khi nào
cần phải hoạch định mới,...
1.2.3. Tính phổ biến của quản trị
Một số tác giả dùng từ “nhà quản trị” và “công việc nhà quản trị” để chỉ những nhà
quản trị trong khu vực công cộng hay mô tả những người ở cấp cao nhất trong một tổ chức, có
nhiệm vụ xác định những mục tiêu chính và những chính sách. Lĩnh vực quản trị bao gồm cả
kinh doanh, Nhà nước và những tổ chức khác không nhằm kiếm lời. Những tổ chức khác
nhau đó đều phải đối phó với những vấn đề quản trị như nhau và những nhà quản trị của họ
thực hiện các chức năng giống nhau. Việc những nhà quản trị thường xuyên chuyển giữa hai
khu vực quản lý Nhà nước và quản trị sản xuất kinh doanh là một bằng chứng nữa cho thấy
những khái niệm quản trị có tính phổ biến cho tất cả những thể loại tổ chức.
Khi những quyết định trong kinh doanh càng có tính nguyên tắc và nhạy bén với chính
trị hơn và khi các tổ chức phi lợi nhuận càng ngày càng muốn tăng thêm hiệu quả cho hoạt
động của mình thì công việc quản trị càng có một nội dung chuyên môn hóa. Càng lên những
cấp cao thì nội dung chuyên môn hóa càng có nhiều tính phổ biến vì càng ở những cấp cao
hơn thì các nhà quản trị càng phải làm nhiều công việc đặc trưng của quản trị như: hoạch
5
định, tổ chức, điều khiển, kiểm tra và càng ít tham gia vào những vấn đề kỹ thuật, chuyên
môn hàng ngày.
NHẤN MẠNH KHẢ NĂNG QUẢN TRỊ
Khả năng quản trị
QUẢN TRỊ CẤP CAO
QUẢN TRỊ CẤP GIỮA
QUẢN TRỊ CẤP CƠ SỞ
Khả năng chuyên môn
Hình 1-1. Quan hệ giữa khả năng quản trị và khả năng chuyên môn
Hình 1-1 cho thấy khả năng quản trị càng lấn dần khả năng chuyên môn ở người quản
trị khi tiến lên những cấp bậc cao hơn, vì thế những nhà quản trị dễ thuyên chuyển nhất là
những người ở cấp thấp. Ở những cấp đó, khả năng chuyên môn ít cần đến nhưng năng lực
quản trị lại quan trọng hơn, công việc của những nhà quản trị gần cao cấp càng giống nhau,
mặc dù những tổ chức của họ có những mục tiêu hoàn toàn khác nhau. Trái lại, một tổ trưởng
tổ chạy máy in trong một nhà in thì thật khó mà đổi sang làm trưởng ban tìm tòi những vi
mạch ở phòng thí nghiệm điện tử. Cho nên mặc dù quản trị là một hoạt động chuyên môn hóa
nhưng chỉ có những người quản trị cấp cao mới dễ chuyển đổi công việc.
CẤP CƠ SỞ
HOẠCH ĐỊNH
15%
CẤP GIỮA
HOẠCH ĐỊNH
18%
CẤP CAO
HOẠCH ĐỊNH
28%
TỔ CHỨC
24%
TỔ CHỨC
33%
TỔ CHỨC
36%
ĐIỀU KHIỂN
51%
ĐIỀU KHIỂN
36%
ĐIỀU KHIỂN
22%
KIỂM TRA
10%
KIỂM TRA
13%
KIỂM TRA
14%
Hình 1-2. Thời gian (tỉ lệ) dành cho mỗi chức năng theo cấp bậc
6
CẤP
CAO
CẤP GIỮA
CẤP CƠ SỞ
NGƯỜI THỪA HÀNH
Hình 1-3. Các cấp bậc quản trị
1.2. NHÀ QUẢN TRỊ
1.2.1. Các khái niệm
a. Tổ chức
Tổ chức là sự sắp đặt người một cách có hệ thống nhằm thực hiện một mục đích nhất
định. Các trường đại học, cao đẳng; một cơ quan nhà nước; một doanh nghiệp sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ;… được xem là những tổ chức. Tất cả đều có ba đặc tính chung:
- Thứ nhất: chúng đều có mục đích riêng biệt. Mục đích này được cụ thể hóa thành
mục tiêu hay hệ thống những mục tiêu.
- Thứ hai: mỗi tổ chức gồm có nhiều người.
- Thứ ba: tất cả các tổ chức đều phát triển thành một kiểu xếp đặt nhất định. Kiểu xếp
đặt đó định rõ và giới hạn hành vi của các thành viên như nó bao gồm việc đặt ra những luật
lệ, chỉ định số người giữ chức vụ thủ trưởng có một số quyền hành nhất định với một số người
khác và xác định công việc của một số thành viên.
