Giáo trình Kế toán quản trị (Phần 2)
Ch ¬ng 3:
Qu¶n trÞ nh©n sù, khoa häc c«ng nghÖ trong doanh nghiÖp
1. Qu¶n trÞ nh©n sù:
1.1. Tæng quan vÒ qu¶n trÞ nguån nh©n lùc:
Qu¶n trÞ nh©n sù trong doanh nghiÖp bao gåm mét hÖ thèng nh÷ng ph ¬ng ph¸p
nh»m qu¶n trÞ cã hiÖu qu¶ nhÊt vÒ l îng vµ chÊt nguån nh©n lùc cña doanh nghiÖp,
®¶m b¶o lîi Ých vµ sù ph¸t triÓn toµn diÖn cho ng êi lao ®éng trong doanh nghiÖp vµ
gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh cña doanh nghiÖp. Cô thÓ h¬n qu¶n trÞ nh©n
sù trong doanh nghiÖp lµ hÖ thèng nh÷ng ho¹t ®éng, nh÷ng ph ¬ng ph¸p, c¸ch thøc
cña tæ chøc cã liªn quan ®Õn viÖc tuyÓn chän, ®µo tao, ph¸t triÓn, ®éng viªn ng êi lao
®éng nh»m sö dông cã hiÖu qu¶ nhÊt søc lao ®éng.
1.2 Môc tiªu cña qu¶n trÞ nh©n sù trong doanh nghiÖp:
Môc tiªu chÝnh cña qu¶n trÞ nh©n sù trong doanh nghiÖp lµ ®¶m b¶o cung cÊp cho
doanh nghiÖp mét lùc l îng lao ®éng ®¶m b¶o vÒ l îng vµ chÊt trong mäi thêi kú
kinh doanh. §ång thêi ho¹t ®éng qu¶n trÞ cßn nh»m ®¹t 2 môc tiªu tæng qu¸t, xÐt trªn
2 khÝa c¹nh: con ng êi lµ nh©n tè cña lùc l îng s¶n xuÊt vµ con ng êi lµ thµnh viªn
cña x· héi, 2 môc tiªu ®ã lµ:
- Sö dông hiÖu qu¶ n¨ng lùc lµm viÖc cña mäi thµnh viªn trong doanh nghiÖp, lµm
t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng.
- Båi d ìng kÞp thêi vµ th êng xuyªn n¨ng lùc lµm viÖc cña mäi thµnh viªn trªn tÊt
c¶ c¸c mÆt: tr×nh ®é chuyªn m«n, nghiÖp vô, ®êi sèng vËt chÊt tinh thÇn...
Hai môc tiªu trªn kh«ng t¸ch rêi mµ thèng nhÊt víi nhau, phô thuéc vµ chi phèi lÉn
nhau.
1.3Vai trß cña qu¶n trÞ nh©n sù trong doanh nghiÖp:
- VÒ mÆt chÝnh trÞ x· héi: T¹o c«ng ¨n viÖc lµm, gi¸o dôc, ®éng viªn ng êi lao
®éng ph¸t triÓn v¨n ho¸, nghÒ nghiÖp phï hîp víi sù tiÕn bé x· héi, lµm trong s¹ch
m«i tr êng x· héi. Th«ng qua qu¶n trÞ nh©n sù thÓ hiÖn tÝnh u viÖt cña mét chÕ ®é
x· héi trong viÖc kh¼ng ®Þnh vai trß chñ thÓ cña ng êi lao ®éng, ®ång thêi còng thÓ
hiÖn sù c«ng b»ng, b×nh ®¼ng trªn c¬ së thùc hiÖn nguyªn t¾c ph©n phèi lao ®éng vµ
hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh.
- VÒ mÆt kinh tÕ: Nhê ho¹t ®éng qu¶n trÞ nh©n sù trong doanh nghiÖp mµ khai th¸c
nh÷ng kh¶ n¨ng tiÒm tµng, søc s¸ng t¹o, lßng nhiÖt t×nh, ý thøc tr¸ch nhiÖm cña
53
ng êi lao ®éng tõ ®ã sö dông hîp lý, tiÕt kiÖm søc lao ®éng, t¨ng n¨ng suÊt lao
®éng, hiÖu qu¶ kinh doanh, t¹o ®iÒu kiÖn thùc hiÖn tèt quü tiÒn l ¬ng, n©ng cao
møc sèng cña ng êi lao ®éng.
1.4 Nguyªn t¾c cña qu¶n trÞ nh©n sù trong doanh nghiÖp:
Trong HiÕn ph¸p n íc CHXHCN ViÖt Nam vµ Bé luËt lao ®éng, c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam ® îc quyÒn chñ ®éng thùc hiÖn viÖc tuyÓn mé, lùa chän, bè trÝ sö dông vµ
thï lao cho ng êi lao ®éng trªn c¬ së c¸c nguyªn t¾c sau:
- §¶m b¶o cung cÊp ®ñ sè l îng vµ chÊt l îng lao ®éng cho doanh nghiÖp trong mäi
thêi kú.
- §¶m b¶o chuyªn m«n ho¸ kÕt hîp víi trang bÞ kiÕn thøc tæng hîp.
- Phèi hîp chÆt chÏ gi÷a ph©n c«ng lao ®éng vµ hîp t¸c lao ®éng.
- Sö dông lao ®éng ph¶i kÕt hîp víi thï lao lao ®éng hîp lý
- Khen th ëng, ph¹t kết hợp víi t¨ng c êng kû luËt lao ®éng.
2 Néi dung chñ yÕu cña qu¶n trÞ nguån nh©n lùc:
2.1 Ho¹ch ®Þnh nhu cÇu nh©n sù:
BÊt cø mét tæ chøc, doanh nghiÖp nµo còng cã nh÷ng môc tiªu mang tÇm chiÕn l îc
vµ nh÷ng môc tiªu cô thÓ ng¾n h¹n. §Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu ®ã, cÇn ph¶i cã con
ng êi. Nãi c¸ch kh¸c, ho¹ch ®Þnh chiÕn l îc kinh doanh kh«ng thÓ t¸ch khái ho¹ch
®Þnh chiÕn l îc nh©n sù.
VËy ho¹ch ®Þnh nhu cÇu nh©n sù lµ qu¸ tr×nh x¸c ®Þnh mét c¸ch cã hÖ thèng nh÷ng
yªu cÇu vÒ sè, chÊt l îng lao ®éng theo c¬ cÊu ngµnh nghÒ, ®¸p øng nhu cÇu cña
tõng bé phËn vµ toµn doanh nghiÖp ë mçi thêi kú kinh doanh.
54
M«i tr êng
vÜ m«
M«i tr êng
vi m«
ChiÕn l îc kinh doanh
Ho¹ch ®Þnh nhu cÇu
nh©n sù
Kh¶ n¨ng
s½n cã
So s¸nh nhu cÇu
vµ kh¶ n¨ng
Dù b¸o
nhu cÇu
B íc 1
B íc 2
Cung = CÇu
Cung > CÇu
Cung < CÇu
ChÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch
thùc hiÖn
Kh«ng tuyÓn
dông
TuyÓn
dông
- H¹n chÕ tuyÓn dông
- Gi¶m giê lao ®éng
- Gi¶m tuæi h u
B íc 3
- §µo t¹o
- Th¨ng tiÕn
- Thuyªn chuyÓn
Lùa
chän
B íc 4
KiÓm so¸t vµ ®¸nh gi¸
Qui tr×nh ho¹ch ®Þnh nhu cÇu nh©n sù
B íc 1: X¸c ®Þnh nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng nh©n sù:
C¨n cø vµo môc tiªu, nhiÖm vô cña doanh nghiÖp vµ tõng bé phËn trong doanh
nghiÖp, ph ¬ng ¸n ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp trong t ¬ng lai, vµ n¨ng lùc tµi chÝnh
cña doanh nghiÖp.
