Các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược ở Việt Nam
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
CÁC YꢀU Tꢁ TꢂC ĐꢃNG ĐꢀN HIỆU QUẢ KINH DOANH
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP DƯỢC Ở VIỆT NAM
Nguyễn Thị Mỹ Linh, Nguyễn Hoài Thương1
TÓM TẮT
Title: Factors affecting the
business performance of
pharmaceutical enterprises in
Vietnam
Mục tiêu của nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố tác động đến
hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược tại thị trường Việt
Nam. Dữ liệu được thu thập từ 18 doanh nghiệp dược phẩm trên sàn
chứng khoán với 162 quan sát từ năm 2010-2018. Phương pháp phân
tích dựa vào mô hình tác động cố định (FEM) thông qua kiểm định
Hausman. Nội dung chính của nghiên cứu là xem xét tác động của 7
yếu tố đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được đo
lường bằng giá trị ROE. Kết quả cho thấy, có 4 yếu tố tác động đến
hiệu quả kinh doanh là chi phí, tài sản hữu hình, chỉ số thanh toán hiện
hành và vòng quay khoản phải thu. Trong đó, yếu tố chi phí có mức
tác động mạnh nhất và ngược chiều đến hiệu quả kinh doanh của các
doanh nghiệp dược ở Việt Nam.
Từ khóa: Doanh nghiệp dược
Việt Nam; hiệu quả kinh
doanh, ngành dược phẩm
Keywords: Pharmaceutical
enterprises
in
VietNam;
business
performance;
pharmaceutical industry
Lịch sử bài báo:
Ngày nhận bài: 05/4/2020;
Ngày nhận kết quả bình
duyệt: 18/5/2020;
ABSTRACT
The objective of the study is to determine the factors affecting the
business performance of the pharmaceutical enterprises at
Vietnamese market. Data were collected from 18 pharmaceutical
companies on the stock exchange with 162 observations from 2010-
2018. Analysis method is based on a fixed impact model (FEM)
through Hausman test. The main content of the study is to consider
the impact of 7 factors on the business performance of enterprises as
measured by ROE value. The results show that four factors affecting
the business performance are cost, tangible assets, current payment
index, and receivables turnover. In particular, the cost factor has the
strongest and the most opposite impact on the business performance
of pharmaceutical enterprises in VietNam.
Ngày chấp nhận đăng bài:
27/5/2020.
Tác giả:
1 Trường ĐH Kiên Giang
Email:
1. Đặt vấn đề
bệnh phát triển do nhiều loại vi khuẩn và
virut ngày càng dễ dàng thích nghi với môi
Ngành dược là ngành sản xuất và kinh
doanh các sản phẩm về thuốc với các chức
năng phòng và điều trị bệnh, giữ gìn và nâng
cao sức khỏe cho con người. Hiện nay, thị
trường dược phẩm đang là một thị trường
đầy tiềm năng. Thị trường này đã và đang
phát triển khá nhanh chóng trong thời gian
gần đây. Nguyên nhân chính là do nhu cầu
sử dụng thuốc của người dân ở nhiều mức
độ khác nhau ngày càng tăng ở cả lĩnh vực
tây y và đông y. Đặc biệt hiện nay, nhiều căn
trường và trở nên kháng thuốc. Điều này đã
tạo điều kiện thuận lợi cho ngành dược
phẩm ngày càng phát triển về quy mô cũng
như số lượng và chất lượng. Với cơ chế thị
trường như ở nước ta, mục tiêu lâu dài của
các doanh nghiệp dược là kinh doanh có
hiệu quả và tối đa hoá lợi nhuận. Để giúp cho
các nhà quản trị đưa ra những biện pháp
thích hợp trên cả hai phương diện tăng hiệu
quả và giảm chi phí nhằm nâng cao kết quả
Tập 7 (8/2020)
10
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
kinh doanh thì việc xem xét và tính toán
sự tương quan giữa phần dư của mô hình và
các biến độc lập. Tương tự mô hình REM
(Random Effects Model) cũng được phát
triển từ mô hình Pooled OLS nhưng không
có sự tương quan giữa phần dư của mô hình
và các biến độc lập. Bên cạnh đó, mô hình
Pooled OLS cơ bản xuất phát từ mô hình OLS
thông thường nhưng được sử dụng cho dữ
liệu bảng.
hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là
cần thiết, điều này không chỉ cho biết việc
sản xuất đạt được ở trình độ nào mà còn làm
cơ sở đề ra chiến lược phát triển cho các
doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong hoạt động
sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp dược
phải chịu nhiều tác động khó kiểm soát từ
các yếu tố môi trường vĩ mô như yếu tố kinh
tế - chính trị - xã hội, chính sách, quy định
của Nhà nước, khoa học và công nghệ, hoặc
có thể xuất phát từ nội tại của doanh nghiệp
như năng lực tài chính, con người, cách thức
quản lý. Mặt khác, doanh nghiệp còn chịu sự
cạnh tranh khốc liệt của các đối thủ trong và
ngoài nước, chưa kể đến các đối thủ tiềm
năng. Để tồn tại và phát triển, các doanh
nghiệp dược phải tập trung đầu tư để không
ngừng nâng cao chất lượng và năng suất lao
động cũng như định vị thương hiệu của
mình trên thị trường. Vì vậy, vấn đề nghiên
2.2 Mô hình nghiên cứu
Một trong những chỉ tiêu đo lường hiệu
quả kinh doanh quan trọng đối với nhà đầu
tư là giá trị ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn
chủ sở hữu). Bởi vì chỉ số này đánh giá hiệu
quả sử dụng vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư.