Như vậy, một tổ chức là một thực thể có mục đích riêng biệt, có những thành viên và
có một cơ cấu chặt chẽ có tính hệ thống.
b. Người thừa hành
Người thừa hành là người trực tiếp làm một công việc hay một nhiệm vụ và không có
trách nhiệm trông coi công việc của người khác.
7
Ví dụ như người công nhân trong một dây chuyền lắp ráp, một người đầu bếp làm các
món ăn ở một nhà hàng hay một công nhân viên Nhà nước làm thủ tục cho một người có đơn
xin cấp giấy chứng minh, …
c. Nhà quản trị
Nhà quản trị là thành viên của tổ chức, họ là người điều khiển công việc của người
khác. Cũng có khi người quản trị ở cấp cơ sở làm cả công việc của người thừa hành.
Nhận thức vị trí trong tổ chức của một nhà quản trị giúp cho ta biết được vai trò của
họ trong tổ chức vì dù ở cùng một cấp bậc nhưng có thể họ mang những chức danh khác
nhau. Ở cấp cơ sở, một nhà quản trị thường có thể được gọi là giám thị, tổ trưởng trong một
xưởng sản xuất, huấn luyện viên của một nhóm vận động viên. Một nhà quản trị cấp giữa có
thể là giám đốc sở, trưởng bộ phận, chỉ đạo công trình, trưởng đơn vị, quản đốc phân xưởng
hay quản đốc khu vực,… Ở cấp cao hay gần cấp cao, ta có thể thấy những chức danh như phó
giám đốc, giám đốc, hiệu trưởng trường đại học hay chủ tịch hội đồng quản trị. Cũng giống
như các tổ chức, các nhà quản trị có những đặc tính chung mặc dù họ mang những chức năng
khác nhau rất nhiều.
1.2.2. Các cấp bậc trong một tổ chức
Để làm dễ dàng cho việc nghiên cứu về quản trị, người ta thường chia các nhà quản trị
trong một tổ chức thành 3 cấp: nhà quản trị cấp cơ sở, nhà quản trị cấp giữa và nhà quản trị
cấp cao.
a. Nhà quản trị cấp cơ sở (first-line manager)
Họ là những nhà quản trị ở cấp bậc cuối cùng trong hệ thống cấp bậc của các nhà quản
trị trong cùng một tổ chức. Thông thường trong các cơ sở sản xuất họ thường được gọi là tổ
trưởng, đốc công, trưởng nhóm, trưởng ca,… với tư cách là nhà quản trị, họ có nhiệm vụ
hướng dẫn, đốc thúc, điều khiển công nhân trong các công việc hàng ngày để đưa đến sự hoàn
thành mục tiêu chung của cả tổ chức. Tuy nhiên, nhà quản trị cấp cơ sở cũng thường là người
trực tiếp tham gia các công việc sản xuất kinh doanh cụ thể như các nhân viên khác dưới
quyền họ.
b. Nhà quản trị cấp giữa (middle manager)
Là một khái niệm rộng dùng để chỉ những cấp chỉ huy trung gian, đứng trên các nhà
quản trị cấp cơ sở và ở dưới cấp quản trị cấp cao (lãnh đạo). Đây có thể là các trưởng phòng,
cửa hàng trưởng, quản đốc phân xưởng,… Với cương vị này họ vừa quản trị các quản trị viên
cấp cơ sở thuộc quyền vừa điều khiển các nhân viên khác. So với chức năng của quản trị viên
cấp cơ sở, quản trị viên cấp giữa có chức năng thực hiện các kế hoạch và chính sách của tổ
chức bằng cách phối hợp các công việc thực hiện nhằm hướng đến sự hoàn thành mục tiêu
chung.
c. Nhà quản trị cấp cao (senior manager)
Các nhà quản trị cấp cao trong tổ chức chịu trách nhiệm về thành quả cuối cùng của tổ
chức. Chức năng chính của các quản trị viên cấp cao là xây dựng chiến lược hành động và
phát triển của tổ hức. Chức danh của quản trị viên cấp cao trong các đơn vị sản xuất kinh
doanh thường là chủ tịch, ủy viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc,…
8
Cấp chiến lược
Cấp kỹ thuật
Nhà quản trị cấp cao
Nhà quản trị cấp trung
Nhà quản trị cấp cơ sở
Người thừa hành
Cấp tác nghiệp
Hình 1-4. Nhà quản trị và các cấp quản trị
1.2.3. Kỹ năng của nhà quản trị
Để có thể hoàn thành tốt các chức năng quản trị là hoạch định, tổ chức, điều khiển và
kiểm tra, nhà quản trị cần có một số kỹ năng cần thiết. Robert Katz đã trình bày ba loại kỹ
năng mà mỗi nhà quản trị cần phải có và những kỹ năng đó ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt
động của tổ chức mà nhà quản trị phụ trách, đồng thời cũng có ảnh hưởng đến sự phát triển
nghề nghiệp của các nhà quản trị. Ba loại kỹ năng đó là: kỹ năng kỹ thuật (technical skills), kỹ
năng nhân sự (human skills) và kỹ năng tư duy (concetual skills).