Nhu cÇu nh©n sù cÇn ® îc x¸c ®Þnh c¶ vÒ sè l îng vµ chÊt l îng vµ kh«ng chØ
tho¶ m·n cho hiÖn t¹i mµ ph¶i phÇn nµo ®¸p øng cho t ¬ng lai. Nhu cÇu ph¶i ® îc x¸c
®Þnh theo mét c¬ cÊu lao ®éng tèi u.
Mét sè ph ¬ng ph¸p x¸c ®Þnh nhu cÇu nh©n sù:
Ph ¬ng ph¸p ph©n tÝch: Chñ yÕu lµ nghiªn cøu, ph©n tÝch xu h íng tuyÓn dông lao
®éng ë doanh nghiÖp trong c¸c thêi kú trung, dµi h¹n kÐ tiÕp kú ho¹ch ®Þnh. Qua
nghiªn cøu rót ra tèc ®é ph¸t triÓn nhu cÇu nh©n sù so víi môc tiªu kinh doanh, tr×nh
55
®é tiÕn bé kü thuËt, c«ng nghÖ trong kú. Tõ ®ã dùa vµo nhiÖm vô kinh doanh cña kú
ho¹ch ®Þnh nh©n sù tíi ®Ó x¸c ®Þnh nhu cÇu nh©n sù.
Ph ¬ng ph¸p x¸c ®Þnh dùa vµo mèi t ¬ng quan gi÷a lao ®éng cÇn dïng víi mét sè
chØ tiªu kinh tÕ kü thuËt kh¸c:
- Dùa vµo môc tiªu doanh thu vµ lao ®éng: VÝ dô tr êng hîp tÝnh sè l îng nh©n
viªn b¸n hµng cho mét chi nh¸nh ph©n phèi s¶n phÈm cã Môc tiªu doanh thu lµ
100 triÖu/th¸ng, vµ mçi nh©n viªn cã ®Þnh møc lµ 10 triÖu/th¸ng, vËy trong kú cÇn
tuyÓn 10 nh©n viªn.
- Dùa vµo s¶n l îng vµ ®Þnh møc thêi gian:- Q : S n l ng s n phÈm lo i i
Qi x ti
i
- ti : nh m c th i gian cho 1 s n phÈm i
Tn
B íc 1: X¸c ®Þnh lao ®éng cho tõng p
- T : Th i gian lµm vi c theo ch ® 1 n¨m cho 1 c«ng nh©n
n
n
B íc 2: Tæng hîp lao ®éng c¸c nghÒ: N =
Ni
i=1
B íc 2: C©n ®èi gi÷a nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng nh©n sù, khi c©n ®èi th êng cã 1 trong 3
kh¶ n¨ng sau x¶y ra:
- Nhu cÇu = Kh¶ n¨ng (cung = cÇu, ®ñ)
- Nhu cÇu > Kh¶ n¨ng (cung > cÇu, thõa)
- Nhu cÇu < Kh¶ n¨ng (cung < cÇu, thiÕu)
Víi mçi tr êng hîp trªn, doanh nghiÖp sÏ cã chÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch øng xö thÝch
hîp.
B íc 3: §Ò ra c¸c chÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch thùc hiÖn, c¸c chÝnh s¸ch ® îc ¸p dông
th êng g¾n liÒn víi viÖc c¶i tiÕn hÖ thèng tæ chøc, s¾p xÕp, bè trÝ hîp lý lao ®éng, c¸c
chÝnh s¸ch vÒ x· héi ®èi víi ng êi lao ®éng nh : ®µo t¹o, h u trÝ, th¨ng tiÕn, thuyªn
chuyÓn...
KÕ ho¹ch thùc hiÖn th êng ® îc chia lµm hai lo¹i: KÕ ho¹ch trong tr êng hîp thiÕu lao
®éng vµ trong tr êng hîp thõa lao ®éng.
- ThiÕu lao ®éng: th êng cã 2 kiÓu lµ: thiÕu vÒ sè l îng vµ thiÕu vÒ chÊt l îng, tuú
tr êng hîp mµ cã kÕ ho¹ch cô thÓ nh tuyÓn dông thªm hoÆc bè trÝ, s¾p xÕp l¹i,
thuyªn chuyÓn, ®µo t¹o båi d ìng thªm...
- Thõa lao ®éng: cÇn ph¶i h¹n chÕ tuyÓn dông, gi¶m giê lµm, gi¶m biªn chÕ, nghØ viÖc
t¹m thêi, nghØ h u sím...
B íc 4: KiÓm tra vµ ®¸nh gi¸:
56
§©y lµ b íc quan träng nh»m môc ®Ých kiÓm tra viÖc triÓn khai thùc hiÖn c¸c
môc tiªu ®· ® îc ho¹ch ®Þnh trong kÕ ho¹ch nh©n sù, ®¸nh gi¸ tiÕn tr×nh, møc ®é ®¹t
® îc ë mçi giai ®o¹n tõ ®ã ®iÒu chØnh kÕ ho¹ch cho phï hîp.
2.2TuyÓn chän nh©n sù:
a) Nguyªn t¾c tuyÓn chän:
- TuyÓn chän c¸n bé, nh©n viªn ph¶i xuÊt ph¸t tõ lîi Ých chung cña doanh nghiÖp vµ x·
héi.
- Ph¶i dùa vµo tÝnh chÊt c«ng viÖc ®Ó tuyÓn chän.
- Ph¶i dùa vµo khèi l îng c«ng viÖc vµ yªu cÇu cô thÓ cña tõng lo¹i c«ng viÖc ®Ó tÝnh
tíi kh¶ n¨ng sö dông tèi ®a n¨ng lùc cña hä.
- Khi tuyÓn chän ph¶i nghiªn cøu thËn träng vµ toµn diÖn phÈm chÊt vµ n¨ng lùc c¸
nh©n cña nh©n viªn.
b) C¸c b íc tuyÓn chän:
B íc 1: L îng ho¸ sè nh©n viªn cÇn tuyÓn chän theo dù kiÕn.
Để lượng hoá được cả về số lượng, chất lượng nhân viên cần dựa vào:
- Khèi l îng c«ng viÖc cô thÓ theo tõng môc tiªu, nhiÖm vô.
- Sù ph©n tÝch ®¸nh gi¸ tr×nh ®é n¨ng lùc mµ c«ng viÖc yªu cÇu.
- Sè l îng vµ n¨ng lùc nh©n viªn hiÖn cã
- Tr×nh ®é c«ng cô, t liÖu s¶n xuÊt
- Ph ¬ng ¸n më réng hoÆc ®æi míi quy m« s¶n xuÊt, kinh doanh.
