Văn hoá tổ chức kinh doanh của người Hoa triều Châu Thành phố Sóc Trăng
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
VĂN HOÁ TỔ CHỨC KINH DOANH
CỦA NGƯỜI HOA TRIỀU CHÂU THÀNH PHỐ SÓC TRĂNG
THE ORGANIZATIONAL CULTURE IN BUSINESS
BY THE CHAOZHOU CHINESE IN SOC TRANG CITY
NCS. Hồ Thanh Hải1
Tóm tắt – Loại hình kinh doanh chủ yếu của người Hoa Triều Châu thành
phố Sóc Trăng: bán lẻ – tiệm tạp hoá, buôn bán sỉ, doanh nghiệp tư nhân. Văn
hoá tổ chức kinh doanh của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng có sự
gắn kết nội bộ cộng đồng người Hoa với nhau chặt chẽ; cơ chế quản lí kinh doanh
chủ yếu theo gia đình.
Từ khóa: cơ chế quản lí kinh doanh theo gia đình, người Hoa Triều Châu,
văn hoá tổ chức kinh doanh .
Theo số liệu điều tra dân số năm 2019 của Tổng cục Thống kê [1], tỉnh Sóc
Trăng có 62.389 người dân tộc Hoa, chiếm gần 42% số người dân tộc Hoa ở Đồng
bằng sông Cửu Long. Theo số liệu Báo cáo công tác người Hoa năm 2019 [2] của
Ban Dân tộc tỉnh Sóc Trăng, thành phố Sóc Trăng có 17.537 người Hoa, số hộ
người Hoa hoạt động thương mại, dịch vụ và mua bán nhỏ: 3.440 hộ, chiếm
94,55% số hộ người Hoa ở thành phố Sóc Trăng. Người Hoa thành phố Sóc Trăng
chủ yếu là người Hoa Triều Châu, đa phần sống bằng nghề kinh doanh, có truyền
thống kinh doanh lâu đời, văn hoá tổ chức kinh doanh rõ nét, độc đáo.
1. HÌNH THỨC – LOẠI HÌNH KINH DOANH CHỦ YẾU
1.1. Kinh doanh bán lẻ, tiệm tạp hoá
Bán lẻ là hoạt động bán sản phẩm đến tận tay người tiêu dùng, bán hàng
trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng. Người bán lẻ thường lấy hàng từ những
người bán sỉ với giá cả thấp, số lượng lớn và đem bán trực tiếp cho người tiêu
dùng với số lượng ít, giá cả cao hơn giá bán sỉ. Buôn bán lẻ của người Hoa Triều
Châu hình thành từ khá lâu ở thành phố Sóc Trăng, phát triển rộng khắp từ thành
thị đến trung tâm các vùng nông thôn với các tiệm tạp hoá, hàng xén, cửa hiệu.
Đặc điểm của bán lẻ là hàng hoá đa dạng, nguồn vốn nhỏ. Hình thức bán lẻ phổ
biến ở những người buôn bán nhỏ, họp chợ trao đổi mua bán hàng hoá, hoặc bán
7
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
dạo. Với đức tính cần cù, nhẫn nại, nhiều người Hoa khởi nghiệp bằng nghề bán
lẻ, bán dạo ngày nay đã trở thành những “đại gia” ở thành phố Sóc Trăng.
Buôn bán lẻ của người Hoa Triều Châu phong phú về chủng loại hàng hoá,
sản phẩm: tiệm bán bánh pía, lạp xưởng, điểm bán bánh cóng, sạp hàng chạp phô,
cửa hàng đồ cúng lễ, tiệm bán bù lông ốc vít, điểm ăn tối, tiệm bán gạo, cửa hàng
đông y... Có rất nhiều hình thức buôn bán lẻ, nhưng hình thức buôn bán lẻ phổ
biến nhất mà nhiều người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng trước đây “khởi
nghiệp” là tiệm tạp hoá.