a. Kỹ năng kỹ thuật
Kỹ năng kỹ thuật là những khả năng cần thiết để thực hiện một công việc cụ thể, nói
cách khác là trình độ chuyên môn nghiệp vụ của nhà quản trị. Nhà quản trị có trình độ chuyên
môn nghiệp vụ thông qua việc theo học ở đại học hay các lớp bồi dưỡng do cơ quan tổ chức.
b. Kỹ năng nhân sự
Kỹ năng nhân sự liên quan đến khả năng cùng làm việc, động viên và điều khiển con
người và tập thể trong tổ chức dù những người đó là thuộc cấp, đồng nghiệp ngang hàng hay
cấp trên. Kỹ năng nhân sự là tài năng đặc biệt của nhà quản trị trong việc quan hệ với người
khác để nhằm tạo thuận lợi và thúc đẩy sự hoàn thành công việc chung. Một vài kỹ năng nhân
sự cần thiết cho nhà quản trị là biết cách thông đạt hữu hiệu (viết và nói), có thái độ quan tâm
tích cực đến người khác và cung cách làm việc, xây dựng không khí hợp tác giữa mọi người
cùng làm việc chung và biết cách động viên các nhân viên dưới quyền.
c. Kỹ năng tư duy
Kỹ năng dư duy là kỹ năng đặc biệt quan trọng đối với các nhà quản trị, nhất là nhà
quản trị cấp cao. Kỹ năng này đòi hỏi nhà quản trị phải hiểu rõ mức độ phức tạp của môi
trường, biết cách phân tích và giải quyết vấn đề một cách hệ thống, biết cách giảm thiểu sự
phức tạp đó xuống một mức độ có thể đối phó được. Kỹ năng tư duy là kỹ năng khó tiếp thu
nhất và không phải bất kỳ một nhà quản trị nào cũng đạt được mức độ tư duy cần thiết trong
công việc. Tuy nhiên, kỹ năng này sẽ được gia tăng trong quá trình làm việc và tiếp xúc trực
tiếp với công việc.
Một nhà quản trị đều phải đầy đủ ba loại kỹ năng trên nhưng tầm quan trọng của mỗi
loại kỹ năng tùy theo cấp bậc của nhà quản trị trong tổ chức. Nói chung, kỹ năng kỹ thuật
giảm dần sự quan trọng khi lên cao dần trong hệ thống cấp bậc của các nhà quản trị. Ở cấp
càng cao, các nhà quan trị càng cần phải có nhiều kỹ năng tư duy chiến lược hơn. Ở cấp quản
9
trị thấp, kỹ năng kỹ thuật là cần thiết vì ở cấp này, nhà quản trị làm việc chặt chẽ với tiến trình
sản xuất - là nơi mà tài năng kỹ thuật đặc biệt quan trọng. Kỹ năng tư duy chiến lược rất cần
thiết đối với các nhà quản trị cấp cao vì những kế hoạch, chính sách và quy định ở cấp này đòi
hỏi nhà quản trị phải có năng lực hiểu biết mức độ ảnh hưởng với một sự thay đổi trong lĩnh
vực này đối với nhiều lĩnh vực khác trong tổ chức. Kỹ năng nhân sự là cần thiết với nhà quản
trị ở mọi cấp vì nhà quản trị nào cũng làm việc với con người.
Khả năng tư duy
Khả năng nhân sự
Khả năng kỹ thuật
Nhà quản trị
cấp cơ sở
Nhà quản trị
cấp trung
Nhà quản trị
cấp cao
Hình 1-5. Khả năng quản trị của các cấp quản trị
1.2.4. Vai trò của nhà quản trị
Trong hoạt động thực tiễn, nhà quản trị phải làm nhiều công việc khác nhau, thậm chí
phải ứng xử theo nhiều cách khác nhau, đối với cấp trên, cấp dưới, khách hàng, đối tác, cơ
quan chủ quản, các cổ đông, quần chúng, xã hội,…
Henry Mentzberg đã nghiên cứu những hoạt động bình thường của nhà quản trị và cho
rằng mọi nhà quản trị đều phải thực hiện mười loại vai trò khác nhau. Mười loại vai trò đó tập
trung trong ba nhóm lớn: vai trò quan hệ với con người, vai trò thông tin và vai trò quyết định.
a. Vai trò quan hệ với con người
- Vai trò người đại diện: là biểu tượng, tượng trưng cho tập thể, có tính chất nghi lễ
trong tổ chức.