B íc 2: M« t¶ c«ng viÖc vµ x¸c ®Þnh c¸c tiªu chuÈn chøc danh cña c«ng viÖc.
M« t¶ c«ng viÖc lµ tµi liÖu cung cÊp nh÷ng th«ng tin cã liªn quan ®Õn nh÷ng c«ng
t¸c cô thÓ, nh÷ng nhiÖm vô vµ tr¸ch nhiÖm mµ c«ng viÖc ®ã ®ßi hái c«ng nh©n, nh©n
viªn ph¶i thùc hiÖn.
B¶n m« t¶ c«ng viÖc th êng bao gåm c¸c néi dung chñ yÕu sau:
- Tªn c«ng viÖc
- Môc ®Ých c«ng viÖc
- C¸c tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ hoµn thµnh c«ng viÖc
- §Þnh møc thêi gian cho c«ng viÖc
- Sè ng êi cÇn thiÕt ®èi víi tõng c«ng viÖc
- M¸y mãc, thiÕt bÞ, dông cô cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh c«ng viÖc
57
- C¸c ®iÒu kiÖn lµm viÖc, nh÷ng rñi ro, nguy hiÓm cã thÓ x¶y ra. V.v…
B íc 3: Thu thËp øng cö viªn
Tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn cña doanh nghiÖp mµ doanh nghiÖp cã thÓ sö dông
nguån néi bé, hoÆc nguån bªn ngoµi ®Ó thu thËp øng cö viªn.
B íc 4: Chän nh©n sù.
Tuú thuéc vµo tÝnh chÊt c«ng viÖc, tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn cña doanh nghiÖp mµ
doanh nghiÖp cã thÓ sö dông mét hoÆc mét sè c¸c ph ¬ng ph¸p sau ®Ó chän nh©n sù:
- Chän qua hå s¬.
- Pháng vÊn
- Tr¾c nghiÖm
- Xem xÐt mÉu ®¬n xin viÖc
- KiÓm tra søc khoÎ
- Thö th¸ch ng êi xin viÖc
2.3§µo t¹o nh©n sù:
§µo t¹o lµ mét qu¸ tr×nh häc tËp lý luËn vµ kinh nghiÖm ®Ó t×m kiÕm mét sù biÕn ®æi
vÒ chÊt t ¬ng ®èi l©u dµi cña mét c¸ nh©n, gióp cho c¸ nh©n cã thªm n¨ng lùc thùc hiÖn
c«ng viÖc. Nhê ®µo t¹o mµ ng êi lao ®éng t¨ng thªm hiÓu biÕt, ®æi míi ph ¬ng ph¸p,
c¸ch thøc kü n¨ng, th¸i ®é lµm viÖc vµ th¸i ®é ®èi víi céng sù.
a) Nguyªn t¾c ®µo t¹o:
- X¸c ®Þnh ®óng ®èi t îng cÇn ®µo t¹o
- §µo t¹o lý thuyết kÕt hîp víi thùc hµnh
- KÕt hîp chÆt chÏ gi÷a ®µo t¹o vµ ®µo t¹o l¹i víi n©ng cao kh¶ n¨ng tù båi
d ìng
- §µo t¹o liªn tôc ®Ó cã ®éi ngò qu¶n trÞ viªn, nh©n viªn cã tr×nh ®é, kinh
nghiÖm.
58
a) X¸c ®Þnh nhu cÇu ®µo t¹o:
Sù thiÕu hôt kiÕn thøc vµ
kü n¨ng cÇn cã cho
nh©n viªn ®Ó thùc hiÖn
nhiÖm vô
Cã nhu cÇu ®µo
t¹o kh«ng?
Môc tiªu cña
tæ chøc
Hµnh vi kiÕn thøc cÇn
thiÕt cho mçi nh©n viªn
® ¬ng nhiÖm ®Ó hoµn
thµnh c«ng viÖc
Nh÷ng nhiÖm vô
g× cÇn ph¶i hoµn
thµnh ®Ó ®¹t ® îc
môc tiªu ®ã
Quy tr×nh x¸c ®Þnh nhu cÇu ®µo t¹o
b) Ph ¬ng ph¸p ®µo t¹o:
Th«ng th êng doanh nghiÖp ¸p dông c¸c ph ¬ng ph¸p ®µo t¹o sau:
- §µo t¹o trong c«ng viÖc: ph ¬ng ph¸p nµy cã u ®iÓm lµ chi phÝ ®µo t¹o thÊp,
phï hîp víi c«ng viÖc cÇn kü n¨ng thùc hµnh, khã m« t¶ nh ng l¹i cã nh îc
®iÓm lµ lµm gi¶m n¨ng suÊt lao ®éng.
- §µo t¹o ngoµi c«ng viÖc: ph ¬ng ph¸p nµy cã u diÓm lµ ®µo t¹o c¨n b¶n, cã
hÖ thèng nh ng tèn kÐm chi phÝ.
2.4Ph¸t triÓn nh©n sù:
Ph¸t triÓn nh©n sù lµ sù ®Þnh h íng l©u dµi trong t ¬ng lai cho c¸ nh©n, tæ chøc vÒ
n¨ng lùc, chøc vô trªn c¬ së gi¸o dôc, ®µo t¹o. §èi t îng ®Ó ph¸t triÓn lµ nh÷ng c¸
nh©n cã n¨ng lùc, kh¶ n¨ng tiÕn bé ë tÊt c¶ c¸c lo¹i lao ®éng ë mäi cÊp ®Ó hä ph¸t
triÓn cao h¬n.
Cã hai ph ¬ng ph¸p ph¸t triÓn nh©n sù lµ ph¸t triÓn trong c«ng viÖc vµ ngoµi c«ng
viÖc.
- Ph¸t triÓn trong c«ng viÖc cã hai h×nh thøc lµ lu©n phiªn thay ®æi c«ng viÖc vµ
thay ®æi vÞ trÝ lµm viÖc, ®Þa vÞ.
- Ph¸t triÓn ngoµi c«ng viÖc th êng sö dông c¸c h×nh thøc: Tæ chøc c¸c bµi
gi¶ng héi th¶o, M« pháng c«ng viÖc vµ Ho¹t ®éng ngo¹i kho¸.
§µo t¹o vµ ph¸t triÓn nh©n sù sÏ t¹o c¬ héi th¨ng tiÕn. ViÖc ®¸nh gi¸ ®óng ®¾n n¨ng
lùc, th êng xuyªn tiÕn hµnh ®µo t¹o, båi d ìng ®éi ngò lao ®éng sÏ mÊt ®i phÇn ý
59
nghÜa quan träng nÕu kh«ng thùc hiÖn th¨ng tiÕn. Th¨ng tiÕn hîp lý sÏ t¹o ®éng lùc
thóc ®Èy sù nç lùc hµnh ®éng cña ng êi lao ®éng.
T¸c dông cña th¨ng tiÕn:
- Lùa chän ® îc nh÷ng ng êi cã n¨ng lùc, phï hîp víi viÖc thùc hiÖn c¸c chøc
n¨ng qu¶n trÞ c¸c c«ng viÖc.