Tác giả sử dụng 7 yếu tố tài chính để phân
tích hiệu quả hoạt động kinh doanh của các
doanh nghiệp dược ở Việt Nam. Theo
Nguyễn Đình Thọ (2012), mô hình hồi quy
đa biến (OLS) biểu diễn mối quan hệ của hai
(hay nhiều biến) độc lập đến biến phụ
thuộc, mô hình hồi quy có dạng tổng quát
như sau:
cứu các yéu tó tác đọng đến hiệu quả hoạt
động kinh doanh của các doanh nghiệp
dược ở Việt Nam là cần thiết.
Y = β0 + β1X1 + β2X2 +…+ βiXi + ui
2. Phương pháp nghiên cứu và mô
hình nghiên cứu
Trong đó, Y: Biến phụ thuộc
Xi: Các biến độc lập
β0: Hệ số tự do (hệ số chặn), hằng số
βi: Hệ số hồi quy (i>0)
ui: Sai số ngẫu nhiên
2.1 Phương pháp nghiên cứu
2.1.1 Phương pháp thu thập dữ liệu
Số liệu thứ cấp được thu thập từ các
báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, bản
cáo bạch của 18 doanh nghiệp dược trên sàn
chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2010-
2018; các báo cáo ngành dược giai đoạn
2016-2018.
Trên cơ sở mô hình lý thuyết, tác giả đề
xuất mô hình nghiên cứu cụ thể như sau:
ROE = β0 + β1Exp + β2Lev + β3Tan +
β4Cash + β5Inv + β6Rec + β7Cur + ε
Trong đó:
- ROE (Return On Equity): Là chỉ tiêu
phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh
của doanh nghiệp, được xác định bằng tỷ số
lợi nhuận ròng/vốn chủ sở hữu
(F.Donaldson Brown, 1914))
2.1.2 Phương pháp phân tích
Dữ liệu được thiết kế dạng bảng (Panel
Data), phương pháp định lượng trong nghiên
cứu là mô hình tác động cố định (FEM - Fixed
Effects Model) và tác động ngẫu nhiên (REM
- Random Eeffects Model), sau đó sử dụng
kiểm định Hausman để chọn ra mô hình phù
hợp bằng công cụ Eview 10.0.
- Exp: Là chi phí bán hàng và quản lý
doanh nghiệp, trong đó chi phí quản lý
doanh nghiệp bao gồm chi phí nhân viên
quản lý, chi phí vật liệu quản lý, chi phí đồ
Mô hình FEM (Fixed Effects Model)
được phát triển từ mô hình Pooled OLS có
Tập 7 (8/2020)
11
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
dùng văn phòng, chi phí khấu hao tài sản cố
Bảng 1. Diễn giải các biến độc lập và dấu
kỳ vọng
định, thuế, phí và lệ phí,...(Yana Safarova,
2010; Khalifa Mohamed Khalifa, Zurina
Shafii, 2013). Đối với biến này, tác giả kỳ
vọng mang giá trị âm nghĩa là tỷ lệ nghịch
với biến phụ thuộc.
Lev: Là tỷ lệ đòn bẩy được xác định
bằng Tổng nợ/Vốn chủ sở hữu (Yana
Safarova, 2010; Khalifa Mohamed Khalifa,
Zurina Shafii, 2013). Đối với biến này, tác
giả kỳ vọng mang giá trị dương nghĩa là tỷ lệ
thuận với biến phụ thuộc.
Tan: Là tài sản hữu hình được xác định
bằng tài sản hữu hình/Tổng tài sản (Yana
Safarova, 2010). Đối với biến này, tác giả kỳ
vọng mang giá trị âm nghĩa là tỷ lệ nghịch
với biến phụ thuộc.
Cash: Là tiền mặt của doanh nghiệp
được xác định bằng tiền và tương đương
tiền/Tổng tài sản (Yana Safarova, 2010;
Khalifa Mohamed Khalifa, Zurina Shafii,
2013; Maleya M. Omondi và Dr. Willy
Muturi, 2013). Đối với biến này, tác giả kỳ
vọng mang giá trị dương nghĩa là tỷ lệ thuận
với biến phụ thuộc.
Inv: Là vòng quay hàng tồn kho được
xác định bằng doanh thu thuần/Hàng tồn
kho bình quân (Khalifa Mohamed Khalifa,
Zurina Shafii, 2013). Đối với biến này, tác
giả kỳ vọng mang giá trị dương nghĩa là tỷ lệ
thuận với biến phụ thuộc.
Rec: Là vòng quay khoản phải thu
được xác định bằng doanh thu
thuần/Khoản phải thu bình quân (Khalifa
Mohamed Khalifa, Zurina Shafii, 2013). Đối
với biến này, tác giả kỳ vọng mang giá trị
dương nghĩa là tỷ lệ thuận với biến phụ
thuộc.
Cur: Là chỉ số thanh toán hiện hành
được xác định bằng Tài sản lưu động/Nợ
ngắn hạn (Khalifa Mohamed Khalifa,
Zurina Shafii, 2013). Biến này tác giả kỳ
vọng mang giá trị âm nghĩa là tỷ lệ nghịch
với biến phụ thuộc.