- Vai trò của người lãnh đạo: đòi hỏi nhà quản trị phải phối hợp và kiểm tra công việc
của nhân viên dưới quyền.
- Vai trò liên lạc: quan hệ với người khác ở trong hay ngoài tổ chức để nhằm góp phần
hoàn thành công việc được giao cho đơn vị của họ.
b. Vai trò thông tin
- Vai trò thu thập và tiếp nhận các thông tin liên quan đến tổ chức và đến hoạt động
của đơn vị.
Nhà quản trị đảm nhiệm vai trò thu thập bằng cách thường xuyên xem xét, phân tích
bối cảnh chung quanh tổ chức để nhận ra những tin tức, những hoạt động và những sự kiện có
thể đem lại cơ hội tốt hay đe dọa đối với các hoạt động của tổ chức. Công việc này được thực
hiện qua việc đọc báo chí, văn bản, trao đổi, tiếp xúc với mọi người.
- Vai trò phổ biến những thông tin liên hệ đến người có liên quan có thể là thuộc cấp,
người đồng cấp hay thượng cấp.
10
- Vai trò cung cấp thông tin cho các bộ phận trong cùng một đơn vị hay cho các cơ
quan bên ngoài. Mục tiêu của sự thay mặt phát biểu này có thể là để giải thích, bảo vệ hay
tranh thủ thêm sự ủng hộ cho tổ chức.
c. Vai trò quyết định
Vai trò cuối cùng của nhà quản trị gồm 4 vai trò: vai trò doanh nhân, vai trò giải quyết
xáo trộn, vai trò người phân phối tài nguyên và vai trò thương thuyết.
- Vai trò doanh nhân: xuất hiện khi nhà quản trị tìm cách cải tiến hoạt động của tổ
chức. Việc này có thể được thực hiện bằng cách áp dụng một kỹ thuật mới vào một tình
huống cụ thể hoặc nâng cấp điều chỉnh một kỹ thuật đang áp dụng.
- Vai trò giải quyết xáo trộn: nhà quản trị là người phải kịp thời đối phó với những
biến cố bất ngờ nhằm đưa tổ chức sớm trở lại sự ổn định.
- Vai trò người phân phối tài nguyên: nhà quản trị trong tình huống phải quyết định
nên phân phối tài nguyên cho ai và với số lượng như thế nào thì lúc đó nhà quản trị đóng vai
trò phân phối nguồn lực. Các nguồn lực đó có thể là tiền bạc, thời gian, quyền hành, trang
thiết bị, con người,… Thông thường, khi các nguồn lực dồi dào, mọi nhà quản trị đều có thể
thực hiện vai trò này một cách dễ dàng. Nhưng khi các nguồn lực khan hiếm, quyết định của
nhà quản trị trong vấn đề này sẽ khó khăn hơn vì có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả hoạt động
của một đơn vị hay thậm chí của toàn thể tổ chức.
- Vai trò người đàm phán: nhà quản trị đóng vai trò là nhà thương thuyết, đàm phán
thay mặt cho tổ chức trong quá trình hoạt động.
1.3. KHOA HỌC VÀ NGHỆ THUẬT QUẢN TRỊ
1.3.1. Quản trị là khoa học
Khoa học là một lĩnh vực tri thức gồm những kinh nghiệm đã được tổng kết và khái
quát hóa, nó có thể áp dụng tổng quát trong mọi trường hợp. Khoa học quản trị có mọi đặc
tính cơ bản của mọi khoa học, do đó có thể học và áp dụng trong thực tế. Khoa học quản trị sẽ
nghiên cứu, phân tích công việc quản trị trong các tổ chức, tổng quát hóa các kinh nghiệm tốt
thành nguyên tắc và lý thuyết áp dụng cho mọi hình thức quản trị tương tự. Nó cũng giải thích
các hiện tượng quản trị và đề xuất những lý thuyết áp dụng cho mọi hình thức quản trị tương
tự. Nó cũng giải thích các hiện tượng quản trị và đề xuất những lý thuyết cùng những kỹ thuật
nên áp dụng để giúp nhà quản trị hoàn thành nhiệm vụ, qua đó giúp tổ chức hoàn thành mục
tiêu.
Khoa học quản trị tập trung nghiên cứu các hoạt động quản trị thực chất, tức là những
hoạt động quản trị có ý nghĩa duy trì và tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức hoạt động. Khoa
học quản trị cung cấp các khái niệm làm nền tảng cho việc nghiên cứu các môn học về quản
trị chức năng như: quản trị sản xuất, quản trị marketing, quản trị nhân sự, quản trị chất lượng,
quản trị hành chính, quản trị Nhà nước,…
Khoa học quản trị là một khoa học vì nó có đối tượng nghiên cứu cụ thể, có phương
pháp phân tích và có lý thuyết xuất phát từ các nghiên cứu. Khoa học quản trị cũng là một
khoa học liên ngành vì nó sử dụng tri thức của nhiều ngành học như kinh tế học, tâm lý học,
xã hội học, toán học, thống kê,… Khoa học quản trị nhằm:
- Cung cấp cho nhà quản trị một cách suy nghĩ có hệ thống trước các vấn đề phát sinh,
cung cấp các phương pháp khoa học giải quyết các vấn đề trong thực tiễn làm việc… Thực tế
đã chứng minh các phương pháp giải quyết khoa học đã là kiến thức không thể thiếu của các
nhà quản trị.