- T¹o dùng ®éi ngò qu¶n trÞ viªn kÕ cËn ë c¸c vÞ trÝ qu¶n trÞ vµ ®éi ngò nh÷ng
ng êi lao ®éng cã tr×nh ®é tay nghÒ giái.
- kÝch thÝch ®éi ngò nh©n viªn, qu¶n trÞ viªn c¸c cÊp kh«ng ngõng häc tËp, båi
d ìng n©ng cao tr×nh ®é.
- Ph¸t huy ®Çy ®ñ trÝ lùc cña ®éi ngò qu¶n trÞ viªn giái vµ c«ng nh©n l©u n¨m,
lµnh nghÒ.
3. Qu¶n trÞ khoa häc c«ng nghÖ trong doanh nghiÖp
3.1Kh¸i niÖm qu¶n trÞ khoa häc c«ng nghÖ
Kh¸i niÖm vµ c¸c thµnh phÇn cña c«ng nghÖ
a) Kh¸i niÖm c«ng nghÖ
ThuËt ng÷ C«ng nghÖ ®· ® îc nh¾c ®Õn tõ l©u nh lµ mét bé phËn kh«ng thÓ thiÕu
cña trong cuéc sèng cña con ng êi, theo tiÕng Hy l¹p, thuËt ng÷ C«ng nghÖ bao gåm
hai yÕu tè: Techne, cã nghÜa lµ mét nghÖ thuËt hay kü n¨ng, cßn logia cã nghÜa lµ mét
khoa häc, vµ c¸ch ®Çy vµi chôc n¨m ë c¸c n íc ch©u ¢u vµ Mü dïng thuËt ngh÷ c«ng
nghÖ ®Ó chØ c¸c kü thuËt cô thÓ b¾t nguån tõ thµnh tùu khoa häc, coi sù ph¸t triÓn ®ã
nh mét sù ph¸t triÓn cña khoa häc trong thùc tiÔn hay nãi c¸ch kh¸c hä cho r»ng c«ng
nghÖ lµ sù øng dông cña khoa häc vµo ®êi sèng, cßn ë ViÖt nam ®Õn nay nhiÒu ng êi
vÉn cho r»ng c«ng nghÖ lµ mét qu¸ tr×nh ®Ó tiÕn hµnh mét c«ng ®o¹n s¶n xuÊt, lµ c¸c
trang bÞ thùc hiÖn c«ng viÖc ®ã.
Theo liªn hîp quèc th× c«ng nghÖ lµ viÖc ¸p dông khoa häc vµo c«ng nghiÖp b»ng
c¸ch sö dông c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ xö lý nã mét c¸ch cã hÖ thèng vµ ph ¬ng ph¸p.
Cßn theo Uû ban kinh tÕ vµ x· héi ch©u ¸ - th¸i b×nh d ¬ng th× c«ng nghÖ lµ hÖ
thèng kiÕn thøc vÒ quy tr×nh vµ kü thuËt dïng ®Ó chÕ biÕn vËt liÖu vµ th«ng tin. Nã bao
gåm tÊt c¶ c¸c kü n¨ng vµ kiÕn thøc, thiÕt bÞ vµ ph ¬ng ph¸p sö dông trong s¶n xuÊt,
chÕ t¹o, dÞch vô, qu¶n lý, th«ng tin.
60
Tõ nh÷ng ®Þnh nghÜa trªn ta cã thÓ rót ra mét ®Þnh nghÜa kh¸i qu¸t nhÊt vÒ c«ng
nghÖ ®ã lµ tÊt c¶ nh÷ng g× dïng ®Ó biÕt ®æi ®Çu vµo thµnh ®Çu ra.
b) C¸c thµnh phÇn cña c«ng nghÖ:
Tõ nh÷ng ®Þnh nghÜa trªn ta cã thÓ thÊy c«ng nghÖ gåm 4 phÇn c¬ b¶n lµ: m¸y mãc,
con ng êi, th«ng tin vµ tæ chøc. Sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a 4 thµnh phÇn nµy sÏ t¹o ra sù
biÕn ®æi c«ng nghÖ mong muèn.
- PhÇn thiÕt bÞ: §©y lµ phÇn vËt thÓ cña c«ng nghÖ bao gåm mäi ph ¬ng tiÖn vËt
chÊt nh trang bÞ, m¸y mãc, nguyªn liÖu, ph ¬ng tiÖn… bÊt kú c«ng nghÖ nµo
còng ph¶i chøa ®ùng bªn trong nã phÇn thiÕt bÞ vµ nã ® îc coi lµ phÇn cèt lâi cña
c«ng nghÖ.
- PhÇn con ng êi: muèn m¸y mãc ch¹y ® îc th× ph¶i cã con ng êi. Con ng êi ë ®©y
cã thÓ lµ ng êi sö dông, vËn hµnh còng cã thÓ lµ ng êi chÕ t¹o c¶i tiÕn m¸y mãc…
phÇn con ng êi nµy cßn bao gåm c¶ n¨ng lùc cña con ng êi vÒ c«ng nghÖ nh kü
n¨ng, kinh nghiÖm, sù s¸ng t¹o, kh¶ n¨ng l·nh ®¹o.
- PhÇn th«ng tin: C«ng nghÖ ® îc thÓ hiÖn d íi d¹ng lý thuyÕt, kh¸i niÖm, c¸c
ph ¬ng ph¸p, c¸c th«ng sè, c¸c c«ng thøc… §©y gäi lµ phÇn th«ng tin cña c«ng
nghÖ, phÇn nµy thÓ hiªn tri thøc ® îc tÝch luü trong c«ng nghÖ, nhê phÇn nµy mµ
con ng êi rót ng¾n ® îc thêi gian vµ søc lùc khi gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc cã liªn
quan ®Õn c«ng nghÖ. Vµ th«ng tin ® îc coi lµ søc m¹nh cña c«ng nghÖ.
- PhÇn tæ chøc: bÊt kú hÖ thèng nµo còng cÇn ph¶i cã mét tæ chøc ®Ó ®iÒu hµnh ho¹t
®éng cña hÖ thèng. C«ng nghÖ còng vËy, nã cÇn ph¶i cã mét bé phËn chÞu tr¸ch
nhiÖm phèi hîp c¸c thµnh phÇn cßn l¹i cña c«ng nghÖ víi nhau ®Ó ®¶m b¶o sù
ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ nhÊt. PhÇn tæ chøc gióp cho viÖc qu¶n lý, lËp kÕ ho¹ch, tæ
chøc bé m¸y nh©n lùc, kiÓm so¸t c¸c ho¹t ®éng biÕn ®æi… vµ nã phô thuéc vµo ®é
phøc t¹p cña phÇn thiÕt bÞ vµ th«ng tin trong c«ng nghÖ.
Qu¶n trÞ khoa häc c«ng nghÖ:
Qu¶n trÞ c«ng nghÖ trong doanh nghiÖp xuyªn suèt qu¶ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm tõ
kh©u thiÕt kÕ, chuÈn bÞ s¶n xuÊt ®Õn kh©u s¶n xuÊt s¶n phÈm, chÝnh trong qu¸ tr×nh
nµy doanh nghiÖp thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p kü thuËt nh»m kh«ng ngõng ®¶m b¶o vµ
n©ng cao chÊt l îng s¶n phÈm. Thùc chÊt cña c«ng t¸c qu¶n trÞ c«ng nghÖ lµ tæng hîp
c¸c ho¹t ®éng nh»m øng dông nh÷ng thµnh tùu khoa häc – c«ng nghÖ vµo trong ho¹t
61
®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp, ®¶m b¶o yªu cÇu kü thuËt vµ n©ng cao
chÊt l îng s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh ®Ó kh«ng ngõng n©ng cao
hiÖu qu¶ s¶n xuÊt.