Tên
Tác giả của
Đo lường (ý Kỳ
biến nghiên cứu trước
nghĩa)
vọng
Đây là biến
phụ thuộc
phản ánh hiệu
quả hoạt động
kinh doanh
của doanh
Nguyễn Trung
ROE
Trực (2014)
nghiệp
Yana Safarova
Toàn bộ chi
(2010), Khalifa phí bán hàng
Exp Mohamed Khalifa, và quản lý/
-
Zurina Shafii
Doanh thu
(2013)
thuần
Yana Safarova
(2010), Khalifa
Lev Mohamed Khalifa,
Zurina Shafii
Được xác định
bằng Tổng nợ/
Vốn chủ sở
hữu
+
-
(2013)
Được xác định
Yana Safarova bằng tỷ lệ Tài
Tan
(2010)
sản hữu hình/
Tổng tài sản
Yana Safarova
(2010), Khalifa
Mohamed Khalifa,
Zurina Shafii
(2013), Maleya M.
Omondi và Dr.
Willy Muturi
Được xác định
bằng Tiền và
tương đương
tiền/ Tổng tài
sản
Cash
+
+
(2013)
Được xác định
Khalifa Mohamed bằng doanh
Khalifa, Zurina
Shafii (2013)
Inv
thu thuần/
Hàng tồn kho
bình quân
Được xác định
Khalifa Mohamed bằng doanh
Rec
Cur
Khalifa, Zurina
Shafii (2013)
thu thuần/
Khoản phải
thu bình quân
+
-
Được xác định
bằng Tài sản
lưu động / Nợ
ngắn hạn
Khalifa Mohamed
Khalifa, Zurina
Shafii (2013)
Nguồn: Kết quả tổng hợp từ các nghiên
cứu trước của tác giả
Tập 7 (8/2020)
12
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
việc đầu tư vào ngành dược phẩm còn mang
nhiều rủi ro nhất định. Ngoài ra, các doanh
nghiệp dược còn gặp nhiều bất lợi đến từ
việc phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu
hóa dược phải nhập khẩu để sản xuất thuốc,
cũng như sự thâm nhập vào thị trường Việt
Nam bởi các tập đoàn dược phẩm nước
ngoài. Bên cạnh đó, khả năng bị thâu tóm để
mở rộng quy mô của các tập đoàn này là
điều mà nhiều doanh nghiệp dược đang
phải đối mặt.
3.1 Thực trạng hoạt động kinh doanh
của các doanh nghiệp dược ở Việt Nam
giai đoạn 2016-2018
Nhìn chung, thị trường dược phẩm
hiện nay cung ứng khá đầy đủ các loại dược
phẩm cho khách hàng với giá cả hợp lý, chất
lượng bảo đảm, đáp ứng kịp thời nhu cầu
phòng, chữa bệnh và các nhu cầu có liên
quan khác. Các loại dược phẩm được xem là
phù hợp với hiện trạng bệnh tật và cơ địa
của người Việt Nam. Bên cạnh những thuận
lợi mà ngành dược phẩm đang có thì vẫn
còn nhiều khó khăn và thách thức mà các
doanh nghiệp dược phải đối mặt như môi
trường pháp lý chưa ổn định; năng lực của
cơ quan quản lý chưa theo kịp nhu cầu thị
trường cả về số lượng và chất lượng. Vì thế,
Để có cái nhìn tổng quan về thực trạng
hoạt động kinh doanh của ngành dược –
ngành được xem là nhiều tiềm năng để phát
triển và là thị trường hấp dẫn cho nhiều
doanh nghiệp, tập đoàn nước ngoài vào đầu
tư, taxem xét bảng 2 về thực trạng kinh doanh
của các doanh nghiệp dược ở Việt Nam.
Bảng 2. Thực trạng kinh doanh của các doanh nghiệp dược
ĐVT: Tỷ đồng
Tỷ lệ
Năm
Chênh lệch
Chỉ tiêu
2017/ 2018/ 2017/ 2018/
2016 2017 2016 2017
4.511,13 4.958,34 5210,22 447,21 251,88 9,913 5,080
40,272 38,611 40,159 -1,661 1,547 -4,124 4,008
2016
2017
2018
Chi phí (tỷ đồng)
Tỷ lệ đòn bẩy (%)
Tài sản hữu hình (%)
3,528
1,727
3,711
1,402
3,672 0,182
1,777 -0,324
-0,039 5,169 -1,041
-
0,374
26,686
Tiền mặt (%)
18,783
Vòng quay hàng tồn
92,793 92,488 299,319 -0,304 206,831 -0,328 223,630
kho (vòng)
Vòng quay khoản
phải thu (vòng)
91,846 105,642 108,309 13,797
2,666 15,022
2,524
Chỉ số thanh toán
hiện hành
0,511
0,568
0,813 0,057
0,245 11,092 43,194
Nguồn: Kết quả xử lý từ Excel của tác giả
Tập 7 (8/2020)
13
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
3.1.1 Chi phí
có quy mô nhà xưởng, máy móc, thiết bị,
dụng cụ quản lý,… lớn. Như thế cũng đồng
nghĩa là chi phí doanh nghiệp bỏ ra lớn nên
sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp.
Trong các doanh nghiệp dược, các loại
chi phí sản xuất quan trọng bao gồm chi phí
nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí
khấu hao tài sản cố định,… Các loại chi phí
này cao sẽ dẫn đến gánh nặng cho doanh
nghiệp. Qua bảng 2 ta thấy, chi phí của các
doanh nghiệp dược tăng trong giai đoạn
2016-2018, cụ thể năm 2017 tăng 9,913%
và năm 2018 tăng 5,08%. Chi phí tăng là do
chi phí nguyên vật liệu đầu vào của ngành
dược tăng trong giai đoạn nghiên cứu.
