Văn hóa kinh doanh sự tiếp cận từ góc độ văn hóa học

Download

Pgs,ts nguyễn Hồng sơn

VĂN HÓA KINH DOANH

Sꢀ TIẾP CẬN Tꢁ GÓC ĐỘ VĂN HÓA HꢂC

PGS,TS NGUyễN HồNG SơN

Học viện Chính trị khu vực III Đà Nẵng

TÓM TẮT

Văn hóa kinh doanh là nền tảng tinh thần của hoạt động kinh tế, là mục tiêu,

động lực phát triển bền vững của doanh nghiệp, là “hệ quy chiếu” của kinh doanh

trong nền kinh tế thị trường. Vì vậy, việc làm sáng tỏ bản chất, vai trò của văn hóa

kinh doanh trong nền kinh tế thị trường nói chung và nền kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta nói riêng có ý nghĩa trên cả hai phương diện lí luận

và thực tiễn. Bài viết này thử bàn luận thêm từ góc độ văn hóa học.

1. Nhận thức mới từ góc nhìn văn hoá

học.

người, là yếu tố nội sinh của sự phát triển. Trí

tuệ, lao động sáng tạo, phát minh khoa học,

tình thương - nhân văn, nhân ái, nhân nghĩa,

nhân đạo; năng lực thẩm mỹ đã tạo thành cái

năng lực bản chất ấy. Từ sự tiếp cận như thế,

nội hàm của văn hóa kinh doanh ít ra bao gồm

các khía cạnh chủ yếu sau đây:

Đã có rất nhiều định nghĩa về vấn đề này

. Riêng định nghĩa về văn hóa doanh nghiệp,

văn hóa kinh doanh cũng có trên 300 định

nghĩa dưới nhiều cách tiếp cận không như

nhau. Với cách tiếp cận theo quan điểm mác-

xít và quan niệm hiện đại ta có thể hiểu văn

hóa kinh doanh là khái niệm chỉ sự phát triển

những năng lực bản chất của các doanh nhân

và ngưꢀi lao động hướng tới những giátrị

chân, thiện, mỹ. Đây là định nghĩa nói lên

bản chất đích thực của văn hóa kinh doanh ,

bởi vì khi nói đến văn hóa nói chung hay văn

hóa kinh doanh không thể tách rời chủ thể của

nó là con người nói chung hay doanh nhân

nói riêng, cũng như tách rời sự phát triển, nếu

tách rời hai khía cạnh nêu trên thì sẽ không

hiểu được bản chất của văn hóa. Không phải

ngẫu nhiên khi xác định bản chất và vai trò

của văn hoá, Đảng ta đã xác định: “Văn hoá

là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu,

động lực phát triển bền vững đất nước”. Văn

hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh

thần do con người sáng tạo ra trong quá trình

lịch sử của chính mình, nó là “thiên nhiên thứ

1.1. Minh triết kinh doanh

Triết lý kinh doanh trong nền kinh tế thị

trường theo tư duy cũ luôn luôn nhấn mạnh

đến các quy luật giá trị, quy luật cung cầu,

quy luật tích tụ tư bản, quy luật giá trị thặng

dư… và sự nhận thức vận dụng các quy luật

ấy thường lấy lợi nhuận làm thước đo cao nhất

và duy nhất mà không tính đến chất lượng

sống của những doanh nhân, sự tha hóa con

người trong nền kinh tế thị trường cũng như

môi trường sinh thái và sự tăng trưởng kinh

tế bền vững; thường chạy theo tăng trưởng

kinh tế mà quên đi tăng trưởng xanh, nhấn

mạnh chỉ số tổng sản phẩm quốc gia mà ít

quan tâm đến tổng hạnh phúc quốc gia; thậm

chí kinh doanh với bất cứ giá nào không cần

đến bình đẳng, công bằng; phớt lờ tính nhân

đạo, tính nhân nghĩa trong kinh doanh. Triết

hai” được “nhân hóa” qua thực tiễn bởi con lý kinh doanh với tư cách là thành tố cơ bản

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

của văn hóa kinh doanh phải khắc phục được

những hạn chế cũng như các quan điểm phi

nhân nghĩa, nhân đạo trong hoạt động kinh tế,

nó phải trở thành minh triết trong kinh doanh.

