Một số khuyến nghị trong sử dụng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho hàng nông sản tại Việt Nam
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO HỘ
CHỈ DẪN ĐỊA LÝ CHO HÀNG NÔNG SẢN TẠI VIỆT NAM
SOME RECOMMENDATIONS IN USING AND PROTECTING
GEOGRAPHICAL INSTRUCTIONS FOR AGRICULTURAL PRODUCTS IN
VIETNAM
NGUYỄN MẠNH HOÀNG*, PHẠM THỊ PHƯƠNG MAI
Khoa Kinh tế, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam
*Email liên hệ: [email protected]
phương: “Chỉ dẫn địa lý là những chỉ dẫn về hàng
hóa được bắt nguồn từ lãnh thổ của một quốc gia
Tóm tắt
Chỉ dẫn địa lý cho các mặt hàng nông sản, đặc
biệt các đặc sản địa phương tại Việt Nam là một
hình thức giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của
hàng hóa, nếu được xây dựng và phát triển sẽ góp
phần rất lớn vào lợi ích quốc gia. Trong bài báo
này, tác giả phân tích, chỉ ra các khó khăn trong
đăng ký, sử dụng và quản lý các sản phẩm nông
sản được cấp phép chỉ dẫn địa lý và đưa ra các
khuyến nghị, giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả
trong hoạt động sử dụng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý
cho hàng nông sản tại Việt Nam, hỗ trợ đẩy mạnh
phát triển ngành nông nghiệp nước nhà bền vững,
hiện đại.
thành viên hoặc từ khu vực hay địa lý của lãnh thổ đó
có chất lượng, uy tín hoặc đặc tính nhất định chủ yếu
do xuất xứ địa lý quyết định”.
Hiệp định TRIPs đã quy định khá chặt chẽ điều
kiện để một sản phẩm được chỉ dẫn địa lý. Chỉ dẫn
phải nêu rõ được xuất xứ, nguồn gốc của hàng hóa từ
một quốc gia thành viên hoặc khu vực địa phương của
lãnh thổ đó và phải có sự gắn bó mật thiết giữa chất
lượng, tính chất đặc trưng của hàng hóa đó với khu
vực địa lý được chỉ dẫn.
Trước khi “Luật Sở hữu trí tuệ” tại Việt Nam được
ban hành, thì thuật ngữ “Tên gọi xuất xứ hàng hóa”
chính là một dấu hiệu đưa ra nhằm quy định chỉ dẫn
theo địa lý, nó cung cấp các thông tin về nguồn gốc
hàng hóa từ nơi sản xuất ở một địa phương, quốc gia,
mang theo hình ảnh, chất lượng, hay cả danh tiếng,
đặc trưng của điều kiện địa lý phân biệt với các miền
văn hóa khác nhau được ẩn chứa trong đó. Vào năm
2005, khi “Luật Sở hữu trí tuệ” được ban hành thì cụm
từ chỉ dẫn địa lý được quy định là “dấu hiệu để chỉ
hàng hóa có nguồn gốc từ địa phương, khu vực, vùng
lãnh thổ hoặc quốc gia cụ thể” (Khoản 22 Điều 4). Đó
là vấn đề đảm bảo cho các sản phẩm đã được chứng
nhận có chất lượng nhất định, mang tính chất đặc
trưng và nét riêng biệt của các vùng miền, như một sự
so sánh từ khâu sản xuất và ra thành phẩm của từng
địa phương. Khái niệm của Việt Nam về chỉ dẫn địa
lý cũng tương thích với khái niệm trong hiệp định
TRIPs trên cả 2 yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ và tính
chất đặc trưng của hàng hóa ứng với địa danh đó.
Từ khóa: Nông sản Việt Nam, chỉ dẫn địa lý, phát
triển nông nghiệp.
Abstract
Geographical indications for agricultural
products, especially local specialties in Vietnam is
a form of helping to improve the competitiveness
of goods, if built and development will greatly
contribute to the national interest. In this article
the author analyzes difficulties in registration, use
and management of protected agricultural
products only geographic guidance and propose
recommendations and solutions to increase
efficiency in conservation activities using and
protecting
geographical
indications
for
agricultural products in Vietnam, contributing to
promoting the development of the foundation
modern and sustainable domestic agriculture.