11
- Cung cấp cho nhà quản trị các khái niệm và ý niệm nhằm phân tích, đánh giá và
nhận diện bản chất các vấn đề. Từ đó, hiểu biết và vận dụng chính xác các quyết định để giải
quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tế.
- Cung cấp cho nhà quản trị các “kỹ thuật” đối phó với các vấn đề trong công việc,
hình thành các lý thuyết, các kinh nghiệm lưu truyền và giảng dạy cho các thế hệ sau… Đồng
thời cũng hình thành các phương pháp khoa học tạo nền tảng cho việc ứng dụng và cải tiến
khoa học quản trị sáng tạo. Nghệ thuật quản trị có được qua kinh nghiệm, nghiên cứu và quan
sát
1.3.2. Quản trị là một nghệ thuật
Quản trị không thể học thuộc lòng hay áp dụng theo công thức. Nó là một nghệ thuật
và là một nghệ thuật sáng tạo. Nghệ thuật quản trị có được qua kinh nghiệm, nghiên cứu và
quan sát, nhà quản trị thực hiện nghệ thuật ấy trong các công việc hàng ngày. Nhà quản trị
giỏi có thể bị lầm lẫn nhưng họ có thể học hỏi được ngay từ những sai lầm của mình để trau
dồi nghệ thuật quản trị của họ, linh hoạt vận dụng các lý thuyết quản trị trong các tình huống
cụ thể. Nhà quản trị giỏi tham gia tích cực vào hoạt động của tổ chức, nghiên cứu những hoàn
cảnh đặc thù, xây dựng lý thuyết riêng để giải thích những biến cố và áp dụng những lý thuyết
này trong quyết định. Thông qua kinh nghiệm, thực hành, suy luận và trực giác, nhà quản trị
sẽ trở nên nhạy cảm và thích nghi nhanh chóng với mọi hoàn cảnh, đó là nghệ thuật quản trị.
TÓM TẮT KIẾN THỨC
Để có thể thực hiện tốt các chức năng của nhà quản trị (hoạch định, tổ chức, điều
khiển và kiểm tra) đòi hỏi nhà quản trị đó phải hiểu được thế nào là quản trị, các kỹ năng cần
phải có của nhà quản trị là gì, vài trò của nhà quản trị cũng như cách quản trị như thế nào, cụ
thể cần phải hiểu được các vấn đề:
Quản trị: là những hoạt động cần thiết được thực hiện khi con người kết hợp với nhau
trong các tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung.
Chức năng quản trị: bao gồm bốn chức năng chính
- Chức năng hoạch định: định rõ những mục tiêu của tổ chức, thiết lập một chiến lược
toàn bộ để thực hiện mục tiêu của tổ chức và phát triển một hệ cấp những kế hoạch để hội
nhập và phối hợp những hoạt động
- Chức năng tổ chức: vạch ra cấu trúc của tổ chức, nó bao gồm việc xác định những
nhiệm vụ phải làm, ai sẽ thực hiện những nhiệm vụ đó, khi nào thì thực hiện xong, những
nhiệm vụ đó được tập hợp như thế nào, ai báo cáo với ai và những quyết định được làm ra tại
đâu, thiết lập ngân sách cần thiết để thực hiện kế hoạch
- Chức năng điều khiển:liên quan đến các hoạt động tuyển dụng, đào tạo, bố trí nhân
sự, động viên.
- Chức năng kiểm tra: thúc đẩy thành tích của tổ chức hướng về hoàn thành mục tiêu
Các kỹ năng của nhà quản trị: bao gồm kỹ năng kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng nhân sự
và kỹ năng tư duy.
Vai trò của nhà quản trị: bao gồm vai trò quan hệ với con người, vai trò thông tin và
vai trò quyết định.
CÂU HỎI ÔN TẬP
1. Nêu khái niệm về tổ chức? Tại sao công việc quản trị cần thiết cho sự tồn tại và phát triển
của một tổ chức?
12
2. Công việc quản trị ở một số cơ sở sản xuất kinh doanh có giống công việc quản trị ở một
đơn vị sản xuất không?
3. Tất cả những nhà quản trị đều thực thi những chức năng chung nào? Nêu mối quan hệ giữa
các chức năng quản trị?