3.1.4 Tiền mặt của doanh nghiệp
Thông thường nhà đầu tư sẽ luôn tìm
kiếm các doanh nghiệp có lượng tiền mặt
dồi dào thể hiện trên bảng cân đối kế toán,
bởi vì họ tin rằng nhiều tiền mặt sẽ giúp
doanh nghiệp xử lý rủi ro một cách dễ dàng
nếu các kế hoạch kinh doanh đang có chiều
hướng xấu đi và nó cũng cho doanh nghiệp
nhiều sự lựa chọn hơn trong việc tìm kiếm
các cơ hội đầu tư trong tương lai. Các lý
thuyết tài chính doanh nghiệp cho rằng mỗi
doanh nghiệp nên có một một lượng tiền
mặt thích hợp đủ để thanh toán lãi vay, các
chi phí và chi tiêu vốn, ngoài ra còn phải dự
trữ thêm một ít để doanh nghiệp kịp thời xử
lý trong những tình huống khẩn cấp. Nhà
đầu tư có thể tính toán chỉ số thanh toán
hiện hành và chỉ số thanh toán nhanh của
doanh nghiệp để xác định khả năng doanh
nghiệp có thể đáp ứng các nghĩa vụ tài chính
đến hạn. Trường hợp nếu doanh nghiệp có
một lượng tiền mặt cao hơn mức cần sử
dụng thì lượng tiền mặt đó sẽ được phân
phối lại cho các cổ đông trong doanh nghiệp
thông qua cổ tức hoặc mua lại cổ phần. Qua
bảng 2 ta thấy, tiền mặt của doanh nghiệp
tăng giảm không ổn định. Cụ thể, năm 2016
lượng tiền mặt của các doanh nghiệp dược
là 1,727 tỷ đồng, đến năm 2017 là 1,402 tỷ
đồng (giảm 0,324 tỷ đồng), đến năm 2018
tăng lên 1,777 tỷ đồng tương đương tăng
26,686%. Đối với tình hình này, các nhà
quản trị nên tìm các cơ hội đầu tư mới,
doanh nghiệp dược có thể ra thị trường vốn,
phát hành cổ phần để huy động lượng vốn
cần thiết đáp ứng cho nhu cầu sản xuất, mở
rộng quy mô phát triển của doanh nghiệp.
3.1.2 Tỷ lệ đòn bẩy
Để đánh giá thực trạng nợ của doanh
nghiệp dược ta xem xét tỷ lệ đòn bẩy của
doanh nghiệp đó. Ta thấy, tỷ lệ đòn bẩy của
các doanh nghiệp dược khá cao do tỷ lệ
nợ/vốn chủ sở hữu khá lớn. Tỷ lệ đòn bẩy
của các doanh nghiệp dược ở Việt Nam năm
2016 là 40,272%, đến năm 2017 giảm còn
38,611%, giảm tương đương 4,124% và
tăng trở lại 40,159% tương đương 4,008%
vào năm 2018 (bảng 2). Nguyên nhân là do
hầu hết các doanh nghiệp dược đều phải vay
vốn ngân hàng để đầu tư dây chuyền sản
xuất, mua thiết bị, xây dựng văn phòng, trả
lương cho nhân viên,…
3.1.3 Tài sản hữu hình
Tài sản hữu hình của các doanh nghiệp
dược chủ yếu bao gồm: Nhà cửa; máy móc,
thiết bị; phương tiện vận tải, thiết bị truyền
dẫn; thiết bị, dụng cụ quản lý. Xem xét giá trị
tài sản hữu hình/tổng tài sản của các doanh
nghiệp ở bảng 2 ta thấy, giá trị tài sản hữu
hình của các doanh nghiệp dược năm 2016
là 3,528% tăng thêm 0,182% năm 2017 và
đến năm 2018 có xu hướng giảm còn
3,672%. Giá trị tài sản hữu hình trên tổng tài
sản của doanh nghiệp có giá trị tương ứng
với quy mô của doanh nghiệp. Nếu giá trị tài
sản hữu hình cao có nghĩa là doanh nghiệp
Tập 7 (8/2020)
14
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
3.1.5 Vòng quay hàng tồn kho
khách hàng chiếm dụng tiền ngày càng cao,
trong khi đó do yêu cầu của thị trường,
doanh nghiệp cần tăng lượng hàng sản xuất,
điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tăng
mua nguyên vật liệu, kéo theo yêu cầu phải
có lượng tiền nhiều hơn. Do đó, doanh
nghiệp phải đi vay ngân hàng để bổ sung vào
đầu tư hoặc chỉ sản xuất tương ứng với số
lượng nguyên vật liệu được mua vào từ số
tiền hiện có của doanh nghiệp, điều này sẽ
ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động sản
xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Hệ số vòng quay hàng tồn kho thể hiện
khả năng quản trị hàng tồn kho của doanh
nghiệp. Nếu hệ số vòng quay hàng tồn kho
càng lớn nghĩa là hàng tồn kho càng ít, doanh
nghiệp bán hàng nhanh, tiền mặt không bị ứ
đọng và ngược lại. Tuy nhiên, hàng tồn kho
tốt hay xấu còn phụ thuộc nhiều vào ngành
nghề kinh doanh, do đó, đối với các doanh
nghiệp dược, tồn kho cao là tốt hay xấu vẫn
chưa thể đánh giá chính xác được mà phải
xem xét thêm nhiều tiêu chí như doanh thu,
dòng tiền,… cũng như tình hình thực tế của
doanh nghiệp. Vì vậy, vòng quay hàng tồn
kho phải đủ lớn để đảm bảo sản xuất và đáp
ứng nhu cầu của thị trường.