C¨n cø vµo 4 thµnh phÇn c¬ b¶n cña c«ng nghÖ th× qu¶n trÞ khoa häc c«ng nghÖ gåm
c¸c ho¹t ®éng sau:
- PhÇn kü thuËt: Nghiªn cøu, triÓn khai thö nghiÖm, tr×nh diÔn, s¶n xuÊt, truyÒn b¸,
thay thÕ, c¶i tiÕn m¸y mãc thiÕt bÞ vµ c¸c ph ¬ng tiÖn vËt chÊt kh¸c.
- PhÇn con ng êi: qu¶n lý, båi d ìng, gi¸o dôc, ®µo t¹o, ph¸t triÓn vµ kh«ng ngõng
n©ng cao tr×nh ®é vµ kü n¨ng nghÒ nghiÖp cho lùc l îng lao ®éng cña doanh
nghiÖp.
- PhÇn th«ng tin: thu thËp, lùa chän, ph©n lo¹i, tæng hîp, ph©n tÝch vµ m« pháng c¸c
c¬ së d÷ liÖu th«ng tin trong lÜnh vùc c«ng nghÖ ®Ó cã quyÕt ®Þnh.
- PhÇn tæ chøc: nhËn thøc, chuÈn bÞ, thiÕt kÕ, thiÕt lËp, vËn hµnh, h íng dÉn vµ tæ
chøc thùc hiÖn c¸c dù ¸n, ch ¬ng tr×nh ®æi míi vµ tiÕp nhËn c«ng nghÖ míi.
3.2 Ừng dông tiÕn bé khoa häc c«ng nghÖ trong DN vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ
a. Ưng dông tiÕn bé khoa häc c«ng nghÖ:
øng dông khoa häc c«ng nghÖ trong doanh nghiÖp lµ biÖn ph¸p c¬ b¶n ®Ó t¨ng n¨ng
suÊt lao ®éng vµ t¨ng hiÖu qu¶ kinh tÕ cña s¶n xuÊt.
Néi dung cña øng dông tiÕn bé khoa häc – kü thuËt vµo s¶n xuÊt kinh doanh trong
doanh nghiÖp bao gåm:
- Sö dông cã hiÖu qu¶ c¬ së vËt chÊt kü thuËt hiÖn cã.
- Mua s¾m trang thiÕt bÞ míi, ®æi míi qu¸ tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt
- §Èy m¹nh phong trµo ph¸t huy s¸ng kiÕn, c¶i tiÕn kü thuËt, hîp lý ho¸ s¶n
xuÊt.
- Liªn kÕt øng dông khoa häc kü thuËt trong n íc vµ n íc ngoµi
- TÝch cùc ®µo t¹o, sö dông ®éi ngò c¸n bé khoa häc kü thuËt, khoa häc qu¶n
lý, c«ng nh©n lµnh nghÒ trªn c¬ së b¶o ®¶m båi d ìng vËt chÊt tho¶ ®¸ng cho
hä.
- N©ng cao tr×nh ®é qu¶n lý, trong ®ã chó träng vai trß qu¶n lý kü thuËt.
- T¨ng c êng ®Çu t vèn
62
- Thùc hiÖn c¸c hîp ®ång nghiªn cøu øng dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt gi÷a
doanh nghiÖp vµ c¸c c¬ quan nghiªn cøu.
b. ChuyÓn giao c«ng nghÖ
Trªn gãc ®é doanh nghiÖp cã thÓ hiÓu chuyÓn giao c«ng nghÖ lµ ho¹t ®éng nh»m
® a mét c«ng nghÖ tiªn tiÕn vµo s¶n xuÊt th«ng qua viÖc ¸p dông mét kÕt qu¶ nghiªn
cøu khoa häc vµo s¶n xuÊt hoÆc cã thÓ lµ ¸p dông mét c«ng nghÖ ®· hoµn thiÖn tõ
doanh nghiÖp nµy sang doanh nghiÖp kh¸c. §ã lµ sù mua b¸n c«ng nghÖ vµ lµ qu¸ tr×nh
®µo t¹o, huÊn luyÖn ®Ó sö dông c«ng nghÖ ® îc tiÕp nhËn.
Theo ®iÒu 3 ph¸p lÖnh chuyÓn giao c«ng nghÖ n íc ngoµi vµo ViÖt Nam (Ban
hµnh ngµy 10/12/1988) quy ®Þnh nh÷ng ho¹t ®éng d íi ®©y ® îc coi lµ chuyÓn giao
c«ng nghÖ:
- ChuyÓn giao quyÒn së h÷u hoÆc sö dông s¸ng chÕ, gi¶i ph¸p h÷u Ých hoÆc c¸c
®èi t îng së h÷u c«ng nghiÖp kh¸c.
- ChuyÓn giao c¸c bÝ quyÕt hoÆc kiÕn thøc kü thuËt, chuyªn m«n d íi d¹ng
ph ¬ng ¸n c«ng nghÖ, tµi liÖu thiÕt kÕ c«ng thøc, th«ng sè kü thuËt cã hoÆc
kh«ng cã kÌm theo thiÕt bÞ.
- Cung cÊp c¸c dÞch vô hç trî vµ t vÊn c«ng nghÖ, kÓ c¶ ®µo t¹o vµ th«ng tin
sau khi chuyÓn giao.
H×nh thøc vµ ph ¬ng thøc chuyÓn giao c«ng nghÖ
Cã hai h×nh thøc chñ yÕu cña viÖc chuyÓn giao (mua b¸n) c«ng nghÖ lµ chuyÓn giao
däc vµ chuyÓn giao ngang. ChuyÓn giao däc lµ ® a kÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc (®·
hoµn thµnh ®Õn giai ®o¹n s¶n xuÊt thö) vµo s¶n xuÊt. Cßn chuyÓn giao ngang lµ
chuyÓn giao mét c«ng nghÖ hoµn chØnh tõ n¬i nµy ®Õn n¬i kh¸c, doanh nghiÖp nµy
®Õn doanh nghiÖp kh¸c.
Ngoµi ra chuyÓn giao c«ng nghÖ cßn ® îc thùc hiÖn b»ng con ® êng kh¸c lµ nh÷ng
cuéc tham quan nghiªn cøu kh¶o s¸t, héi nghÞ khoa häc, s¸ch b¸o, c¸c héi th¶o khoa
häc, triÓn l·m vµ c¶ ho¹t ®éng t×nh b¸o.
Ph ¬ng thøc chuyÓn giao c«ng nghÖ lµ c¸ch thøc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng chuyÓn
giao, th«ng th êng chóng cã c¸c ph ¬ng thøc sau:
- Mua b¸n giÊy phÐp.
