Một số vấn đề lý luận về sử dụng chứng cứ trong hỏi cung bị can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG CHỨNG CỨ TRONG...
HỎI CUNG BỊ CAN PHẠM TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
PHẠM THỊ PHƯƠNG LOAN*
Trong điều tra tội phạm nói chung, điều tra tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng,
chứng cứ đóng vai trò rất quan trọng, làm căn cứ cho việc làm rõ và chứng minh tội phạm và người
phạm tội. Vì vậy, việc phát hiện, thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ xuyên suốt quá trình điều
tra luôn được Cơ quan điều tra (CQĐT) coi trọng và tiến hành theo đúng quy trình của Bộ luật tố
tụng hình sự (BLTTHS). Trong phạm vi bài viết, tác giả đưa ra một số vấn đề lý luận về việc sử
dụng chứng cứ hỏi cung bị can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Điều tra viên.
Từ khóa: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hỏi cung bị can, Cơ quan điều tra, Điều tra viên.
Ngày nhận bài: 22/9/2020; Biên tập xong: 29/9/2020; Duyệt đăng: 02/10/2020.
Evidence plays a vital role as a basis for clarifying and proving crimes and offenders in
criminal investigation generally, fraudulent appropriation of property investigation particularly.
Therefore, evidence detecting, collecting, evaluating and using in the investigation process is highly
appreciated and carried out in accordance with the Criminal Procedure Code by the Investigation
Agencies. Within the paper, the author proposes several theoretical issues on using evidence in
interrogating suspect of the crime of fraudulent appropriation of property for Investigators.
Keywords:Crimeoffraudulentappropriationofproperty,suspectinterrogation,Investigation
Agencies, Investigators.
hứng cứ được quy định tại Điều 86 những công cụ hữu hiệu, là cơ sở khoa học, có
BLTTHS năm 2015: “Chứng cứ là
giá trị pháp lý vững chắc cho các Điều tra viên
trong việc thực hiện có hiệu quả các biện pháp
điều tra tố tụng đặc biệt là biện pháp hỏi cung
bị can trong điều tra tội phạm lừa đảo chiếm
đoạt tài sản. Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề “sử
dụng chứng cứ trong hỏi cung bị can phạm tội lừa
đảo chiếm đoạt tài sản” đã được các nhà khoa học,
những người làm công tác nghiên cứu đặc biệt
quan tâm, xây dựng phát triển hệ thống lý luận
về vấn đề này trên cơ sở hệ thống lý thuyết, thực
tiễn đã có về chứng cứ, hỏi cung bị can, điều tra
C
những gì có thật, được thu thập theo
trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định, được
dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành
vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và
những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải
quyết vụ án”.
Trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt
tài sản, chứng cứ cũng được thu thập từ nhiều
nguồn khác nhau, liên quan đến vụ án và
được thu thập theo trình tự, thủ tục pháp luật
quy định. Khoản 1 Điều 87 BLTTHS năm 2015
quy định:
1
tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản…
Sử dụng chứng cứ trong quá trình hỏi
cung là việc Điều tra viên (ĐTV) lựa chọn
và đưa ra những chứng cứ đã thu thập được
chứng minh hành vi phạm tội của bị can, buộc
bị can phải thừa nhận, từ đó có thái độ thành
khẩn khai báo. Như vậy, bản chất của sử
dụng chứng cứ trong hỏi cung bị can là việc
ĐTV chủ động đưa ra các thông tin, tư liệu,
đồ vật đã thu thập được để tác động mạnh
mẽ vào tư tưởng, tâm lý của bị can, buộc bị
“Chứng cứ được thu thập, xác định từ các nguồn:
a) Vật chứng;
b) Lời khai, lời trình bày;
c) Dữ liệu điện tử;
d) Kết luận giám định, định giá tài sản;
đ) Biên bản trong hoạt động khởi tố, điều tra,
truy tố, xét xử, thi hành án;
e) Kết quả thực hiện ủy thác tư pháp và hợp tác
quốc tế khác;
g) Các tài liệu, đồ vật khác.”
