Pháp luật về áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

PHÁP LUẬT VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP

ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC

Nguyễn Thành Phương^*

Khoa Luật, Trường Đại học Nam Cần Thơ

(Email: [email protected])

Ngày nhận: 15/6/2020

Ngày phản biện: 09/8/2020

Ngày duyệt đăng: 17/9/2020

TÓM TẮT

Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được xem là một trong những biện pháp xử lý

hành chính quan trọng được xem xét bởi Tòa án nhân dân cấp Huyện. Biện pháp đưa người

vào cơ sở cai nghiện bắt buộc với người nghiện ma túy nhằm cách ly chủ thể này ra khỏi

cộng đồng, buộc họ chữa bệnh, học nghề, học văn hóa…, hướng đến thay đổi tích cực về tư

duy, lối sống của người nghiện ma túy, với trọng tâm giúp họ hòa nhập cuộc sống cộng đồng.

Tuy nhiên, việc triển khai thực thi cơ chế này trên thực tế vẫn còn gặp những vướng mắc,

khó khăn từ những bất cập quy định pháp luật. Bài viết tập trung phân tích và đánh giá những

quy định pháp luật về áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cùng những bất

cập xung quanh quá trình áp dụng quy định này trong thực tiễn như: đối tượng bị đưa vào

cơ sở cai nghiện, quy trình tiếp nhận, tạo lập sinh kế cho đối tượng sau cai nghiện… Trên cơ

sở đó tác giả đưa ra những nhận xét, kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế đưa vào cơ sở cai

nghiện bắt buộc.

Từ khóa: Cai nghiện, cơ sở cai nghiện bắt buộc, vi phạm hành chính

Trích dẫn: Nguyễn Thành Phương, 2020. Pháp luật về áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai

nghiện bắt buộc. Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại

học Tây Đô. 09: 185-195.

*Ths. Nguyễn Thành Phương – Giảng viên Khoa Luật, Trường Đại học Nam Cần Thơ

185

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

sở cai nghiện bắt buộc đối với chủ thể

nghiện ma túy.

So với pháp lệnh xử lý vi phạm hành

chính năm 2002 (sửa đổi bổ sung 2007,

2008) thì Luật xử lý vi phạm hành chính

năm 2012 đã có những thay đổi đáng ghi

nhận. Cụ thể Luật xử lý vi phạm hành

chính đã đổi tên biện pháp “đưa vào cơ sở

chữa bệnh” thành “đưa vào cơ sở cai

nghiện bắt buộc” thuật ngữ này phù hợp

với đối tượng bị áp dụng hơn so với trước

đây. Theo đó, biện pháp này chỉ áp dụng

duy nhất với chủ thể nghiện ma túy thay

vì đồng loạt áp dụng với cả người bán

dâm như trong Pháp lệnh xử lý vi phạm

hành chính. Đây được xem là quan điểm

tiến bộ bảo đảm quyền con người, đặc

biệt là quyền phụ nữ, hạn chế tình trạng

“tổn thương kép” với chủ thể bị áp dụng.

Theo Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính

thì biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh

được áp dụng dựa trên cơ sở thủ tục hành

chính, đồng nghĩa rằng không phải thông

qua thủ tục xét xử của tòa án. Điều này

ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích hợp

pháp của công dân, bởi lẽ biện pháp này

hạn chế đáng kể quyền tự do thân thể của

họ.¹Nhằm đảm bảo tính công khai, dân

chủ trong quá trình áp dụng biện pháp

đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, pháp

luật đã có những thể chế liên quan trong

biện pháp này. Cụ thể, chỉ có tòa án có

đặc quyền áp dụng biện pháp đưa vào cơ

Theo thống kê từ năm 2014 đến hết 6

tháng đầu năm 2019, đối tượng bị áp

dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện

bắt buộc (CSCNBB) chiếm số lượng cao

trong tổng số đối tượng bị áp dụng biện

pháp xử lý hành chính do Toà án nhân

dân cấp huyện xem xét, quyết định

(58.904 đối tượng/66.259 đối tượng).

Năm 2018, số lượng đối tượng bị áp dụng

biện pháp đưa vào CSCNBB là 24.068

đối tượng; chiếm khoảng 45,9 % số đối

tượng bị áp dụng các biện pháp xử lý

hành chính (tổng số đối tượng bị áp dụng

các biện pháp xử lý hành chính là 52.484

đối tượng)². Năm 2019, số lượng đối

tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở

cai nghiện bắt buộc là 21.569 đối tượng;

chiếm khoảng 47,8% số đối tượng bị áp

dụng các biện pháp xử lý hành chính

(tổng số đối tượng bị áp dụng các biện

pháp xử lý hành chính do Tòa án nhân

dân cấp huyện quyết định là 22.598 đối

tượng)³.