là nơi lưu trữ hàng hoá và bày bán nhiều loại hàng hoá khác nhau trong đó có bán
đầy đủ những thứ cần thiết cho cuộc sống hằng ngày như các mặt hàng đồ ăn
trực tiếp. Người Hoa Triều Châu kinh doanh tiệm tạp hoá thường nhanh nhạy,
năng động trong việc nắm bắt nhu cầu thị trường, nên chủng loại hàng phong phú,
đáp ứng kịp thời nhu cầu tiêu dùng thông dụng hằng ngày của khách hàng. Nắm
bắt những nhu cầu trong cuộc sống đời thường để kịp thời đưa sản phẩm hàng hoá
đến tay người tiêu dùng là một trong các sở trường của người Hoa Triều Châu
thành phố Sóc Trăng. Kinh doanh theo hướng dịch vụ này là một đặc trưng truyền
thống của đại đa số người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng trước đây và hiện
nay vẫn còn phổ biến. Mô hình cửa hàng tạp hoá phù hợp với quy mô hoạt động
buôn bán nhỏ của đa số các chủ thể kinh doanh người Hoa Triều Châu thành phố
Sóc Trăng. Nó gắn với kinh tế cá thể, hộ gia đình, linh hoạt trong việc lựa chọn
mặt hàng và địa điểm, mặt bằng kinh doanh. Sự đa dạng về mặt hàng, chủng loại
kinh doanh thể hiện sự nhanh nhạy của các chủ thể kinh doanh người Hoa Triều
Châu thành phố Sóc Trăng trong việc nắm bắt nhu cầu, thị hiếu người tiêu dùng.
Điều này cho thấy người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng từ lâu đã nắm
vững một trong các quy tắc cơ bản của kinh doanh là nắm bắt và phản ứng nhanh
nhạy trước thông tin, thị hiếu thị trường, chọn mặt hàng kinh doanh theo nhu cầu
thị trường.
Với đặc tính đa dạng về chủng loại hàng hoá, tiệm tạp hoá là mô hình chứa
đựng nét văn hoá kinh doanh của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng.
Trong hoạt động kinh doanh tạp hoá, thoạt nhìn, tưởng chừng không tuân theo
triết lí kinh doanh gì, nhưng thực tế, đa phần người Hoa Triều Châu thành phố
Sóc Trăng kinh doanh tạp hoá đều có bí quyết, triết lí kinh doanh riêng. Nhiều
người Hoa Triều Châu giàu có ở thành phố Sóc Trăng hiện nay, trước đây khởi
nghiệp từ các tiệm tạp hoá, từ đó nắm vững nguyên lí thị trường, tích luỹ vốn và
phát triển kinh doanh lớn hơn, trở thành người bỏ mối, buôn sỉ. Vì thế, hiện nay,
8
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
loại hình kinh doanh này vẫn được nhiều người Hoa Triều Châu thành phố Sóc
Trăng lựa chọn để kinh doanh.
Sở dĩ người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng thường lựa chọn loại hình
bán lẻ, tiệm tạp hoá để kinh doanh, đặc biệt là những năm trước đây bởi các lí do
sau:
Thứ nhất, tổ chức kinh doanh hộ gia đình theo loại hình bán lẻ, tiệm tạp hoá
là một trong các hình thức kinh doanh truyền thống của người Hoa trước đây, kể
cả người Hoa sau khi rời khỏi Trung Hoa đi lập nghiệp, kinh doanh ở nước khác.
Thứ hai, điều kiện kinh tế và bối cảnh của người Hoa Triều Châu trong
những ngày đầu định cư, lập nghiệp ở Sóc Trăng: người Hoa Triều Châu xưa đến
lập nghiệp ở Sóc Trăng do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng đều có điểm
chung là họ đến Sóc Trăng với hai bàn tay trắng, hoặc có quy mô vốn nhỏ. Trong
bối cảnh chưa tích luỹ được quy mô vốn lớn, môi trường sống mới, chưa có nhiều
mối quan hệ với người dân và chính quyền sở tại, lựa chọn kinh doanh cá thể, hộ
gia đình gắn với loại hình bán lẻ, tiệm tạp hoá là phù hợp nhất, thậm chí nhiều
người phải bắt đầu từ nghề: trồng lúa, tỏi, hành tím, củ cải trắng, sau khi tích luỹ
được lượng vốn khá khá, tạo lập được mối quan hệ với người dân bản địa, mới
chuyển sang kinh doanh các mặt hàng thực phẩm, bánh kẹo, các món ăn truyền
thống, tiệm tạp hoá.