4. Công việc của một nhà quản trị thay đổi như thế nào theo cấp bậc của người đó trong tổ
chức?
5. Hãy giải thích vì sao khả năng nhân sự là cần thiết cho các nhà quản trị ở các cấp khác
nhau trong một tổ chức?
6. Hãy bình luận câu ghi trên bia của một nhà tỷ phú người Mỹ: “Nơi đây an nghỉ một người
biết sử dụng những người giỏi hơn mình”?
7. Những hành động của nhà quản trị quyết định thành bại của tổ chức tới mức nào?
8. Phân tích tính nghệ thuật và tính khoa học quản trị? Từ sự phân tích này rút ra những điều
gì cho nhà quản trị?
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG
Tình huống 1: Cách thức kinh doanh của công ty giấy Vĩnh Tiến
Trong tuần lễ đưa hàng VIỆT NAM chất lượng cao vào bán tại các siêu thị thuộc hệ
thống COOPMART, Vĩnh Tiến là 1 trong 27 đơn vị tham dự. Cũng trong dịp này, Vĩnh Tiến
là 1 trong 3 đơn vị có doanh thu cao gấp 10 lần so với những ngày thường. Trước đó khoảng
vài tháng trong hội chợ hàng Việt Nam chất lượng cao được tổ chức tại tp. Hồ Chí Minh và
tại Hà Nội, gian hàng của Vĩnh Tiến lúc nào cũng đông nghẹt khách hàng. Sau những lần tổ
chức như vậy, ban tổ chức đánh giá Vĩnh Tiến khá cao về khả năng tiếp thị hàng hóa, cũng
như cách trưng bày nổi trội thu hút sự chú ý của người mua. Vì theo họ, trong điều kiện hiện
nay hàng hóa nếu chỉ sản xuất có chất lượng cao không thôi thì chưa đủ, mà chính là sự tin
cậy với người mua về mặt hàng của cơ sở mình. Đó chính là cách nhanh nhất để kéo khách
hàng đến gần mình hơn.
Ngoài việc chú trọng nâng cao chất lượng, giấy Vĩnh Tiến cũng không ngừng đa dạng
hóa các mặt hàng như: tập láng 48 trang, 98 trang hàng đôi BB, tập 100 trang, tập 200 trang,
... Giá bán các loại tập thường dao động từ 940đ/cuốn đến 3.740đ/cuốn, với mức giá này phù
hợp với túi tiền của người tiêu dùng. Hiện nay, Vĩnh Tiến đã có khoảng 18 loại mặt hàng với
nhiều bộ bìa khác nhau, hầu hết bìa tập được cán lớp nhựa OPP khá dày. Các loại tập đặc biệt,
ở lớp giấy cán láng, có in nổi hình những con nai nhỏ rất xinh xắn. Chuẩn bị cho mùa khai
trường năm 1998-1999, ngay từ những ngày đầu tháng 4, Vĩnh Tiến đã tiến hành sản xuất: 12
bộ bìa, mỗi bộ có 8 hình màu khác nhau phục vụ cho các đối tượng như: Sài Gòn 300 năm,
Supper Sư Tử, Thám Tử sinh viên...
Với mục đích là sản xuất để phục vụ mọi đối tượng trong cả nước, Vĩnh Tiến đã thiết
lập được mạng lưới phân phối rộng khắp từ Bắc vào Nam, nơi nào có học sinh, thì nơi đó
Vĩnh Tiến có mặt. Riêng địa bàn tp. Hồ Chí Minh có khoảng trên 20 đại lý, hơn 100 điểm bán
lẻ với khoảng trên 200 nhân viên bán hàng. Tại các siêu thị và các nhà sách lớn của thành
phố, tập Vĩnh Tiến cũng chiếm ưu thế. Nói về việc tổ chức mạng lưới bán lẻ, anh Trịnh Sĩ
Minh - trưởng phòng Kinh doanh cho biết: Tổ chức mạng lưới bán lẻ, đây là một sáng kiến
cách đây 3 năm của anh Dậu - giám đốc Xí nghiệp. Để tranh thủ được những ngày hè rảnh rỗi
của sinh viên, đồng thời giúp đỡ họ có thêm thu nhập để bước vào năm học mới. Anh Dậu đã
tổ chức từng nhóm sinh viên lại, phổ biến nội quy, quy định hoa hồng và tiền lương cho
những ai tham gia vào mạng lưới bán lẻ cho xí nghiệp. Thời gian đầu công việc thật sự khá
13
phức tạp, nhiều sinh viên chưa ý thức được, đã nhận tập kém chất lượng để bán cho các cơ sở
khác, hoặc bán hàng với giá cao hơn quy định. Một số khách hàng đã đến than phiền Vĩnh
Tiến vì bán hàng kém chất lượng. Để duy trì được mạng lưới bán hàng mà không làm mất uy
tín của mình. Vĩnh Tiến đã cử người giám sát, kiểm tra, chấn chỉnh lại từng điểm bán hàng.