Mặc dù, Luật xử lý VPHC đã có

những quy định cụ thể về trình tự, thủ tục

lập hồ sơ liên quan đến đề nghị áp dụng

biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt

buộc. Tuy nhiên, quá trình áp dụng pháp

luật, cơ chế này dần bộc lộ những khuyết

điểm nhất định, cần được hiệu chỉnh bổ

3

¹Nguyễn Cửu Việt, 2009. Một số vấn đề đổi mới pháp

Báo cáo số 51/BC-BTP ngày 06/3/2020 của Bộ Tư

luật về vi phạm hành chính nước ta hiện nay. Tạp chí pháp báo cáo công tác thi hành pháp luật về xử lý vi

Nghiên cứu Lập pháp, số 138.

phạm hành chính năm 2019.

2

Báo cáo số 82/BC-BTP ngày 22/3/2019 của Bộ Tư

pháp báo cáo công tác thi hành pháp luật về xử lý vi

phạm hành chính năm 2018.

186

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

sung nhằm hoàn thiện một cách kịp thời nghiện; (ii) Những người nghiện ma túy

là những vấn đề được tập trung phân tích từ đủ 18 tuổi trở lên chưa bị áp dụng biện

trong bài viết này.

pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

nhưng không có nơi cư trú ổn định.

2. NHỮNG BẤT CẬP, HẠN CHẾ

TRONG THỰC TIỄN ÁP DỤNG

QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ

BIỆN PHÁP ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI

NGHIỆN BẮT BUỘC VÀ GIẢI PHÁP

HOÀN THIỆN

Từ vấn đề trên cho thấy giữa Luật

phòng chống ma túy và Luật xử lý vi

phạm hành chính đã tạo nên một khoảng

trống nhất định trong quy định pháp luật.

Bởi lẽ, thực tế người nghiện ma túy sẽ

không bị giới hạn độ tuổi nào, khi đó pháp

luật đặt định cho rằng độ tuổi này thấp

nhất từ đủ 12 tuổi. Mặt khác, chỉ giới hạn

những chủ thể từ đủ 18 tuổi trở lên sẽ chịu

chế tài quản giáo bắt buộc cai nghiện tại

trung tâm. Chính điều này dẫn đến hệ quả

một số tỉnh thành, đơn cử như Cà Mau

không có cơ sở pháp lý áp dụng biện pháp

đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc với chủ

thể từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi. Khi vấn đề

xảy ra, với chủ thể dưới 18 tuổi địa

phương chỉ vận động gia đình làm đơn

xin cai nghiện tự nguyện tại cơ sở cai

nghiện ma túy tỉnh Cà Mau (Cơ sở cai

nghiện sẽ bố trí, phân khu dành riêng cho

đối tượng này), đồng thời gia đình sẽ

tham gia hỗ trợ các khoản đóng góp trong

quá trình cai nghiện tự nguyện tại cơ sở

cai nghiện ma túy, thì việc Luật xử lý vi

phạm hành chính cần có sự hiệu chỉnh bổ

sung theo hướng tỉnh Cà Mau với con em

mình.⁴Từ đó, để đồng nhất cùng Luật

phòng chống ma túy tránh chồng chéo

trong quy định của pháp luật thì việc Luật

xử lý vi phạm hành chính cần sửa đổi theo

hướng quy định người nghiện ma túy từ

đủ 18 tuổi trở lên; (ii) Người nghiện ma

2.1. Về đối tượng bị đưa vào cơ sở

cai nghiện bắt buộc

Nhìn chung, đối tượng bị áp dụng biện

pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là

những chủ thể có hành vi vi phạm pháp

luật, khi phá vỡ những nguyên tắc mà

Nhà nước đã đề ra. Tuy nhiên, khi xem

xét những vấn đề có liên quan đến những

chủ thể này trong quy định pháp luật vẫn

tồn tại những quy định chưa thống nhất,

tạo nên những “điểm vênh” nhất định như

pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn, khi

nhiều điểm chưa rõ ràng. Cụ thể:

Thứ nhất, nghiên cứu vấn đề theo Điều

28, Điều 29 Luật phòng chống ma túy

năm 2000, chủ thể bị nghiện ma túy được

phân định làm 2 nhóm: (i) Người nghiện

ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên; (ii) Người

nghiện ma túy từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi.