- Hîp t¸c s¶n xuÊt
63
- ChuyÓn giao c«ng nghÖ kÌm ®Çu t c¬ b¶n
- MËu dÞch bï trõ
- DÞch vô t vÊn
- NhËp nh©n tµi c«ng nghÖ
- Trao kiÕn thøc
- Trao ch×a kho¸
- Trao s¶n phÈm
- Trao thÞ tr êng
Lùa chän ph ¬ng ¸n c«ng nghÖ tèi u
Trong qu¸ tr×nh øng dông khoa häc c«ng nghÖ vµo s¶n xuÊt, tÊt yÕu doanh nghiÖp
ph¶i c©n nh¾c, xem xÐt, tÝnh to¸n nhiÒu ph ¬ng ¸n ®Ó lùa chän ph ¬ng ¸n tèi u nhÊt.
Trªn nh÷ng quan ®iÓm kh¸c nhau doanh nghiÖp sÏ t×m ® îc nh÷ng ph ¬ng ¸n c«ng
nghÖ tèi u kh¸c nhau. ë ®©y chóng ta ®i s©u nghiªn cøu c¸ch chän ph ¬ng ¸n tèi u
trªn quan ®iÓm gi¸ thµnh (Z).
Trªn quan ®iÓm nµy, c«ng thøc chung ®Ó chän ph ¬ng ¸n tèi u lµ:
Z = C + V.Q
Trong ®ã: Z: Gi¸ thµnh cña toµn bé s¶n phÈm dù tÝnh s¶n xuÊt kinh doanh
C: Tæng chi phÝ cè ®Þnh tÝnh cho toµn bé s¶n phÈm dù ®Þnh s¶n xuÊt
V: Chi phÝ biÕn ®æi tÝnh cho mét s¶n phÈm
Q: Sè l îng s¶n phÈm doanh nghiÖp dù ®Þnh s¶n xuÊt ra.
ë ®©y chóng ta cÇn ph©n biÖt chi phÝ cè ®Þnh vµ chi phÝ biÕn ®æi, tr êng hîp nµy
ng êi ta c¨n cø vµo mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ vµ s¶n l îng, tøc lµ:
- NÕu s¶n l îng s¶n phÈm t¨ng hoÆc gi¶m mµ chi phÝ kh«ng thay ®æi hoÆc thay
®æi rÊt Ýt th× ®ã lµ chi phÝ cè ®Þnh (nh chi phÝ ph©n x ëng, chi phÝ qu¶n lý
doanh nghiÖp…)
- NÕu s¶n l îng s¶n phÈm t¨ng hoÆc gi¶m mµ chi phÝ còng thay ®æi t ¬ng øng
theo mét tØ lÖ thuËn thi nh÷ng chi phÝ ®ã gäi lµ chi phÝ biÕn ®æi (nh nguyªn
liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, nhiªn liÖu…)
Tõ c«ng thøc chung trªn chóng ta sÏ t×m ® îc c«ng thøc tÝnh cho tõng ph ¬ng ¸n.
VÝ dô chóng ta cÇn so s¸nh 2 ph ¬ng ¸n 1 vµ 2:
Ta cã:
Z1 = C1 + V1.Q
64
Z2 = C2 +V2.Q
- C¸ch 1: tÝnh trùc tiÕp, b»ng c¸ch thay c¸c gi¸ trÞ thùc vµo 2 c«ng thøc trªn vµ tÝnh,
ph ¬ng ¸n nµo cã gi¸ thÊp ta chän ph ¬ng ¸n ®ã.
- C¸ch 2: T×m ®iÓm nót q’ v¯ dùa v¯o c¸c kÕt luËn ®Ó chän ph-¬ng ¸n tèi -u, c¸ch n¯y
tiÕn hµnh theo 2 b íc:
+ B-íc 1: T×m q’ theo c«ng thøc:
q’ = (C1 - C2) / (V2 – V1)
q’ l¯ ®iÓm m¯ t¹i ®ã øng víi l-îng s°n phÈm nhÊt ®Þnh, gi¸ th¯nh cña 2 ph-¬ng
¸n b»ng nhau
+ B íc 2: X¸c ®Þnh ph ¬ng ¸n tèi u theo c¸c kÕt luËn sau:
- NÕu doanh nghiÖp dù ®Þnh s°n xuÊt l-îng s°n phÈm Q>q’ th× chän ph-¬ng ¸n
cã chi phÝ cè ®Þnh C lín h¬n.
- NÕu doanh nghiÖp dù ®Þnh s°n xuÊt l-îng s°n phÈm Q<q’ th× chän ph-¬ng ¸n
cã chi phÝ cè ®Þnh C nhá h¬n.
- Cßn nÕu l-îng s°n phÈm dù ®Þnh s°n xuÊt Q = q’ th× ph-¬ng ¸n n¯o còng
® îc.
VÝ dô: §Ó s¶n xuÊt 500 sp A theo kÕ ho¹ch, DN ®Ò ra 2 ph ¬ng ¸n c«ng nghÖ víi chi
phÝ cô thÓ nh sau:
Ph ¬ng ¸n 1:
- Chi phÝ nguyªn liÖu chÝnh tÝnh cho 1 sp = 42.400 ®ång.
- VËt liÖu tÝnh cho 1 sp
- Nhiªn liÖu 1 sp
= 11.000 ®ång
= 16.500 ®ång
= 22.000 ®ång
= 16.500 ®ång
- §éng lùc 1 s¶n phÈm
- TiÒn l ¬ng tÝnh cho 1 sp
- Chi phÝ sö dông m¸y mãc thiÕt bÞ tÝnh cho toµn bé s¶n phÈm =
®ång
3.400.000
- Kinh phÝ ph©n x ëng tÝnh cho toµn bé sp = 600.000 ®ång
- Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp tÝnh cho toµn bé sp = 1.100.000 ®ång
Ph ¬ng ¸n 2:
- Chi phÝ nguyªn liÖu chÝnh tÝnh cho 1 sp = 44.000 ®ång.
- Nguyªn liÖu phô tÝnh cho 1 sp = 10.600 ®ång
65
- Nhiªn liÖu 1 sp
= 10.600 ®ång
= 21.200 ®ång
= 15.900 ®ång
- §éng lùc 1 s¶n phÈm
- TiÒn l ¬ng tÝnh cho 1 sp
- Chi phÝ sö dông m¸y mãc thiÕt bÞ tÝnh cho toµn bé s¶n phÈm =
®ång
3.200.000
- Kinh phÝ ph©n x ëng tÝnh cho toµn bé sp = 600.000 ®ång
- Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp tÝnh cho toµn bé sp = 1.600.000 ®ång
H·y chän ph ¬ng ¸n c«ng nghÖ tèt nhÊt cho DN?
66
Ch ¬ng 4:
Qu¶n trÞ chi phÝ, kÕt qu¶ vµ c¸c chÝnh s¸ch tµi chÝnh cña doanh
nghiÖp
1. QUẢN TRỊ CHI PHÍ, KẾT QUẢ
1.1Các khái niệm cơ bản
a. Hoạt động doanh thu: Là lĩnh vực kinh doanh tạo ra doanh thu cho doanh nghiệp,
có bản chất khác nhau và không có sự trùng hợp về chức năng.