Thứ ba, kinh tế – xã hội thành phố Sóc Trăng trước đây kém phát triển, là
vùng nông thôn kiểu truyền thống, địa bàn kinh doanh nhỏ, chưa có điều kiện cho
các loại hình kinh doanh hiện đại quy mô vốn lớn xuất hiện, trong bối cảnh đó,
loại hình kinh doanh bán lẻ, tiệm tạp hoá gắn với nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của
người dân vùng nông thôn là phù hợp nên người Hoa Triều Châu đã lựa chọn.
Người Hoa Sóc Trăng, ngoài người Hoa gốc Triều Châu, còn có người Hoa
nhóm ngôn ngữ Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam, nhưng do tính gắn kết nội bộ
cộng đồng người Hoa, cùng có chung cội nguồn truyền thống thương nghiệp
Trung Hoa, cùng hệ toạ độ không gian văn hoá, thời gian văn hoá kinh doanh ở
thành phố Sóc Trăng, nên văn hoá tổ chức kinh doanh của người Hoa ngôn ngữ
Triều Châu và người Hoa nhóm ngôn ngữ Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam ở
thành phố Sóc Trăng không có sự khác biệt đáng kể. Thời gian đầu mới đến lập
nghiệp ở Sóc Trăng, giữa người Hoa Triều Châu và người Hoa Quảng Đông có
một số điểm khác nhau nhất định trong lựa chọn loại hình kinh doanh. Nhưng sự
khác biệt đó mất dần trong quá trình họ cùng sinh sống, trao đổi, buôn bán, kinh
doanh ở thành phố Sóc Trăng trong một không gian văn hoá, thời gian văn hoá,
chủ thể văn hoá kinh doanh chung là cộng đồng người Hoa thành phố Sóc Trăng.
Sau nhiều đợt di cư – biến động của cộng đồng người Hoa, hiện nay người Hoa
thành phố Sóc Trăng, chủ yếu là người Hoa nhóm ngôn ngữ Triều Châu, văn hoá
kinh doanh của họ là sự đại diện cho những đặc trưng tính cách văn hoá kinh
doanh chung của cộng đồng người Hoa thành phố Sóc Trăng. Vì vậy, ở nội dung
9
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
này, chúng tôi không tách văn hoá kinh doanh người Hoa Triều Châu khỏi cộng
đồng người Hoa thành phố Sóc Trăng để so sánh, đối chiếu với người Hoa nhóm
ngôn ngữ Quảng Đông, Phúc Kiến, hay Hải Nam.
Đồng thời, ở góc nhìn tổng thể, thành phố Sóc Trăng hiện nay có ba chủ thể
văn hoá chính là người Việt, Hoa, Khmer. Nhưng hoạt động kinh doanh hiện nay
chủ yếu là người Việt và người Hoa, người Khmer cư trú ở vùng nông thôn, mưu
sinh chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, làm thuê, làm mướn, số lượng người Khmer
tham gia buôn bán, kinh doanh không đáng kể, chưa có văn hoá kinh doanh rõ nét.
Người Việt tham gia kinh doanh, buôn bán ở thành phố Sóc Trăng hiện nay khá
đông và loại hình kinh doanh bán lẻ, tiệm tạp hoá cũng là sự lựa chọn phổ biến.
Tuy nhiên, lịch sử buôn bán, kinh doanh của người Việt thành phố Sóc Trăng
không lâu đời như người Hoa Triều Châu. Người Việt trước đây chủ yếu mưu
sinh bằng nghề nông nghiệp, xem nhẹ kinh doanh, chỉ sau năm 1986, hoạt động
kinh doanh, buôn bán của người Việt thành phố Sóc Trăng mới thực sự rõ nét. Do
vậy, dù cùng loại hình kinh doanh bán lẻ, tiệm tạp hoá nhưng văn hoá kinh doanh
loại hình này của người Việt thành phố Sóc Trăng chưa có tính tập trung, chưa rõ
nét và đặc sắc như người Hoa Triều Châu.
1.2. Hình thức kinh doanh buôn bán sỉ
Bán sỉ (còn gọi bán buôn) là hình thức bán hàng với số lượng lớn, tiêu thụ
số lượng lớn sản phẩm trong thời gian ngắn, giá thành thấp, có chiết khấu hoa
hồng từ nhà cung ứng. Bán sỉ là hoạt động bán hàng hoá không bao gồm hoạt
động bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng cuối cùng.