Với 3 thuộc tính vàng là “khách quan, liên
ꢀ* Trung tá, Tiến sĩ, Viện Khoa học Cảnh sát - Học
quan và hợp pháp”, chứng cứ trở thành một trong viện Cảnh sát nhân dân
24 Khoa học Kiểm sát
Số 05 - 2020
PHẠM THỊ PHƯƠNG LOAN
can phải khai báo đầy đủ, đúng sự thật về vụ hỏi trí tuệ, kỹ năng nghiệp vụ rất cao của ĐTV.
Bên cạnh đó, tâm lý bị can thường có những
diễn biến phức tạp mà không phải ai cũng
nắm bắt được, điều này càng đòi hỏi ở ĐTV
những phương pháp, thủ thuật tác động phù
hợp để xuất hiện các hiện tượng tâm lý thuận
lợi của bị can khi ĐTV sử dụng chứng cứ. Tất
cả những điều này đặt ra yêu cầu cho ĐTV
phải thực hiện một cách thuần thục, khéo léo,
không để bị can phát hiện sơ hở để có thể có
những hành vi bất lợi cho cuộc hỏi cung.
Thứ hai, sử dụng chứng cứ trong hỏi cung bị
can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một hoạt
động mang tính khoa học
án, từ đó khai thác mở rộng ra những vấn đề
khác có liên quan. Ngoài ra, cũng có những
tình huống bị can khai sai, thiếu do nhầm lẫn
thì việc sử dụng chứng cứ trong hỏi cung bị
can (HCBC) có tác dụng giúp bị can nhớ lại
chính xác những tình tiết có liên quan đến vụ
án, hướng tới sự thật của vụ án, đồng thời là
cơ sở để phát hiện đánh giá và củng cố những
chứng cứ, tài liệu khác.
Với mục đích, ý nghĩa đó, thông qua quá
trình thực hiện, cho thấy việc sử dụng chứng
cứ trong hỏi cung bị can phạm tội lừa đảo
chiếm đoạt tài sản có các đặc điểm cụ thể sau:
Thứ nhất, hoạt động sử dụng chứng cứ trong
hỏi cung bị can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
mang tính trí tuệ cao của Điều tra viên
Chứng cứ là những gì có thật, là những
phản ánh thật nhất về thông tin tội phạm và
người phạm tội. Chứng cứ được thu thập
theo đúng trình tự, thủ tục luật định và được
pháp luật công nhận để chứng minh sự thật
của vụ án. Mọi đồ vật, tài liệu… đã được xác
định là chứng cứ, được sử dụng đưa ra để
chứng minh tội phạm và người phạm tội thì
chắc chắn đã được đảm bảo đầy đủ cả ba thuộc
tính là tính khách quan, tính liên quan và tính
Một vấn đề được khẳng định rõ ràng
trong lý luận và được chứng minh bằng thực
tiễn: Hoạt động sử dụng chứng cứ trong hỏi
cung bị can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài
sản là một hoạt động mang tính trí tuệ cao của
ĐTV, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với
quá trình điều tra mở rộng, làm rõ các tình hợp pháp. Ba thuộc tính này đã thể hiện rõ
bản chất khoa học của chứng cứ, khẳng định
chứng cứ là công cụ khoa học và tin cậy nhất
để các ĐTV sử dụng trong các hoạt động điều
tra để chứng minh tội phạm. Đặc biệt, thuộc
tính khách quan thể hiện chứng cứ được thu
thập khách quan, có sự kiểm chứng tính chính
xác, khách quan, logic một cách chặt chẽ, bằng
nhiều phương pháp khác nhau và có mối quan
hệ biện chứng, thống nhất với nhau.
tiết có liên quan trong vụ án, thu thập đầy đủ
những nội dung cần phải chứng minh được
quy định tại Điều 85 BLTTHS năm 2015.
Hỏi cung bị can là một cuộc “đấu trí” mang
tính chuyên môn, trình độ nghiệp vụ, khả
năng nắm bắt tâm lý cao của ĐTV với bị can.