Minh triết trong kinh doanh trước hết là phải

mang lại chất lượng sống cho doanh nhân và

cộng cộng doanh nghiệp, cái gì đi ngược lại

với tính người không được xem là sự phát

triển; trong kinh doanh phải kết hợp một cách

hài hoà giữa kinh tế và văn hoá. Thứ hai, là

phải lấy các giá trị văn hoá nhất là các giá trị

phổ biến ích, chân, thiện, mỹ làm mục tiêu,

động lực của kinh doanh, phải chú trọng đến

tổng hạnh phúc của doanh nhân và cộng đồng

doanh nghiệp. Có thể nói minh triết kinh

doanh này là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình

sản xuất, kinh doanh là cốt lõi của văn hoá

kinh doanh trong xã hội hiện đại.

1.3. Đạo đức kinh doanh.

Đây là vấn đề cốt lõi khi đề cập đến

văn hoá kinh doanh. Phải xem đạo đức vừa

là nền tảng, động lực vừa là mục tiêu của

kinh doanh. Nói đến đạo đức là nói đến cái

thiện, cái cao cả, cái cao thượng, là đề cập

đến lương tâm, danh dự, tính nguyên tắc và

khẳng khái, trung thực và thẳng thắng, khiêm

tốn và lịch thiệp… Như vậy, vấn đề trung

thành, lương tâm, trách nhiệm, cần, kiệm,

liêm, chính, nhân ái, nhân đạo là những nhân

tố tạo thành nền kinh tế nhân văn, nó loại bỏ

được các hiện tượng lãng phí, tham nhũng, xa

hoa, sản xuất hàng giả trong trong kinh doanh

làm cho môi trường kinh doanh minh bạch,

lành mạnh. Chỉ có đạo đức kinh doanh mới

làm cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững, mới

giải quyết tốt vấn về môi trường sinh thái. Để

văn hóa đạo đức kinh doanh thực hiện được

vai trò của mình, góp phần loại bỏ tham ô,

lãng phí, xa hoa như Chủ tịch Hồ Chí Minh

căn dặn, phải xây dựng cho được hệ thống giá

trị, các chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh.

Với cái cốt lõi này của đạo đức từ công thức

chung của Liên Hợp Quốc về sự phát triển

1.2. Lao động sáng tạo của doanh

nhân

Văn hoá là toàn bộ giá trị vật chất, tinh

thần do con người sáng tạo ra trong quá trình

lịch sử thích ứng nhu cầu đời sống và sự đòi

hỏi của sự sinh tồn. Cho nên nói văn hoá thực

chất là nói đến lao động sáng tạo và phát

minh. Và, như thế khi nói đến văn hoá kinh kinh tế bền vững chúng ta có thể đưa ra công

doanh không thể không đề cập đến lao động

sáng tạo của doanh nhân và người lao động.

Doanh nhân và người lao động chính là chủ

thể của sản xuất, kinh doanh, vừa là mục tiêu,

động lực vừa là nhân tố có ý nghĩa quyết định

thành bại của kinh doanh. Lao động sáng tạo

trong kinh doanh là lao động có năng suất

cao, lao động mang tính khoa học, lao động

cho mình cho xã hội, lao động một cách văn

minh (lao động theo Hiến pháp và Pháp luật,

lao động có tổ chức, lao động vì chất lượng

sống tốt đẹp của con người). Xây dựng văn

hoá kinh doanh không thể không chú trọng

các đặc tính đó. Điều đó cũng đồng nghĩa với

việc xây dựng và phát triển nguồn nhân lực

vừa “hồng” vừa “chuyên” trong sản suất,

kinh doanh trở thành vấn đề có ý nghĩa quyết

định trong kinh doanh.

thức sự phát triển kinh doanh bền vững theo

quan điểm hiện đại là: Phát triển kinh doanh

bền vững = Doanh thu doanh nghiệp + Tăng

trưởng xanh + Lương tâm trong sạch + Tổng

hạnh phúc doanh nghiệp.

1.4. Nghệ thuật ứng xử trong kinh

doanh

Nếu như giá trị phổ biến của văn hoá là

cái hữu ích, cái chân, cái thiện và cái mỹ thì

sự phát triển kinh doanh bền vững phải dựa

trên một nền tảng khoa học - công nghệ tiên

tiến, một nền đạo đức kinh doanh tiến bộ, từ

sản xuất, kinh doanh, sản phẩm đến “thương

hiệu”, uy tín và ứng xử trong kinh doanh phải

theo quy luật của cái đẹp hay nói một cách

ngắn gọn đó là nghệ thuật ứng xử trong kinh

doanh .

