Giáo trình Văn hóa kinh doanh (Phần 1)
Bài giảng
VĂN HÓA KINH DOANH
1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA....................................................................... 1
1.1.1. Khái niệm ...........................................................................................................................1
1.1.2. Các yếu tố cấu thành văn hóa............................................................................................3
1.1.3. Những nét đặc trưng của văn hóa .....................................................................................8
1.2.1. Khái niệm văn hóa kinh doanh .........................................................................................9
1.2.2. Các nhân tố cấu thành văn hóa kinh doanh....................................................................10
1.2.3. Các đặc trưng của văn hóa kinh doanh...........................................................................20
1.2.4. Các nhân tố tác động đến văn hóa kinh doanh...............................................................25
1.2.5. Vai trò của văn hóa kinh doanh.......................................................................................30
CHƯƠNG 2: ĐẠO ĐỨC KINH DOANH..................................................................... 35
2.1.1. Khái niệm đạo đức...........................................................................................................35
2.1.2. Khái niệm đạo đức kinh doanh .......................................................................................36
NGHIỆP....................... ................................................................................................. 37
2.2.2. Đạo đức kinh doanh góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp................................38
2.2.4. Đạo đức kinh doanh góp phần làm hài lòng khách hàng ..............................................41
2.3.2. Xem xét trong quan hệ với các đối tượng hữu quan......................................................62
2.4.1. Phân tích các hành vi đạo đức trong kinh doanh ...........................................................81
2.4.2. Xây dựng đạo đức trong kinh doanh ..............................................................................93
CẦU.............................................................................................................................102
2.5.1. Hệ thống đạo đức toàn cầu............................................................................................102
2.5.2. Các vấn đề đạo đức kinh doanh toàn cầu.....................................................................109
3.1.1. Vai trò và biểu hiện của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp.........................118
3.1.2. Tác động của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp..........................................124
3.1.3. Những điều cần tránh trong văn hóa ứng xử nội bộ doanh nghiệp.............................126
3.2.2. Biểu hiện của văn hóa trong đàm phán và thương lượng............................................130
3.2.3. Tác động của văn hóa ứng xử đến đàm phán và thương lượng..................................137
3.2.4. Những điều cần tránh trong đàm phán và thương lượng.............................................138
.........................................................................................................................................141
4.1.1. Văn hóa – nguồn lực nội tại của thương hiệu ..............................................................141
hiệu (minh họa - thương hiệu - chiếc bánh nướng nhân táo) ..................................................144
THÀNH TỐ THƯƠNG HIỆU ....................................................................................148
4.4.1. Đặt tên thương hiệu........................................................................................................148
4.4.2. Xây dựng logo của thương hiệu....................................................................................149
4.4.3. Xây dựng tính cách của thương hiệu............................................................................150
4.4.4. Xây dựng câu khẩu hiệu................................................................................................151
5.3.1. Văn hóa trong Quảng cáo..............................................................................................159
HÀNG...........................................................................................................................163
HÀNG”........................................................................................................................164
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA KINH DOANH
1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA
1.1.1. Khái niệm
Văn hóa gắn liền với sự ra đời của nhân loại. Nhưng mãi đến thế kỷ 17, nhất là nửa
cuối thế kỷ 19 trở đi, các nhà khoa học trên thế giới mới tập trung vào nghiên cứu sâu về
lĩnh vực này. Bản thân vấn đề văn hóa rất đa dạng và phức tạp, nó là một khái niệm có
nhiều nghĩa, được dùng để chỉ những khái niệm có nội hàm khác nhau về đối tượng, tính
chất và hình thức biểu hiện. Do đó, khi có những tiếp cận nghiên cứu khác nhau sẽ dẫn
đến có nhiều quan niệm xung quanh nội dung thuật ngữ văn hóa. Năm 1952, Koroeber và
Kluchohn đã thống kê được 164 định nghĩa về văn hóa, cho đến nay con số này chắc chắn
đã tăng lên rất nhiều. Cũng như bất kỳ lĩnh vực nào khác, một vấn đề có thể được nhìn
nhận từ nhiều góc độ khác nhau. Vì vậy việc có nhiều khái niệm văn hóa khác nhau
không có gì đáng ngạc nhiên, trái lại càng làm vấn đề được hiểu biết phong phú và toàn
diện hơn.
Theo nghĩa gốc của từ
Tại phương Tây, văn hóa – culture (trong tiếng Anh, tiếng Pháp) hay kultur (tiếng
Đức)…đều xuất xứ từ chữ Latinh cultus có nghĩa là khai khoang, trồng trọt, trông nom
cây lương thực; nói ngắn gọn là sự vun trồng. Sau đó từ cultus được mở rộng nghĩa, dùng
trong lĩnh vực xã hội chỉ sự vun trồng, giáo dục, đào tạo và phát triển mọi khả năng của
con người.