Keywords: Vietnamese agricultural products,
geographical
development.
indication,
agricultural
Bắt đầu từ năm 2001 cho đến nay khi chỉ dẫn địa
lý được đưa vào sử dụng thì thuật ngữ này vẫn chưa
thực sự phát huy được công dụng của mình vì còn tồn
tại nhiều khó khăn từ những khâu đăng ký, sử dụng và
quản lý cũng như bảo hộ đối với các mặt hàng nông
sản được cấp chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam. Tính đến
thời điểm hiện tại, mới có 101 sản phẩm được chứng
nhận chỉ dẫn địa lý và trong đó có 89 sản phẩm là nông
nghiệp [4].
1. Đặt vấn đề
Các hiệp định về các khía cạnh thương mại liên
quan đến quyền sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPs) là
một thỏa thuận pháp lý quốc tế giữa tất cả các quốc
gia là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới
(WTO). Hiệp định TRIPs đã pháp điển hóa khái niệm
chỉ dẫn địa lý thông qua các vòng đàm phán đa
SỐ 68 (11-2021)
96
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
Với một quốc gia mạnh về nông nghiệp như Việt
Nam thì con số đó còn là quá nhỏ, cần có các biện
pháp để khắc phục khó khăn, đẩy mạnh phát triển chỉ
dẫn địa lý giúp đảm bảo về chất lượng sản phẩm khi
tới tay người tiêu dùng, đảm bảo uy tín cho sản phẩm
tại nơi sản xuất, đồng thời làm tăng giá trị chất lượng
của nông sản Việt Nam, đảm bảo tính cạnh tranh về
đặc thù sản phẩm tại thị trường trong nước và thị
trường quốc tế.
Bảng 1. Số liệu thống kê các sản phẩm mới
được chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý
Năm
2001
2002
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Sản phẩm
Nông sản
1
1
0
1
1
2
6
2
2
7
5
5
4
5
0
7
6
8
9
19
1
2
7
2
2. Khó khăn trong thực tiễn bảo hộ và sử dụng
chỉ dẫn địa lý cho nông sản tại Việt Nam
2
8
2.1. Khó khăn trong đăng ký
5
5
Phần lớn các hàng nông sản được bảo hộ là sản
phẩm tươi, nhiều nông sản được chứng nhận bảo hộ
dưới trạng thái sản phẩm khô, là nguyên liệu như hạt
tiêu, hoa hồi, cà phê, vỏ quế. So với từ năm 2001 đến
năm 2016 có 54 sản phẩm được đánh giá và cấp phép
chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Nổi bật trong đó có tới 47
sản phẩm là nông sản, số lượng chỉ dẫn địa lý gia tăng
đáng kể từ năm 2017 đến nay cụ thể là 47 sản phẩm
được cấp bảo hộ trong vòng 4 năm, trong đó có 42 sản
phẩm là nông sản. Tuy vậy, sự tăng trưởng đó vẫn
chưa thực sự tương ứng với tiềm năng nông nghiệp
quốc gia, con số đó chưa đảm bảo được mục tiêu về
phát triển nông nghiệp bền vững [4].
6
6
1
7
6
9
10
22
Nguồn: tác giả tổng hợp từ [4]
ký chỉ dẫn địa lý. Điều đó dẫn tới việc mặt hàng sâm
Ngọc Linh đăng kí theo chỉ dẫn địa lý năm 2006
nhưng cho tới 10 năm sau (tháng 10/2016) thì sản
phẩm mới được công nhận việc đăng ký bảo hộ.
