Phát triển bền vững về kinh tế tại các khu công nghiệp ở Hải Phòng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VỀ KINH TẾ

TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở HẢI PHÒNG

ThS. Nguyễn Thị Thu Thủy

Khoa Kinh tế & QTKD – Đại học Hải Phòng

TÓM TẮT

Phát triển bền vững (PTBV) các khu công nghiệp (KCN) được đặt ra trong khung khổ

PTBV chung, có tính đến đặc thù của KCN vừa là một thực thể kinh tế độc lập với khu vực

kinh tế khác của địa phương, vừa là khu vực tập trung sản xuất công nghiệp với mật độ cao có

mối quan hệ trao đổi chất với các khu vực khác của nền kinh tế, cộng đồng dân cư và môi

trường.

Hải Phòng là thành phố ven biển, nằm phía Đông miền duyên hải Bắc Bộ, cách thủ đô

Hà Nội 102 km, là nơi hội tụ đầy đủ các lợi thế về đường biển, đường sắt, đường bộ và đường

hàng không, giao lưu thuận lợi với các tỉnh trong cả nước và các quốc gia trên thế giới. Cho

đến nay, trên địa bàn thành phố đã hình thành hệ thống 17 KCN được quy hoạch với tổng

diện tích 9.710 ha, thành phố coi phát triển nhanh khu kinh tế, khu công nghiệp là một bước

đột phá với vai trò là đòn bẩy trong tăng trưởng và tái cơ cấu kinh tế. Sự phát triển các KCN

góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố theo hướng công nghiệp

hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đạt được thì việc phát triển

KCN tại Hải Phòng vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Nội dung bài viết

đi vào phân tích thực trạng và đề xuất biện pháp phát triển bền vững về kinh tế tại các KCN ở

Hải Phòng.

Từ khóa: Phát triển bền vững, khu công nghiệp

SUSTAINABLE ECONOMIC DEVELOPMENT

IN INDUSTRIAL ZONES IN HAIPHONG

MSc. Nguyen Thi Thu Thuy

Faculty of Economics and Business Administration – Haiphong University

ABSTRACT

The sustainable development of industrial zones is raised within the general

framework of sustainable development, considering special feature of industrial zones as an

economic entity independent of other local economic areas, and a centre of densely populated

manufacturing areas which have relationship with other areas of the economy, civil

community and the environment.

Haiphong is a coastal city which lies in the East of the North area, 102km from Hanoi.

Haiphong has sufficient advantages of sea transportation, rail transportation, motorway

transportation, for easy access to other cities in Vietnam and other countries in the world. Up to

present, there have been 17 planned industrial zones which cover 9710 ha in Haiphong. The city

considers industrial zone development a breakthrough with the role of boosting economic

growth and economic restructuring. The development of industrial zones contributes greatly to

the transformation of the economy towards industrialization and modernization. However, apart

from positive attainment, the development of industrial zones in Haiphong still causes a lot of

problems. The paper analyzes the facts and suggests solutions to sustainably develop industrial

zones in Haiphong.

Keywords: Sustainable development, industrial zone

463

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

1. Đặt vấn đề

Phát triển bền vững với “ba trụ cột” là phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội

và bảo vệ môi trường là một quá trình toàn diện, bao gồm những biến đổi về kinh tế, cũng

như những biến đổi về xã hội, về văn hoá và giáo dục, khoa học và công nghệ, về môi trường

và sự phát triển của con người. PTBV là nhu cầu tất yếu và đang là thách thức cho mọi quốc

gia, nhất là trong điều kiện toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế. Việc lựa chọn con đường,

biện pháp và thể chế, chính sách bảo đảm PTBV luôn là mối quan tâm hàng đầu của mọi nước

trong quá trình phát triển.

Hải Phòng là thành phố cảng, trung tâm công nghiệp, dịch vụ, đầu mối giao thông

quan trọng về đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường biển và đường hàng không.

Với những lợi thế đó, trong những năm vừa qua Hải Phòng luôn là một trong những thành

phố trong cả nước có tốc độ phát triển nhanh và bền vững. Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ

XV nhiệm kỳ (2015 – 2020) đã nhất trí thông qua chủ đề của đại hội: “Nâng cao năng lực

lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng bộ; phát huy truyền thống “Trung dũng - Quyết thắng” và

sức mạnh đoàn kết toàn dân; đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh thu hút đầu tư, tạo sự

phát triển đột phá; hướng tới xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố cảng xanh, văn minh,

hiện đại. Để thực hiện được mục tiêu đó, thành phố coi phát triển nhanh khu kinh tế, khu công

nghiệp là một bước đột phá với vai trò là đòn bẩy trong tăng trưởng và tái cơ cấu kinh tế. Sự

phát triển các KCN góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố theo

hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đạt được

thì việc phát triển KCN tại Hải Phòng vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển,

và đó cũng chính là khởi nguồn gây ra một số vấn đề nan giải cho các doanh nghiệp, cho

thành phố Hải Phòng nói riêng và cho toàn xã hội nói chung.

