Những giá trị của bao bì sản phẩm trong thiết kế đồ họa
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA BAO BÌ SẢN PHẨM TRONG
THIẾT KẾ ĐỒ HỌA
ThS. Lê Văn Thân, ThS. Chu Thị Kim Định*
Khoa MTCN&KT, Trường Đại học Hòa Bình
* Tác giả liên hệ: [email protected]
Ngày nhận: 03/8/2021
Ngày nhận bản sửa: 30/8/2021
Ngày duyệt đăng: 08/9/2021
Tóm tắt
Thiết kế bao bì sản phẩm là quá trình lao động sáng tạo của các họa sỹ thiết kế đồ họa (Designer
Graphic). Một bao bì sản phẩm đẹp và hoàn thiện phải đáp ứng được đầy đủ các chức năng và mang
lại nhiều giá trị khác nhau. Bao bì không phải là cái vỏ bọc bên ngoài, nó là linh hồn bên trong của
sản phẩm. Ngoài ra, bao bì đóng vai trò quan trọng trong hệ thống nhận diện thương hiệu của một sản
phẩm. Thiết kế bao bì đẹp về tạo hình, ấn tượng về hình thức, cấu trúc khoa học và mang đậm bản sắc
văn hóa dân tộc có vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy doanh số bán hàng của doanh nghiệp.
Chính vì vậy, nó đem lại nguồn lợi kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội không nhỏ.
Từ khóa: Bao bì, giá trị, chức năng, kinh tế, văn hóa
Values of product packaging in graphic design
Abstract
The product packaging design is the creative working process of graphic designers. An eye-catch-
ing and perfect product packaging is the one that meets all functional requirements and brings various
values. Packaging is not just the outer shell; it reflects the product’s inner soul. Besides, packaging plays
an important role in the brand identity system of a product. The packaging which is designed beautiful
in shape, impressive in form, scientific in structure, and rich in national cultural identity essentially
promotes sales capacity of a business. Therefore, it brings remarkable political, cultural and socio- eco-
nomic benefits.
Keywords: Packaging, value, function, economy, culture
1. Đặt vấn đề
Bao bì sản phẩm là một dạng hàng hóa
thống sản phẩm. Trong đó yếu tố thẩm mỹ là
một thành phần thống nhất gắn bó hữu cơ với
các thành phần khác như khoa học, công nghệ.
Mục tiêu nhằm tối ưu hóa về giá trị sử dụng,
thỏa mãn nhu cầu về văn hóa - thẩm mỹ của
chế độ xã hội thích hợp với những điều kiện
của nền sản xuất công nghiệp phát triển” [3].
Bao bì không chỉ là hình dáng bên
ngoài của sản phẩm, mà còn ảnh hưởng đến
quyền lợi của người tiêu dùng, nên nghệ thuật
cũng phải ở trong một khuôn khổ nhất định.
Do vậy, đòi hỏi các nhà thiết kế (Designer)
cho dù bị ràng buộc trong một cái khung chật
hẹp vẫn phải sáng tạo không ngừng. Trong hệ
thống nhận diện thương hiệu sản phẩm, bao
bì đóng vai trò hết sức quan trọng, bởi vì bao
mỹ thuật ứng dụng đặc biệt trong đời sống
vật chất và tinh thần của xã hội. Bởi vì bao
bì sản phẩm không chỉ có chức năng bảo vệ,
bảo quản sản phẩm mà còn mang lại nhiều
giá trị khác như kinh tế, văn hóa và thẩm mỹ.
Ngoài ra, bao bì còn là phương tiện truyền
tải các thông tin cần thiết của sản phẩm đến
người tiêu dùng. Trong đó, giá trị văn hóa và
bản sắc dân tộc trên mỗi sản phẩm đóng vai
trò rất quan trọng, được thể hiện thông qua
hình dáng thiết kế, hình ảnh, màu sắc, chất
liệu và kiểu chữ trên bao bì sản phẩm.