Tuy nhiên, theo khoản 1 Điều 96 Luật xử

lý vi phạm hành chính năm 2012 thể chế

quy định đối tượng bị áp dụng biện pháp

đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc gồm:

(i) Những người nghiện ma túy từ đủ 18

tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo

dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn

4

Nghị quyết số 09/2019/NQ-HĐND ngày 12/7/2019 góp đối với người cai nghiện ma túy tự nguyện trên địa

của HĐND tỉnh Cà Mau quy định mức hỗ trợ và đóng bàn tỉnh Cà Mau.

187

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

túy từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi, để từ đó có

Đối với người nghiện ma túy có nơi cư

cơ sở áp dụng những biện pháp khác nhau trú ổn định thì chỉ áp dụng biện pháp đưa

với những chủ thể có độ tuổi khác nhau vào cơ sở cai nghiện bắt buộc khi đã bị áp

này. Việc phân chia độ tuổi chủ thể dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường,

nghiện ma túy, giúp cơ quan có thẩm thị trấn mà vẫn còn nghiện. Vậy đối với

quyền lựa chọn phương thức cai nghiện người đã từng bị áp dụng biện pháp cai

phù hợp với tâm sinh lý từng đối tượng, nghiện tại gia đình, cai nghiện tại cộng

giúp nâng cao hiệu quả cai nghiện.

đồng nhưng vẫn còn nghiện thì sẽ giải

quyết ra sao, có bắt buộc đưa đối tượng

này vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hay

không?.⁵

Thứ hai, ngoài việc thỏa các căn cứ về

độ tuổi, Luật cũng đưa ra những giới hạn

khác như “đã bị áp dụng các biện pháp

giáo dục tại xã, phường, thị trấn” nhằm

Nhìn nhận vấn đề trên bình diện khoản

làm căn cứ áp dụng đưa vào cơ sở cai 1 Điều 28 Luật phòng chống ma túy

nghiện bắt buộc. Trong trường hợp người 2000, đối sánh cùng khoản 1 Điều 96

nghiện ma túy tuy chưa bị áp dụng biện Luật xử lý VPHC năm 2012 chưa có sự

pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đồng nhất trong quan điểm khi văn bản

nhưng lại không có nơi cư trú ổn định thì cho rằng sẽ áp dụng cai nghiện bắt buộc,

vẫn bị áp dụng biện pháp này. Tuy nhiên, khoản 1 Điều 91 Luật XLVPHC lại chưa

hiểu sao cho đúng nội hàm thuật ngữ “nơi đồng nhất trong quan điểm. Vậy trong

cư trú ổn định” cần xem xét qua Nghị trường hợp này sẽ căn cứ vào đạo luật nào

định 221/2013/NĐ-CP, trong đó “nơi cư nhằm xử sự trong vấn đề này. Nhận diện

trú ổn định là nơi đăng ký thường trú hoặc vấn đề tại khoản 3 Điều 156 Luật ban

tạm trú, thường xuyên sinh sống”. Như hành văn bản quy phạm pháp luật năm

vậy, một công dân muốn được xác định 2015 thì: “Trong trường hợp các văn bản

có “nơi cư trú ổn định” thì phải thỏa mãn quy phạm pháp luật do cùng một cơ quan

đồng thời hai điều kiện: (i) có đăng ký ban hành có quy định khác nhau về cùng

thường trú hoặc tạm trú; (ii) đang thường một vấn đề thì áp dụng quy định của văn

xuyên sinh sống tại nơi đăng ký thường bản quy phạm pháp luật ban hành sau”.

trú hoặc tạm trú. Nếu thiếu một trong hai Điều này đồng nghĩa rằng sẽ căn theo

điều kiện trên thì xem như công dân đó Luật XLVPHC mà có cách xử sự phù

không có nơi cư trú ổn định và có thể bị hợp. Từ đó suy luận rằng với trường hợp

áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai người đã từng bị áp dụng biện pháp cai

nghiện bắt buộc mặc dù chưa bị áp dụng nghiện tại nhà, tại cộng đồng không thuộc

biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị chủ thể bị áp dụng cơ chế đưa vào cơ sở

trấn.

cai nghiện bắt buộc. Xung quanh vấn đề

⁵Cao Vũ Minh, 2016. Hoàn thiện quy định về đưa người

vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Tạp chí Luật học số

2/2016, tr.44.