Có 3 loại hoạt động nhằm tạo ra doanh thu cho doanh nghiệp:
- Hoạt động sản xuất công nghiệp: bao gồm 2 nhiệm vụ là sản xuất theo mẫu
(catalogue) không có ngƣời đặt hàng trƣớc, dn cứ sản xuất hàng loạt theo nguyên
mẫu và tìm cách chào hàng, hoạt động này giúp dn chủ động xây dựng các kế
hoạch của mình nhƣ sản xuất, marketing… Nhiệm vụ thứ 2 là sản xuất theo đơn
hàng riêng cho từng khách hàng, mặc dù có thuận lợi là sản xuất đến đâu tiêu thụ
đến đó, thu tiền ngay nhƣng hoạt động này không ổn định và không liên tục.
- Hoạt động thương mại: là hoạt động mua và bán hàng không qua chế biến, bộ
phận hoạt động này thƣờng đƣợc hạch toán độc lập với hoạt động sản xuất công
nghiệp.
- Hoạt động của các phần tử cấu trúc: Là hoạt động của các bộ phận nhƣ dịch vụ
sửa chữa, bảo hành sản phẩm, dịch vụ hỗ trợ khách hàng… có phát sinh chi phí
trực tiếp, mang lại doanh thu và đƣợc hạch toán riêng rẽ hoàn toàn. Bộ phận nào
trong dn không thỏa mã 3 điều kiện này sẽ không đƣợc coi là bộ phận cấu trúc
Vấn đề của quản trị dn là:
- Phải xác nhận đƣợc hoạt động nào là hoạt động doanh thu của dn, nếu hoạt động
nào không đem lại doanh thu trực tiếp sẽ không đƣợc coi là hoạt động doanh thu.
- Phải xác định đƣợc tỷ trọng của từng loại hoạt động doanh thu để xác định trọng
tâm quản lý.
- Phân tích khả năng đem lại doanh thu của từng hoạt động.
- Tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc hạch toán độc lập đối với từng hoạt động doanh
thu để tránh phân bổ chi phí và xác định doanh thu trùng lặp giữa các hoạt động.
67
b. Thương vụ: Trong từng hoạt động doanh thu lại có một hay nhiều thƣơng vụ khác
nhau, nhƣ vậy thƣơng vụ là lĩnh vực hoạt động có phát sinh chi phí và đem lại
doanh thu. Đƣợc phân biệt thành 3 loại:
- Thương vụ ghi sổ: Là những thƣơng vụ mới ký kết, chƣa có thu nhập và chƣa
phân bổ chi phí, nếu thƣơng vụ này bị xóa sẽ không gây hậu quả xấu đối với dn.
- Thương vụ đang tiến hành: Là thƣơng vụ đã bắt đầu đƣợc phân bổ chi phí vì vậy
nếu xóa sẽ gây hậu quả xấu đối với dn.
- Thương vụ đã hoàn tất: là thƣơng vụ không còn bất kỳ một thu nhập hay chi phí
nào phân bổ cho nó, nếu tiếp tục phân bổ chi phí hay ghi nhận doanh thu sẽ
xuyên tạc kết quả hoạt động của dn.
c. Chi phí sản xuất kinh doanh: Bao gồm 2 loại chi phí:
- Chi phí trực tiếp: Là những chi phí đƣợc phân bổ trực tiếp vào từng sản phẩm mà
không liên quan đến sản phẩm khác. Bao gồm 3 bộ phận:
+ Chi phí vật chất: nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng…
+ Chi phí gia công thuê ngoài chế biến
+ Chi phí giờ công sản xuất: đƣợc xác định theo công thức sau
Tiền công 1 tháng
Ngày/tháng x giờ/ngày
=
Tiền công 1 sp
Giờ sản xuất hao phí
- Chi phí gián tiếp: Gồm 2 loại chi phí:
+ Chi phí quản lý: gồm chi phí quản lý phân xƣởng và chi phí quản lý dn, đây là
những chi phí không gắn trực tiếp với sản xuất từng sản phẩm (có khi không liên
quan đến sản xuất sản phẩm) mà liên quan chung đến nhiều loại sản phẩm và
đảm bảo chung cho hoạt động của phân xƣởng và doanh nghiệp. Thƣờng gồm
có: tiền công của các quản trị viên, đội ngũ lao động gián tiếp, các khoản lệ phí
hàng tháng (thuê nhà, bảo hiểm, bƣu điện, thông tin, quảng cáo, đào tạo, thuê
chuyên gia, điện, nƣớc, tiếp khách…)
+ Chi phí khấu hao: Là tiền trích hàng năm nhằm bù đắp lại nguyên giá TSCĐ.
Nhƣ vậy chi phí trực tiếp đƣợc phân bổ thẳng vào đơn vị sản phẩm, còn chi phí gián
tiếp do không thể phân bổ thẳng vào từng đơn vị sp nên phải sử dụng các chìa khóa
phân bổ.
68
d. Kết quả kinh doanh (lợi nhuận): Là khoản tiền chênh lệch giữa doanh thu và chi
phí và các khoản thuế gián thu mà dn bỏ ra để đạt đƣợc doanh thu từ các hoạt động
của dn đƣa lại. Bao gồm các khoản lợi nhuận sau:
- Lợi nhuận hoạt động kinh doanh: Là lợi nhuận thu đƣợc từ hoạt động kinh doanh
thƣờng xuyên của dn.
- Lợi nhuận của các hoạt động khác: là khoản chênh lệch giữa doanh thu và chi
phí của các hoạt động khác và thuế gián thu phải nộp theo quy định.
Tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu của môn này ta chỉ xem xét phần lợi nhuận của
hoạt động kinh doanh và tạm bỏ lại các khoản thuế gián thu phải nộp để tính toán
được đơn giản hơn.
1.2 Quản trị chi phí, kết quả theo phương thức sử dụng các chìa khóa phân bổ
truyền thống:
Công thức xác định kết quả kinh doanh:
LN1SP = DT1SP - Z1SP
Trong đó: LN1SP là Lợi nhuận 1 sản phẩm
DT1SP là Doanh thu 1 sản phẩm, cũng chính là giá bán 1 sản phẩm,
Z1SP là giá thành 1 sản phẩm và đƣợc tính bằng công thức:
Z1SP = CPtt1SP + CPc1SP
Trong đó: CPtt1SP Là chi phí trực tiếp 1 sản phẩm
CPc1SP Là chi phí chung phân bổ vào 1 sản phẩm
Ta đã biết cách tính chi phí trực tiếp, còn chi phí chung muốn xác định đƣợc phải
dùng các chìa khóa phân bổ. Giả sử ký hiệu chìa khóa phân bổ là K, hiện nay ngƣời ta
đang áp dụng 3 chìa khóa phân bổ, hay chính là các tỷ lệ phân bổ, khác nhau theo
doanh thu, theo chi phí trực tiếp và theo giờ công.