2.

2.1.

Một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển bền vững khu công nghiệp

Khái niệm phát triển bền vững khu công nghiệp

Thuật ngữ “phát triển bền vững” được giới thiệu lần đầu tiên bởi Hiệp hội Bảo tồn

Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên quốc tế (IUCN). Họ cho rằng, “Sự phát triển của nhân

loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu

của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học”. Để là rõ hơn khái niệm trên, Ủy ban

Thế giới về môi trường và phát triển (WCED, 1987) đã đưa ra khái niệm phát triển bền vững

là “Sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại

đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai…” đây là khái niệm được xem

là phổ biến nhất khi nhấn mạnh đến tính công bằng giữa các thế hệ trong quá trình phát triển.

Tại Việt Nam, trong Luật bảo vệ môi trường năm 2014, quan điểm phát triển bền vững

được thể hiện như sau: “Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ

hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên

cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ

môi trường”.

PTBV các KCN được đặt ra trong khung khổ PTBV chung, có tính đến đặc thù của

KCN vừa là một thực thể kinh tế độc lập với khu vực kinh tế khác của địa phương, vừa là khu

vực tập trung sản xuất công nghiệp với mật độ cao có mối quan hệ trao đổi chất với các khu

vực khác của nền kinh tế, cộng đồng dân cư và môi trường. Trong giới hạn của nghiên cứu,

tác giả đề xuất khái niệm: “PTBV khu công nghiệp là bảo đảm sự tăng trưởng kinh tế cao liên

tục, ổn định, dài hạn của bản thân KCN, các doanh nghiệp KCN sử dụng hợp lý và hiệu quả

các nguồn lực, góp phần thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường trong và ngoài

KCN.

2.2.

-

Nội dung phát triển bền vững về kinh tế tại khu công nghiệp

Quy hoạch phát triển các KCN hợp lý và hiệu quả

Quy hoạch phát triển các KCN là việc xây dựng các luận chứng, lựa chọn phương án

phát triển các KCN và phân bố các ngành sản xuất hợp lý trên phạm vi cả nước, các vùng lãnh

thổ và từng địa phương. Trên cơ sở quá trình hình thành và phát triển các KCN, cần bố trí, sắp

464

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

xếp các KCN trong phạm vi không gian lãnh thổ phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế xã

hội, quy hoạch phát triển các KCN ở địa phương và cả nước. Theo đó, cần xác định quy mô

diện tích và số lượng KCN hợp lý, hiệu quả nhằm phát huy được lợi thế của từng KCN và của

địa phương để tăng cường khả năng cạnh tranh, thu hút có hiệu quả các dự án đầu tư.

- Quản lý và giám sát các hoạt động đầu tư của các chủ đầu tư theo đúng cam kết ban

đầu

Các KCN có các quy định về ngành nghề đầu tư, công nghệ đầu tư, thời gian triển

khai đối với các dự án khi cấp phép đầu tư. Ban QL các KCN cần giám sát chặt chẽ khâu này

nhằm tránh các trường hợp dự án triển khai không đúng quy định ban đầu, trì hoãn triển khai

dự án, triển khai dự án không đúng ngành nghề đăng kí, công nghệ đầu tư lạc hậu…dẫn đến

kém hiệu quả trong hoạt động đầu tư, gây ảnh hưởng xấu đến quá trình hoạt động của các

KCN.

- Khuyến khích đầu tư công nghệ hiện đại, chuyển giao công nghệ đối với các DN

trong KCN.

Trình độ công nghệ đóng góp quan trọng vào hiệu quả họa động của DN. BQL các

KCN luôn khuyến khích các DN đổi mới công nghệ bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm

nâng cao hiệu quả SXKD của DN. Theo đó, BQL các KCN đưa ra các chính sách ưu đãi đối

với các DN tiên phong trong việc đổi mới công nghệ. Tiếp tục vận động, tuyên truyền các DN

hướng đến việc đầu tư đổi mới công nghệ, thực hiện chuyển giao công nghệ tại các DN.

- Lựa chọn và triển khai áp dụng mô hình hoạt động của KCN có hiệu quả, đảm bảo

PTBV.