188

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

này, tác giả cho rằng rất nhiều trường hợp thuộc vào yếu tố nhân thân của chủ thể

đối tượng đã tuân thủ tham gia cai nghiện này. Sự khác biệt chính yếu giữa đưa vào

ma túy tại gia đình, cộng đồng nhưng vẫn cơ sở giáo dục bắt buộc hay đưa vào cơ

còn nghiện hoặc tái nghiện. Với trường sở cai nghiện chỉ phân định bởi tiêu chí

hợp này có thể áp dụng biện pháp đưa vào “côn đồ hung hãn”. Khi đó, Luật xử lý vi

cơ sở cai nghiện bắt buộc. Tuy nhiên, phạm hành chính và các văn bản hướng

khoản 1 Điều 91 Luật XLVPHC năm dẫn thi hành chưa làm rõ nội hàm của

2012 vô hình chung đã bó hẹp phạm vi thuật ngữ này so với “vi phạm có tính

đối tượng bị điều chỉnh của luật này. Từ chất côn đồ” quy định tại điểm d khoản 1

vấn đề trên thiết nghĩ Luật XLVPHC năm Điều 10 Luật XLVPHC có đồng nhất về

2012 cần có sự hiệu chỉnh cụ thể tại mặt ngữ nghĩa hay không điều này chưa

khoản 1 Điều 96 với đối tượng bị áp dụng được làm rõ.

biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bao

Trên phương diện Đại từ điển Tiếng

hàm người đã từng cai nghiện tại cộng

Việt thuật ngữ “côn đồ” mang hàm ý “kẻ

đồng nhưng vẫn còn nghiện.

chuyên gây sự, hành hung người khác”.⁶

Thứ ba, khi xác định chủ thể bị đưa vào Góc độ khác tại từ điển Tiếng Việt của

cơ sở giáo dục hay cơ sở cai nghiện bắt Viện ngôn ngữ học thì “côn đồ” là kẻ

buộc vẫn tồn tại những bất cập chưa được mưu manh chuyên gây sự đánh nhau.⁷Tổ

giải quyết triệt để. Trên cơ sở Điều 118 hợp vấn đề như vừa trình bày thì thì thuật

Luật xử lý vi phạm hành chính quy định: ngữ “côn đồ” chính yếu là chỉ chủ thể,

“Trường hợp người thực hiện hành vi vi không nhằm chỉ hành vi. Từ đó, thiết nghĩ

phạm pháp luật vừa thuộc đối tượng đưa cần có sự phân biệt giữa “côn đồ” với tính

vào cơ sở giáo dục bắt buộc vừa thuộc chất thuộc tính của hành vi vi phạm với

đối tượng đưa vào cơ sở cai nghiện bắt “côn đồ” chỉ một đối tượng xem thường

buộc thì áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở pháp luật, xem thường lẽ sống. Với quan

cai nghiện bắt buộc. Trường hợp người điểm của mình tác giả cho rằng, cụm từ

nghiện ma túy thuộc loại côn đồ hung hãn “côn đồ hung hãn” được sử dụng tại Điều

thì áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo 118 Luật xử lý vi phạm hành chính mang

dục bắt buộc. Cơ sở giáo dục bắt buộc hàm ý chỉ chủ thể xem thường pháp luật

thực hiện việc cai nghiện cho đối tượng không chỉ thuộc tính của hành vi vi phạm

này”. Qua quy định trên cho thấy nếu một “có tính chất côn đồ” như quy định tại

chủ thể vừa thuộc đối tượng đưa vào cơ điểm d khoản 1 Điều 10 Luật xử lý vi

sở giáo dục bắt buộc vừa thuộc đối tượng phạm hành chính đã nêu. Dẫn chiếu nội

đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc thì có thể dung pháp luật tại điểm b khoản 2 Điều

bị đưa vào một trong hai cơ quan trên tùy 22 Luật tổ chức tòa án đã nêu: “Hội đồng

6

Nguyễn Như Ý (chủ biên), 2013. Đại từ điển Tiếng ⁷Hoàng Phê (chủ biên), 2010. Từ điển Tiếng Việt, Nxb

Việt, Nxb Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Từ điển Bách khoa, tr.275

tr.344.

189

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

thẩm phán tòa án nhân dân tối cao ban áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai

hành Nghị quyết hướng dẫn các Tòa án nghiện, đồng thời tổ chức thi hành quyết

áp dụng thống nhất pháp luật. Từ đó, Hội định. Khi đó, đối sánh vấn đề cùng Điều

đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao 104 Luật XLVPHC thì cơ quan đã gửi hồ

cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi sơ quy định tại Điều 110 chính bởi trưởng

tiết về thuật ngữ “côn đồ hung hãn” nhằm phòng lao động thương binh và xã hội cấp

tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc huyện. Hiểu vấn đề trên phương diện

áp dụng pháp luật tại Tòa án nhân dân cấp khoản 1 Điều 110 thì trách nhiệm chính

huyện.⁸

yếu thuộc về Phòng lao động thương binh

xã hội phối hợp cùng công an cấp huyện.