Do đó, việc sử dụng chứng cứ trong HCBC
cũng là một trong những hoạt động rõ nét thể
hiện nghệ thuật nghiệp vụ cao của ĐTV. Đặc
biệt, đối với HCBC phạm tội lừa đảo chiếm
đoạt tài sản, một trong những nội dung có
ý nghĩa quan trong cần phải làm rõ là về “ý
thức chiếm đoạt tài sản” của bị can - một vấn đề
bị can rất thuận lợi trong việc khai báo gian
dối, khai báo không hết, thậm chí không khai
báo và bằng mọi cách để chối tội hoặc khai
báo để hướng theo tội danh khác nhẹ hơn. Vì
vậy, điều này buộc các ĐTV phải tính toán,
cân nhắc, lựa chọn sử dụng chứng cứ đã có để
chứng minh, đấu tranh đối với bị can, trong
đó phải xác định được ý thức chiếm đoạt tài
sản của bị can bằng các chứng cứ đã có, từ đó
bị can mới khai báo đúng về hành vi phạm tội
HCBC phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài
sản không chỉ là một cuộc hỏi đáp đơn thuần
mà đó chính là một cuộc đấu trí giữa ĐTV
với người đang có xu hướng che giấu hành vi
phạm tội. Nhiều đối tượng phạm tội là những
người có kiến thức nhất định, trong giao tiếp
luôn có những lý lẽ sắc sảo. Do vậy, nếu không
có các chứng cứ là những vật chất phản ánh
rõ ràng về sự thật và sử dụng chúng một
cách khoa học, logic thì rất khó để hoạt động
hỏi cung đạt hiệu quả cao. Như vậy, sử dụng
chứng cứ trong HCBC đòi hỏi ĐTV phải dùng
tư duy khoa học, dựa trên những dẫn chứng,
lý lẽ khoa học và theo một trình tự logic. Điều
đó đã tạo nên đặc điểm về tính khoa học của
của mình. Để làm được những điều trên đòi chiến thuật sử dụng chứng cứ trong HCBC
Số 05 - 2020
Khoa học Kiểm sát 25
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG CHỨNG CỨ TRONG...
phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
bị can, giúp bị can nhớ lại và trình bày chính
xác nội dung sự việc.
Thứ ba, sử dụng chứng cứ trong hỏi cung bị
can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một hoạt
động mang tính chiến thuật nghiệp vụ cao
Bên cạnh đó, trong nhiều trường hợp phát
sinh, ĐTV sử dụng chiến thuật bất ngờ sử
Đối với tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài dụng một chứng cứ có giá trị cao nhất có liên
sản và một số tội phạm kinh tế khác, việc xác
định hiện trường của vụ án và tiến hành thu
thập chứng cứ tại hiện trường gặp nhiều khó
khăn. Bởi vậy, trong quá trình điều tra vụ án
lừa đảo, hoạt động thu thập, sử dụng chứng
cứ bị hạn chế rất nhiều, thường được tập trung
ở một số nguồn, như lời khai của người bị hại,
người làm chứng hoặc các loại giấy tờ, tài liệu,
dữ liệu điện tử phản ánh đối tượng có sự liên
hệ với người bị hại. Tuy nhiên, trong một số
trường hợp, các thông tin này không phản ánh
rõ nét về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản,
nhất là chứng cứ xác định ý định chiếm đoạt
tài sản của bị can xuất hiện từ khi nào.