“Thiết kế bao bì là một quá trình chuẩn
bị phát triển thương hiệu sản phẩm và hệ
Số 01 - Tháng 9.2021 - Tạp chí KH&CN Trường Đại học Hòa Bình 99
KHOA HOC VÀ CÔNG NGHỆ
bì là hình ảnh đầu tiên tác động tới thị giác
của khách hàng.
sản phẩm khác nhau, nhưng bao bì lại có mẫu
thiết kế khá giống nhau. Do vậy, người tiêu
dùng rất khó phân biệt và nhận diện thương
hiệu của những sản phẩm chất lượng, đặc
biệt là độ an toàn và nguồn gốc xuất xứ của
sản phẩm. Đây là những yếu tố tiêu cực tác
động mạnh mẽ đến cảm xúc và tâm lý người
tiêu dùng. Đồng thời, làm lũng đoạn và xấu
đi hình ảnh thương hiệu của những sản phẩm
nổi tiếng trong hệ thống maketing.
Trong xã hội có câu “Người ta mua
hàng bằng mắt”, nhằm khẳng định vẻ đẹp của
bao bì sản phẩm sẽ tác động trực tiếp nhanh
nhất, hấp dẫn và lôi cuốn thị giác người mua.
“Nhận thức được tầm quan trọng của bao bì,
ngày nay các công ty, doanh nghiệp rất chú
trọng đến chất lượng thẩm mỹ và công năng
của bao bì, mã phương pháp phổ biến thường
được các công ty áp dụng cho sản phẩm của
mình là VIEW (Visibility, Informative, Emo-
tional impact, Wokability), nghĩa là: Sự rõ
ràng, cung cấp nhiều thông tin, gây ấn tượng
và tác động mạnh đến cảm xúc và các giá trị
về sử dụng” [4].
Ngoài những thông tin bắt buộc nêu
trên, các yếu tố hình ảnh mang bản sắc văn
hóa nơi xuất xứ của sản phẩm được thể hiện
trên bao bì cũng đóng vai trò rất quan trọng.
Bởi những yếu tố đó, ngoài tạo nên sự ấn
tượng, hấp dẫn, lôi cuốn thị giác, nó còn tạo
niềm tin cho khách hàng thông qua những
hình ảnh mang tính biểu tượng bản sắc của
quốc gia hay bản địa, nơi xuất xứ và sản xuất
ra sản phẩm.
2. Kết quả và bàn luận
Ngày nay, có rất nhiều loại bao bì, mỗi
bao bì có một chức năng, yêu cầu và giá trị
khác nhau. Hệ thống bao bì gồm: Bao bì
trực tiếp, bao bì gián tiếp, bao trung chuyến.
Trong thực tế, không có sản phẩm nào hiện
nay có mặt trên thị trường là không có bao bì,
từ những sản phẩm nhỏ bé như viên thuốc, cái
kẹo đến các máy móc công cụ công nghiệp
lớn như máy khâu, máy mài, ti vi, tủ lạnh…
đều cần bao bọc bởi các dạng bao bì khác
nhau. Tuy nhiên, mỗi loại sản phẩm lại sử
dụng những chất liệu bao bì khác nhau. Chức
năng chung của các loại bao bì là bảo vệ và
bảo quản sản phẩm. Thông tin trên mỗi bao
bì sản phẩm, ngoài những yếu tố bắt buộc đầy
đủ và chính xác về thành phần, hàm lượng,
công dụng, cách bảo quản, nơi sản xuất, hạn
sử dụng… thì việc gây ấn tượng, tác động
đến cảm xúc và thẩm mỹ, hấp dẫn thị giác
khách hàng là rất cần thiết và quan trọng. Để
giải quyết được những yêu cầu đó, trước tiên,
bao bì phải đẹp về hình dáng, hình ảnh, màu
sắc, phông chữ phải lôi cuốn thị giác và mang
đến cho khách hàng nhận diện nhanh nhất
về hình ảnh bên trong của sản phẩm. Ngoài
những quy định bắt buộc như đã nêu, bao bì
cần phải thể hiện những giá trị văn hóa bản
địa, đó là những hình ảnh tiêu biểu mang bản
sắc dân tộc, thể hiện nguồn gốc xuất xứ của
sản phẩm.