2.2. Về trách nhiệm thi hành quyết

Tuy nhiên, điều này đối lập cùng Điều

15 Nghị định 22/2013/NĐ-CP cho rằng

cơ quan công an cấp huyện là cơ quan chủ

trì, ngược lại phòng lao động thương binh

xã hội chỉ là đơn vị phối hợp. Từ quy định

trên có thể gây ra nhiều xung đột trong có

nguy cơ dẫn đến đùng đẩy giữa các cơ

quan thừa hành. Từ đó, việc sửa đổi Điều

15 Nghị định 221/2013/NĐ-CP theo

hướng quy định phòng lao động- thương

binh và xã hội chủ trì, phối hợp với cơ

quan công an cấp huyện đưa người

nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt

buộc. Sự hiệu chỉnh này góp phần xác lập

trách nhiệm cụ thể của các cơ quan trong

thực thi pháp luật.

định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Sự phân công phối hợp nhịp nhàng

giữa các cơ quan thi hành công vụ đảm

bảo cho quá trình áp dụng được thống

nhất, công bằng, minh bạch giữa các chủ

thể bị áp dụng chế tài đưa vào cơ sở cai

nghiện bắt buộc. Tuy nhiên, thực tế cho

thấy vẫn còn một số vấn đề cần làm sáng

tỏ trong công tác thi hành quyết định đưa

vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đơn cử,

theo Điều 110 Luật xử lý VPHC trong

thời hạn 05 ngày, kể từ ngày nhận được

quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ

sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án nhân

dân cấp huyện, phòng lao động- thương

binh và xã hội phối hợp với công an cấp

huyện đưa người phải chấp hành quyết

định vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Vấn

đề đặt ra trong trường hợp này thì trách

nhiệm thi hành thuộc trách nhiệm của

công an cấp huyện, của phòng lao động

thương binh xã hội hay sự phối hợp giữa

hai cơ quan này? Bởi khi xem xét vấn đề

trên cơ sở Điều 110 Luật XLVPHC trách

nhiệm thuộc cơ quan đã gửi hồ sơ đề nghị

2.3. Về công tác bàn giao, tiếp nhận

và quản lý sau cai nghiện tại nơi cư trú

đối với người chấp hành xong biện

pháp đưa vào cơ sở cai nghiện

Trên cơ sở khoản 1 Điều 6 Nghị định

94/2009/NĐ-CP đã có những thể chế liên

quan như: “Trước khi kết thúc thời gian

cai nghiện bắt buộc bốn mươi lăm ngày,

Giám đốc Trung tâm Chữa bệnh – Giáo

⁸Cao Vũ Minh, 2016. Hoàn thiện quy định về đưa người

vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Tạp chí Luật học, số

2/2016, trang 43.

190

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

dục – Lao động xã hội có trách nhiệm lập một số nơi cho thấy mặc dù Giám đốc cơ

hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp quản lý sở cai nghiện ma túy đã thực hiện đúng

sau cai nghiện tại nơi cư trú”. Khi đó, quy trình về lập hồ sơ đề nghị áp dụng

Giám đốc Trung tâm Chữa bệnh – Giáo biện pháp quản lý sau cai nghiện tại nơi

dục – Lao động xã hội có trách nhiệm cư trú và đồng thời chuyển hồ sơ về

chuyển hồ sơ cho Trưởng Phòng Lao Phòng Lao động- Thương binh và Xã hội

động – Thương binh và Xã hội cấp huyện cơ quan lập hồ sơ đưa đối tượng vào cơ

nơi lập hồ sơ đưa đối tượng vào Trung sở cai nghiện bắt buộc. Tuy nhiên, trong

tâm Chữa bệnh – Giáo dục – Lao động xã những năm qua tình trạng học viên chấp

hội chậm nhất là hai mươi ngày trước khi hành xong thời gian bắt buộc cai nghiện

người đó kết thúc thời gian cai nghiện bắt tại trung tâm lại không có cơ chế bàn

buộc.

giao, phối hợp tiếp nhận giữa cơ sở cai

nghiện ma túy cùng chính quyền địa

phương thực hiện công tác tiếp nhận. Hệ

quả là khi học viên chấp hành xong quy

định cai nghiện bắt buộc thì được gia

đình, bạn bè trực tiếp đưa đón, số còn lại

chủ động tìm phương tiện trở về địa

phương. Bởi không có cơ chế bàn giao,

tiếp nhận, đồng thời không chịu sự quản

lý sau cai nghiện tại địa phương, vấn đề

tái nghiện với những chủ thể này chỉ là

thời gian.

