Văn hóa kinh doanh: Sự tác động từ nhiều yếu tố trong quá trình phát triển
Pgs.ts. nguyễn tấn Hùng
55
VĂN HÓA KINH DOANH:
Sꢀ TÁC ĐỘNG Tꢁ NHIỀU YẾU TỐ
TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
PGS.TS. NGUyễN TấN HùNG
Trưꢀng Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
TÓM TẮT
Khi đã trở thành văn hóa thì những nét đẹp trong đời sống và hoạt động của con
người mới có tính ổn định và bền vững, lâu dài. Có trở thành văn hóa thì hoạt động
sản xuất, kinh doanh mới thoát khỏi được những tệ nạn xấu xa và mục đích kiếm
tiền bằng bất cứ giá nào. Cũng như văn hóa nói chung, văn hóa kinh doanh không
phải là một hiện tượng độc lập, mà nó luôn luôn gắn liền với những điều kiện vật
chất - kỹ thuật của sản xuất kinh doanh và sự tác động từ nhiều yếu tố khác, trong
đó quan trọng nhất là đạo đức, Pháp luật, tập quán, tín ngưỡng. Nắm vững những
điều kiện và những tác động này mới có thể đề ra được những giải pháp có hiệu quả
nhằm thúc đẩy sự phát triển, đồng thời khắc phục được những mặt xấu, phản văn
hóa của hoạt động sản xuất, kinh doanh.
1. Về cơ sở vật chất – kỹ thuật của
văn hóa kinh doanh.
nhất là khi “tối lửa tắt đèn” thì mọi gia
đình khác trong thôn xóm, không kể gần
hay xa huyết thống đều coi việc giúp đỡ,
tương trợ bà con láng giềng là nghĩa vụ
của mình. Nền văn hóa ấy tuy có nhiều
giá trị đáng được bảo tồn, nhưng cũng có
nhiều mặt hạn chế, lạc hậu cần phải khắc
phục. Đó là, lối làm ăn chạy theo những
mối lợi trước mắt nhỏ nhoi, cá nhân, ích
kỷ, với những tín ngưỡng lạc hậu.
Nền văn hóa của nhân loại đã trải qua
nhiều thời đại và bị quy định bởi trình độ
phát triển của lực lượng sản xuất trong thời
đại của nó. Văn hóa Việt Nam đã có mấy
nghìn năm lịch sử gắn liền với sản xuất
nông nghiệp, cụ thể là kỹ thuật trồng lúa
nước với phương tiện con trâu, cái cày và
những vật dụng chủ yếu làm từ gỗ, mây,
tre. Những nét văn hóa đặc trưng gắn liền
Bước vào nền kinh tế thị trường,
với nền sản xuất đó là những phong tục người Việt Nam hiện nay tuy đã tiếp thu
tập quán của dân tộc Việt Nam, như sống một phần văn hóa kinh doanh gắn liền với
theo từng hộ gia đình, mỗi hộ gia đình là sản xuất công nghiệp, nhưng một phần
một đơn vị kinh tế tương đối độc lập, liên vẫn còn làm theo những tập quán cũ của
hệ với những hộ gia đình khác thông qua sản xuất nông nghiệp lạc hậu. Do vậy, sự
quan hệ gia tộc, xóm, làng; sống nương ra đời và phát triển những yếu tố văn hóa
tựa lẫn nhau, tương trợ lẫn nhau, lúc bình mới, tiến bộ phải gắn liền với sự thay đổi
thường thì “đèn nhà ai nhà ấy rạng”, “ăn kỹ thuật trong sản xuất kinh doanh. Điều
cây nào rào cây ấy”, nhưng khi mỗi gia này có thể được chứng minh một cách rõ
đình có việc đại sự như cưới hỏi, tang ma, nét nếu đem so sánh những hàng quán,
Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
56
dịch vụ ăn uống trước và sau khi thành chuẩn mực đạo đức mà Khổng Tử đã nêu
phố đã chỉnh trang đô thị; từ chỗ hàng ra: “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân” (Điều
quán lụp xụp, bàn ghế bẩn thiểu, phục không muốn cho mình thì đừng làm cho
vụ thiếu vệ sinh nay đã được thay bằng người)1.
những điều kiện mới, tốt hơn cho phù hợp
với sự khang trang của phố xá, đô thị.
Chúng ta cần bổ sung chương trình
giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông
bằng tư tưởng đạo đức của các nhà hiền
triết của nhân loại, những tấm gương đạo
đức của tổ tiên chúng ta qua các thời đại,
tham khảo tư tưởng đạo đức của các tôn
giáo, nhất là những chuyện kể có ý nghĩa
giáo dục đạo đức trong kho tàng văn hóa
Việt Nam.