Chỉ số vòng quay càng cao cho thấy
doanh nghiệp được khách hàng trả nợ càng
nhanh. Nhưng nếu so sánh với các doanh
nghiệp cùng ngành mà chỉ số này quá cao thì
có thể doanh nghiệp sẽ có thể bị mất khách
hàng vì các khách hàng sẽ chuyển sang tiêu
thụ sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh
cung cấp với thời gian dài hơn dẫn đến
doanh nghiệp sẽ bị sụt giảm doanh số. Vòng
quay khoản phải thu của doanh nghiệp
dược năm 2016 là 91,846 vòng và tiếp tục
tăng trưởng đến năm 2017 là 105,642 vòng
và năm 2018 là 108,309 vòng, giá trị vòng
quay khá lớn nên số khách hàng nợ doanh
nghiệp vẫn còn nằm trong mức kiểm soát.
Qua bảng 2 ta thấy, vòng quay hàng tồn
kho của các doanh nghiệp dược ở Việt Nam
trên 90 vòng, năm 2018 vòng quay tăng quá
lớn (206,831 vòng). Xem xét trên doanh thu
của các doanh nghiệp dược cho thấy, có một
số doanh nghiệp với vòng quay hàng tồn
kho lớn nhưng doanh thu thấp dẫn đến tình
hình sản xuất kinh doanh không ổn định.
Bên cạnh đó, có một số doanh nghiệp tồn tại
thực trạng có hàng hóa trên sổ sách thì rất
nhiều nhưng thực tế trong kho hàng hóa còn
lại rất ít. Đó chính là hiện tượng tồn kho ảo.
Nguyên nhân của thực trạng này là do khi
khách hàng mua hàng và không có nhu cầu
lấy hóa đơn nên kế toán đã không xuất hóa
đơn cho những hàng hóa đó. Trong khi,
nguyên tắc là cho dù khách hàng không lấy
hóa đơn, nhưng khi phát sinh nghiệp vụ bán
hàng thì kế toán bắt buộc phải xuất hóa đơn.
3.1.7 Chỉ số thanh toán hiện hành
Hệ số thanh toán hiện hành thể hiện
mức độ đảm bảo của tài sản lưu động với nợ
ngắn hạn. Nợ ngắn hạn là các khoản nợ phải
thanh toán trong kỳ, do đó doanh nghiệp
phải dùng tài sản thực có của mình để thanh
toán bằng cách chuyển đổi thành tiền. Do
đó, hệ số thanh toán hiện hành được xác
định bằng 2 là hợp lý nhất, vì như thế doanh
nghiệp sẽ duy trì được khả năng thanh toán
ngắn hạn đồng thời duy trì được khả năng
kinh doanh. Nếu hệ số thanh toán hiện hành
lớn hơn 2, thể hiện khả năng thanh toán của
doanh nghiệp dư thừa, vốn lưu động của
doanh nghiệp bị ứ đọng. Ngược lại, khả năng
3.1.6 Vòng quay khoản phải thu
Khoản tiền phải thu từ khách hàng là số
tiền mà khách hàng vẫn còn chiếm dụng của
doanh nghiệp. Việc chiếm dụng vốn này là
hoạt động bình thường khi giao thương. Tuy
nhiên, vấn đề sẽ trở nên nghiêm trọng nếu
Tập 7 (8/2020)
15
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
thanh toán hiện hành bé hơn 2 cho thấy
3.2 Phân tích hiệu quả kinh doanh
của các doanh nghiệp dược, giai đoạn
2016-2018
doanh nghiệp không thể thanh toán được
hết các khoản nợ ngắn hạn đến hạn, đồng
thời uy tín đối với các chủ nợ giảm, tài sản
để dự trữ kinh doanh không đủ. Qua bảng 2
và 3 ta thấy chỉ số thanh toán hiện hành của
các doanh nghiệp từ 0,5-0,8 (bé hơn 2), như
vậy khả năng thanh toán của các doanh
nghiệp khá thấp.
Các chỉ tiêu ROE, ROS, ROA đều đo
lường hiệu quả tài chính của các doanh
nghiệp trong mọi thời kỳ hoạt động sản
xuất, kinh doanh. Đối với nhà đầu tư, chỉ tiêu
quan trọng nhất là hệ số Lợi nhuận/Vốn chủ
sở hữu (ROE).
