Quy trình lập ngân sách tác động đến hiệu quả hoạt động: Trường hợp của các doanh nghiệp sản xuất tại tỉnh Lâm Đồng
226(18): 332 - 337
TNU Journal of Science and Technology
BUDGET PROCESSING IMPACT ON PERFORMANCE:
THE CASE OF PRODUCING ENTERPRISES IN LAM DONG PROVINCE
Nguyen Thi Thao Nguyen*
Dalat University, Lam Dong, Vietnam
ARTICLE INFO
ABSTRACT
This paper aims to investigate the impact of the budgeting process on
the performance of small and medium-sized manufacturing enterprises.
The three main areas of research are budgeting in SMEs, measuring
performance in SMEs and SMEs. The budgeting process is explained
and analyzed from the point of view of budgeting, budget control, and
participation in the budgeting process. Research data is collected from a
survey of 207 managers, department heads, accountants and employees
of 52 small and medium production enterprises in Lam Dong province.
The study used quantitative research methods Cronbach's Alpha,
exploratory factor analysis, multiple regression analysis. The research
results show that the factors of the budgeting process have an impact on
the performance of small and medium-sized manufacturing enterprises,
in which the factor participating in budgeting has the greatest impact on
the efficiency of the manufacturing enterprises.
Received:
Revised:
21/12/2021
31/12/2021
31/12/2021
Published:
KEYWORDS
Budgeting process
Budgeting control
Budgeting evaluation
Budgeting participation
Performance
QUY TRÌNH LẬP NGÂN SÁCH TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG:
TRƯỜNG HỢP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT TẠI TỈNH LÂM ĐỒNG
Nguyễn Thị Thảo Nguyên
Trường Đại học Đà Lạt, Lâm Đồng, Việt Nam
THÔNG TIN BÀI BÁO
Ngày nhận bài: 21/12/2021
Ngày hoàn thiện: 31/12/2021
Ngày đăng: 31/12/2021
TÓM TẮT
Bài báo nhằm điều tra tác động của quy trình lập ngân sách đối với
hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ. Ba lĩnh
vực chính trong nghiên cứu là lập ngân sách trong các doanh nghiệp
vừa và nhỏ, đo lường hiệu quả hoạt động trong các doanh nghiệp vừa
và nhỏ và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Quy trình lập ngân sách được giải
thích và phân tích trên quan điểm lập dự toán ngân sách, kiểm soát
ngân sách và sự tham gia vào quá trình lập ngân sách. Dữ liệu nghiên
cứu được thu thập từ cuộc khảo sát với 207 nhà quản lý, trưởng phòng,
kế toán và nhân viên của 52 doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại tỉnh
Lâm Đồng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng
Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá, phân tích hồi quy đa
biến. Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố thuộc quy trình lập ngân
sách có tác động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sản
xuất vừa và nhỏ, trong đó nhân tố tham gia lập ngân sách có tác động
lớn nhất đến hiệu quả hoạt động.
TỪ KHÓA
Quy trình lập ngân sách
Kiểm soát ngân sách
Đánh giá ngân sách
Sự tham gia lập ngân sách
Hiệu quả hoạt động
*Email: [email protected]
332
Email: [email protected]
226(18): 332 - 337
TNU Journal of Science and Technology
1. Giới thiệu
Đo lường hiệu quả hoạt động trong các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ( DNVVN)
Hiệu quả là một khái niệm phức tạp và có thể được đo lường bằng nhiều phương pháp khác
nhau. Nói chung, hiệu quả được hiểu là mức độ mà một cá nhân hoặc một tổ chức đạt được các
mục tiêu. Đối với một doanh nghiệp, hiệu quả thường được đo lường bằng kết quả cuối cùng về
khía cạnh tài chính hoặc phi tài chính. Biện pháp tài chính là thước đo đánh giá hoạt động của tổ
động tài chính như lợi nhuận, tỷ suất hoàn vốn đầu tư, mức độ linh hoạt về tài chính. Ngoài ra,
các biện pháp phi tài chính cũng được quan tâm như hiệu suất của người quản lý và sự hài lòng
trong công việc của nhân viên.