Cho đến nay tình trạng trên đã chấm dứt. Để đảm bảo cho sinh viên có thu nhập khá, Vĩnh
Tiến cũng tăng giá hoa hồng từ 150đ lên 200đ/tập. Để khuyến khích cho sự công tác thường
xuyên, Vĩnh Tiến còn trả tiền lương, tiền thưởng cho những sinh viên nào bán tốt. Vào những
giai đoạn cao điểm, nhiều sinh viên bán được trên 1.000tập/ngày. Ngoài ra, Vĩnh Tiến chú
trọng đến việc mở rộng mạng lưới bán hàng vào các trường phổ thông trong đầu năm học,
hoặc các thời điểm sơ kết học kỳ, tổng kết năm học, để đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho các
trường và cho các em học sinh. Cũng chính vì vậy, đến nay Vĩnh Tiến cũng đã thiết lập được
mối quan hệ với hơn 300 trường, trên địa bàn thành phố và phát triển sang thị trường Lào và
Campuchia.
Thị trường văn phòng phẩm nói chung và tập vở nói riêng, là thị trường khá rộng và
nhiều tiềm năng. Vĩnh Tiến là một trong những đơn vị đã nắm bắt được thời cơ để tạo cho
mình một chỗ đứng vững chắc trên thị trường đầy tiềm năng này.
Câu hỏi:
1. Phân tích các kỹ năng quản trị của Giám đốc Công ty giấy Vĩnh Tiến? Giám đốc công ty
này đã thực hiện tốt các chức năng quản trị nào?
2. Phân tích chiến lược phát triển kênh phân phối bán lẻ của Công ty Giấy Vĩnh Tiến?
Tình huống 2: Bổ nhiệm giám đốc từ một chuyên viên tài chính giỏi, nên hay không?
Cũng như mọi công ty luyện kim khác, công ty thép BT cũng gặp khó khăn trong
những năm cuối thập kỷ 90. Trong một cuộc họp giao ban của Ban giám đốc, mọi người đều
nêu vấn đề lương bổng, họ cho rằng vì lương bổng quá thấp nên không tạo ra tinh thần làm
việc trong công nhân. Nhưng giám đốc công ty trả lời ông không quan tâm đến vấn đề đó, ông
cũng nhấn mạnh rằng vấn đề đó là nhiệm vụ của phó giám đốc phụ trách nhân sự. Các cán bộ
quản lý sau cuộc họp đều chưng hửng và có những ý kiến bất mãn.
Được biết vị giám đốc công ty nguyên là một chuyên viên tài chính giỏi, hội đồng
quản trị (HĐQT) giao chức vụ giám đốc cho ông với hy vọng tài năng chuyên môn của ông sẽ
giúp cho công ty vượt qua giai đoạn khó khăn tài chính trầm trọng. Ban đầu thì mọi việc cũng
có tiến triển, ông đã dùng các kỹ thuật tài chính để giải quyết được những món nợ của công
ty, nhưng vấn đề sâu xa thì ông vẫn không giải quyết được.
Là một chuyên viên tài chính cho nên ông thường bối rối khi phải tiếp xúc đối mặt với
mọi người, vì vậy ông thường dùng văn bản giấy tờ cho các mệnh lệnh chỉ thị hơn là tiếp xúc
trực tiếp với mọi người. Ông cũng là người phó mặc những vấn đề về kế hoạch và nhân sự
cho các cấp phó của mình vì ông quan niệm tài chính là quan trọng nhất. Do đó, mọi cố gắng
cải tổ của công ty đều có nguy cơ phá sản. Các quản trị viên cấp giữa ít hợp tác, các quản trị
viên cao cấp thì không thống nhất.
Câu hỏi:
1. Theo bạn tại sao HĐQT lại bổ nhiệm vị giám đốc mới đó? Bạn có ý kiến gì về việc này?
2. Qua tình huống trên bạn nhận xét gì về hoạt động quản trị trong công ty?
3. Giám đốc công ty đã làm tốt chức năng nào và chưa làm tốt chức năng nào?
4. Nếu bạn ở cương vị giám đốc công ty BT bạn sẽ làm gì để phát triển công ty?
14
Tình huống 3: Cách thức làm ăn “phi vụ” của công ty API
API là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối sản phẩm điện tử và tin
học. Tiền thân của một công ty là một trung tâm thuộc Hội Tin học Việt Nam thành lập năm
1989, sau một thời gian hoạt động, công ty này cũng có những tiến bộ đáng kể:
- Vốn điều lệ: 5 tỷ VNĐ
- Số nhân viên: 26
- Có trụ sở tại Hà Nội và chi nhánh tại tp. Hồ Chí Minh, Hải Phòng.