Không khó để thấy được những yếu tố dẫn đến
tình trạng trên, đơn cử là hạn chế từ những quy định
của pháp luật chưa có sự thay đổi phù hợp liên quan
đến việc đăng ký chỉ dẫn địa lý. Để được cấp bằng bảo
hộ thì việc chuẩn bị và nộp đơn là rất quan trọng. Theo
đó, các mục liên quan đến việc sử dụng hiệu quả chỉ
dẫn địa lý đã cấp chứng nhận không phải là yêu cầu
cần có trong hồ sơ đăng ký. Tuy nhiên, đây chính là
nội dung cần thiết để đảm bảo hiệu quả pháp lý cho
vấn đề đăng ký, sử dụng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho
các sản phẩm của địa phương.
Cùng với đó, nước ta chưa cụ thể hóa việc sử dụng
chỉ dẫn này nên có nhiều doanh nghiệp, địa phương
rơi vào trạng thái lo sợ sau khi đăng ký xong nhưng
không sử dụng được. Nhưng làm sao để các cá nhân,
tổ chức có thể đăng ký được thì vẫn là trở ngại lớn,
yêu cầu trong hồ sơ đăng ký cần phải đưa ra sự khác
biệt của sản phẩm gắn với chỉ dẫn địa lý, khu vực địa
lý,... phải mang yếu tố đặc thù. Khó khăn hơn khi các
địa phương, doanh nghiệp không đăng ký chỉ dẫn địa
lý là bởi khâu minh chứng mối quan hệ của thành phần
chất lượng có trong sản phẩm với khu vực tạo ra sản
phẩm đó. Muốn làm rõ điều này cần đòi hỏi người
đăng ký phải làm rất nhiều nghiên cứu đến cấu trúc và
quá trình hóa học diễn ra ở sinh vật để có thể chỉ ra
mối liên hệ giữa đặc thù ở chất lượng của sản phẩm
với môi trường sinh thái nông nghiệp và dấu hiệu địa
lý. Song, theo như Thông tư số 01/2007/TTBKHCN
đưa ra các quy định khung mẫu chung, các yếu tố xác
định, chỉ tiêu để đánh giá,... chứng minh cho sự tồn tại
của mối liên hệ này lại không được đưa ra rõ ràng.
Thực tế rất khó để được thông qua việc đăng ký,
nhận thấy trong 30 đơn thì chỉ có khoảng 10 đơn được
chấp nhận. Dẫn đến khúc mắc như vậy, bởi hiện nay
vấn đề xây dựng chỉ dẫn chưa được hoàn thiện luật
hóa phù hợp tới mỗi địa phương. Mâu thuẫn xảy ra
trong việc giám sát bảo hộ diễn ra thường xuyên đối
với các sản phẩm nằm trong vùng địa lý trực thuộc
lãnh thổ ở nhiều địa phương khác nhau. Ví như việc
đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sâm Ngọc Linh cho thấy
mâu thuẫn này. Do sâm Ngọc Linh được bản đồ địa lý
khoanh vùng, xác định nằm trên lãnh thổ của hai tỉnh
Quảng Nam và Kon Tum, mà theo luật pháp Việt Nam
hiện hành về đăng ký chỉ dẫn địa lý vẫn chưa đưa ra
biện pháp giải quyết các xung đột giữa các bên đăng
2.2. Khó khăn trong sử dụng và quản lý
Việc đăng ký để được cấp văn bằng chỉ dẫn địa lý
SỐ 68 (11-2021)
97
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
gặp không ít khó khăn, nhưng việc quản lý và sử dụng
được hiệu quả để nâng cao các giá trị chủ thể sản phẩm
đôi khi còn là việc cấp thiết hơn. Xuyên suốt 20 năm
qua, hiệu quả trong hoạt động sử dụng chỉ dẫn địa lý
của các chủ thể chưa cao, điển hình như chỉ dẫn địa lý
nước mắm Phú Quốc: Tình trạng dùng các loại phẩm
màu, hương liệu pha lẫn nước muối, cho thêm các gia
vị nhằm đánh lừa giác quan của người dùng, sau đó
dán mác thương hiệu nước mắm Phú Quốc ngày càng
gia tăng. Giá trị sản phẩm bị kéo xuống mức thấp, trà
trộn vào thị trường tiêu thụ, gây ra nhiều hệ lụy đối
với sản phẩm được công nhận chỉ dẫn địa lý nói riêng
và ngành sản xuất nước mắm nói chung [6].
bì tại Buôn Mê Thuột liền được gắn mác chỉ dẫn địa
lý Buôn Mê Thuột [3]. Việc này báo động đến vấn đề
đảm bảo thương hiệu uy tín của sản phẩm cà phê Buôn
Mê Thuột và đem lại sự an toàn đối với người tiêu
dùng trước những sản phẩm chất lượng không đúng
chuẩn và không có sự kiểm chứng về chất lượng kỹ
càng và tuyệt đối an toàn với sức khỏe.