Hoặc nếu so sánh giữalối kinh doanh
lớn bằng cửa hàng, siêu thị với lối kinh
doanh tiểu thương ở các chợ, trên các lề
đường ở trong nước và giữa nước ta và
các nước tiên tiến trên thế giới, chúng ta sẽ
thấy lối buôn bán, dịch vụ ở nước ta tuy có
nhiều tiện lợi cho người tiêu dùng nhưng
lại gắn liến với nhiểu hiện tượng tiêu cực
không thể chấp nhận được, đó là vấn đề vệ
sinh thực phẩm mà Nhà nước không thể
quản lý được, vấn đề hàng giả, hàng đểu,
trốn thuế, lừa đảo... Đây không chỉ là vấn
đề văn hóa, mà còn quan trọng hơn, đó là
vấn đề sức khỏe cộng đồng, lợi ích người
tiêu dùng nữa. Chỉ có kinh doanh lớn mới
có những nét văn hóa, như “bảo hành sản
phẩm”, người tiêu dùng mới khỏi sợ mua
nhầm hàng đểu, xã hội mới loại bỏ được
những hậu quả tiêu cực do hiện tượng
mê tín dị đoan, như tiểu thương do thắp
nhang cúng thần tài nên làm ô nhiễm môi
trường, nhất là gây hỏa hoạn cho cả khu
chợ;người tiêu dùng không dám đi mua
hàng vào buổi sáng vì sợ mình là người
đầu tiên vào “mở hàng”, nếu vì hàng đắt
và không hợp ý mình mà không mua thì
có thể sẽ gặp chuyện rắc rối.
3. Văn hóa kinh doanh và pháp luật.
Có nhiều yếu tố lúc đầu là pháp
luật chưa phải là văn hóa, ngược lại có
những yếu tố văn hóa lạc hậu bị pháp luật
nghiêm cấm, lúc đầu tuy có gây khó chịu
cho người dân nhưng dần dần mọi người
ý thức được sự cần thiết hoặc tác hại của
nó nên tự nguyên, tự giác làm hoặc không
làm và trở thành yếu tố văn hóa của xã
hội, ví dụ, việc giữ gìn trật tự vệ sinh nơi
công cộng ở Singapore, Canada, v.v., việc
đốt pháo nổ ở nước ta trước đây. Gần đây
ở nước ta, đội mũ bảo hiểm khi tham gia
giao thông đã trở thành văn hóa ở một bộ
phận tiên tiến trong nhân dân. Khi đã trở
thành văn hóa thì việc xử phạt sẽ không
còn là việc làm thường xuyên nữa như
hiện nay. Như vậy, pháp luật đã trở thành
văn hóa.
Tương tự như vậy, trong sản xuất kinh
doanh, việc cấm buôn bán những mặt hàng
công nghiệp không có xuất xứ, không có
bảo hành, việc cấm tiêu thụ những thực
phẩm chưa qua kiểm dịch (đi kèm với
mức xử phạt cần thiết), gắn liền với việc
giáo dục người dân thận trọng trong mua
sắm, trong ăn uống ngoài đường phố là
việc làm cần thiết để lâu dài mới có thể trở
thành những nét văn hóa trong sản xuất,
kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm.
2. Văn hóa kinh doanh và đạo đức.
Muốn phát triển văn hóa kinh doanh
thì phải tăng cường giáo dục đạo đức nhất
là cho thế hệ trẻ. Đây không phải là việc
làm trong vài năm, mà là rất lâu dài. Những
hiện tượng tiêu cực, như kinh doanh hàng
giả, hàng đểu; sản xuất, chế biến, tiêu thụ
rau quả, thực phẩm hư thối,nhiểm hóa
chất độc hại, buôn bán ma túy, kinh doanh
những dịch vụ văn hóa đồi trụy, v.v., đã
không xảy ra nếu ai cũng quán triệt được
1 Khổng Tử, Luận ngữ, “Vệ Linh Công”, đoạn 23.
Pgs.ts. nguyễn tấn Hùng
57
4. Văn hóa kinh doanh và tập quán,
truyền thống.