Ngân sách và quy trình lập ngân sách
Ngân sách là một bản kế hoạch toàn diện mô tả thông tin về nhu cầu và sử dụng nguồn lực
hoạch định và kiểm soát các hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động
Ở khía cạnh xã hội học, lý thuyết dự phòng cho rằng không có quy trình lập ngân sách chung
cho tất cả các loại hình doanh nghiệp, mỗi doanh nghiệp có cơ cấu khác nhau nên áp dụng quy
trình lập ngân sách phù hợp với đặc đểm hoạt động kinh doanh của mình và sử dụng ngân sách
để kiểm soát quản lý, lập ngân sách có sự tham gia của các cấp, đánh giá hiệu quả hoạt động dựa
Quy trình chính thức về lập ngân sách trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ bao gồm quy trình
doanh nghiệp, vai trò của các nhà quản lý là không thể bỏ qua, do đó quy trình lập ngân sách
được xem xét trong nghiên cứu này là lập kế hoạch ngân sách, kiểm soát ngân sách và sự tham
gia vào quá trình lập ngân sách.
Tại Lâm Đồng, khu vực DNVVN chiếm tỷ trọng lớn với khoảng 94%, đây là bộ phận chủ yếu
tạo ra tổng sản phẩm trên địa bàn, tạo ra động lực chính trong sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh
Lâm Đồng, thúc đẩy tăng trưởng kinh kế, thu hút nguồn vốn đầu tư xã hội và đóng góp vào ngân
sách tại địa phương, tạo công ăn việc làm và môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, các DNVVN có
trình độ phát triển thấp và quy mô nhỏ. Trong khi đó, việc nghiên cứu các công cụ của kế toán
quản trị hiện nay có ý nghĩa về cả mặt lý luận và thực tiễn, đặc biệt ngân sách là công cụ hữu
hiệu trong việc hoạch định và kiểm soát các hoạt động, từ đó giúp nâng cao hiệu quả hoạt động
nghiên cứu hiện tại là kiểm tra mối quan hệ giữa quy trình lập ngân sách và hiệu quả hoạt động
của các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ.
Hầu hết các nghiên cứu đều đồng ý rằng lập kế hoạch ngân sách có tác động tích cực đến hiệu
lập dự toán ngân sách là một trong các nhân tố thuộc nội dung kế toán quản trị ảnh hưởng đến
hiệu suất tài chính, giảm khả năng thất bại trong kinh doanh và mất việc làm của người lao động.
Vì vậy giả thuyết được đặt ra như sau:
H1: Lập dự toán ngân sách có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
của công ty được đáp ứng một cách thích hợp và công ty tuân theo kế hoạch của mình, xác định
sự khác biệt so với kế hoạch và thực hiện các hành động khắc phục nếu có sai lệch với định mức.
333
Email: [email protected]
226(18): 332 - 337
TNU Journal of Science and Technology
Các nghiên cứu cho thấy kiểm soát có vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng lực quản lý
và sự tăng trưởng về hiệu suất của doanh nghiệp, kiểm soát ngân sách chính thức dẫn đến tăng
Do đó, giả thuyết H2 được đề xuất:
H2: Kiểm soát ngân sách có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu xem xét mức độ tác động của việc đánh giá ngân sách
đến hiệu quả hoạt động. Vì vậy tác giả lập luận rằng sau khi kiểm soát ngân sách được thực hiện
thì công tác đánh giá ngân sách sẽ đo lường mức độ thành công của các bộ phận trong việc đáp
ứng dự toán ngân sách, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Do đó giả
thuyết H3 được phát biểu như sau:
H3: Đánh giá ngân sách có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
Sự tham gia vào việc lập ngân sách là biến được sử dụng thường xuyên khi nghiên cứu việc
kích thích từ đó ảnh hưởng đến hành vi và hiệu suất của họ. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc tổ
chức quy trình lập ngân sách có sự tham gia của nhân viên các cấp có tác dụng gia tăng mức độ
hài lòng của nhân viên và khả năng tăng lợi nhuận của công ty. Sự tham gia của các cấp độ khác
nhau của các thành viên trong quá trình lập ngân sách sẽ cải thiện năng lực của người quản lý
viên vào quá trình lập ngân sách đã dẫn đến thành công lớn hơn trong việc thực hiện kế hoạch đặt
H4: Sự tham gia lập ngân sách có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Từ các giả thuyết lập luận ở trên tác giả đưa ra mô hình nghiên cứu như sau:
H1
Lập dự toán ngân sách
H2
Kiểm soát ngân sách
Hiệu quả hoạt động
H3
Đánh giá ngân sách
Tham gia lập ngân sách
Hình 1. Mô hình nghiên cứu
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được chọn mẫu theo phương pháp phi xác suất (mẫu thuận tiện). Một bảng câu
hỏi được gửi trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua cục thuế tỉnh) và gửi email cho các đối tượng
khảo sát thuộc ban lãnh đạo doanh nghiệp, trưởng phòng, kế toán và nhân viên của các doanh
nghiệp sản xuất trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.