Hoạt động bán sỉ chủ yếu phổ biến ở lớp thương nhân lớn và vừa, vì loại
hình kinh doanh này yêu cầu nguồn vốn lớn. Buôn sỉ gần như là phương thức kinh
doanh độc quyền của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng trong nhiều
năm trước đây. Những nhà buôn lớn người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng
nhiều năm trước đây là những đại lí độc quyền phân phối một hoặc một số sản
phẩm trên địa bàn thành phố Sóc Trăng. Các chủ tiệm buôn sỉ người Hoa Triều
Châu thành phố Sóc Trăng có nhiều vốn, kinh nghiệm, nghiệp vụ kinh doanh giỏi,
năng động, lại có sự liên kết chặt chẽ với nhau tạo nên mạng lưới phân phối hàng
hoá rất hiệu quả. Buôn sỉ là một hoạt động kinh doanh được tổ chức khá chặt chẽ,
mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng.
Do đó, các chủ thể kinh doanh người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng khi có
sự vững chắc trong làm ăn, tích lũy được lượng vốn khá họ muốn trở thành người
bán sỉ, nhà phân phối.
1.3. Kinh doanh loại hình doanh nghiệp tư nhân
Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu
trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp.
Mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một doanh nghiệp tư nhân. Doanh nghiệp
tư nhân do một cá nhân làm chủ, có tài sản, có trụ sở giao dịch. Chủ doanh nghiệp
10
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
tư nhân là đại diện theo pháp luật, có toàn quyền quyết định đối với tất cả hoạt
động kinh doanh của công ti. Thông thường, chủ doanh nghiệp tư nhân sẽ trực
tiếp quản lí và điều hành mọi hoạt động của công ti, tuy nhiên, người chủ vẫn có
thể thuê người khác để thay mình làm công việc này. Doanh nghiệp tư nhân là
công ti trách nhiệm vô hạn và không có tư cách pháp nhân.
Sở dĩ các chủ thể kinh doanh người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng
khi kinh doanh theo loại hình doanh nghiệp thường lựa chọn loại hình doanh
nghiệp tư nhân là vì loại hình này có ưu điểm, theo đó người kinh doanh hoàn
toàn chủ động trong việc quyết định các vấn đề liên quan đến hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp, ít chịu sự ràng buộc chặt chẽ bởi pháp luật, tạo sự tin
tưởng cho đối tác, khách hàng bởi chế độ trách nhiệm vô hạn.
Những đặc điểm và ưu điểm của loại hình doanh nghiệp tư nhân rất phù hợp
với một số đặc trưng tính cách của các chủ thể kinh doanh người Hoa Triều Châu
thành phố Sóc Trăng (kinh doanh cá thể hộ gia đình, sợ phiền phức, ngại đụng
chạm với chính quyền sở tại): đa phần người Hoa Triều Châu thành phố Sóc
Trăng trước đây lập nghiệp từ buôn bán nhỏ, kinh doanh hộ gia đình, ý thức được
thành phần xuất thân của mình, nên để yên ổn làm ăn, họ chọn cách tránh can
thiệp, “đụng chạm” với chính quyền địa phương. Tính cách này phù hợp với ưu
điểm của doanh nghiệp tư nhân là ít chịu sự ràng buộc chặt chẽ bởi pháp luật, chủ
động trong việc quyết định các vấn đề liên quan đến hoạt động kinh doanh của
doanh nghiệp. Doanh nghiệp tư nhân có ưu điểm: tạo sự tin tưởng cho đối tác,
khách hàng bởi chế độ trách nhiệm vô hạn. Điều này phù hợp với triết lí kinh
doanh lấy chữ tín làm đầu của các chủ thể kinh doanh người Hoa Triều Châu
thành phố Sóc Trăng.
Tuy nhiên, những năm gần đây, số người Hoa Triều Châu thành phố Sóc
Trăng kinh doanh loại hình công ti trách nhiệm hữu hạn, công ti cổ phần ngày
càng nhiều. Theo số liệu Ban Dân tộc tỉnh Sóc Trăng năm 2019 [1], người Hoa
Triều Châu tỉnh Sóc Trăng kinh doanh loại hình doanh nghiệp như sau: 170/942
số doanh nghiệp tư nhân của tỉnh, chiếm 18,05%; 137/1152 tổng số công ti TNHH
một thành viên của tỉnh, chiếm 11,89%; 44/398 tổng số công ty TNHH hai thành
viên của tỉnh, chiếm 11,06%; 11/145 tổng số công ti cổ phần của tỉnh, chiếm
7,59%. Các doanh nghiệp trên chủ yếu tập trung ở thành phố Sóc Trăng.