Tiếp theo những thành công trong công cuộc đổi mới phát triển kinh tế, từ đầu những

năm 90 Chính Phủ đã có chủ trương phát triển công nghiệp theo hướng mới với cách làm mới

nhằm tạo ra bước đột phá về cơ chế chính sách đó là hình thành các mô hình phát triển KCN,

KCX. Mỗi địa phương cần lựa chọn cho mình mô hình phù hợp với điều kiện thực tế để phát

triển. Thực tế cho thấy có khá nhiều mô hình có thể được lựa chọn mà tựu chung lại đều phục

vụ cho mục tiêu PTBV bao gồm: mô hình KCN đô thị, mô hình KCN sinh thái, mô hình KCN

công nghệ cao, mô hình KCN chuyên ngành, mô hình KCN tổng hợp, … mỗi mô hình đều có

những đặc thù riêng có của nó để có thể áp dụng và đáp ứng yêu cầu phát triển KCN của địa

phương. Sự thành công hay thất bại của việc phát triển các KCN một phần chịu sự ảnh hưởng

bởi mô hình phát triển KCN mà các địa phương đã lựa chọn.

3.

3.1.

Thực trạng phát triển bền vững về kinh tế tại các KCN ở Hải Phòng

Công tác quy hoạch các KCN trên địa bàn thành phố

Từ năm 1993 đến 2006, Hải Phòng chỉ có 3 KCN được thành lập, kết quả thu hút đầu

tư vào KCN hạn chế; các KCN phát triển chậm, quy hoạch thiếu đồng bộ, quy mô nhỏ, tính

khả thi thấp. Nghị quyết số 32-NQ/TW ngày 05/8/2003 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát

triển thành phố Hải Phòng trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước đã định hướng phát triển toàn

diện, mạnh mẽ của thành phố. Ban Quản lý đã báo cáo, đề xuất với Thành phố các biện pháp

tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Thành ủy,

HĐND, UBND thành phố. Trong 2 năm 2007 và 2008, Thường trực Thành ủy và Ban

Thường vụ Thành ủy đã liên tiếp có ý kiến chỉ đạo về công tác quản lý, đổi mới quy hoạch

KCN (Thông báo số 77-TB/TU ngày 18/7/2007 và số 92-TB/TU ngày 16/10/2008), đồng thời

ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TU ngày 28/5/2008 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy mạnh

công tác quản lý, phát triển các Khu, Cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố đến năm 2012,

định hướng đến năm 2020, đã nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các ngành, các cấp về

vai trò, vị trí, mục tiêu xây dựng và phát triển các KCN, KKT, các ngành, các cấp đã tăng

cường phối hợp với Ban Quản lý, tạo bước phát triển mới cho các KCN, KKT trên địa bàn

thành phố.

Công tác quy hoạch KCN, KKT được quan tâm, đổi mới và nâng cao chất lượng. Thành

phố xây dựng Đề án báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh, bổ sung và mở rộng quy hoạch

465

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

KCN. Đến nay, hệ thống các KCN của Hải Phòng theo quy hoạch tổng thể các KCN Việt Nam đã

được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt qua các thời kỳ gồm 17 KCN (trong đó có một số KCN nằm

trong KKT) quy mô gần 10.000 ha, tăng gấp 3 lần về số lượng KCN, hơn 10 lần về quy mô diện

tích so với năm 2007 trở về trước, khắc phục được tình trạng quy hoạch KCN manh mún, diện tích

nhỏ.

3.2.

Tỉ lệ lấp đầy KCN

Đối với 13 KCN nằm ngoài KKT đã được quy hoạch và ưu tiên thành lập đến năm

2015, định hướng đến năm 2020 có diện tích đất tự nhiên là 5.566 ha, nhưng đến nay mới

triển khai 5 KCN và cấp Giấy chứng nhận đầu tư các dự án phát triển hạ tầng là 912 ha, đạt

khoảng 16% so với diện tích đất theo quy hoạch tổng thể.

Bảng 1. Tỷ lệ lấp đầy các KCN tại Hải Phòng

(Tính đến tháng 5/2017)

STT CÁC KHU CN

ĐỊA ĐIỂM

TỶ LỆ LẤP ĐẦY

1

2

3

4

5

KCN Nomura

Huyện An Dương, HP

100%

KCN Đồ Sơn

Phường Ngọc Xuyên, Quận Đồ 44%

Sơn, HP

KCN Nam Cầu Kiền

Huyện Thủy Nguyên, HP

27%

KCN An Dương

Xã Hồng Phong, Bắc Sơn, An Đang xây dựng hạ tầng

Dương, HP

KCN VISIP

Huyện Thủy Nguyên, HP

Xã Lê Lợi, An Dương, HP

42.1%

-

KCN Tràng Duệ

Giai đoạn 1:

Giai đoạn 2:

99%

6

7

-

20%

KCN Đình Vũ

KKT Đình Vũ, Cát Hải, Phường

Đông Hải 2, Hải An, HP

-

Giai đoạn 1:

80.5%

-

Giai đoạn 2:

34.9%

8

KCN MP Đình Vũ

KKT Đình Vũ, Cát Hải

81%

9

KCN Cảng cửa ngõ quốc tế HP

KCN Nam Đình Vũ 1

Chưa xây dựng

10

11

12

13

KCN Nam Đình Vũ 2

Đang xây dựng hạ tầng

KCN và dịch vụ Hàng Hải

Khu đô thị và DV Tràng Cát

(Nguồn: BQL khu kinh tế Hải Phòng)

4 KCN nằm ngoài KKT đã đi vào hoạt động, thu hút các dự án đầu tư thứ cấp, bao

gồm: Nomura-Hải Phòng, Đồ Sơn-Hải Phòng, Tràng Duệ và Nam Cầu Kiền. Tổng diện tích

đất tự nhiên là 716 ha, diện tích đất công nghiệp 492 ha; diện tích đất công nghiệp đã cho thuê

lại đến tháng 12/2012 là 259 ha. Tỷ lệ lấp đầy chung cho 4 khu đang hoạt động đạt 53%.

Riêng KCN Nomura-Hải Phòng có tỷ lệ lấp đầy gần 100%, đã trở thành một trong những

KCN thành công của cả nước. 01 KCN đang triển khai xây dựng kết cấu hạ tầng là KCN An

Dương; diện tích giai đoạn I sau khi điều chỉnh là 196 ha, đất công nghiệp 128 ha. Đây là dự

án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng KCN theo hình thức 100% vốn của nhà đầu tư nước

ngoài.

Các KCN đã đưa vào hoạt động đạt tỷ lệ lấp đầy chung trên 50%, không có dự án

KCN nào thuộc diện dự án treo, không có đất KCN bỏ hoang. Quá trình triển khai thực hiện

Quy hoạch nêu trên là rất thận trọng, có lộ trình theo quy định của pháp luật về KCN, tránh

466

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

lãng phí tài nguyên đất và là điều kiện thuận lợi để thành phố triển khai thực hiện Chỉ thị số

07/CT-TTg ngày 02/3/2012 của Thủ tướng Chính phủ về chấn chỉnh công tác quản lý và nâng

cao hiệu quả hoạt động của các KKT, KCN, cụm CN trên địa bàn thành phố.

3.3. Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong KCN

Về kết quả thu hút đầu tƣ: Tính đến cuối năm 2016, trong các KCN Hải Phòng đã

thu hút được 285 doanh nghiệp, dự án đang hoạt động (chưa kể một số dự án được cấp phép

trước khi thành lập KKT), trong đó có 199 dự án FDI với tổng vốn đăng ký trên 7 tỷ USD; 86

dự án DDI với tổng vốn đăng ký trên 25.000 tỷ đồng. Hải Phòng luôn đứng tốp đầu cả nước

về thu hút vốn FDI vào các KCN nhiều năm liền, đặc biệt là năm 2013 - một năm đầy khởi

sắc trong việc thu hút vốn FDI - với việc thu hút thành công dự án của tập đoàn LGE, tổng

vốn đầu tư 3 giai đoạn là 1,5 tỷ USD, công nghệ sản xuất các sản phẩm điện tử hiện đại, thông

minh xuất khẩu ra các thị trường trên thế giới.

Bảng 2. Kết quả thu hút vốn đầu tƣ v o các KCN Hải Phòng

(Tính đến 31/12/2016)

Doanh nghiệp FDI

Doanh nghiệp DDI

Tổng số

doanh

nghiệp

Tổng vốn

đầu tƣ

Tổng

vốn thực

hiện

Tổng vốn

đầu tƣ

TT

Tên KCN

thực hiện

đ ng ký

FDI DDI

(Triệu USD)

(Tỷ VND)

I

KCN ngoài KKT

Nomura

1

59

1.104,25

266,1

805,07

98,72

2,12

0

2

Đồ Sơn

29

6

3

176,02

31,58

858,1

3

Nam Cầu Kiền

An Dương

12

4,46

3.764,17

4

Đang xây dựng, chưa thu hút dự án thứ cấp

II

KCN trong KKT

1

2

3

4

Đình Vũ (2 dự án)

Nam Đình Vũ (I)

Nam Đình Vũ (II)