Bảng 3. Thực trạng kinh doanh của các doanh nghiệp dược
Năm Chênh lệch Tỷ lệ (%)
2016 2017 2018 2017/2016 2018/2017 2017/2016 2018/2017
Chỉ
tiêu
ROE
3,515 3,389 3,167
-0,126
0,104
-0,564
-0,222
-0,053
0,280
-3,582
0,730
-3,475
-6,557
-0,369
1,789
ROS 14,274 14,379 14,326
ROA 16,217 15,654 15,934
Nguồn: Kết quả xử lý từ Eview 10.0
Qua bảng 3 ta thấy, các chỉ số tài chính
ROE, ROS và ROA giai đoạn 2016-2018 có xu
hướng giảm, mặc dù thị trường dược phẩm
đang là thị trường tiềm năng và các chỉ số
tài chính của toàn ngành mang dấu dương,
đặc biệt chỉ số ROS và ROA khá cao (lớn hơn
14%, cao nhất là 16,22%), cho thấy tốc độ
tăng trưởng của ngành dược vẫn đang ở
mức tăng trưởng nóng. Chỉ số ROE bình
quân năm 2016 là 3,515%, năm 2017 giảm
còn 3,389% và năm 2018 tiếp tục giảm còn
3,167% (giảm 6,5%), đây là mức giảm cao
nhất trong giai đoạn nghiên cứu. Nguyên
nhân làm cho các chỉ số này giảm là do sự
cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ nước
ngoài, người Việt ưa chuộng sử dụng các
loại dược phẩm ngoại được nhập khẩu từ
các nước phát triển. Đây cũng là mối quan
tâm hàng đầu của các doanh nghiệp dược
nội. Bên cạnh đó, ta thấy giá trị ROE, ROA
với ROS có mối quan hệ tương đồng khi xét
về xu hướng phát triển kinh doanh của các
doanh nghiệp dược. Bởi vì, giá trị ROE, ROA,
ROS, đều đánh giá hiệu quả hoạt động của
các doanh nghiệp. Giá trị ROA, ROE được
thu thập từ bảng cân đối kế toán còn ROS là
lợi nhuận /doanh thu được tính dựa vào
bảng kết quả hoạt động kinh doanh của các
doanh nghiệp. Tuy nhiên, tỷ số ROS và số
vòng quay tài sản có xu hướng ngược nhau.
Do đó, khi đánh giá tỷ số ROS, cần khám phá
giá trị này trong sự kết hợp với số vòng quay
tài sản.
3.3 Các yếu tố tác động đến hiệu quả
kinh doanh của các doanh nghiệp dược
Để xác định được các yếu tố tác động
đến hiệu quả kinh doanh của các doanh
nghiệp dược, tác giả tiến hành phân tích các
yếu tố bằng mô hình tác động ngẫu nhiên
(REM-Random effects model) và mô hình
tác động cố định (FEM-Fixed effects model).
Sau đó sẽ thực hiện kiểm định Hausman test
để lựa chọn mô hình phù hợp (bảng 4).
Tập 7 (8/2020)
16
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
Bảng 4. Kiểm định Hausman
Bảng 5. Mô hình tác động cố định (FEM)
đã hiệu chỉnh
Chỉ
tiêu
FEM
REM
Var
Prob
Biến
β
δ
t
Prob
Hằng
số
Exp -0,8513 -0,5545 0,0097 0,003
Lev -0,0033 -0,0034 0,0001 0,990
Tan -0,1795 -0,1973 0,0022 0,704
Cash 0,2967 0,4663 0,0087 0,067
Inv 0,0011 0,0011 0,0000 0,907
Rec 0,0099 0,0119 0,0000 0,496
Cur -0,1748 -0,2758 0,0018 0,016
-0,3271 0,0976 -3,3522 0,0010
Exp -0,1192 0,0343 -3,4689 0,0007***
Lev -0,0082 0,0194 -0,4210 0,6744
Tan -0,0350 0,0160 -2,1914 0,0301**
Cash 0,0115 0,0106 1,0827 0,2809
Inv 0,0277 0,0307 0,9004 0,3695
Rec 0,0789 0,0287 2,7527 0,0067***
Cur -0,0289 0,0090 -3,2175 0,0016***
Prob>χ2
χ2
0,0000
38,87
Số quan sát
R2
162
67,90
1,469
0,000
Durbin-Watson
Prob (F-Statistic)
Nguồn: Kết quả xử lý từ Eview 10.0
Giá trị χ2 (7) = 38,87 và Prob>χ2 =
0,0000 < 0,05, ta bác bỏ H0, nghĩa là khi đó
εi và các biến độc lập tương quan với nhau,
ta sử dụng mô hình tác động cố định (FEM),
ngược lại, ta sử dụng mô hình tác động ngẫu
nhiên (REM). Vì vậy, qua kết quả trên, ta kết
luận mô hình phù hợp là mô hình FEM, và
bác bỏ mô hình REM.
Nguồn: Kết quả xử lý từ Eview 10.0 (***
có ý nghĩa ở mức 1%; ** có ý nghĩa ở mức 5%)
Kết quả của mô hình cho ta phương
trình như sau:
ROE = -0,3271 - 0,1192*Exp -
0,0082Lev - 0,0350*Tan + 0,0115Cash +
0,0277Inv+ 0,0789*Rec - 0,0289*Cur
(Các yếu tố mang dấu * là các yếu tố có
tác động đến biến phụ thuộc)
Để đánh giá sự phù hợp của mô hình
cũng như các vi phạm của mô hình, tác giả
thực hiện các kiểm định của mô hình FEM
như phương sai sai số thay đổi, đa cộng
tuyến, phân phối chuẩn của phần dư, kiểm
định mối tương quan giữa các biến. Qua kết
quả kiểm định phát hiện mô hình FEM có
hiện tượng phương sai sai số thay đổi
(thông qua kiểm định Breusch-Pagan LM).
Để khắc phục hiện tượng này, tác giả lấy
logarit của các biến trong mô hình và tiến
hành xử lý dữ liệu lần 2 đạt được kết quả
như sau:
Hệ số R2 là 67,9 nghĩa là có 67,9% sự
tác động của biến độc lập trong mô hình đến
biến phụ thuộc. Trong 7 biến được đưa vào
mô hình thì có 4 biến tác động đến biến phụ
thuộc đó là: Chi phí (Exp); Tài sản hữu hình
(Tan); Vòng quay khoản phải thu (Rec); và
Chỉ số thanh toán hiện hành (Cur). Trong đó,
có 3 biến có tác động nghịch chiều với biến
phụ thuộc là Exp, Tan, và Cur.