2. TÍNH ĐẶC TRƯNG TRONG VĂN HOÁ TỔ CHỨC KINH DOANH
CỦA NGƯỜI HOA TRIỀU CHÂU THÀNH PHỐ SÓC TRĂNG
2.1. Tổ chức kinh doanh hộ gia đình (tính cá thể trong tổ chức kinh doanh)
của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng
Kinh doanh cá thể hộ gia đình là cơ sở kinh tế phổ biến, mang tính truyền
thống của đại bộ phận người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng (mang tính
truyền thống thương nghiệp Trung Hoa cổ xưa). Trong quá trình ghiên cứu, chúng
tôi đã phát 100 phiếu điều tra xã hội học, đối tượng trả lời là người Hoa nhóm
11
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
ngôn ngữ Triều Châu kinh doanh ở thành phố Sóc Trăng. Đối với câu hỏi:
“Ông/Bà hiện nay đang kinh doanh theo loại hình nào?”: Có 87% người chọn loại
hình kinh doanh cá thể hộ gia đình (Phụ lục 2). Mặc dù trải qua nhiều biến động
xã hội, những đặc tính truyền thống của hình thức kinh doanh cá thể này vẫn tồn
tại và phát triển mạnh mẽ. Vì người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng trước
đây phải dựa vào nền kinh tế nhỏ, cá thể để sống và đảm bảo sự tồn tại của gia
đình trên vùng đất vốn không phải quê hương, cội nguồn của mình. Người Hoa
Triều Châu thành phố Sóc Trăng chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi truyền thống Nho
giáo, cách thức tổ chức gia đình chặt chẽ, nên kinh doanh cá thể hộ gia đình trở
thành đơn vị cơ sở đầu tiên trong kinh doanh của họ.
Kinh doanh hộ gia đình của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng là
mô hình kinh doanh do một cá nhân, hoặc một hộ gia đình đứng tên làm chủ.
Kinh doanh hộ gia đình là hình thức kinh doanh chủ yếu của người Hoa
Triều Châu kinh doanh ở thành phố Sóc Trăng, bởi những lí do sau:
Thứ nhất, việc kinh doanh hộ gia đình gọn, nhẹ, dễ quản lí vì người Hoa
Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng thường sử dụng một số người trong gia tộc
giúp việc hoặc làm thuê, một khi phát triển lên thì gia đình dễ dàng trở thành đơn
vị kinh doanh. Do vậy, người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng luôn duy trì
và phát triển, nhân rộng mô hình kinh doanh hộ gia đình, thậm chí khi quy mô
kinh doanh mở rộng hơn, họ vẫn có xu hướng duy trì mô hình kinh doanh này dựa
trên nguyên tắc trọng tình, trọng quan hệ truyền thống theo mô hình quản trị
truyền thống phương Đông. Ngoài ra, hầu hết các gia đình người Hoa Triều Châu
ở thành phố Sóc Trăng hiện nay vẫn duy trì phương thức tổ chức gia đình nhiều
thế hệ đồng trú theo kiểu truyền thống. Người lớn tuổi được nể trọng và giữ vai
trò quyết định những vấn đề quan trọng của gia đình, dòng họ. Từ tổ chức kinh tế
hộ gia đình, họ dần phát triển, mở rộng kinh doanh và lập ra những đơn vị kinh
doanh gia đình quy mô lớn hơn.
Thứ hai, kinh doanh hộ gia đình linh hoạt trong tạo vốn thông qua hình thức
tín dụng gia đình dựa vào chữ tín, nhất là hình thức “chơi hụi”. Đây là một hình
thức tín dụng gắn với tập quán của người Hoa Đồng bằng sông Cửu Long nói
chung, người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng nói riêng. Đó là cách tích
lũy vốn, tạo lập vốn gia đình nhờ vào sự góp vốn, giúp vốn kinh doanh kín đáo
trong nội bộ người Hoa. Trên cơ sở tạo vốn theo phương thức tín dụng hộ gia
đình, họ mạnh dạn mở rộng địa bàn, mặt bằng kinh doanh. Phương thức tạo vốn
này tạo ra những cơ hội cho những người Hoa Triều Châu mới khởi nghiệp kinh
doanh, hoặc khi công việc kinh doanh gặp khó khăn. Nhiều người Hoa Triều Châu
ở thành phố Sóc Trăng hiện nay đã chuyển sang mô hình kinh doanh theo loại
hình doanh nghiệp, nhưng đa phần vẫn là doanh nghiệp tư nhân, có ít tổ chức kinh
doanh theo loại hình công ti trách nhiệm hữu hạn, công ti cổ phần, tập đoàn.