Như vậy, một sản phẩm bao bì đẹp phải
chứa đựng nhiều giá trị khác nhau: giá trị
thẩm mỹ, giá trị kinh tế, giá trị văn hóa và giá
trị ứng dụng. Những giá trị đó là hội tụ tổng
thể nói chung những giá trị vất chất và tinh
thần do con người lao động sáng tạo ra trong
quá trình lịch sử nhằm thỏa mãn và đáp ứng
đầy đủ các nhu cầu thực tiễn của chính con
người trong đời sống sinh hoạt xã hội. Nó
chính là hiện tượng khách quan, là tổng hòa
các khía cạnh của đời sống. Qua đó, khẳng
định mọi hoạt động, hành vi trong quá trình
lao động và sáng tạo của con người dù nhỏ
nhất đều gắn liền với yếu tố văn hóa. Như
vậy, sự phát triển của xã hội luôn gắn liền với
phát triển của văn hóa. Văn hóa là sự tổng
hòa, đồng thời là nền tảng của các nền văn
minh và nó liên kết chặt chẽ với sự tiến hóa
sinh học của loài người. Nghệ thuật thiết kế
bao bì sản phẩm không nằm ngoài quy luật
sáng tạo và phát triển những giá trị văn hóa
trên. Bởi vì, bao bì sản phẩm cũng là một sản
phẩm văn hóa do các nhà thiết kế sáng tạo ra
và nó là linh hồn của sản phẩm. Đồng thời,
nó cũng đem lại nguồn lợi kinh tế không nhỏ.
Cựu Tổng Giám đốc Unesco Federico
Mayor đã đưa ra định nghĩa: “Văn hóa phản
ánh và thể hiện một cách tổng quát và sống
động mọi mặt của cuộc sống (của mỗi cá
nhân và cả cộng đồng) đã diễn ra trong quá
khứ và đang diễn ra trong hiện tại, qua hàng
Hiện nay, trong cơ chế thị trường của
thế giới hội nhập, bao bì sản phẩm hàng hóa
rất đa dạng về chủng loại, phong phú về hình
thức và chất liệu. Thực tế cho thấy có nhiều
100 Tạp chí KH&CN Trường Đại học Hòa Bình - Số 01 - Tháng 9.2021
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
bao thế kỷ, nó đã cấu thành một hệ thống các
giá trị, truyền thống, thẩm mỹ và lối sống mà
dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản
sắc riêng của mình”.
tiếp giữa người với người, giữa các thế hệ,
cộng đồng, sắc tộc giống nhau hoặc khác
nhau về văn hóa” [2]. Bao bì luôn gắn liền
với sản phẩm, được phân phối và lưu thông
trên thị trường, vì vậy, bao bì có chức năng
tác động mạnh mẽ trong cộng đồng.
Ngoài ra, văn hóa có khả năng bao quát
một cách trực tiếp, bảo đảm tính bền vững xã
hội, không bị trộn lẫn ngay cả khi hội nhập
vào những cộng đồng lớn, có tính kế thừa lịch
sử. Tính văn hóa được quy định bởi những
điều kiện môi trường, lịch sử khác nhau và
tâm lý của con người nên có tính khu biệt
ngay cả khi rất gần nhau, đó là bản sắc văn
hóa riêng của mỗi vùng miền, mỗi dân tộc
và mỗi quốc gia. Đúng như quan niệm của
cố GS.TS Phạm Đức Dương, nguyên Viện
trưởng Viện Đông Nam Á: “Văn hóa là nhân
tố quan trọng trong nền sản xuất tổng hợp có
hàm lượng trí tuệ cao, văn hóa có chất kết
dính các mối quan hệ kinh tế, chính trị và xã
hội tạo nên hình hài và bản sắc dân tộc mỗi
quốc gia, mỗi dân tộc, mỗi khu vực”.
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay,
khó có thể thống kê hết được các sản phẩm
của hàng nghìn thương hiệu cùng sản xuất
một loại sản phẩm với những mẫu thiết kế
bao bì khác nhau. Vậy làm thế nào để khách
hàng nhận diện và phân biệt được những sản
phẩm đó của thương hiệu nào, sản xuất ở đâu
mà không cần tìm đọc dòng chữ “Made in…” ?