Pgs,ts nguyễn Hồng sơn

Nghệ thuật ứng xử trong kinh doanh bao

gồm nhiều mối quan hệ: mối quan hệ giữa

Nhà nước với các doanh nghiệp; giữa các

doanh nghiệp với các cơ quan hữu quan; mối

quan hệ giữa các doanh nghiệp này với các

doanh nghiệp khác; mối quan hệ giữa lãnh

đạo, quản lý với các doanh nhân; mối quan

hệ giữa doanh nhân với doanh nhân và người

lao động v.v.. Tất cả các mối quan hệ ấy chỉ

được xem là văn hoá ứng xử trong kinh doanh

chỉ khi nào nó trở thành mối quan hệ “thật

sự người”. Điều đó cũng có nghĩa rằng các

mối quan hệ ấy phải thật sự dân chủ, đoàn

kết, đồng thuận, công bằng, bình đẳng, công

khai, minh bạch… thấm đượm tính nhân

bản, nhân văn, lấy lẽ sống “mỗi người vì mọi

người, mọi người vì mỗi người” làm chuẩn

mực trong kinh doanh. Trong kinh doanh

một khi xuất hiện các mối quan hệ theo kiểu

“chủ - tớ”, “ cá lớn nuốt cá bé”, mối quan hệ

sòng phẳng lạnh lùng trả tiền ngay không cần

tình nghĩa, công bằng theo kiểu ban ơn, đoàn

kết theo kiểu lợi ích nhóm… thì không còn

là văn hoá kinh doanh dù doanh nghiệp ấy có

quy mô lớn đến mức độ nào.

vững, tạo thành “thương hiệu” có uy tín cao

trong nền kinh tế thị trường của một quốc gia

hay trên phạm vi quốc tế. Chẳng hạn khi nói

đến chất lượng và uy tín trong sản xuất kinh

doanh xe ô tô số một thế giới không thể không

nói đến các hãng mang thương hiệu Toyota,

Nisan, Hon da (Nhật Bản); BMV (Bayerische

Motorea Werke) của CHLB Đức; Huyndai

(Hàn Quốc) hay khi đề cập đến thương hiệu

thời trang danh tiếng thế giới phải kể đến

những cái tên Hermes, Louis Vuitton, Chanel

(Pháp); Versave, Prada (Ý) còn thương hiệu

nổi tiếng toàn cầu về sản xuất, kinh doanh

tevelison phải nhắc tới những cái tên quen

thuộc mà ai cũng biết như: Sharp. Sony,

Toshiba (Nhật Bản); Lucky Goldstar - LG,

Sam Sung (Hàn Quốc) v.v..

2. Nhận thức và vận dụng.

Thế giới đã bàn luận nhiều về văn hoá

doanh nghiệp, văn hoá kinh doanh từ thực

tiễn nền kinh tế thị trường. Ngay từ những

thập niên cuối của thế kỷ XX, Liên Hiệp

Quốc đã cảnh báo cho tất cả các quốc gia trên

thế giới rằng: Phát triển không bền vững là sự

phát triển không có việc làm, không có tiếng

nói, không có lương tâm, không có gốc rễ và

không có tương lai; tăng trưởng kinh tế mà

không lấy văn hoá làm mục tiêu động lực thì

kinh tế sẽ trở thành hoang dã, dã man; kinh

tế thị trường mà tách rời văn hoá sẽ trở thành

chiến trường. Xuất phát từ quan niệm macxít

và quan niệm hiện đại cũng như thực tiễn xây

dựng nền kinh tế thị trường trên thế giới và ở

nước ta, Đảng ta đã xác định một cách đúng

đắn rằng: “Văn hoá là nền tảng tinh thần của

xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền

vững đất nước. Văn hoá phải được dặt ngang

1.5. Bản sắc văn hoá doanh nghiệp.

Văn hoá là tất cả những cái gì làm cho

dân tộc này khác với dân tộc khác từ những

sản phẩm vật thể và phi vật thể từ cổ xưa đến

hiện đại. Đây là quan niệm nhấn mạnh đến

bản sắc văn hoá dân tộc. Bản sắc văn hoá dân

tộc là những phẩm chất đặc biệt đặc trưng

cho nền văn hoá dân tộc để phân biệt nền văn

hoá của dân tộc này với nên văn hoá của dân

tộc khác, nó bao gồm những giá trị bền vững,

tinh hoa cộng đồng, trí tuệ, tư tưởng, tình

cảm, tâm hồn, cốt cách của một dân tộc. Vì

vậy, khi nói đến văn hoá kinh doanh phải nói

đến bản sắc văn hoá của doanh nghiệp. Bản

sắc văn hoá doanh nghiệp là những giá trị

đặc trưng của những sản phẩm vật chất, tinh

thần của doanh nghiệp do các doanh nhân và

người lao động sáng tạo ra trong quá trình sản

xuất, kinh doanh theo hướng phát triển bền

¹. “Phát triển

hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”

hài hoà giữa kinh tế và văn hoá, cần chú ý đầy

đủ đến yếu tố văn hoá và con người trong phát

¹Ban Tuyên giáo Trung ương. Tài liệu học tập Nghị

quyết và một số chủ trương của Hội nghị lần thứ chín

BCHTW Đảng cộng sản Việt Nam khoá XI - NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội - 2014 tr. 15