Khoản 1 Điều 8: “Sau khi có quyết

định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp

huyện, Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục

– Lao động xã hội nơi quản lý người cai

nghiện có trách nhiệm bàn giao người và

hồ sơ cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi

người đó cư trú. Khi nhận bàn giao, Ủy

ban nhân dân cấp xã phải kiểm tra hồ sơ

và lập biên bản bàn giao. Biên bản bàn

giao được lập thành ba bản, mỗi bên giữ

một bản, một bản gửi cho Ủy ban nhân

dân cấp huyện nơi ra quyết định để phối

hợp quản lý”

Bên cạnh đó, mặc dù một số địa

phương đã ban hành nhiều quyết định có

liên quan đến chức năng nhiệm vụ quản

lý sau cai nghiện. Tuy nhiên, khi có sự đối

sánh giữa Luật phòng chống may túy

cùng Luật xử lý vi phạm hành chính, chưa

có cơ chế thực hiện việc áp dụng biện

pháp quản lý sau cai nghiện một cách triệt

để. Bởi trên phương diện Luật phòng

chống ma túy cho rằng người chấp hành

xong thời gian cai nghiện bắt buộc tại cơ

sở cai nghiện ma túy phải chịu sự quản lý

sau cai từ 1 đến 2 năm với trường hợp có

nguy cơ tái nghiện cao. Khi đó, Luật xử

lý vi phạm hành chính quy định khi hết

hết thời hạn áp dụng biện pháp xử lý hành

Tuy nhiên, Nghị định lại thiếu đi

những đặt định cụ thể liên quan như là cơ

sở cai nghiện ma túy nơi có học viên chấp

hành xong thời gian cai nghiện có trách

nhiệm bàn giao học viên sau cai nghiện

cho chính quyền địa phương nơi học viên

có nơi cư trú hay chính quyền địa phương

nơi có học viên cư trú phải đến trụ sở

trung tâm cai nghiện tiếp nhận học viên.

Điều này dẫn đến việc bố trí nguồn kinh

phí nhằm thực hiện công tác bàn giao,

tiếp nhận với người chấp hành xong biện

pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

gặp rất nhiều khó khăn. Thực tế áp dụng

191

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

chính thì Giám đốc cơ sở cai nghiện bắt còn tồn tại những nội dung chưa rõ ràng

buộc cấp giấy chứng nhận cho người đã sau đây:

chấp hành xong quá trình quản giáo tại

Thứ nhất, với đối tượng là người

trung tâm, đồng thời gửi bản sao cho gia

nghiện ma túy sau khi cai nghiện việc

đình, Ủy ban nhân dân nơi người đó cư

Nhà nước hoạch chính sách định hướng

tạo lập cuộc sống mới cho họ là điều cần

trú, Tòa án nơi ra quyết định. Từ đó, thiết

nghĩ cần có văn bản hướng dẫn cụ thể vấn

thiết, khi đó có thể nhận thấy quy định trợ

đề này này, tránh chồng chéo xung đột

giúp đối tượng này chỉ tập trung vào việc

khi áp dụng văn bản thi hành pháp luật.

hỗ trợ vay vốn, hỗ trợ tìm kiếm việc làm,

nhưng chưa có cơ chế riêng biệt, cụ thể

với từng nhóm đối tượng sau khi cai

nghiện. Từ vấn đề trên thiết nghĩ Nhà

nước cần phân định đối tượng sau cai

nghiện thành những nhóm sau đây: (i) đối

tượng đang trong độ tuổi học tập; (ii)