Cách nhận diện và phân biệt nhanh nhất đó
chính là những yếu tố hình ảnh, biểu tượng
bản sắc văn hóa dân tộc và bản địa trên bao
bì. Những yếu tố đó đã được các nhà thiết kế
đồ họa sáng tạo, chắt lọc và tạo được sự khác
biệt ấn tượng thông qua tạo dáng bao bì, hình
ảnh, màu sắc, kiểu chữ trên các bề mặt của
bao bì sản phẩm.
Nhận thức được vai trò và tầm quan
trọng sâu sắc của văn hóa trong các góc độ
của xã hội, các họa sỹ thiết kế đồ họa tìm và
chọn lọc hình ảnh tiêu biểu đưa vào trong quá
trình thiết kế bao bì cho phù hợp. Và khi đó
bao bì có thêm một giá trị mới, trở thành một
sản phẩm văn hóa ứng dụng của xã hội.
Ngoài chức năng bảo vệ sản phẩm, bao
Trên thế giới, các quốc gia có nền kinh
tế phát triển rất chú trọng đầu tư trí tuệ để
thiết kế bao bì sản phẩm. Một số điển hình về
tạo dáng sản phẩm như hình chai rượu Leop-
old, Miss Paris hay Goldel Eiffe đã được thiết
kế hình bao bì trực tiếp mô phỏng theo hình
tháp Epphen bằng thủy tinh tuyệt đẹp, hấp
dẫn và duyên dáng. Người tiêu dùng chỉ nhìn
vào hình dáng sản phẩm đã nhận diện được
ngay đây là hàng được sản xuất tại nước Pháp.
Vì tháp Epphen là một kỳ quan của thế giới,
đồng thời là biểu tượng tiêu biểu, là niềm tự
hào về khoa học công nghệ, văn hóa và lịch
sử của nước Pháp. Qua đó, có thể thấy bao bì
còn có chức năng giáo dục văn hóa, lịch sử
lan tỏa và sâu rộng: “Thông qua những hình
ảnh, quá trình tiếp xúc tiêu dùng thường xuyên
với thế giới bao bì có chất lượng, chúng ta sẽ
được bồi đắp, giàu có hơn về nhận thức thẩm
mỹ, lịch sử, đặc biệt là sự giao thoa văn hóa
giữa con người với con người giữa các quốc
gia” [2].
bì còn có những chức năng khác như quảng
bá, truyền thông và maketing. Những chức
năng đó được thông qua và phản ánh bởi các
yếu tố hình ảnh, biểu tượng tiêu biểu về văn
hóa, bản sắc địa danh, dân tộc - nơi sản xuất ra
sản phẩm. Hình ảnh, màu sắc, cấu trúc, công
nghệ kỹ thuật tạo hình và chất liệu của bao bì
là những yếu tố góp phần quảng bá, truyền
thông cho mỗi thương hiệu của sản phẩm. Vì
vậy, đòi hỏi người thiết kế đồ họa ngoài năng
lực chuyên môn, cần trang bị những kiến
thức đa dạng về các lĩnh vực như: ngôn ngữ,
văn hóa, lịch sử, kiến trúc, tôn giáo, tâm lý,
công nghệ, kỹ thuật vật liệu... Đó là nền tảng
kiến thức tổng hợp để các họa sỹ đồ họa xây
dựng ý tưởng sáng tạo trong quá trình thiết
kế các sản phẩm đồ họa nói chung và bao bì
nói riêng.
Trên bao bì của rượu Sakê (Nhật Bản),
người thiết kế sử dụng hai yếu tố: hình ảnh
núi Phú Sỹ kết hợp hình mặt trời đỏ rực, bên
dưới có dòng chữ Sakê đã làm cho người tiêu
dùng dễ dàng nhận diện loại rượu này là của
Nhật Bản sản xuất. Phải chăng vẻ đẹp của
thiên nhiên và hình mặt trời với một màu sắc
Một góc độ khác: “Bao bì còn có chức
năng giao tiếp. Bởi lẽ, khi bộc lộ tình cảm, lợi
ích, nhân sinh quan, khi đó bao bì trở thành
một sản phẩm nghệ thuật, là phương tiện giao
Số 01 - Tháng 9.2021 - Tạp chí KH&CN Trường Đại học Hòa Bình 101
KHOA HOC VÀ CÔNG NGHỆ
Hình 1. Bao bì bánh quy bơ của Pháp [4]
Hình 2. Bao bì rượu Sakê của Nhật [4]
giản dị thông qua sự sáng tạo của nhà thiết
kế đã tạo nên một bao bì sản phẩm rượu đẹp,
mang ý tưởng và tư duy văn hóa tiêu biểu của
đất nước Phù Tang. Ở Nhật Bản, quan điểm
xuyên suốt về thiết kế bao bì là đơn giản và
hiệu quả; nhưng phải mang yếu tố độc đáo,
đó là cùng tồn tại tính cổ truyền và tính hiện
đại, kết hợp giữa yếu tố mềm mại và cứng
rắn, mang đặc trưng của văn hóa Nhật, hướng
về thực thể của thế giới văn minh, vừa có sự
độc đáo của văn hóa cổ trong tín ngưỡng vật
linh. Chính vì những quan điểm và tư duy
ấy mà Nhật Bản đã trở thành cường quốc về
công nghệ và thẩm mỹ bao bì.