12
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
Gia đình là nền tảng của cuộc sống, là mục tiêu phấn đấu đối với mỗi người
Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng. Trong kinh tế hộ gia đình của người Hoa
Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng, con trai có vị trí đặc biệt và trách nhiệm lớn
trong kinh tế hộ gia đình. Con trai trong gia đình là những người tiếp thu nghề
nghiệp gia truyền của gia đình, tiếp tục phát triển mô hình kinh tế cá thể hoặc phát
triển ngành kinh doanh mới. Tính cách văn hoá này cũng là nét đặc trưng chung
của các nhóm người Hoa ngôn ngữ Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam ở tỉnh Sóc
Trăng thậm chí cả người Kinh ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, Việt Nam. Nhưng
với người Việt ở thành phố Sóc Trăng, tính cách văn hoá này không rõ nét, do họ
không chịu ảnh hưởng nhiều bởi những tư tưởng của Nho giáo.
2.2. Tính gắn kết cộng đồng trong tổ chức kinh doanh của người Hoa Triều
Châu ở thành phố Sóc Trăng
Dù trong tổ chức kinh doanh của người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc
Trăng có tính cá thể, do chủ yếu lựa chọn mô hình kinh doanh hộ gia đình như đã
đề cập ở nội dung trên, nhưng ở góc độ đi tìm sợi dây gắn kết trong văn hoá tổ
chức kinh doanh của nội bộ cộng đồng người Hoa với nhau, việc kinh doanh theo
hình thức gia đình của họ một khi đã tích luỹ được lượng vốn đủ lớn với một quy
mô nhất định, các hộ gia đình đó sẽ phát triển kinh doanh thành một mạng lưới
kinh doanh gia đình rộng lớn, tạo thành sợi dây gắn kết trong cộng đồng người
Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng.
Gắn kết cộng đồng là nét độc đáo trong văn hoá kinh doanh của cộng đồng
người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng, nó vừa có tính kế thừa những tập
quán kinh doanh truyền thống ở Trung Hoa, vừa chịu sự tác động bởi điều kiện
môi trường tự nhiên, tình hình kinh tế, văn hoá, xã hội ở tỉnh Sóc Trăng qua nhiều
năm.
Tính gắn kết cộng đồng của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng thể
hiện trên các phương diện sau:
Thứ nhất, gắn kết gia đình, gia tộc
Kinh tế hộ gia đình là nền tảng cơ bản cho sự tồn tại, phát triển trong kinh
doanh của người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng. Mô hình kinh doanh
này có ưu điểm bởi sự tổ chức linh động, bám sát nhu cầu cuộc sống thường ngày
trên địa bàn sinh sống để chọn các mặt hàng kinh doanh và hướng tới chuyên
nghiệp, chuyên môn hoá các mặt hàng. Ngoài ra, nó còn được bảo trợ chặt chẽ bởi
những quan hệ thân nhân, đồng tộc trong cộng đồng người Hoa Triều Châu trên
địa bàn tỉnh Sóc Trăng và cả ở các tỉnh, thành thuộc Đồng bằng sông Cửu Long
và Đông Nam Bộ. Trong gia đình người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng,
người lớn có trách nhiệm bảo vệ và chăm sóc, giúp đỡ người ít tuổi kinh doanh.
Cá nhân phải đặt lợi ích của mình trong quyền lợi chung của gia đình. Gia đình,
dòng họ, thân tộc trở thành chỗ dựa, nền tảng trong kinh doanh của người Hoa
Triều Châu thành phố Sóc Trăng. Do xem trọng gia đình, nên người Hoa Triều
13
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
Châu thành phố Sóc Trăng có sự gắn kết cộng đồng chặt chẽ, thậm chí đưa tình
cảm gia đình vào trong cơ chế quản lí kinh doanh. Các mối quan hệ giữa chủ với
thợ, vay – mượn tín dụng, tuyển chọn nhân viên hoặc trao đổi hàng hoá được thể
chế hoá hay lồng ghép bằng tình cảm gia đình, họ hàng thân tộc, đồng hương.