Văn hóa truyền thống tồn tại song
hành với văn hóa hiện đại, do vậy, “Xây
dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản
sắc dân tộc” là chủ trương của Đảng và
Nhà nước ta. V.I. Lênin đã từng căn dặn:
“Văn hóa vô sản không phải bỗng nhiên
mà có, nó không phải do những người tự
cho mình là chuyên gia về văn hóa vô sản,
phát minh ra. Đó hoàn toàn là điều ngu
ngốc. Văn hóa vô sản phải là sự phát triển
hợp quy luật của tổng số những kiến thức
mà loài người đã tích lũy được dưới ách
thống trị của xã hội tư sản, xã hội của bọn
địa chủ và xã hội của bọn quan liêu.”2
Có trở thành thói quen tự giác rồi thì
mới được coi là một yếu tố văn hóa. Tuy
nhiên, không phải mọi thói quen nào cũng
là văn hóa vì có những thói quen tiêu cực,
phản văn hóa. Ví dụ, ở nước ta, thói quen
giao lưu bằng rượu bia có phải là một nét
văn hóa không? Thói quen này có nguyên
nhân từ việc sử dụng không đúng thời
gian nhàn rỗi sau lao động. Một bộ phận
không nhỏ cán bộ công sở làm việc nhàn
hạ, không hết thời gian; một bộ phận lao
động chân tay do đời sống tinh thần chưa
phong phú, nên sau một ngày lao động
chẳng còn biết làm gì ngoài việc rủ nhau
giết thời gian ở các quán nhậu. Việt Nam
là một trong những nước có năng suất
lao động rất thấp nhưng lại là một trong
những nước tiêu thụ bia cao nhất thế giới
tính theo đầu người. Chỉ cần so sánh với
Singapore, năng suất lao động của chúng
ta thua kém họ 15 lần, nhưng ngược lại
mức tiêu thụ bia của ta lại nhiều gấp họ
chừng ấy lần. Do vậy, muốn loại bỏ thói
quen này ra khỏi nền văn hóa hiện nay ở
nước ta thì cần phải tăng năng suất lao
động. Khi lao động sản xuất đòi hỏi phải
đầu tư nhiều thời gian để nghiên cứu, đổi
mới, hoàn thiện hằng ngày thì việc phung
phí thời gian và sức khỏe ở quán nhậu mới
có thể giảm đi được.
5.Văn hóa kinh doanh và tín ngưỡng.
Việc thờ cúng thần tài, việc sản xuất
và đốt vàng mã cho linh hồn người chết
là một nét văn hóa phổ biến gắn liền với
tín ngưỡng dân gian. Một thực tế làm tôi
vô cùng ngạc nhiên khi có lần tự mắt mình
chứng kiến nhiều khoa điều trị ở bệnh
viện nhà nước dùng những thùng phi lớn
để đốt vàng mã vào những ngày cuối năm
âm lịch.
Con số “13” đã bị loại ra khỏi tên các
phòng khách sạn, các phòng bệnh viện ở
cácnướcta, tuycónguồngốctừtínngưỡng
của người Kitô giáo, nhưng ở những nước
có đại bộ phận nhân dân theo Kitô giáo
thì người ta lại ít quan tâm đến việc này.
Bằng chứng là lá cờ nước Mỹ có 13 vạch
và 50 ngôi sao; nhiều cầu thủ, hoa hậu thế
giới mang số 13 nhưng vẫn giành được
chiến thắng! Cách đây hai năm, khi mua
vé máy bay đi Canada, nhờ nhiều người
sợ ngày “ngày 13 thứ Sáu” mà chúng tôi
mua được vé rẻ tại Việt Nam, nhưng khi
bay sang Canada vào chiều ngày 13 thứ
Sáu cùng ngày thì thấy mọi người vẫn đi
lại bình thường như không có chuyện gì
xảy ra.
Việc một bộ phận thanh niên, vị thành
niên suốt ngày ngồi ở “quán nét”, đằm
mình trong những trò chơi điện tử vô bổ,
trở thành cái gọi là “cư dân trên mạng” có
phải là một nét văn hóa không? Ở một số
nước tiên tiến trên thế giới, internet đã trở
thành yếu tố của mọi gia đình nên không
có hiện tượng “quán nét” làm hư hỏng thế
hệ trẻ như ở nước ta hiện nay. Nếu chúng
ta phát triển được mạng internet đến từng
gia đình và nghiên cứu trang bị kỹ thuật
quản lý việc sử dụng cho họ thì có thể
ngăn cấm được dịch vụ này.
2 Xem: V.I. Lênin, “Nhiệm vụ của Đoàn thanh
niên”(1920), Toàn tập, tập 41, tr. 360-361.
Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
58
Như vậy, chỉ có nền sản xuất, kinh hiện đại của thế giới, vừa kế thừa được
doanh lớn mới loại bỏ được tín ngưỡng
tiêu cực này. Các hãng hàng không lớn của
thế giới không sợ ngày 13 thứ Sau thì tại
sao hành khách lại phải sợ ngày này chứ?
những yếu tố truyền thống đầy tính nhân
văn của văn hóa phương Đông và của dân
tộc ta, chúng ta cần nhận thức đầy đủ những
điều kiện vật chất trên đó văn hóa tồn tại và
phát triển, những yếu tố thường xuyên tác
động đến văn hóa để từ đó đề ra một hệ
Tóm lại, để xây dựng và phát triển văn
hóa trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh,
vừa tiếp thu được những yếu tố văn minh, thống giải pháp đồng bộ và toàn diện.
4 trang
10620
Free
Bạn đang xem tài liệu "Văn hóa kinh doanh: Sự tác động từ nhiều yếu tố trong quá trình phát triển", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_hoa_kinh_doanh_su_tac_dong_tu_nhieu_yeu_to_trong_qua_tri.pdf