KCN&DV Hàng Hải

33 37 1.962,28 992,41 13.684,39 12.536,25

Đang xây dựng, chưa thu hút dự án thứ cấp

Khu Đô thị và Dịch vụ

Tràng Cát

5

6

Đang xây dựng, chưa thu hút dự án thứ cấp

MP Đình Vũ

4

19

1,22

0

3.106,91

1.389,09

7

8

VSIP

32

36

1.496,37

2.183,11

717,36

392,96

0

Tràng Duệ

15

4.291,47

1.889,52

Tổng cộng

285

7.017,80

3.008,64 25.023,0

16.704,54

(Nguồn: Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng)

Số liệu trên cho thấy trong tổng số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các

KCN thì lớn nhất là số vốn đầu tư vào KCN Tràng Duệ (7.017,8 triệu USD), KCN Đình Vũ

(1.962,28 USD), trong đó số vốn tại KCN Nomura, Đình Vũ đã thực hiện được nhiều nhất đạt

trên 50,57% tổng số vốn đăng ký do 2 KCN này các doanh nghiệp đã thành lập và đi vào hoạt

động sớm hơn.

467

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

Giai đoạn 2012 - 2016, tình hình thu hút vốn đầu tư DDI có dấu hiệu bị chững lại tuy

nhiên vẫn đạt mức trung bình trên 3.000 tỷ VNĐ, đặc biệt năm 2016 thu hút 10.000 tỷ đồng.

Trong tổng số vốn đầu tư trong nước (DDI) vào KCN, KKT thì KCN Đình Vũ hiện có số vốn

đầu tư cao nhất là 13.684,39 tỷ VNĐ, số vốn đã thực hiện là 12.536,25 tỷ VNĐ đạt 91,6%,

tiếp là KCN Tràng Duệ, MP Đình Vũ.

Bảng 3. Tỷ lệ vốn đầu tƣ các doanh nghiệp trong KCN Hải Phòng

(Tính đến 31/12/2016)

Tỷ lệ vốn đầu tƣ / ha

(triệu USD/ha)

Tỷ lệ vốn đầu tƣ / công nhân

(triệu USD/CN)

TT

KCN

I

Các KCN ngoài KKT

Nomura

1

2

3

II

1

2

3

4

8,977

0,039

0,073

1,234

Đồ Sơn

8,099

3,192

Nam Cầu Kiền

Các KCN trong KKT

Đình Vũ (2 dự án)

MP Đình Vũ

VSIP

7,764

0,372

2,273

0,209

0,386

1,412

10,890

15,539

Tràng Duệ

(Nguồn: Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng)

Về hiệu quả sử dụng đất trong các KCN: phụ thuộc vào chất lượng dự án đầu tư, về

vốn, suất đầu tư trong từng KCN khác nhau, trong đó đứng đầu là KCN Tràng Duệ đạt 15,539

triệu USD/ha (do có dự án LG vốn đầu tư 1,5 tỷ USD), hai là Khu Đô thị, Công nghiệp và

Dịch vụ VSIP Hải Phòng đạt 10,89 triệu USD/ha, KCN Nomura-Hải Phòng đạt 8,977 triệu

USD/ha, Đồ Sơn đạt 8,099 triệu USD/ha và Đình Vũ đạt 7,764 triệu USD/ha; KCN Nam Cầu

Kiền đạt thấp, xấp xỉ 3,2 triệu USD/ha, Minh Phương 1,41 triệu USD/ha. Tính chung cho toàn

KKT và các KCN của thành phố, suất đầu tư về vốn đạt 7,98 triệu USD/ha, suất đầu tư về lao

động hiện là 56 lao động/ha.

3.4. Đóng góp của KCN vào t ng trƣởng kinh tế địa phƣơng

Giai đoạn từ năm 2002 trở về trước, số lượng các doanh nghiệp trong KCN còn ít,

đang trong giai đoạn xây dựng nhà xưởng, lắp đặt máy móc thiết bị, sản xuất thử, sản xuất

chưa hết công suất, vì vậy các chỉ tiêu về doanh thu, nộp ngân sách, xuất khẩu hàng hóa

không đáng kể.

Từ năm 2003, nhất là từ 2007 đến nay, các doanh nghiệp phát triển mạnh về số lượng

cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh.

Đối với doanh nghiệp có vốn FDI, chỉ tiêu xuất khẩu và nhập khẩu tăng đều qua các

năm, trong đó tốc độ tăng trưởng bình quân của xuất khẩu là 25,56%, tốc độ tăng trưởng bình

quân của nhập khẩu là 26,04%, luôn chiếm tỷ trọng cao so với khối doanh nghiệp FDI thành

phố (chiếm trên 40% kim ngạch xuất khẩu).