Thứ hai, gắn kết về địa bàn cư trú, kinh doanh
Từ kinh doanh nhỏ lẻ một số mặt hàng, các hộ gia đình người Hoa Triều
Châu đã mở rộng mặt hàng kinh doanh theo nhu cầu của người dân. Người kinh
doanh trước truyền lại cho con, cháu, cho những người đồng tộc, đồng hương...
dần dần họ hình thành những khu phố chuyên kinh doanh những mặt hàng nhất
định. Các khu phố này trở thành sự cố kết cộng đồng trong kinh doanh, sinh hoạt
vật chất cũng như đời sống tinh thần của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc
Trăng.
Sự gắn kết cộng đồng trong kinh doanh của người Hoa Triều Châu ở thành
phố Sóc Trăng thể hiện rõ nét ở những khu phố chuyên kinh doanh các mặt hàng
nhất định. Ví dụ: khu phố chuyên kinh doanh các mặt hàng đồ sắt, đồ mủ, đồ chơi
trẻ em; khu phố chuyên kinh doanh giày dép, quần áo – vải, hàng mã; khu phố
chuyên kinh doanh bánh kẹo, thực phẩm tiêu dùng, các món ăn truyền thống của
người Hoa ở tỉnh Sóc Trăng... Ở những khu phố này, các chủ tiệm bán hàng phần
lớn là người gốc Hoa Triều Châu. Dù việc phân chia khu phố chuyên kinh doanh
những mặt hàng cụ thể ở thành phố Sóc Trăng còn mang tính tương đối, sự phân
công, chuyên môn hoá chưa sâu sắc, nhưng điều này cũng phần nào minh chứng
cho sự gắn kết về địa bàn kinh doanh của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc
Trăng.
Người Hoa Triều Châu kinh doanh ở thành phố Sóc Trăng hiện nay sống tập
trung đông nhất ở Phường 1, Phường 4 và Phường 9. Đây là các trung tâm thương
mại phát triển sớm và sôi động nhất hiện nay ở thành phố Sóc Trăng. Trong đó,
hoạt động kinh doanh của người Hoa Triều Châu góp một phần rất quan trọng
trong lĩnh vực thương nghiệp ở các phường này.
Thứ ba, gắn kết cộng đồng thông qua các hình thức tổ chức hội của người
Hoa
Người Hoa ở thành phố Sóc Trăng hiện nay có Hội Tương tế người Hoa
thành phố Sóc Trăng. Hội là tổ chức thành viên của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt
Nam thành phố Sóc Trăng. Hội Tương tế người Hoa thành phố Sóc Trăng gồm 13
thành viên là 4 hội tôn thân họ tộc và 9 hội chùa, miếu Hoa trên địa bàn thành
phố. Mặc dù mỗi tổ chức hội có chức năng nhiệm vụ riêng, nhưng về cơ bản đều
hướng tới chăm lo cho đời sống cộng đồng người Hoa ở thành phố Sóc Trăng,
đồng thực hiện trách nhiệm với cộng đồng, xã hội nơi cư trú, kinh doanh. Trong
các hội của người Hoa ở thành phố Sóc Trăng, Hội Tương tế người Hoa ở thành
phố Sóc Trăng là tổ chức lớn nhất, có vai trò chăm lo tất cả các mặt đời sống vật
chất, tinh thần của cộng đồng người Hoa ở thành phố Sóc Trăng. Các Hội khác
14
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
thuộc sự giám sát, quản lí chung của Hội Tương tế người Hoa ở thành phố Sóc
Trăng.
Thông qua các tổ chức hội, người Hoa Triều Châu tạo được các mạng lưới
kinh doanh ổn định và rộng rãi trong nội bộ gia đình, đồng tộc, cộng đồng kinh
doanh người Hoa Triều Châu. Đó là mạng lưới có tính ổn định từ các yếu tố đầu
vào, đến các khâu phân phối và tiêu thụ, thậm chí là tín dụng vốn. Sự liên kết, gắn
bó cộng đồng thể hiện ở trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi cá nhân và toàn cộng
đồng người Hoa ở thành phố Sóc Trăng. Sự thành công trong kinh doanh của từng
chủ thể người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng có vai trò rất lớn từ sự hỗ
trợ cộng đồng người Hoa thông qua hoạt động của các tổ chức hội, đặc biệt là Hội
Tương tế người Hoa ở thành phố Sóc Trăng.