Số lượng mẫu tối thiểu được xác định trong nghiên cứu là 105 mẫu dựa trên 21 biến quan sát
phiếu trong tổng số 250 phiếu được phát ra. Dữ liệu thu thập từ 52 công ty sản xuất vừa và nhỏ
thuộc thành phố Đà Lạt, Bảo Lộc và Đức Trọng thuộc các ngành sản xuất và chế biến thực phẩm,
dệt, đồ gỗ. Các tiêu chí chính để lựa chọn mẫu là số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân
năm không quá 200 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ đồng. Bảng câu hỏi được
trả lời bởi ban lãnh đạo doanh nghiệp, trưởng phòng, kế toán trưởng, kế toán viên và nhân viên
334
Email: [email protected]
226(18): 332 - 337
TNU Journal of Science and Technology
của công ty, những người có trách nhiệm trong quá trình lập ngân sách. Bảng câu hỏi nhằm tìm
hiểu ý kiến cá nhân của người tham gia quy trình lập ngân sách và hoạt động của công ty được
lấy mẫu.
Kết quả thu về 207 phiếu trong tổng số 250 phiếu được phát ra, đạt tỷ lệ 82,8%. Trong 207
người được hỏi có 60,9% là nữ và 39,1% là nam. 50,2% trong độ tuổi từ 31 – 40 tuổi cho thấy
những người được hỏi đã trưởng thành để đưa ra câu trả lời cho câu hỏi nghiên cứu. Hơn 63% số
người được hỏi đã tốt nghiệp đại học có sự hiểu biết cần thiết để hiểu các câu hỏi đo lường trong
khảo sát. Đa số người được hỏi có kinh nghiệm ít nhất từ 1- 5 năm với mức 39,1%, do đó đối
tượng khảo sát có kinh nghiệm để trả lời các câu hỏi trong nghiên cứu. Về chức vụ đang nắm giữ,
có 42,8% là kế toán của công ty, do đó dữ liệu được thu thập từ các đại diện thích hợp, trực tiếp
phụ trách lập ngân sách. Và có 85,1% người được hỏi đồng ý rằng tổ chức của họ có quy trình
lập dự toán ngân sách.
Thang đo được kiểm tra độ tin cậy của bằng công cụ Cronbach’s Alpha, sau đó tiến hành phân
tích nhân tố khám phá EFA và kiểm định sự phù hợp của các nhân tố thông qua giá trị KMO.
Phân tích hồi quy đa biến được thực hiện nhằm xác định mức độ tác động của các biến độc lập
lên biến phụ thuộc.
Các khái niệm trong nghiên cứu bao gồm: Lập kế hoạch ngân sách, Kiểm soát ngân sách,
Đánh giá ngân sách, Tham gia lập ngân sách, Hiệu suất hoạt động được sử dụng thang đo Likert
5 điểm từ (1) “Hoàn toàn không đồng ý” cho đến (5) “Rất đồng ý”.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Phân tích độ tin cậy của mô hình
Kết quả kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha, các thang đo đều
đảm bảo độ tin cậy. Tổng phương sai trích là 79,057% với các biến độc lập và 75,161% đối với
biến phụ thuộc. Kết quả xoay nhân tố (promax) trích ra được 4 nhân tố, có 4 biến độc lập, 1 biến
phụ thuộc (Bảng 1).