nghệ thuật rất phong phú và sâu sắc. Chữ trên
mỗi bao bì sản phẩm là yếu tố bắt buộc và
không thể thiếu. Ngoài chức năng truyền tải
thông tin, chữ còn mang tính thẩm mỹ cho
sản phẩm. Hai chức năng đó hòa quyện chặt
chẽ với hình ảnh nhằm thể hiện tính chất và
đặc điểm của mỗi sản phẩm. Mỗi dân tộc, mỗi
quốc gia đều có ngôn ngữ, chữ viết và văn hóa
riêng. Do việc giao thương hàng hóa giữa các
quốc gia, nên chữ trên bao bì các sản phẩm
ngoài thiết kế bằng chữ bản địa cần phải kết
hợp với ngôn ngữ tiếng Anh, vì đây là ngôn
ngữ quốc tế. Bởi “Bao bì là một sản phẩm
ứng dụng có tính giao thoa tính hữu dụng, sự
tiện ích, thẩm mỹ và kỹ thuật, phương thức
sản xuất, gắn với yêu cầu công năng và giá trị
kinh tế, thương mại được sản xuất hàng loạt
phổ biến từ địa phương này sang địa phương
khác, quốc gia này sang quốc gia khác, từ khu
vực vươn ra toàn cầu” [1].
Ngoài hình ảnh, màu sắc cũng đóng vai
trò rất quan trọng trong những giá trị của bao
bì sản phẩm. Bởi màu sắc là tín hiệu tác động
nhanh nhất và lôi cuốn, hấp dẫn thị giác trong
nhận diện thương hiệu sản phẩm. Người ta
có thể dùng nghệ thuật màu sắc để nói lên ý
tưởng của tác giả mà không cần đến lời nói
hay câu văn đẹp. Màu sắc có ngôn ngữ riêng
và mang tính tượng trưng mà mỗi chúng ta
có sự cảm nhận khác nhau. Nó tác động đến
cảm xúc, tâm lý, giới tính, ngoài ra còn ẩn
chứa tính tôn giáo, lịch sử, phong tục bản địa
riêng biệt. Ở mỗi châu lục, mỗi quốc gia, mỗi
dân tộc, tính tượng trưng trong màu sắc có sự
khác nhau, thậm chí ngược nhau về ý nghĩa.
Trên bao bì sản phẩm không thể thiếu yếu
tố chữ. Chữ chứa đựng hai chức năng nghĩa, thứ
nhất là truyền tải thông tin, ngoài ra còn gây
sự chú ý và hấp dẫn khách hàng. Chữ viết là
sự sáng tạo kỳ diệu và là thành quả lớn lao
nhất trong nền văn minh của nhân loại. Chính
vì vậy, bản thân nó đã có giá trị văn hóa và
lịch sử rất to lớn. Cũng như màu sắc, chữ
cũng hàm chứa những nội dung và ý tưởng
3. Kết luận
Bao bì sản phẩm là một trong những yếu
tố của hệ thống nhận diện thương hiệu, đóng
vai trò quan trọng trong hệ thống phát triển
chiến lược của mỗi thương hiệu sản phẩm.