2.4. Khó khăn trong đảm bảo chất lượng hàng
hóa được bảo hộ chỉ dẫn địa lý
Có thể thấy, trong quá trình đóng gói bao bì, bảo
quản và vận chuyển hàng vẫn chưa thể hiện được sự
quan tâm, giám sát chặt chẽ và quản lý thực hiện
nghiêm ngặt đối với sản phẩm được bảo hộ bởi chỉ
dẫn này. Vậy nên, đã gây ra tình trạng suy giảm chất
lượng hàng hóa khi tới tay người tiêu dùng, vì qua các
khâu trung gian sản phẩm rất dễ bị pha trộn thành phần,
thời gian vận chuyển hàng hóa lâu, điều kiện thời tiết
không đảm bảo dẫn đến ảnh hưởng tới chất lượng đặc
trưng thực sự của sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa
lý. Trường hợp về chỉ dẫn địa lý chè Shan tuyết Mộc
Châu là điển hình cho tình trạng đó khi sản phẩm chỉ
được đóng theo bao 35kg vận chuyển đi nơi khác để
bán chiếm tỷ lệ tới 90% [2]. Khi sản phẩm đến tay nhà
phân phối trung gian, được mở ra đóng thành các gói
lẻ để phân phối ra thị trường. Sau đó chuyển đến người
tiêu dùng, bao bì sẽ không còn được vẹn nguyên như
ban đầu, việc các nhà phân phối đóng gói lẻ để tiêu
thụ sẽ không tránh khỏi tình trạng hàng hóa bị trộn lẫn
cùng những sản phẩm cùng loại đến từ các nơi khác.
Điều này làm cho hàng nông sản được chỉ dẫn địa lý
vì thế mà giảm sút chất lượng và bị hạ thấp uy tín so
với các mặt hàng khác.
Tình trạng xuất hiện các mặt hàng giả gây ảnh
hưởng nghiêm trọng tới tên tuổi, chất lượng, hình ảnh
của hàng hóa được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nguy hại về
chất lượng đối với người tiêu dùng nhưng vẫn chưa có
các chế tài, quy định nghiêm ngặt xử lý. Điều đó nói
lên hiệu quả ở khâu quản lý các sản phẩm đã được
công nhận chỉ dẫn địa lý chưa thực sự phát huy hiệu
quả, dẫn tới chất lượng của mặt hàng chính thống bị
giảm xuống đáng kể.
2.3. Hạn chế trong kiến thức thực tế về sản
phẩm của người tiêu dùng
Ngày nay, chỉ dẫn địa lý vẫn chưa mang tính phổ
biến và lưu thông trong cộng đồng cũng làm giảm đi
tính hiệu quả của chỉ dẫn địa lý đối với các mặt hàng
nông sản nước ta. Mỗi sản phẩm được cấp văn bằng
chỉ dẫn địa lý đều đã được kiểm tra về chất lượng đặc
trưng theo vùng miền đó, chỉ dẫn địa lý như một sự
kiểm định để tạo ra sự uy tín cho sản phẩm của địa
phương đăng ký. Nếu nhiều người dân biết đến và
hiểu hơn về chỉ dẫn địa lý thì giá trị đem lại cho các
sản phẩm nông sản được bảo hộ sẽ tăng cao hơn, thúc
đẩy phát triển nông nghiệp nước nhà, đóng góp nhiều
thêm cho nền kinh tế quốc gia.