người chưa có việc làm; (iii) đã có việc

làm nhưng bị gián đoạn, mất việc do quá

trình cai nghiện gây ra; (iv) Đang có việc

làm cụ thể..., Từ những phân định trên sẽ

có những hoạch định cụ thể liên quan đến

công tác định hướng cuộc sống của

những đối tượng nghiện ma túy sau cai

nghiện. Đơn cử, với những đối tượng còn

trong độ tuổi học tập cần lấy ý kiến có

nhu cầu học kiến thức hay học nghề mà

vạch ra đường lối cụ thể. Với những chủ

thể đã có việc làm nhưng do cai nghiện

bắt buộc dẫn đến mất việc thì cơ chế hỗ

trợ vay vốn, mức hỗ trợ vay 20 triệu đồng

trong thời hạn 36 tháng với lãi suất bằng

lãi suất cho vay hộ nghèo, lãi suất nợ quá

hạn được tính bằng 130% lãi suất cho

vay.⁹Với những chủ thể chưa có việc làm

cần định hướng học nghề hoặc công tác

trong những cơ quan, xí nghiệp quy định

2.4. Về công tác hỗ trợ, giúp đỡ

người chấp hành xong biện pháp đưa

vào cơ sở cai nghiện bắt buộc tái hòa

nhập cộng đồng

Nhằm đảm bảo ổn định cuộc sống,

nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng sau

khi thực hiện quá trình cai nghiện bắt

buộc, Nhà nước đã ban hành nhiều quy

định liên quan nhằm giúp những chủ thể

này tạo lập sinh kế, cụ thể như ban hành

Quyết định 212/2006/QĐ-TTg ngày

20/9/2006 của Thủ tướng về cơ chế tín

dụng vay vốn ưu đãi với những cơ sở sản

xuất kinh doanh, dịch vụ đồng thuận cho

người sau cai nghiện được công tác sản

xuất tại cơ quan, xí nghiệp của mình. Bên

cạnh đó Luật thuế thu nhập doanh nghiệp

cũng có những quy định miễn thuế thu

nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh

hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp có sử

dụng lao động là người sau cai nghiện.

Bên cạnh đó, Thông tư liên tịch số

121/2010/TTLT-BTC-BLĐTBXH ngày

12/8/2010 cũng có những thể chế hỗ trợ

tìm việc làm 1.000.000/người sau cai

nghiện ma túy. Xung quanh vấn đề này

9

Quyết định số 02/2020/QĐ-TTg năm 2020 của Thủ

tướng Chính phủ

192

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

tại hành Quyết định 212/2006/QĐ-TTg các biện pháp xử lý hành chính; được

ngày 20/9/2006 của Thủ tướng.

xem là những biện pháp cai nghiện hữu

hiệu hiện nay. Từ đó, việc hiệu chỉnh, bổ

sung từ các quy định liên quan đến biện

pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là

vấn đề cần thiết đặt ra. Trong đó, Luật xử

lý vi phạm hành chính cần sửa đổi theo

hướng quy định người nghiện ma túy từ

đủ 18 tuổi trở lên; (ii) Người nghiện ma

túy từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi, để từ đó có

cơ sở áp dụng những biện pháp khác nhau

với từng chủ thể để công tác cai nghiện

hữu hiệu hơn. Ngoài ra, cần thiết sửa đổi

Điều 15 Nghị định 221/2013/NĐ-CP theo

hướng quy định phòng lao động- thương

binh và xã hội chủ trì, phối hợp với cơ

quan công an cấp huyện đưa người

nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt

buộc. Sự hiệu chỉnh này góp phần xác lập

trách nhiệm cụ thể của các cơ quan trong

thực thi pháp luật. Bên cạnh đó, pháp luật

cần có cơ chế quản giáo tại địa phương

sau quá trình cai nghiện bắt buộc, đồng

thời Nhà nước cần có những chính sách

giúp đối tượng sau cai nghiện hòa nhập

với cộng đồng như giới thiệu và hỗ trợ

tìm kiếm việc làm sau cai nghiện, đây là

tiền đề góp phần hạn chế tỷ lệ tái nghiện,

góp phần giữ vững trật tự xã hội trong

giai đoạn hiện nay.

Thứ hai, nhìn chung, có thể nhận thấy

mức hỗ trợ 1.000.000đ/người nhằm tìm

kiếm việc làm là chưa phù hợp với tình

hình thực tế hiện nay. Bởi số tiền trên

không đủ để người sau cai nghiện có thể

học được một nghề mới hoặc giả trang

trải đủ trong khi đang chờ việc mới. Khi

đó, cơ chế chính sách chính yếu hiện nay

chỉ tập trung vào vấn đề cho người cai

nghiện chủ động tìm việc, vẫn chưa

hoạch định được những chính sách giới

thiệu việc làm dành cho người cai nghiện.