Lần lƣợt gọi K1, K2 và K3 là các chìa khóa phân bổ theo doanh thu, theo chi phí
trực tiếp và theo giờ công, ta có:
- K1 là chìa khóa phân bổ theo doanh thu:
Tổng chi phí gián tiếp
K1
=
Tổng doanh thu
- K2 là chìa khóa phân bổ theo chi phí trực tiếp:
Tổng chi phí gián tiếp
Tổng chi phí trực tiếp
K2
=
69
- K3 là chìa khóa phân bổ theo giờ công sản xuất:
Tổng chi phí gián tiếp
Tổng giờ công sản xuất
K3
=
Nhƣ vậy để phân bổ chi phí gián tiếp vào 1 sản phẩm ta có thể sử dụng 1 trong 3
chìa khóa phân bổ trên. Tuy nhiên số phát sinh chi phí gián tiếp là cố định, nhƣng vì 3
phƣơng pháp phân bổ có cách tính khác nhau nên sẽ có 3 loại giá thành 1 sản phẩm
khác nhau do đó kéo theo 1 sản phẩm có 3 lợi nhuận khác nhau. (yêu cầu hs quan sát ví
dụ)
Từ ví dụ ta thấy phƣơng pháp phân bổ chi phí gián tiếp theo các chìa khóa phân
bổ truyền thống bộc lộ những hạn chế sau cho công tác quản trị chi phí, kết quả:
- Không xác định đƣợc lãi đích thực. Vì mỗi chìa khóa cho một kết quả khác
nhau.
- Tính toán phức tạp, khối lƣợng lớn.
Hơn nữa, ta nhận thấy chi phí gián tiếp (chi phí khấu hao và quản lý) trong một
số năm liên tục thƣờng ít biến động mặc dù khối lƣợng sản xuất có biến động tăng hoặc
giảm. Việc xác định chi phí gián tiếp nhằm mục đích xác định giá thành để từ đó xác
định giá bán. Nhƣng hiện nay giá bán không phụ thuộc nhiều vào giá thành, mà phụ
thuộc vào quan hệ cung cầu, tình trạng cạnh tranh trên thị trƣờng, nhiều khi ngƣời bán
không cần biết giá thành mà vẫn xác định đƣợc giá bán.
Từ những nhận xét trên, ngƣời ta đã tìm ra cách tính lợi nhuận mới phù hợp với
cơ chế thị trƣờng, đảm bảo cho nhà quản trị nhanh chóng xác định chính xác tổng lợi
nhuận thực tế cho mỗi thƣơng vụ để có quyết định thực hiện hay không thực hiện nó. Ý
tƣởng của phƣơng pháp mới là không phân bổ chi phí chung, mà xác định mức lãi thô
tại điểm hòa vốn.
1.3Quản trị chi phí, kết quả theo phương thức mới, sử dụng chìa khóa mức lãi
thô:
a. Một số khái niệm:
70
- Mức lãi thô đơn vị =
- Mức lãi thô đơn hàng
- Mức lãi thô thƣơng vụ
- Mức lãi thô tổng quát
Thu nhập đơn vị - CP trực tiếp đơn vị
=
=
=
Thu nhập đơn hàng - CP trực tiếp đơn hàng
Thu nhập thƣơng vụ - CP trực tiếp thƣơng vụ
Tổng các mức lãi thô hoạt động
Ví dụ: Dự tính MLT của một thƣơng vụ sản xuất sản phẩm nguyên mẫu một loại 20 sản
phẩm. Thu thập số liệu có:
- Tên sản phẩm: A
- Số lƣợng đƣa vào sản xuất một đợt (lô hàng): 20
- Giá bán một sản phẩm: 30.000.000đ
- Chi phí trực tiếp một sản phẩm: 20.000.000đ
Hãy tính mức lãi thô thƣơng vụ của 20 sản phẩm này?
+ Nhận xét - xác định lãi đích thực
Từ các phƣơng pháp tính trên, chúng ta hãy xem lãi đích thực của doanh nghiệp mà
lãnh đạo cần biết là bao nhiêu?
- Tổng lợi nhuận theo chìa khóa K1 (theo doanh thu) là: 103.207.500
- Tổng lợi nhuận theo chìa khóa K2 (theo chi phí trực tiếp) là: 103.206.000
- Tổng lợi nhuận theo chìa khóa K3 (theo giờ công) là: 103.202.000
Trong ba số liệu trên đây đâu là lãi đích thực của doanh nghiệp? Số liệu nào giám đốc
sử dụng? Không xác định đƣợc. Chỉ có thể tìm đƣợc lãi đích thực căn cứ vào cách tính
sau:
- Tính lãi đích thực theo chìa khóa mức lãi thô:
Bƣớc 1: Tính tổng doanh thu:
30.000 x 2000+40.000 x 3.000 + 26.000 x 3.500 + 50.000 x 5.000 = 521.000.000đ
Bƣớc 2: Tính tổng chi phí:
20.000 x 2.000 + 23.200 x 3000 + 15.200 x 3.500 + 29.000 x 5.000 = 307.800.000đ
Bƣớc 3: Mức lãi thô tổng quát của sản xuất năm hàng trên:
521.000.000 - 307.800.000 = 213.200.000đ
Trừ chi phí gián tiếp: 110.000.000
=> Lợi nhuận đích thực: 213.000.000 - 110.000.000 = 103.200.000 đ
b. Ứng dụng phương pháp tính mức lãi thô vào quản trị một thương vụ
71
- Nhiệm vụ của thƣơng vụ: Đặt đóng một tủ đứng có hai buồng, bốn cánh (1 buồng
gƣơng theo yêu cầu cụ thể: Dài 2,1m; rộng 0,5m; cao 1,9m. Kiểu dáng (Có trạm trổ
trang chí nóc tủ), ngăn kéo theo mẫu, loại gỗ công nghiệp
- Nhà kinh doanh: Phải trả lời: Giá bao nhiêu tiền (mà mình phải có lãi)? Tính nhanh
*Tính chi phí nguyên liệu:
+ Tiền mua gỗ
: 1.258.400đ
+ Tiền vật liệu phụ
: 200.000đ
(gƣơng, kính, bản 200.000đ bản lề,tay nắm,vécni,đinh...)
+ Phần chạm khắc phải gia công thuê ngoài
Tổng số tiền phải mua
: 100.000đ
: 1.558.400đ
= 311.680đ
: 1.870.080đ
Dự tính lãi từ nguyên liệu 20%: 1.558.400 x 0.2
Vậy định giá bán thô (chƣa kể công)
* Tính công
Ƣớc công thợ phải trả: 40h x 2000đ/giờ
Ngƣời quản lý phải dự tính thu lãi từ 40h công thợ này là 50.000đ.
= 80.000đ
Vậy tiền công (cả công thợ + lãi)
Tổng chi phí trực tiếp thực tế
Giá định bán
: 130.000đ
: 1.870.080đ
: 2.000.080đ
: 361.680đ
: 100.000đ
Mức lãi thô thƣơng vụ
Tổng chi phí gián tiếp (quản lý + KH)
Thì mức lãi sẽ là: 361.680đ - 100.000đ
= 261.680đ
=> Vậy nhà kinh doanh phải bán với giá 2.000.080đ mới có lãi. Giá đi thƣơng lƣợng
phải lớn hơn giá này.
* Dự kiến giá thƣơng vụ theo mức lãi thô giờ:
- Tính mức lãi thô giờ
Nhƣ trên đã tính đƣợc, mức lãi thô đơn hàng là 361.680đ. Để hoàn thành đơn hàng phải
đầu tƣ 40h. Vậy mức lãi thô giờ của thƣơng vụ là:
72
Tải về để xem bản đầy đủ
47 trang
13220
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Kế toán quản trị (Phần 2)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_ke_toan_quan_tri_phan_2.pdf