Việc bảo vệ và cải tạo môi trường đặc trưng về mặt
địa lý, nơi tạo ra sản phẩm được chứng nhận chỉ dẫn
cũng cần nhận được sự quan tâm sát sao. Hiện nay ở
nước ta có rất nhiều địa phương còn để nguyên đất
trồng cây lâu năm mà không chăm sóc gây ra tình
trạng thoái hóa đất nghiêm trọng và rất khó cải tạo. Ở
một số nơi khác còn tận dụng đất trồng cây lâu năm
để tiếp tục sử dụng nhưng lại không chú ý đến việc
duy trì cấu trúc đất và dinh dưỡng trong đất. Đất trồng
cây lâu năm rất dễ bị các vấn đề như xói mòn, rửa trôi
làm mất đi các chất dinh dưỡng vì phải đảm bảo hoạt
động cung cấp dưỡng chất cho các loại cây trồng trong
một thời gian dài. Chính vì thế, cần sử dụng các biện
pháp bổ sung dinh dưỡng hay cải tạo cấu trúc đất là
vấn đề rất cần được quan tâm.
Hơn nữa, người tiêu dùng vẫn còn gặp rào cản
trong việc tiếp cận các kiến thức về sản phẩm và chưa
phân biệt được sản phẩm được bảo hộ và sản phẩm
giả trên thị trường. Vì vậy, tạo nên mối phân vân khi
lựa chọn hàng hóa để sử dụng, thiếu đi sự tin tưởng
của người dân vì rất nhiều mặt hàng được gắn mác bảo
hộ theo chỉ dẫn địa lý nhưng đang bị làm giả. Đơn cử
như chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cà phê Buôn Mê
Thuột, việc triển khai sử dụng khái niệm này hiện nay
rất khó, gây ra các ảnh hưởng không tốt tới uy tín của
mặt hàng được chứng nhận bảo hộ. Trên thị trường tồn
tại rất nhiều loại hàng cà phê tuy không được làm ra
trong khu vực đã khoanh vùng trên bản đồ địa lý bảo
hộ nhưng lại được nhà sản xuất tổ chức đóng gói bao
3. Nguyên nhân chỉ dẫn địa lý bị hạn chế
Sau 20 năm, việc áp dụng chỉ dẫn địa lý vẫn chưa
thực sự cho thấy những hiệu quả của nó mang lại đối
SỐ 68 (11-2021)
98
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
với các mặt hàng nông sản Việt Nam. Đây cũng là một
sự tiếc nuối cho ngành nông nghiệp của ta nói chung
vì để phát triển và nâng cao hiệu quả của cụm từ “chỉ
dẫn địa lý” vẫn đang gặp phải một số khó khăn, hạn
chế như:
- Ở Việt Nam, các quy định đặt ra về “chỉ dẫn địa
lý” gần như chưa phù hợp, gắn kết với chuẩn mực
quốc tế.
Mặc dù đã có sự bổ sung, sửa đổi “Luật Sở hữu trí
tuệ” vào các năm 2009, năm 2019 với những thay đổi
tích cực hơn về khâu đăng ký, cấp quyền cho những
đối tượng, chủ thể đại diện sở hữu phù hợp theo chuẩn
mực quốc tế. Song, nằm trong “Hồ sơ đề nghị xây
dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
“Luật Sở hữu trí tuệ” dự định sẽ được trình lên Quốc
hội xem xét và cho ý kiến vào Kỳ họp trong tháng 10
năm 2021 và trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp
tháng 5 năm 2022. Trong đó chỉ ra những điều kiện
chưa phù hợp với những cam kết có trong các điều
ước quốc tế mà Việt Nam mới là thành viên. Bên cạnh
đó, những yêu cầu về các điều kiện bảo hộ cho chỉ dẫn
địa lý nông sản của Việt Nam cũng tồn tại nhiều điểm
chưa tương đồng và thiếu sự gắn kết với luật pháp
quốc tế. Điển hình như quy định về các điều kiện cần
để sản phẩm có thể đăng ký bảo hộ dưới dạng chỉ dẫn
địa lý [1].
- Do quy định của pháp luật Việt Nam chưa thực
sự phù hợp với thực tiễn.