Nếu qua lăng kính văn hóa thì bao bì của một
sản phẩm chứa đựng nhiều giá trị sâu sắc. Vì
vậy, nhiều thương hiệu sản phẩm nổi tiếng như
nước ngọt Cocacola, Pepsi, Rượu Sakê, nước
hoa Pháp… đã dành nhiều kinh phí đầu tư cho
thiết kế bao bì, đặc biệt cho các sản phẩm xuất
khẩu. Bởi họ coi xuất khẩu hàng hóa sang một
quốc gia khác cũng là xuất khẩu văn hóa. Do
vậy, bao bì sản phẩm có nhiều chức năng và
mang lại nhiều giá trị to lớn, trong đó, giá trị
về văn hóa mang lại lợi ích lớn cho xã hội.
Ngày nay, thiết kế bao bì đẹp về cấu trúc, ấn
tượng về hình thức, mang đậm bản sắc văn
102 Tạp chí KH&CN Trường Đại học Hòa Bình - Số 01 - Tháng 9.2021
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
hóa dân tộc có vai trò hết sức quan trọng trong
việc thúc đẩy doanh số bán hàng của doanh
nghiệp. Một mẫu bao bì đẹp không chỉ thể
hiện sự chuyên nghiệp, đẳng cấp của thương
hiệu, sản phẩm mà nó còn góp phần tạo nên
cảm xúc, tâm lý tích cực cho khách hàng kết
hợp với biểu tượng văn hóa truyền thống bản
địa, đó là các yếu tố quan trọng trong thiết kế
bao bì sản phẩm. Đồng thời, nó là nền tảng
thúc đẩy mạnh mẽ sức mua hàng và nâng cao
doanh số kinh doanh.
giảng dạy, nâng cao chất lượng đào tạo về
thiết kế đồ họa. Tháng 12 năm 2020, Trường
được Trung tâm Kiểm định Chất lượng giáo
dục Đại học Vinh trao giấy chứng nhận Kiểm
định chất lượng chương trình đào tạo cho ba
ngành đào tạo, trong đó, có ngành Thiết kế
đồ họa.
Tóm lại, để những giá trị của thiết kế
bao bì ngày càng nâng cao, lan tỏa mạnh mẽ
trong xã hội và hội nhập quốc tế, các họa sỹ
thiết kế cần nắm vững các quy trình, kỹ năng,
vật liệu và công nghệ mới trong thiết kế, đồng
thời phải có kiến thức sâu rộng về văn hóa,
lịch sử, nắm bắt được xu hướng thẩm mỹ
của thời đại về bao bì sản phẩm. Đó là nền
tảng căn bản không thể thiếu trong quá trình
thiết kế ra một sản phẩm bao bì ứng dụng
có những chức năng và giá trị đích thực, góp
phần nâng cao thẩm mỹ, văn hóa và giá trị
kinh tế cho đất nước.
Trong thời đại công nghiệp, kinh tế thị
trường và công nghệ số, những chức năng
và giá trị của bao bì lại càng được xã hội và
người tiêu dùng quan tâm và coi trọng hơn.
Vì vậy, đòi hỏi chương trình, nội dung đào
tạo cử nhân Thiết kế đồ họa phải luôn cập
nhật, đổi mới và hội nhập với thực tế.
Ngành Thiết kế đồ họa thuộc Khoa Mỹ
thuật công nghiệp & Kiến trúc của Trường
Đại học Hòa Bình đã nắm bắt được nhu cầu
thực tiễn xã hội, đổi mới kịp thời chương trình
Tài liệu tham khảo
[1]. Uyên Huy (2013), Phương pháp tư duy & thực hành bố cục mỹ thuật, NXB Mỹ thuật.
[2]. Đoàn Khắc Tình (2018), Xã hội học & lý luận phê bình Nghệ thuật, NXB Mỹ thuật.
[3]. Lê Huy Văn (2012), Cơ sở phương pháp luận Design, NXB Mỹ thuật.
[4]. Internet.
Số 01 - Tháng 9.2021 - Tạp chí KH&CN Trường Đại học Hòa Bình 103
5 trang
12520
Free
Bạn đang xem tài liệu "Những giá trị của bao bì sản phẩm trong thiết kế đồ họa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhung_gia_tri_cua_bao_bi_san_pham_trong_thiet_ke_do_hoa.pdf