Ở phương Đông, trong tiếng Hán cổ, từ văn hóa bao hàm ý nghĩa văn là vẻ đẹp của
nhân tính, cái đẹp của tri thức, trí tuệ con người có thể đạt được bằng sự tu dưỡng của bản
thân và cách thức cai trị đúng đắn của nhà cầm quyền. Còn chữ hóa trong văn hóa là việc
đem cái văn (cái đẹp, cái tốt, cái đúng) để cảm hóa, giáo dục và hiện thực hóa trong thực
tiễn, đời sống. Vậy, văn hóa chính là nhân hóa hay nhân văn hóa. Đường lối văn trị hay
đức trị của Khổng Tử là từ quan điểm cơ bản này về văn hóa (văn hóa là văn trị giáo hóa,
là giáo dục, cảm hóa bằng điển chương, lễ nhạc, không dùng hình phạt tàn bạo và sự
cưỡng bức).
Như vậy, văn hóa trong từ nguyên của cả phương Đông và phương Tây đều có
một nghĩa chung căn bản là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người (bao gồm cá
nhân, cộng đồng và xã hội loài người), cũng có nghĩa là làm cho con người và cuộc sống
trở nên tốt đẹp hơn.
Căn cứ vào phạm vi nghiên cứu
1
Căn cứ vào đối tượng mà thuật ngữ “văn hóa” được sử dụng để phản ánh – ba cấp
độ nghiên cứu chính về văn hóa đó là:
- Theo phạm vi nghiên cứu rộng nhất, văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị
vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử.
Loài người là một bộ phận của tự nhiên nhưng khác với các sinh vật khác, loài
người có một khoảng trời riêng, một thiên nhiên thứ 2 do loài người tạo ra bằng lao động
và tri thức – đó chính là văn hóa. Nếu tự nhiên là cái nôi đầu tiên nuôi sống con người,
giúp loài người hình thành và sinh tồn như không khí, đất đai… thì văn hóa là cái nôi thứ
hai – nơi ở đó toàn bộ đời sống vật chất và tình thần của loài người được hình thành, nuôi
dưỡng và phát triển. Nếu như con người không thể tồn tại khi tách khỏi giới tự nhiên thì
cũng như vậy, con người không thể trở thành “người” theo đúng nghĩa nếu tách khỏi môi
trường văn hóa.
Do đó, nói đến văn hóa là nói đến con người – nói tới những đặc trưng riêng chỉ có
ở loài người, nói tới việc phát huy những năng lực và bản chất của con người nhằm hoàn
thiện con người, hướng con người khát vọng vươn tới chân – thiện – mỹ. Đó là ba giá trị
trụ cột vĩnh hằng của văn hóa nhân loại.
Cho nên, theo nghĩa này, văn hóa có mặt trong tất cả các hoạt động của con người
dù đó chỉ là những suy tư thầm kín, những cách giao tiếp ứng xử cho đến những hoạt
động kinh tế, chính trị và xã hội. Như vậy, hoạt động văn hóa là hoạt động sản xuất ra các
giá trị vật chất và tinh thần nhằm giáo dục con người khát vọng hướng tới chân – thiện –
mỹ và khả năng sáng tạo chân – thiện – mỹ trong đời sống.
- Theo nghĩa hẹp, văn hóa là những hoạt động và giá trị tinh thần của con người.
Trong phạm vi này, văn hóa khoa học (toán học, vật lý học, hóa học…) và văn hóa
nghệ thuật (văn học, điện ảnh…) được coi là hai phân hệ chính của hệ thống văn
hóa.
- Theo nghĩa hẹp hơn nữa, văn hóa được coi như một ngành – ngành văn hóa – nghệ
thuật để phân biệt với các ngành kinh tế - kỹ thuật khác. Cách hiểu này thường kèm
theo cách đối xử sai lệch về văn hóa: Coi văn hóa là lĩnh vực hoạt động đứng ngoài
kinh tế, sống được là nhờ trợ cấp của nhà nước và “ăn theo” nền kinh tế.
Trong ba cấp độ phạm vi nghiên cứu kể trên về thuật ngữ văn hóa, hiện nay người
ta thường dùng văn hóa theo nghĩa rộng nhất. Loại trừ những trường hợp đặc biệt và
người nghiên cứu đã tự giới hạn và quy ước.
Căn cứ theo hình thức biểu hiện
2
Văn hóa được phân loại thành văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần, hay nói đúng
hơn, theo cách phân loại này văn hóa bao gồm văn hóa vật thể (tangible) và văn hóa phi
vật thể (intangible).