468

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

Bảng 4. Một số chỉ tiêu chủ yếu của các doanh nghiệp FDI

(Giai đoạn 2012 – 2016)

ĐVT: Triệu USD

N m

Chỉ tiêu

2012

2013

2014

2015

2016

1.228,24

1.482,21

1.578,99

1.850,30

2.983,17

Doanh thu

916,89

912,22

23,12

1.122,53

1.186,27

25,98

1.134,60

1.240,86

38,85

1.452,97

1.597,00

58,07

2.217,00

2.218,00

142,67

Nhập khẩu

Xuất khẩu

Nộp ngân sách

(Nguồn: Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng)

Doanh thu của doanh nghiệp FDI năm 2012 là 1.228,28 triệu USD, các năm 2013,

2014, 2015, 2016 lần lượt tăng 20,68%; 6,53%; 17,18%; 61,23% tương ứng tăng 254; 96,78;

271,3; 1.132,87 triệu USD, tốc độ tăng bình quân là 26,4%; nộp ngân sách nhà nước năm

2012 là 23,12 triệu USD, năm 2013, 2014, 2015, 2016 lần lượt tăng 12,37%; 49,54%;

49,47%; 45,69% tương ứng tăng 2,86; 12,87; 19,22; 84,6 triệu USD, tốc độ tăng trưởng bình

quân là 64,27%.

Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp FDI hiệu quả chưa cao: Thống kê 86

doanh nghiệp FDI trong các KCN đã đưa dự án vào hoạt động sản xuất kinh doanh thì có 45

doanh nghiệp có lãi trong năm 2015, đến năm 2016 cũng có 45 doanh nghiệp sản xuất kinh

doanh có lãi, chiếm 52% trên tổng số doanh nghiệp đang hoạt động; Còn 31 doanh nghiệp có

lỗ lũy kế đến ngày 31/12/2016; đặc biệt có 7 doanh nghiệp có lỗ lũy kế đến 31/12/2016 vượt

quá vốn chủ sở hữu (trong số này có 5 doanh nghiệp 100% vốn của nhà đầu tư Nhật Bản).

Nguyên nhân báo cáo kết quả kinh doanh lỗ của các doanh nghiệp là do các dự án thu

hút trong giai đoạn những năm trước 2007, khi đó chưa có sự chọn lọc kỹ về chất lượng dự

án. Một số trong các doanh nghiệp này có quy mô nhỏ, công nghệ chưa tiên tiến.

Bảng 5. Một số chỉ tiêu chủ yếu của các doanh nghiệp DDI

(Giai đoạn 2012 – 2016)

ĐVT: Tỷ VNĐ

N m

Chỉ tiêu

2012

2013

2014

2015

2016

5.618,57

548,06

9.113,57

656,69

9.768,34

757,65

10.138,97

963,38

10.834,40

965,80

Doanh thu

Nộp ngân sách

(Nguồn: Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng)

Doanh thu của các doanh nghiệp trong nước năm 2012 là 5.618,57 tỷ VNĐ đến năm

2013, 2014, 2015, 2016 lần lượt tăng 62,20%; 7,18%; 3,79%; 6,86% tương ứng tăng 3.495;

654,77; 370,63; 695,43 tỷ VNĐ, tốc độ tăng bình quân là 20,01%. Nộp ngân sách nhà nước

năm 2012 là 548,06 tỷ VNĐ đến năm 2013, 2014, 2015, 2016 lần lượt tăng 19,82%; 15,37%;

469

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

27,15%; 0,25% tương ứng tăng 108,63; 100,96; 205,73; 2,42 tỷ VNĐ, tốc độ tăng bình quân

là 15,65%.

Các doanh nghiệp trong nước có quy mô nhỏ và vừa, năng lực tài chính còn hạn chế

nên tỷ lệ giải ngân đạt thấp, dự án triển khai chậm, ngành nghề đều là phổ thông, sử dụng

công nghệ chưa tiên tiến nên năng suất lao động cũng như chất lượng sản phẩm chưa cao, chỉ

tiêu nộp ngân sách chủ yếu từ khoản nộp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu (ga khí hóa lỏng,

nguyên liệu cho sản xuất tơ sợi nhân tạo...), hiện tại các doanh nghiệp khối này chủ yếu mới

giúp thành phố giải quyết được vấn đề lao động, việc làm.

Các doanh nghiệp trong các KCN đặc biệt là các doanh nghiệp FDI, có thế mạnh về

thị trường, nguồn vốn, chủ động trong việc sử dụng và đổi mới thiết bị phù hợp sản xuất được

sản phẩm chất lượng cao, mẫu mã mới, đứng vững trên thị trường quốc tế. Đây sẽ là một

trong nguồn tăng kim ngạch xuất khẩu và nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh

nghiệp, của thành phố trong những năm tới.