Cách làm việc lâu nay của công ty là làm ăn theo kiểu “phi vụ” – công ty chỉ tập trung
vào những dự án, những hợp đồng cung cấp thiết bị có giá trị lớn mà chưa có chú ý xây dựng
các kế hoạch, tổ chức phát triển hệ thống bán hàng, … Có ý kiến cho rằng công ty nên thay
đổi cách làm xây dựng các kế hoạch kinh doanh một cách bài bản hơn. Tuy nhiên, cũng có
nhiều ý kiến phản đối, lý do họ đưa ra là: Công ty vẫn phát triển thì không nên thay đổi, hơn
nữa môi trường kinh doanh ở Việt Nam chưa ổn định nên làm theo kiểu phi vụ sẽ thuận lợi
hơn.
Câu hỏi:
1. Theo anh (chị), công ty này có nên thay đổi cách làm hay nên giữ nguyên như cũ? Tại sao?
2. Theo anh (chị), nếu công ty cần thay đổi thì thay đổi như thế nào?
15
Chương 2 VĂN HÓA CỦA TỔ CHỨC
Để giải thích lý do vì sao văn hóa lại có ảnh hưởng không nhỏ đến các chức năng quản
trị cũng như các hoạt động của tổ chức, chúng ta phải tìm hiểu khái niệm về văn hóa, các loại
hình văn hóa, sự hình thành – duy trì – thay đổi văn hóa.
Sau khi nghiên cứu chương này, người đọc có thể:
- Phân biệt được văn hóa nông nghiệp, văn hóa du mục và văn hóa của tổ chức.
- Biết được sự hình thành, duy trì và thay đổi văn hóa của tổ chức trải qua các giai
đoạn như thế nào.
- Phân tích được sự ảnh hưởng của văn hóa tổ chức đến các chức năng quản trị: hoạch
định, tổ chức, điều khiển và kiểm tra.
2.1. VĂN HÓA NÔNG NGHIỆP VÀ CÁC LOẠI HÌNH TIÊU BIỂU
2.1.1. Khái niệm
Theo ông Amadou M.Bow, nguyên tổng giám đốc Unesco “Văn hóa là yếu tố cơ bản
cho sức sống của một dân tộc, nó tổng hợp những hoạt động sáng tạo của một dân tộc, những
phương thức sản xuất và sở hữu những của cải vật chất, những hình thái tổ chức, những tín
ngưỡng và những đau thương, những sự nghiệp đang làm và những giải trí, những mơ ước và
khát vọng”. Theo tổng giám đốc Unesco, ông Federico Mayor thì cách hiểu “văn hóa bao gồm
tất cả những gì làm cho một dân tộc này khác với một dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh
vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động” đã được cộng
đồng quốc tế chấp nhận và phê chuẩn năm 1982. Theo PGS.TS Trần Ngọc Thêm “Văn hóa là
một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua
quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã
hội của mình”. Theo PTS Lê Văn Chưởng “Văn hóa là một tổng thể về những thành tựu,
những giá trị vật chất và tinh thần do con người kiến tạo trong quá trình quan hệ với tự nhiên,
xã hội và đời sống tinh thần có tính đặc thù của mỗi dân tộc”
Dù có những khác biệt trong các định nghĩa nhưng chúng có những điểm giống nhau
cơ bản là:
(1) Văn hóa vừa là những biểu hiện cơ bản của con người trong quá trình sinh tồn và
phát triển, vừa là những hoạt động nhận thức thực tiễn nhằm tạo ra những biến đổi của xã hội,
của môi trường xung quanh và của bản thân.
(2) Văn hóa tác động theo ba quá trình: quá trình cải tạo vật chất, quá trình cải tạo cơ
cấu xã hội, quá trình cải tạo tâm lý xã hội tức là quan hệ giữa người với người.
(3) Văn hóa là sản phẩm có tính cộng đồng, từ đó triển khai thành một sản phẩm có
tính cá nhân với tư cách là một thành viên của cộng đồng.
Văn hóa có những đặc trưng riêng và những đặc trưng đó tạo cho văn hóa những chức
năng khác nhau:
- Văn hóa phải có tính hệ thống: nó bao gồm những mối liên hệ mật thiết giữa các hiện
tượng và sự kiện trong một nền văn hóa, mỗi hệ thống văn hóa sẽ bao gồm những hệ thống
nhỏ hơn và là thành phần của một hệ thống lớn hơn. Tính hệ thống đã tạo cho văn hóa một
chức năng tổ chức xã hội, nó thường xuyên làm tăng độ ổn định của xã hội.
Tải về để xem bản đầy đủ
51 trang
17320
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Quản trị học (Phần 1) - Trường Cao đẳng Công nghiệp Tuy Hòa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_quan_tri_hoc_truong_cao_dang_cong_nghiep_tuy_hoa.pdf