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

triển kinh tế”². “Thường xuyên quan tâm xây nguồn nhân lực chất lượng cao đủ trí, đủ tâm,

dựng văn hoá trong kinh tế. Con người thật sự đủ tầm trong các doanh nghiệp; xây dựng

là trung tâm trong quá trình phát triển kinh tế- tư tưởng, đạo đức, lối sống, lối ứng xử cho

xã hội. Tạo lập môi trường văn hoá pháp lý, doanh nhân và người lao động; xây dựng và

thị trường sản phẩm văn hoá minh bạch, tiến phát triển thương hiệu Việt Nam theo hướng

bộ, hiện đại để các doanh nghiệp tham gia ích, chân, thiện mỹ. Đây là quan điểm rất

xây dựng phát triển văn hoá. Xây dựng văn mới, rất hiện đại được khái quát từ tổng kết

hoá doanh nghiệp, văn hoá doanh nhân với qua 30 năm đổi mới và hàng chục năm xây

ý thức tôn trọng pháp luật, giữ chữ tín, cạnh dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta; nó đã

tranh lành mạnh, vì sự phát triển bền vững và trả lời đúng và hết sức thuyết phục nhiều câu

bảo vệ Tổ quốc”³. “Phát huy ý thức và tinh hỏi lớn từ cuộc sống: Vì sao được sự ưu ái

thần dân tộc, động viên toàn dân, trước hết của Nhà nước nhưng hằng năm có đến hàng

là các doanh nghiệp, doanh nhân xây dựng chục ngàn doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, phải

và phát triển các thương hiệu Việt Nam có giải thể? Vì sao hiện tượng tham nhũng ngày

uy tín trên thị trường trong nước và thế giới”⁴càng phổ biến, các vụ tham nhũng lớn thậm

Như vậy, quan điểm của Đảng ta được thể chí là đại án tham nhũng lại rơi vào các doanh

hiện trong Nghị quyết về xây dựng và phát nghiệp mà chủ yếu lại là doanh nghiệp Nhà

triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng nước? Vì sao có sự bất bình đẳng không thể

yêu cầu phát triển bền vững đất nước tại Hội chấp nhận được giữa lãnh đạo, quản lý doanh

nghị lần thứ chín Ban chấp hành Trung ương nghiệp với doanh nhân và người lao động?

khoá XI nêu trên chính là sự nhận thức và Vì sao các doanh nghiệp chưa phát huy hết

vận dụng sáng tạo lý luận văn hoá đương đại tiềm năng sáng tạo của doanh nhân và người

vào thực tiễn xây dựng nền kinh tế thị trường lao động? v.v.. Câu hỏi đó đã có sự trả lời là

định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Xây chúng ta chưa xây dựng được văn hoá trong

dựng văn hoá trong kinh tế theo quan điểm kinh tế, văn hoá doanh nghiệp và văn hoá

của Đảng ta chính là xây dựng văn hoá doanh doanh nhân. Và, chỉ khi nào trong lĩnh vực

nghiệp, văn hoá doanh nhân, văn hoá trong kinh tế Văn hoá kinh doanh trở thành nền

kinh doanh; phát triển nguồn nhân lực nhất là tảng tinh thần trong hoạt động kinh tế, là mục

tiêu, động lực phát triển bền vững của doanh

nghiệp, là “hệ quy chiếu” kinh doanh trong

nền kinh tế thị trường thì trong hiện thực mới

có nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa như chúng ta mong muốn./.

²Ban Tuyên giáo Trung ương. Tài liệu học tập… Sdd,

tr 16

³Ban Tuyên giáo Trung ương. Tài liệu học tập… Sdd,

tr21.

Ban Tuyên giáo Trung ương. Tài liệu học tập Nghị

quyêt… Sdd, tr 21.

4 trang Thùy Anh 11980 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Văn hóa kinh doanh sự tiếp cận từ góc độ văn hóa học", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

van_hoa_kinh_doanh_su_tiep_can_tu_goc_do_van_hoa_hoc.pdf