4. Một số biện pháp phát triển bền vững về kinh tế tại các KCN ở Hải Phòng

Thứ nhất: Đối với công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ

Trên cơ sở quán triệt định hướng phát triển công nghiệp theo Nghị quyết Đại hội Đảng

bộ thành phố Hải Phònglần thứ XV nhiệm kỳ (2015 - 2020), xác định cần tập trung cao thực

hiện công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch phải huy động mọi nguồn lực đầu tư phát triển

đô thị theo hướng đô thị xanh, văn minh, hiện đại với các công trình, dự án mang tầm quốc

gia và khu vực, tạo bước đột phá về phát triển đô thị, từng bước hoàn thiện các tiêu chí của đô

thị quốc tế.

Thứ hai: Cải thiện môi trường đầu tư và tăng tính hấp dẫn của các khu công nghiệp

Ngoài những chính sách chung đang hiện có, thành phố cần có thêm chính sách ưu đãi

riêng đối với các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp lớn trong nước đầu tư vào các KCN

chuyên ngành, trong đó chú trọng đến các dự án đầu tư hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các

dự án có ý nghĩa lớn đối với địa phương.

Tích cực cải cách hành chính ở trên các nội dung: cải cách thể chế, cải cách tổ chức bộ

máy hành chính, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, cải cách tài

chính công, hiện đại hóa nền hành chính.

Thứ ba: Đổi mới nội dung và phương thức xúc tiến đầu tư theo hướng thu hút đầu tư các

ngành công nghiệp tập trung vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ hiện đại

sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, có giá trị gia tăng cao, đóng góp lớn cho ngân sách,

đặc biệt ưu tiên dự án có số vốn đầu tư lớn, công nghệ hiện đại, giữ vai trò dẫn dắt và có sức

lan tỏa, thu hút các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.

Thứ tư: Phát triển và mở rộng thị trường

Đối với thị trường tiêu thụ sản phẩm, cần phải tiếp tục tìm kiếm và mở rộng thị trường nhất

là thị trường các nước ASEAN, Trung Quốc, Đông Bắc Á, Tây Á... Thực tế ở Hải Phòng hiện nay

chính quyền địa phương chỉ mới chú trọng công tác xúc tiến thu hút đầu tư mà chưa quan tâm đúng

mức và cùng với doanh nghiệp tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ. Vì vậy, cần có chiến lược đẩy

mạnh các hoạt động tìm kiếm và mở rộng thị trường thông qua công tác xúc tiến thương mại, tiếp

cận các thị trường mới, quảng bá và giới thiệu sản phẩm, tham gia hội chợ, triển lãm, tích cực xây

dựng thương hiệu sản phẩm hàng hóa... đồng thời khảo sát, điều tra thông tin dự báo thị trường để từ

đó có cơ sở xây dựng chiến lược thị trường, chiến lược sản phẩm trong hoạt động sản xuất kinh

doanh một cách có hiệu quả.

Thứ năm: Tiếp tục hoàn thiện bộ máy quản lý KCN

Ban quản lý các KKT Hải Phòng cần kiện toàn, sắp xếp lại các phòng chức năng theo

hướng chuyên môn hóa cao, công chức thạo việc, am hiểu kiến thức chuyên môn, pháp luật,

nâng cao khả năng giao tiếp trực tiếp với nhà đầu tư nước ngoài.

Tiếp tục thực hiện hiệu quả bộ thủ tục hành chính đã được thành phố phê duyệt, nhận

và trả kết quả theo cơ chế “một cửa", giảm tối đa thời gian cho nhà đầu tư thực hiện các thủ

470

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

tục đăng ký dự án đầu tư, cấp giấy phép xây dựng, giấy phép cho người lao động nước ngoài,

chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Thứ sáu: Quy định các ngành nghề kinh doanh trong KCN để thể hiện tính chuyên

môn hóa cao, nổi bật tính chuyên dụng của từng KCN căn cứ vào điều kiện vị trí địa lý, nguồn

nguyên liệu, những ngành nghề sản xuất, nghề truyền thống tại khu vực và tính năng của

KCN đó.