Từ các phân tích ở trên, các quy định về quy trình
đăng ký, sử dụng chỉ dẫn địa lý của pháp luật Việt
Nam chưa thực sự phù hợp với thực tế và hiệu quả
thực thi của các quy định không cao.
- Một số quy định đặt ra đang tập trung chủ yếu
vào vấn đề đăng ký, còn thiếu sót trong việc chú trọng
sử dụng và quản lý chỉ dẫn địa lý hiện nay.
Các quy định về chỉ dẫn địa lý có trong “Luật Sở
hữu trí tuệ” và các văn bản hướng dẫn chưa đề cập đến
hoạt động sử dụng và quản lý chỉ dẫn địa lý cho những
mặt hàng đã được cấp bằng đăng ký mà mới chỉ đưa
ra quá trình để đăng ký chứng nhận. Do vậy, phần lớn
các chỉ dẫn địa lý đã được đăng ký nhưng không có
một tổ chức, cá nhân nào được cấp quyền sử dụng để
khai thác giá trị về mặt thương mại hóa dẫn tới tình
trạng sử dụng hoàn toàn tự do, thiếu đi sự quản lý
nghiêm ngặt, công tác bảo hộ còn lỏng lẻo đã gây ảnh
hưởng không tốt đến tính chất đặc trưng, chất lượng
của mặt hàng và uy tín của chỉ dẫn địa lý.
- Hoạt động sử dụng và quản lý chỉ dẫn địa lý chưa
được quan tâm đúng mức. Với những giá trị cốt lõi mà
chỉ dẫn địa lý mang lại góp phần xây dựng thương
hiệu mặt hàng nông sản Việt Nam, nâng tầm giá trị
toàn ngành nông nghiệp nước nhà đã cho thấy mối
quan tâm cấp thiết cần được chú trọng ngay lúc này.
Tuy nhiên, soi chiếu trên quy định của luật pháp Việt
Nam ta còn tồn tại nhiều mặt hạn chế, chúng ta vẫn
chưa dành nhiều sự quan tâm tới đối tượng, mức đầu
tư, hỗ trợ ngân sách dành cho nghiên cứu các yếu tố
nằm trong chuyên môn còn thiếu, dẫn tới phát triển và
thực hiện bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho những sản phẩm
nông sản tại các địa phương, các vùng miền còn nhiều
trở ngại và chậm phát triển.
- Do thuật ngữ “Chỉ dẫn địa lý” còn mới đối với
người tiêu dùng.
Từ những ngày đầu được đưa vào sử dụng đến nay,
chưa có chiến dịch quảng bá hay truyền thông mạnh
mẽ nào để người tiêu dùng biết tới chỉ dẫn địa lý. Điều
đó gây ra hạn chế về sự phổ biến và tiếp cận thị trường
của các sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý bởi lẽ
mọi sản phẩm khi đưa ra thị trường cần có sự đón nhận
và ủng hộ của người tiêu dùng. Chưa mang hiểu biết
về chỉ dẫn địa lý tới người tiêu dùng thì công dụng và
giá trị của nó đem lại cho hàng hóa được bảo hộ chưa
phát huy hiệu quả.
4. Khuyến nghị
Từ những khó khăn, nguyên nhân nêu trên, tác giả
xin đưa ra một số khuyến nghị sau đây:
⁕ Về phía Nhà nước:
- Chưa có quy định của pháp luật liên quan tới quy
trình đóng gói, bảo quản hàng hóa từ khâu sản xuất
đến tay người tiêu dùng.
- Cần hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật từ các
khâu cho phép đơn đăng ký, khâu sử dụng, khâu quản
lý cũng như bảo đảm cho việc chỉ dẫn địa lý theo
hướng: Cụ thể hoá những nội dung liên quan tới sử
dụng và quản lý chỉ dẫn địa lý để đẩy mạnh thêm hoạt
động này; đưa ra những quy định rõ ràng về quyền sở
hữu, quyền sử dụng và quyền quản lý đối với các sản
phẩm được chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Nhà
nước cần đưa ra các hình thức xử phạt cụ thể, khắt khe
với những trường hợp làm giả nhãn hiệu, làm giảm giá
Sau khi đã được chứng nhận chỉ dẫn địa lý, khâu
sử dụng vẫn chưa được quy định và kiểm soát chặt chẽ.