Như vậy, với điều kiện các yếu tố khác
không đổi, các yếu tố tác động đến hiệu quả
kinh doanh được biện luận cụ thể như sau:
Tập 7 (8/2020)
17
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
- Khi chi phí tăng lên 1 tỷ đồng thì hiệu
- Chỉ số thanh toán hiện hành tăng lên 1
vòng thì ROE sẽ giảm 0,289%. Trên thực tế,
chỉ số thanh toán hiện hành bằng 2 là tốt
nhất, nếu chỉ số này quá lớn cũng không tốt
cho doanh nghiệp. Tùy thuộc vào quy mô
doanh nghiệp mà chỉ số thanh toán hiện
hành sẽ phản ánh mức độ phù hợp khi quá
lớn hoặc quá nhỏ. Ở đây, kết quả chỉ số
thanh toán hiện hành của các doanh nghiệp
khá thấp nên ở giới hạn thấp khi mức độ
tăng của chỉ số hiện hành tác động không
đáng kể đến ROE vẫn sẽ dẫn đến kết quả
ROE giảm. Kết quả nghiên cứu phù hợp với
kỳ vọng của mô hình và phù hợp với kết quả
nghiên cứu trước của Khalifa Mohamed
Khalifa, Zurina Shafii (2013).
quả kinh doanh sẽ giảm đi 0,1192% và
ngược lại. Chi phí của doanh nghiệp tăng là
do việc quản lý hàng tồn kho chưa tốt hoặc
các trường hợp tồn tại hàng tồn kho ảo dẫn
đến việc quản lý chi phí không hiệu quả sẽ
tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh
của doanh nghiệp. Mặc dù vậy, vẫn có một
số doanh nghiệp có số lượng hàng tồn kho
lớn nhưng tốc độ tăng trưởng khá tốt vì
chiến lược của các doanh nghiệp là trữ hàng
để sẵn sàng phục vụ cho nhu cầu thị trường
vào các thời điểm dịch bệnh tăng cao do các
nguyên nhân khách quan bên ngoài tác động.
Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch
quản lý hàng tồn kho và chi phí sao cho mỗi
đồng vốn bỏ ra sẽ mang lại hiệu quả tích cực.
Kết quả nghiên cứu phù hợp với kỳ vọng của
mô hình và phù hợp với kết quả nghiên cứu
trước của Yana Safarova (2010) và Khalifa
Mohamed Khalifa, Zurina Shafii (2013).
- Vòng quay khoản phải thu tăng 1 vòng
thì ROE sẽ tăng 0,0789%. Điều đó có nghĩa
là vòng quay khoản phải thu lớn thì tốc độ
thu tiền nhanh, doanh nghiệp sẽ nhanh
chóng thu hồi vốn từ khách hàng làm cho
nguồn vốn linh động hơn, hoạt động hiệu
quả hơn. Các khoản phải thu của các doanh
nghiệp dược chủ yếu là các nhà thuốc, quầy
thuốc, đại lý, nhà phân phối,… có mối quan
hệ hợp tác với các doanh nghiệp. Do thị
trường dược phẩm là một thị trường tiềm
năng nên ngày càng nhiều doanh nghiệp gia
nhập ngành và khách hàng của các doanh
nghiệp là các trung gian phân phối theo đó
mà phát triển thêm. Vì vậy, khi các doanh
nghiệp mở rộng quy mô và trung gian phân
phối cần thiết có sự chọn lọc để đảm bảo
tăng vòng quay khoản phải thu. Kết quả
nghiên cứu phù hợp với kỳ vọng của mô
hình và phù hợp với kết quả nghiên cứu
trước của Khalifa Mohamed Khalifa, Zurina
Shafii (2013).
- Tương tự, khi tài sản hữu hình tăng
thêm 1 tỷ đồng thì ROE sẽ giảm 0,035%.
Trong trường hợp này, các doanh nghiệp
mua sắm tài sản hữu hình với giá trị cao
nhưng chưa sử dụng được hết công suất của
tài sản hoặc sử dụng tài sản chưa thật sự
hiệu quả dẫn đến doanh nghiệp gánh nặng
về mặt chi phí và khấu hao tài sản cố định
hàng năm làm cho giá trị ROE giảm. Bên
cạnh đó, máy móc, thiết bị được sử dụng
trong lĩnh vực y dược ngày càng phát triển
và tân tiến hơn, nên nếu doanh nghiệp
không tận dụng được hết công suất của máy
móc, thiết bị sẽ dẫn đến lãng phí và trở nên
lạc hậu khi có các công nghệ mới ra đời. Kết
quả nghiên cứu phù hợp với kỳ vọng của mô
hình và phù hợp với kết quả nghiên cứu
trước của Yana Safarova (2010)
- Các yếu tố còn lại được đưa vào mô
hình có tác động nhưng chưa đạt mức ý
nghĩa thống kê
Tập 7 (8/2020)
18
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
4. Kết luận
toán phù hợp với thực tiễn của doanh
nghiệp. Bên cạnh đó, việc mua sắm tài sản
hữu hình với nguồn kinh phí lớn, doanh
nghiệp có thể sử dụng vốn vay để đáp ứng
nhu cầu về mua sắm tài sản để hạn chế
nguồn vốn bị ứ đọng không có khả năng
thanh khoản.