Bảng 1. Kết quả kiểm định thang đo
Hệ số tương
Cronbach's Alpha Cronbach Kiểm định Hệ số tải
Thang đo
quan biến – tổng
(hiệu chỉnh)
0,859
nếu loại biến
's Alpha
độ tin cậy
EFA
Lập dự toán ngân sách 01
Lập dự toán ngân sách 04
Lập dự toán ngân sách 02
Lập dự toán ngân sách 05
Lập dự toán ngân sách 03
Kiểm soát ngân sách 07
Kiểm soát ngân sách 06
Kiểm soát ngân sách 08
Đánh giá ngân sách 09
Đánh giá ngân sách 11
Đánh giá ngân sách 10
Tham gia ngân sách 16
Tham gia ngân sách 12
Tham gia ngân sách 18
Tham gia ngân sách 20
Tham gia ngân sách 14
Tham gia ngân sách 15
Tham gia ngân sách 19
Tham gia ngân sách 13
Tham gia ngân sách 21
Tham gia ngân sách 17
0,865
0,896
0,892
0,889
0,887
0,833
0,851
0,845
0,821
0,856
0,879
0,964
0,966
0,966
0,967
0,964
0,97
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
0,973
0,841
0,757
0,748
0,704
0,875
0,855
0,818
0,983
0,771
0,765
0,975
0,949
0,927
0,900
0,891
0,869
0,866
0,846
0,769
0,712
0,722
0,741
0,754
0,761
0,795
0,775
0,782
0,832
0,791
0,764
0,915
0,859
0,875
0,836
0,918
0,759
0,906
0,890
0,896
0,969
0,873
0,873
0,904
0,786
0,966
0,966
0,965
0,969
335
Email: [email protected]
226(18): 332 - 337
TNU Journal of Science and Technology
Hệ số tương
Cronbach's Alpha Cronbach Kiểm định Hệ số tải
Thang đo
quan biến – tổng
(hiệu chỉnh)
0,799
nếu loại biến
's Alpha
độ tin cậy
EFA
Hiệu quả hoạt động 01
Hiệu quả hoạt động 02
Hiệu quả hoạt động 03
Hiệu quả hoạt động 04
Hiệu quả hoạt động 05
0,896
0,909
0,892
0,897
0,897
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
Đạt
0,867
0,841
0,837
0,833
0,773
0,735
0,818
0,792
0,791
0,917
(Nguồn: Tác giả tự tổng hợp)
Bảng 2. Hệ số KMO và kiểm định Bartlett
Biến độc lập
0,895
Biến phụ thuộc
Kaiser-Meyer-Olkin Measure of Sampling Adequacy.
Approx. Chi-Square
Bartlett's Test of Sphericity
0,854
735,890
10
4353,503
210
df
Sig.
0,000
0,000
(Nguồn: Tác giả tự tổng hợp)
Kết quả nghiên cứu thu được hệ số KMO của thang đo là phù hợp. Kiểm định Bartlett’s với
giá trị Sig. là 0,000 < 0,05 (5%) cho thấy các biến có tương quan với nhau có ý nghĩa ở độ tin cậy
95% trong tổng thể (bảng 2).
3.2. Kết quả kiểm định mô hình
Nghiên cứu định lượng sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0.
Biến Lập dự toán ngân sách (DT) bao gồm 05 biến quan sát, biến kiểm soát ngân sách (KS) đo
lường bằng 3 biến quan sát, biến đánh giá ngân sách (DG) đo bằng 3 biến quan sát và tham gia
lập ngân sách (TG) đo lường bằng 10 biến quan sát. Biến phụ thuộc hiệu quả hoạt động (HQ) đo
lường bằng lợi nhuận, tỷ suất hoàn vốn đầu tư, mức độ linh hoạt về tài chính, sự hài lòng trong
công việc và hiệu quả quản lý.
Bảng 3. Bảng kết quả kiểm định các giả thuyết
Trọng số hồi quy Trọng số hồi quy
Giả
thuyết
H4
H1
H3
t
Sig.
chưa chuẩn hoá
0,308
chuẩn hoá
0,299
Tham gia lập ngân sách
Lập dự toán ngân sách
Đánh giá ngân sách
5,553
3,599
2,694
5,160
0,000
0,000
0,008
0,000
0,224
0,223
0,156
0,156
Kiểm soát ngân sách
0,293
0,297
H2
(Nguồn: Tác giả tự tổng hợp)
Kết quả thu được từ việc kiểm tra mối quan hệ giữa quy trình lập ngân sách và hiệu quả hoạt
động được thể hiện trong bảng 3, phân tích hồi quy giữa các biến cho thấy 04 giả thuyết ban đầu
được chấp nhận. Các ước lượng đều có ý nghĩa thống kê ở mức 5% và độ tin cậy 95%. Bên cạnh
đó, nhân tố tham gia lập ngân sách có tác động mạnh nhất đến hiệu quả hoạt động (0,299), kiểm
soát ngân sách (0,297) và lập dự toán ngân sách (0,223) có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt
động. Ngoài ra, đánh giá ngân sách cũng có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động (0,156).
trong nghiên cứu về tác động của quy trình lập ngân sách đến hiệu suất hoạt động tại các doanh
nghiệp vừa và nhỏ.