Quy trình đóng gói hàng hóa chưa được quan tâm sát
sao, còn để xảy ra nhiều trường hợp bị pha trộn khi
qua khâu trung gian bán hàng. Điều đó dẫn tới suy
giảm chất lượng của sản phẩm, không còn được đúng
với các tính chất đặc trưng của vùng miền, gây ra ảnh
hưởng nghiêm trọng tới uy tín của chỉ dẫn địa lý.
SỐ 68 (11-2021)
99
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
trị và chất lượng sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý
như xử phạt hành chính, tước giấy phép kinh doanh,...
Kết hợp cùng với các nhà khoa học, cập nhật công
nghệ mới phục vụ cho chăm sóc và sản xuất nông sản.
- Để thuận tiện hơn cho việc đăng ký, cần bổ sung
thêm quy định cụ thể về xác định khu vực địa lý của
nông sản, nếu mặt hàng đó nằm giữa 2 địa phương có
thể xét theo tỷ lệ về diện tích nằm bên nào nhiều hơn.
Xem xét lại các quy định về khâu minh chứng mối
quan hệ của thành phần chất lượng có trong sản phẩm
với khu vực tạo ra sản phẩm đó nhằm giảm sự phức
tạp khi phải làm nhiều nghiên cứu cấu trúc. Giới hạn
lại chỉ cần minh chứng cụ thể quá trình hóa học và tính
đặc trưng của nông sản địa phương đặc biệt hơn so với
mặt hàng đó ở các địa phương khác. Khắc phục tồn tại
và xem xét lại những điểm chưa tương đồng với luật
pháp quốc tế, trước hết là về quy định các điều kiện
cần để sản phẩm có thể đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý.
- Các địa phương cần tăng cường xây dựng thêm
những mô hình chuẩn về tổ chức, khai thác và quản lý
các mặt hàng có tiềm năng được chứng nhận chỉ dẫn
địa lý, đưa ra các chế tài quản lý bảo hộ chỉ dẫn địa lý
vào là một phần trong chính sách phát triển nông
nghiệp; tăng cường việc đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý
cho các mặt hàng nông sản của Việt Nam đã được bảo
hộ trong nước ra nước ngoài, đặc biệt là ở các quốc
gia có nhiều người Việt học tập, sinh sống và làm việc
như Pháp, Đức, Mỹ, Nga,... Đưa sản phẩm nông sản
của Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế thông qua chỉ
dẫn địa lý với bước đệm đã được đảm bảo, kiểm tra
về chất lượng.
- Các địa phương cần quan tâm hơn nữa và rà soát
lại các đặc sản của vùng mình để tiến hành thực hiện
các thủ tục đăng ký chỉ dẫn địa lý, đồng thời cần đẩy
mạnh các biện pháp phòng, chống sản xuất, tiêu thụ
sản phẩm giả mạo các sản phẩm chính thống được cấp
phép bảo hộ chỉ dẫn địa lý để đảm bảo về uy tín, danh
tiếng cho các mặt hàng mang chỉ dẫn địa lý. Coi chỉ
dẫn địa lý như một mức độ kiểm tra, đảm bảo về chất
lượng hàng nông sản của địa phương để nâng cao giá
trị hàng hóa tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
- Cần làm rõ về vai trò của các cơ quan chuyên
môn, cơ quan quản lý, các chủ sử dụng, các hiệp hội,
tổ chức tập thể,… trong việc khai thác, sử dụng, quản
lý và bảo vệ quyền đối với các sản phẩm hàng nông
sản địa phương được cấp bằng chỉ dẫn địa lý. Chuyên
môn hóa các nghiệp vụ kiểm tra, giám sát nhằm đảm
bảo giữ được tính chất đặc trưng vùng miền của hàng
hóa được chỉ dẫn, tối ưu hóa giá trị của chỉ dẫn địa lý
đem lại cho hàng hóa nông sản địa phương.