Thứ bẩy: Nâng cao khả năng cạnh tranh của các KCN

Ban Quản lý KKT Hải Phòng cần chứng tỏ được Hải Phòng là nơi đầu tư lý tưởng đối

với các nhà đầu tư trong và ngoài nước bởi những cơ chế, chính sách ưu đãi của nhà nước

dành cho Hải Phòng…, thành phố cầm bám sát chủ trương, chính sách của Nhà nước để ban

hành những quy định, chính sách, định hướng quyết định tích cực đến môi trường kinh doanh

tại địa phương như chính sách về đầu tư, thương mại, lao động, vốn, thị trường, mức độ hợp

tác doanh nghiệp địa phương…, chính sách phát triển đồng bộ các ngành công nghiệp phụ trợ

sẽ cung cấp cho nhà đầu tư những vật tư phụ, dịch vụ gia công, cung cấp các chi tiết sửa chữa

máy móc, thiết bị... ; các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ kinh doanh sẽ cung cấp các dịch vụ

như tư vấn, kiểm toán, ngân hàng, tài chính, tư vấn luật, đào tạo... nhằm thoả mãn được nhu

cầu của nhà đầu tư sẽ giúp nâng cao khả năng cạnh tranh của địa phương.

Thứ tám: Kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định pháp luật về quy hoạch - xây

dựng và phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn thành phố. Ban Quản lý KKT Hải Phòng

là cơ quan thực hiện cấp, điều chỉnh giấy phép xây dựng, thẩm định thiết kế kỹ thuật, quản lý

hồ sơ xây dựng… đối với các dự án đầu tư trong KCN. Ngoài việc hướng dẫn doanh nghiệp

thực hiện tuân thủ theo hồ sơ, giấy phép đã được phê duyệt, cần tăng cường công tác kiểm tra,

giám sát hoạt động xây dựng của doanh nghiệp.

KẾT LUẬN

Sự phát triển của các KCN tại Hải Phòng thời gian qua đã đạt được một số thành tựu

tích cực như: đóng góp vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa,

hiện đại hóa, đô thị hóa; nâng cao hiệu quả sử dụng đất, xây dựng nông thôn mới, đào tạo, bồi

dưỡng, nâng cao trình độ quản lý, kỹ thuật, ngoại ngữ, tay nghề cho đội ngũ người lao động

thành phố; … Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được thì vẫn còn tồn tại một số hạn

chế như: Hạ tầng kỹ thuật - xã hội ngoài hàng rào KCN còn chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát

triển; Tổ chức triển khai thực hiện quy hoạch KCN đã được phê duyệt chưa đồng đều; Công

tác xúc tiến đầu tư chậm đổi mới phương thức, hình thức hoạt động; Hoạt động sản xuất – kinh

doanh của đa số doanh nghiệp FDI trong KCN bị ảnh hưởng và tác động nhiều của nền kinh tế quốc

gia và của công ty mẹ, chủ đầu tư dự án; … Trên cơ sở phân tích thực trạng phát triển các KCN tác

giả đã đề xuất một số biện pháp giúp phát triển bền vững về kinh tế cho các KCN thành phố. Thông

qua bài viết tác giả hy vọng có thể đóng góp phần nào vào sự phát triển của các KCN nói riêng

và sự phát triển bền vững của thành phố Hải Phòng nói chung.

471

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn Hải Bắc (2010) “Nghiên cứu vấn đề phát triển bền vững KCN trên địa

bàn tỉnh Thái Nguyên”, Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội

2. Bộ kế hoạch và đầu tư (MPI - năm 2000) chủ trì dự án “Hỗ trợ xây dựng và

chương trình nghị sự 21 của quốc gia VN” -VIE/01/021

1.

3.

Vũ Thành Hưởng (2010), “Phát triển các KCN vùng kinh tế trọng điểm Bắc

Bộ theo hướng bền vững”, Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội.

4.

Ngô Thắng Lợi và Vũ Thành Hưởng (2014), “Phát triển bền vững của Việt

Nam trong bối cảnh mới của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và biến đổi khí hậu”, Tạp chí

kinh tế phát triển

5.

Nguyễn Lệ Thủy (năm 2013), “Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc

xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá thực hiện phát triển bền vững ở Việt Nam”, đề tài khoa

học cấp Bộ, Bộ Kế hoạch và đầu tư Hà Nội.

6.

B.H.Roberts Elsevier (2004), “The application of industrial ecology principles

and planning guidelines for the development ò eco-industrial parks: an Australian case

study”

7.

D.Gibbs và P.Deutz (2005), “Implementing industrial ecology? Planning for

eco-industrial parks in the USA”

8.

Mayer A.L (2008), “Strengths and weaknesses of common sustainabitity

indices for multidimensional systems”, Environment Internation (34), pp.277-291.

9.

O‟Connor M (2006), “The Four Spheres framework for sustainability”

Ecological Complexity (3), pp.285-292

10.

Park, Joon and Ahn, Kun-hyuck (2003), “How did immigrant workers change

residential area near industrial estate in Korea”

472