4. Kết luận và kiến nghị
Kết quả nghiên cứu đã cho thấy các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ có thực hiện các quy
trình lập ngân sách bao gồm các hoạt động lập dự toán ngân sách, tham gia lập ngân sách, đánh
giá ngân sách và kiểm soát ngân sách và do đó đã chỉ ra rằng có một mối quan hệ đáng kể giữa
quy trình lập ngân sách và hiệu quả hoạt động tại các doanh nghiệp sản xuất trong địa bàn tỉnh
336
Email: [email protected]
226(18): 332 - 337
TNU Journal of Science and Technology
Lâm Đồng. Trong đó việc tham gia lập ngân sách có tác động mạnh nhất lên hiệu quả hoạt động
của doanh nghiệp, do đó các nhà quản lý nên tạo điều kiện cho nhân viên các cấp được đào tạo về
mặt kỹ thuật lập ngân sách và được tham gia vào quá trình lập ngân sách. Ngoài ra, kết quả cũng
chỉ ra rằng việc kiểm soát lập ngân sách là quan trọng và có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt
động, vì vậy các nhà quản lý nên quan tâm nhiều hơn đến hệ thống kiểm soát ngân sách.
Nghiên cứu đã đạt được mục đích là điều tra tác động của quá trình lập ngân sách đối với hiệu
quả hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ ở tỉnh Lâm Đồng, tuy nhiên đề tài chỉ
thực hiện tại các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại khu vực Lâm Đồng nên bị giới hạn về
phạm vi nghiên cứu. Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng để nghiên cứu thêm ở các
doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp sản xuất trên cả nước để đánh giá liệu có phát hiện tương tự về
tác động của quy trình lập ngân sách đến hiệu quả hay không. Ngoài ra các nghiên cứu trong
tương lai có thể mở rộng khung khái niệm nghiên cứu bằng cách nghiên cứu chuyên sâu về mức
độ ảnh hưởng của từng đối tượng thuộc nội dung quy trình lập ngân sách đến hiệu quả hoạt động.
TÀI LIỆU THAM KHẢO/ REFERENCES
[1] S. K. Robert and A. A. Anthony, Advanced management accounting. New Jersey: Prentice Hall, 1998.
[2] C. Drury, Management and Cost Accounting 10e. Cengage Learning, 2017.
[3] T. N. Le and D. D. Nguyen, "An impact of budgetary goal characteristics on performance: The case of
Vietnamese SMEs," The Journal of Asian Finance, Economics, and Business, vol. 7, no. 9, pp. 363-
370, 2020.
[4] K. T. Vuong and P. Rajagopal, "A Review of the Management Process with the Mediating Role of the
Budget Process on the Performance of Vietnamese SMEs," Management Dynamics in the Knowledge
Economy, vol. 8, no. 3, pp. 277-296, 2020.
[5] M. Covaleski, et al., "Budgeting research: three theoretical perspectives and criteria for selective
integration," Handbooks of management accounting research, vol. 2, pp. 587-624, 2006.
[6] J. Mulani, G. Chi, and J. Yang, "Effects of the budgetary process on SME’s performance: An
Exploratory study based on Selected SME’s in India," Research Journal of Finance and Accounting,
vol. 6, no. 14, pp. 135-153, 2015.
[7] E. Noreen, P. Peter, C. Brewer, and R. H. Garrison, Managerial Accounting. McGraw-Hill Education, 2014.
[8] K. A. Merchant, "The Design of the Corporate Budgeting System: Influences on Managerial Behavior
and Performance," The Accounting Review, vol. 56, no. 4, p. 813, 1981.
[9] T. T. H. Kim, "The factors of management accounting that affect the business performance of small and
medium enterprises in Ho Chi Minh City," MS. Thesis. University of Economics Ho Chi Minh City, 2019.
[10] T. A. Foster, Budget planning, budget control, business age, and financial performance in small
businesses. Walden University, 2017.
[11] A. B. Salaudeen, Impact of Budgeting Process on Performance of Small and Medium-Sized
Manufacturing Companies in Kwara State. Kwara State University (Nigeria): Ann Arbor, 2018, p. 98.
[12] Y. Qi, "The Impact of the Budgetting Process on Performance in Small and Medium-sized Firms in
China," Doctoral Dissertation. Enschede, Netherlands: The University of Twente., 2010.
[13] J. K. Kamau, G. Rotich, and W. Anyango, "Effect of budgeting process on budget performance of
state corporations in Kenya: A case of Kenyatta National Hospital," International Academic Journal of
Human Resource and Business Administration, vol. 2, no. 3, pp. 255-281, 2017.
[14] D. T. Nguyen, Textbook of scientific research methods in business. Financial Economics Publishing
House, 2014.
337
Email: [email protected]
6 trang
14020
Free
Bạn đang xem tài liệu "Quy trình lập ngân sách tác động đến hiệu quả hoạt động: Trường hợp của các doanh nghiệp sản xuất tại tỉnh Lâm Đồng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- quy_trinh_lap_ngan_sach_tac_dong_den_hieu_qua_hoat_dong_truo.pdf