- Nhà nước cần kết hợp với địa phương và các
kênh truyền thông để đẩy mạnh việc đưa thông tin
chính xác về chỉ dẫn địa lý với những lợi ích mà nó
mang lại cho người tiêu dùng. Đặc biệt cần tuyên
truyền hướng dẫn người mua cách phân biệt hàng thật
giả của các sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Cụ
thể có thể đưa ra các dấu hiệu nhận biết về tem mác,
ký hiệu đặc trưng không thể làm giả, độc quyền của
người hoặc đơn vị sở hữu chỉ dẫn địa lý. Việc đó giúp
người tiêu dùng có sự tin tưởng và yên tâm với sản
phẩm mình lựa chọn, đã nhận được đúng sản phẩm
đảm bảo chất lượng đặc trưng của đặc sản địa phương.
- Người/ đơn vị sở hữu của sản phẩm được bảo hộ
chỉ dẫn địa lý cần quan tâm và giám sát chặt chẽ khâu
đóng gói bảo quản hàng hóa. Quy định rõ ràng về hình
thức, khối lượng, số lượng trong một đơn vị bao gói
để tránh tình trạng chuyển bao bì dễ gây ra tình trạng
pha trộn, suy giảm chất lượng đặc trưng của sản phẩm
được bảo hộ.
5. Kết luận
Ngày nay, chỉ dẫn địa lý đã được nhà nước quan
tâm và đẩy mạnh hỗ trợ người nông dân đăng ký sản
phẩm sản xuất của mình tối đa nhất có thể. Tuy nhiên,
vẫn gặp phải các vấn đề khiến cho hiệu quả sử dụng,
quản lý và bảo hộ chỉ dẫn địa lý chưa được cao. Cần
tạo ra nhiều chính sách cải thiện, nâng cao, để hạn chế
khuyết điểm, phát huy tối đa mọi giá trị của chỉ dẫn
địa lý đem lại cho nông sản Việt Nam, đẩy mạnh tăng
cường phát triển kinh tế nông nghiệp, đóng góp cho
nền kinh tế nước nhà.
- Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý có thể tham
khảo áp dụng cơ sở dữ liệu Blockchain (Chuỗi khối)
để chứng minh nguồn gốc cho các hàng hóa được bảo
hộ bằng cách mã hóa. Ngoài ra có thể áp dụng thêm
hình thức dùng mã QR cho mỗi sản phẩm để người
tiêu dùng dễ dàng kiểm tra kiểm hóa, hạn chế tình
trạng hàng nhái.
⁕ Về phía địa phương có sản phẩm nông sản được
bảo hộ:
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Trích dẫn theo Điều 79 Luật Sở hữu trí tuệ.
- Địa phương cần quan tâm, hướng dẫn người nông
dân cách chăm bón cây, cải tạo đất cứng, trồng đúng
giống để đảm bảo giữ đúng tính chất đặc trưng của
nông sản đã được bảo hộ mang tên tuổi địa phương.
[2] Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Những
giải pháp để phát triển đăng ký cho các sản phẩm
đặc sản ở Việt Nam, NXB. Nông nghiệp, 2007.
SỐ 68 (11-2021)
100
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
[3] Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn tỉnh Đăk Lăk.
Ngày nhận bài:
23/5/2021
16/6/2021
06/7/2021
Ngày nhận bản sửa:
Ngày duyệt đăng:
[5] Bùi Thị Hằng Nga, Nguyễn Minh Bách Tùng
(2021), Bảo hộ chỉ dẫn địa lý: yêu cầu của phát
triển nông nghiệp bền vững, tại link
[6] Quang Huy (2014), 80% nước mắm Phú Quốc là
mam-phu-quoc-la-gia-483165.html, truy cập ngày
20/5/2020.
SỐ 68 (11-2021)
101
6 trang
16240
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số khuyến nghị trong sử dụng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho hàng nông sản tại Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_khuyen_nghi_trong_su_dung_va_bao_ho_chi_dan_dia_ly_ch.pdf