Tính gắn kết cộng đồng kinh doanh của người Hoa Triều Châu ở thành phố
Sóc Trăng mang tính đặc thù cao, họ không những hỗ trợ nhau về vốn, kinh
nghiệm kinh doanh, mà họ còn quy định những khung giá chung chính thức hoặc
phi chính thức nhằm khống chế giá cả một số mặt hàng ở thành phố Sóc Trăng.
Trong mối quan hệ buôn bán, họ liên kết, hỗ trợ nhau từ việc giữ giá, đến việc tồn
kho phân phối hàng hoá. Hầu hết các cửa tiệm từ nhỏ tới lớn của người Hoa Triều
Châu ở thành phố Sóc Trăng đều có mạng lưới phân phối hàng hoá của người
đồng hương, đồng tộc. Sự gắn kết cộng đồng trở thành nhân tố tạo nên sự ổn định
và phát triển hoạt động kinh doanh của người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc
Trăng. Người Hoa Triều Châu buôn bán nhỏ, hoặc gặp khó khăn trong kinh doanh
thường phải tìm cách tăng cường gắn kết trong cộng đồng người Hoa để được
cộng đồng giúp đỡ, bao bọc.
Tóm lại, loại hình kinh doanh chủ yếu của người Hoa Triều Châu thành phố
Sóc Trăng là bán lẻ – tiệm tạp hoá, buôn bán sỉ, doanh nghiệp tư nhân. Văn hoá tổ
chức kinh doanh của người Hoa Triều Châu thành phố Sóc Trăng có sự gắn kết
nội bộ cộng đồng người Hoa với nhau rất chặt chẽ; sự gắn kết cộng đồng biểu
hiện qua sự gắn kết tình đồng hương, đồng họ, đồng tộc trong kinh doanh. Cơ chế
quản lí kinh doanh của người Hoa Triều Châu ở thành phố Sóc Trăng chủ yếu
theo gia đình, dòng họ, đồng tộc, đồng hương.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Dương Thị Liễu – Chủ biên. Giáo trình Văn hoá kinh doanh. Hà Nội: NXB
Đại học Kinh tế Quốc dân. 2012
[2] Nguyễn Thị Ngọc Mai. Văn hoá ẩm thực của người Hoa Triều Châu tỉnh Sóc
Trăng [Luận văn thạc sĩ]. Trường Đại học Trà Vinh. 2015
[3] Nguyễn Mạnh Quân. Đạo đức kinh doanh và văn hoá công ty. Hà Nội: NXB
Đại học Kinh tế Quốc dân. 2013
15
Hội thảo Khoa học
“Các vấn đề đương đại trong lĩnh vực Kinh tế, Luật: Từ lí thuyết đến thực tiễn”
[4] Phạm Quốc Toản. Đạo đức kinh doanh và Văn hoá doanh nghiệp. Hà Nội:
NXB Lao động – Xã hội. 2007
[5] Vương Trương Hồng Vân. Văn hoá kinh doanh của người Hoa ở Thành phố
Hồ Chí Minh [Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn hoá học]. Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
2007.
[6] Ban Thường vụ tỉnh Sóc Trăng. Địa chí tỉnh Sóc Trăng. Hà Nội: NXB Chính
trị quốc gia Sự thật. 2012.
[7] UBND thành phố Sóc Trăng. Báo cáo về tình hình công tác người Hoa năm
2019 trên địa bàn thành phố Sóc Trăng. 2019.
[8] Võ Thanh Hùng, Vai trò của người Hoa trong việc phát triển cảng Bãi Xàu
(Ba
Xuyên)
–
Sóc
Trăng.
Truy
cập
từ:
16
10 trang
14460
Free
Bạn đang xem tài liệu "Văn hoá tổ chức kinh doanh của người Hoa triều Châu Thành phố Sóc Trăng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_hoa_to_chuc_kinh_doanh_cua_nguoi_hoa_trieu_chau_thanh_ph.pdf