Qua kết quả nghiên cứu cho thấy yếu tố
chi phí có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến
hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp
dược. Để giảm thiểu tác động của chi phí, tác
giả đề xuất các giải pháp như:
Tăng cường quản lý hàng tồn kho: Để
đưa ra được các chiến lược sản xuất hợp lý
phù hợp với nhu cầu thị trường, nhà quản lý
phải dự đoán được nhu cầu của thị trường,
xác định và quản lý tốt hàng hóa bên trong
nhà máy cũng như ở trên thị trường tại các
điểm phân phối. Dựa vào số liệu hàng tồn
kho và số liệu trên thị trường đã điều tra, dự
báo, doanh nghiệp hiệu chỉnh việc cung cấp
sản phẩm cho phù hợp và cân đối, tránh tình
trạng dư thừa sản phẩm. Việc quản lý hàng
tồn kho cũng là quản lý dữ liệu từ nhà phân
phối, quản lý được số liệu do nhân viên bán
hàng cung cấp. Việc ứng dụng các giải pháp
công nghệ vào quản lý để tránh sai sót là
điều cần thiết, vì hiện nay nhiều điểm bán
hàng vẫn còn ghi chép bằng tay. Ứng dụng
phần mềm quản lý hàng tồn kho còn có tác
dụng kiểm soát chi tiết về giá trị, số lượng
vật tư, dược phẩm tồn kho vào từng thời
điểm cụ thể. Bên cạnh đó, cần xử lý hàng tồn
kho ảo bằng các biện pháp như: Xuất hóa
đơn bán hàng cho khách lẻ không lấy hóa
đơn; Xuất hàng tặng, cho biếu nhân viên;
Xuất hàng hóa trả thay lương cho người lao
động; Lập biên bản thanh lý hàng hóa do
hàng hóa lâu ngày, khó bán.
Gia tăng vòng quay khoản phải thu: Cần
tạo mối quan hệ tốt với khách hàng và
thường xuyên nhắc nhở khách hàng về các
khoản phải thu của doanh nghiệp khi tới
hạn. Các doanh nghiệp cũng nên quan tâm
và tìm hiểu rõ ràng về hồ sơ của các đại lý,
nhà thuốc, cơ sở kinh doanh dược phẩm,…
của doanh nghiệp để nhằm thu hồi kịp thời
các khoản tiền nợ của khách hàng, gia tăng
vòng quay khoản phải thu để doanh nghiệp
chủ động hơn trong quá trình sử dụng vốn.
Gia tăng chỉ số thanh toán hiện hành:
Doanh nghiệp dược cần chú trọng hơn đến
vấn đề giảm các khoản nợ ngắn hạn để điều
chỉnh hệ số thanh toán hiện hành sao cho
gần bằng 2. Doanh nghiệp có thể sử dụng nợ
ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn, đây
được xem là một chiến lược giảm chi phí sử
dụng vốn bởi vì vay ngắn hạn thường có lãi
suất thấp hơn vay dài hạn. Tuy nhiên, chiến
thuật này cũng mang nhiều rủi ro và chỉ
thích hợp với các doanh nghiệp có đầu ra
sản phẩm và dòng tiền ổn định.
Sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý: Để
nâng cao hiệu quả kinh doanh, doanh
nghiệp có thể vay thêm nợ để bổ sung nguồn
vốn đầu tư. Tuy nhiên, cần duy trì mức lợi
nhuận trên tổng tài sản của doanh nghiệp
cao hơn mức lãi suất vay thì việc vay tiền để
đầu tư của doanh nghiệp mới mang lại hiệu
quả tích cực.
Nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản hữu
hình: Tránh trường hợp doanh nghiệp đầu
tư quá mức vào tài sản hữu hình sẽ dẫn đến
gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp. Việc
mua sắm các thiết bị, máy móc sản xuất
cũng như nhà xưởng, kho bãi phải được tính
Tập 7 (8/2020)
19
TẠP CHÍ KHOA HỌC YERSIN – CHUYÊN ĐỀ QUẢN LÝ KINH TẾ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Nguyễn Đình Thọ. (2012). Giáo trình
Phương pháp nghiên cứu khoa học. TP.
Hồ Chí Minh. Nhà xuất bản Tài chính.
(2013). Donaldson brown (1885–
1965): The power of an individual and
his ideas over time, Accounting
Historians Journal 40 (1): 79–101.
Maleya M, Omondi và Dr, Wily Muturi.
(2013). Factors Affecting the Financial
Performance of Listed Companies at
the Nairobi Securities Exchange in
Kenya. Research Journal of Finance and
Accounting, 4(15), 99-104.
Khalifa Mohamed Khalifa, Zurina Shafii.
(2013). Financial Performance and
Identify Affecting Factors in this
Performance
of
Non-oil
Manufacturing Companies Listed on
Libyan Stock Market (LSM). European
Journal of Business and Management,
5(12), 82-99.
Yana Safarova. (2010). Factors That
Determine Firm Performance of New
Zealand Listed Companies. Thesis,
School of business. Auckland University
of Technology, Auckland.
Nguyễn Trung Trực. (2014). Giáo Trình Tài
Chính Doanh Nghiệp. TP. Hồ Chí Minh:
Nhà xuất bản Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.
Tập 7 (8/2020)
20
11 trang
18840
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_yeu_to_tac_dong_den_hieu_qua_kinh_doanh_cua_cac_doanh_ng.pdf