Trong khi đó, sử dụng chứng cứ trong
HCBC phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
là cách thức, phương pháp mà ĐTV đưa ra
những tài liệu, chứng cứ đã thu thập được
về vụ án để xử lý các tình huống xảy ra trong
quá trình hỏi cung bị can. Do đó, đối với từng
tình huống cụ thể với những nhân thân, thái
độ khác nhau của bị can và đặc tính của chứng
cứ trong tay ĐTV, ĐTV sẽ có sự tính toán khác
nhau để đưa ra các loại chứng cứ phù hợp theo
cách phù hợp nhất. Trong quá trình sử dụng
chứng cứ, ĐTV phải có sự tính toán cụ thể, chi
tiết theo một trình tự nhất định, từ chứng cứ
giá trị chứng minh thấp đến giá trị chứng minh
cao nhất. Những chứng cứ được sử dụng có
thể chứng minh được một hay một số tình tiết
nào đó của vụ án, theo mức độ sâu sắc dần sẽ
làm cho bị can suy nghĩ là hành vi phạm tội
của mình đã bị bại lộ thực sự, có chối cãi cũng
vô ích, thậm chí đẩy mình vào tình huống bất
lợi hơn, từ đó khai nhận hành vi phạm tội của
mình. Khi sử dụng chiến thuật này, các chứng
cứ được đưa ra sẽ tấn công dồn dập vào thái
độ không hợp tác như từ chối khai báo, khai
báo gian dối của bị can và buộc bị can phải khai
nhận. Bị can có thể phủ nhận ở chứng cứ ban
đầu nhưng không thể chối cãi khi ĐTV có thể
liên tục đưa ra những chứng cứ mạnh hơn.
Trong trường hợp bị can thành khẩn khai báo
nhưng bị quên hoặc nhầm lẫn thì từ những chi
tiết nhỏ, đơn giản nhất sẽ có thể gợi nhớ lại cho
quan trực tiếp đến tình tiết mà ĐTV đang cần
khai thác, khiến bị can thay đổi thái độ khai
báongoancốsangkhainhậntrungthựcvàđầy
đủ. Đây được xem như đòn đột phá mạnh mẽ
nhất buộc bị can phải nhanh chóng khai nhận
mọi hành vi phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài
sản. Khi đưa chứng cứ có giá trị cao nhất ra sử
dụng, ĐTV phải xác định đúng tình huống để
khi thực hiện, chứng cứ này phải đủ sức gây
tác động mạnh đến tâm lý của bị can khiến họ
có thái độ khai báo đúng mực. Nếu xét thấy
các chứng cứ mình có chưa đủ mạnh để khuất
phục bị can thì ĐTV phải chọn chiến thuật hỏi
cung khác hoặc kết hợp với các chiến thuật
hỏi cung khác để làm rõ mục tiêu chính.
Như vậy, với các đặc điểm về hoạt động
sử dụng chứng cứ trong HCBC phạm tội lừa
đảo chiếm đoạt tài sản cho thấy, các ĐTV phải
nhận thức đúng đắn về hoạt động này, đây là
yêu cầu cần thiết giúp cho các ĐTV nắm chắc
cơ sở lý luận để có hoạt động đúng đắn khi áp
dụng chiến thuật này trong thực tiễn. Việc sử
dụng chứng cứ trong HCBC phạm tội lừa đảo
chiếm đoạt tài sản đòi hỏi ĐTV phải vừa nắm
vững về chiến thuật, vừa linh hoạt, sáng tạo,
khéo léo để dùng các thủ thuật một cách phù
hợp, có hiệu quả./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Học viện Cảnh sát nhân dân (2006), Giáo trình
chiến thuật điều tra hình sự. Tập 1.
2. Học viện Cảnh sát nhân dân (2002), Giáo trình
phương pháp điều tra các loại tội phạm cụ thể. Tập 2
3. Trần Nguyên Quân (2012), Sử dụng chứng cứ hỏi
cung bị can trong điều tra vụ án hình sự ở Việt Nam.
4. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam, Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung
2017, NXB Chính trị Quốc gia sự thật;
5. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam, Bộ luật tố tụng hình sự, NXB Chính trị Quốc
gia sự thật.
26 Khoa học Kiểm sát
Số 05 - 2020
3 trang
10880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số vấn đề lý luận về sử dụng chứng cứ trong hỏi cung bị can phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_van_de_ly_luan_ve_su_dung_chung_cu_trong_hoi_cung_bi.pdf