Từ đó, việc đối tượng sau khi cai nghiện

không có việc làm dẫn đến tái nghiện vẫn

thường xuyên diễn ra, đơn cử tại Cà Mau

tỷ lệ này là 95,7% người tái nghiện sau

khi cai nghiện bắt buộc.¹⁰Qua vấn đề trên

thiết nghĩ cần có cơ chế quản giáo tại địa

phương sau quá trình cai nghiện bắt buộc,

đồng thời Nhà nước cần có những chính

sách giúp đối tượng sau cai nghiện hòa

nhập với cộng đồng như giới thiệu và hỗ

trợ tìm kiếm việc làm sau cai nghiện, đây

là tiền đề góp phần hạn chế tỷ lệ tái

nghiện, góp phần giữ vững trật tự xã hội.

Đồng thời tăng mức hỗ trợ cho đối tượng

này tìm kiếm việc làm bằng mức lương

tối thiểu vùng, nhằm giúp đối tượng này

có đủ kinh phí trang trải trong thời gian

tái hòa nhập cùng cộng đồng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Cao Vũ Minh, 2016. Hoàn thiện

quy định về đưa người vào cơ sở cai

nghiện bắt buộc. Tạp chí Luật học số

2/2016.

3. KẾT LUẬN

Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện

bắt buộc có tầm quan trọng đặc biệt trong

¹⁰Báo cáo 275/BC-LĐTBXH ngày 19/12/2013, báo cáo

thống kê tỷ lệ tái nghiện với người sau cai nghiện ma túy

trên địa bàn tỉnh Cà Mau.

193

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

2. Chính phủ, 2020. Quyết định số

02/2020/QĐ-TTg ngày 10 tháng 1 năm

2020 của Thủ tướng Chính phủ.

7. Nguyễn Cửu Việt, 2009. Một số

vấn đề đổi mới pháp luật về vi phạm

hành chính nước ta hiện nay. Tạp chí

Nghiên cứu Lập pháp số 138/2019.

3. Bộ tư Pháp, 2018. Báo cáo số

82/BC-BTP ngày 22/3/2019 của Bộ Tư

8. Nguyễn Như Ý, 2013. Đại từ điển

pháp báo cáo công tác thi hành pháp luật Tiếng Việt, Nxb Đại học Quốc gia

về xử lý vi phạm hành chính.

Thành phố Hồ Chí Minh.

4. Bộ Tư pháp, 2019. Báo cáo số

9. Sở Lao động thương binh xã hội,

51/BC-BTP ngày 06/3/2020 của Bộ Tư

2013. Báo cáo 275/BC-LĐTBXH ngày

pháp báo cáo công tác thi hành pháp luật 19/12/2013, báo cáo thống kê tỷ lệ tái

về xử lý vi phạm hành chính.

nghiện với người sau cai nghiện ma túy

trên địa bàn tỉnh Cà Mau.

5. Hoàng Phê, 2010. Từ điển Tiếng

Việt, Nxb Từ điển Bách khoa.

8. Quốc hội, 2012. Luật xử lý vi phạm

hành chính.

6. Hội đồng Nhân dân, 2019. Nghị

quyết số 09/2019/NQ-HĐND ngày

12/7/2019 của HĐND tỉnh Cà Mau quy

định mức hỗ trợ và đóng góp đối với

người cai nghiện ma túy tự nguyện trên

địa bàn tỉnh Cà Mau.

9. Quốc hội, 2000. Luật phòng chống

ma túy.

194

Tạp chí Nghiên cứu khoa học và Phát triển kinh tế Trường Đại học Tây Đô

Số 09 - 2020

LAW ON APPLICATION OF MEASURES TO ENTRY

COMPULSORY DRUG FACILITIES

Nguyen Thanh Phuong

Faculty of Laws, Nam Can Tho University

(Email: [email protected])

ABSTRACT

The measure of sending to compulsory detoxification establishment has been considered as

one of the important administrative handling measures considered by the district People's

Court. The measure of sending people to compulsory detoxification establishments with drug

addicts aims to isolate this subject from the community, force them to cure, learn vocational,

learn culture ..., towards a positive changes in drug addicts' thinking and lifestyle, with a

focus on helping them integrate into the community life. However, the implementation of this

mechanism in practice still faces problems and difficulties from the inadequacies of legal

regulations. This paper focuses on analyzing and evaluating legal provisions on the

application of measure sending to compulsory detoxification establishments and

inadequacies surrounding the process of applying this regulation in practice such as:

detoxification establishments, the process of receiving and creating livelihoods for the

subjects after detoxification... On that basis, the author gave comments and

recommendations to perfect the mechanism of sending to compulsory detoxification

establishments.

Keywords: Administrative violations, compulsory detoxification centers, detoxification

195