Các đền chùa, cảnh quan, di tích lịch sử cũng như các sản phẩm văn hóa truyền
thống như tranh Đông Hồ, gốm Bát Tràng, áo dài, áo tứ thân… đều thuộc loại hình văn
hóa vật thể. Các phong tục, tập quán, các làn điệu dân ca hay bảng giá trị, các chuẩn mực
đạo đức của một dân tộc… là thuộc loại hình văn hóa phi vật thể. Tuy vậy, sự phân loại
trên cũng chỉ có nghĩa tương đối bởi vì trong một sản phẩm văn hóa thường có cả yếu tố
“vật thể” và “phi vật thể”. Điển hình như trong không gian văn hóa cồng chiêng của các
dân tộc Tây Nguyên, ẩn sau cái vật thể hữu hình của nó gồm những cồng, những chiêng,
những con người của núi rừng, những nhà sàn, nhà rông mang đậm bản sắc… là cái vô
hình của âm hưởng, phong cách và quy tắc chơi nhạc đặc thù, là cái hồn của thời gian,
không gian và lịch sử.
Như vậy, khái niệm văn hóa rất rộng, trong đó những giá trị vật chất và tinh thần
được sử dụng làm nền tảng định hướng cho lối sống, đạo lý, tâm hồn và hành động của
mỗi dân tộc và các thành viên để vươn tới cái đúng, cái tốt, cái đẹp, cái mỹ trong mối
quan hệ giữa người với người, giữa người với tự nhiên và môi trường xã hội. Từ ý nghĩa
đó, chúng ta rút ra được khái niệm về văn hóa như sau:
“Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người tạo ra
trong quá trình lịch sử”.
1.1.2. Các yếu tố cấu thành văn hóa
Văn hóa là một đối tượng phức tạp và đa dạng. Để hiểu bản chất của văn hóa, cần
xem xét các yếu tố cấu thành văn hóa. Dựa vào khái niệm về văn hóa, có thể phân văn
hóa thành hai lĩnh vực cơ bản là văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần.
- Văn hóa vật chất
Văn hóa vật chất là toàn bộ những giá trị sáng tạo được thể hiện trong các của cải
vật chất do con người sáng tạo ra. Đó là các sản phẩm hàng hóa, công cụ lao động, tư liệu
tiêu dùng, cơ sở hạ tầng kinh tế như giao thông, thông tin, nguồn năng lượng; cơ sở hạ
tầng xã hội như chăm sóc sức khỏe, nhà ở, hệ thống giáo dục và cơ sở hạ tầng tài chính
như ngân hàng, bảo hiểm, dịch vụ tài chính trong xã hội. Văn hóa vật chất được thể hiện
qua đời sống vật chất của quốc gia đó. Chính vì vậy văn hóa vật chất sẽ ảnh hưởng to lớn
đến trình độ dân trí, lối sống của các thành viên trong nền kinh tế đó.
Một điểm lưu ý là khi xem xét đến văn hóa vật chất, chúng ta xem xét cách con
người làm ra những sản phẩm vật chất thể hiện rõ ở tiến bộ kỹ thuật và công nghệ, ai làm
3
ra chúng và tại sao. Tiến bộ kỹ thuật và công nghệ ảnh hưởng đến mức sống và giúp giải
thích những giá trị và niềm tin của xã hội đó. Ví dụ như nếu là một quốc gia tiến bộ về kỹ
thuật, con người ít tin vào số mệnh và họ tin tưởng rằng có thể kiểm soát những điều xảy
ra đối với họ. Những giá trị của họ cũng thiên về vật chất bởi vì họ có mức sống cao hơn.
Như vậy, một nền văn hóa vật chất thường được coi là kết quả của công nghệ và liên hệ
trực tiếp với việc xã hội đó tổ chức hoạt động kinh tế của mình như thế nào.
- Văn hóa tinh thần
Là toàn bộ những hoạt động tinh thần của con người và xã hội bao gồm kiến thức,
các phong tục, tập quán; thói quen và cách ứng xử, ngôn ngữ (bao gồm cả ngôn ngữ có lời
và ngôn ngữ không lời); các giá trị và thái độ; các hoạt động văn học nghệ thuật; tôn giáo;
giáo dục; các phương thức giao tiếp, cách thức tổ chức xã hội.
+ Kiến thức là nhân tố hàng đầu của văn hóa, thường được đo một cách hình thức
bằng trình độ học vấn, trình độ tiếp thu và vận dụng các kiến thức khoa học, hệ thống kiến
thức được con người phát minh, nhận thức và được tích lũy lại, bổ sung nâng cao và
không ngừng đổi mới qua các thế hệ.
+ Các phong tục tập quán là những quy ước thông thường của cuộc sống hàng
ngày như nên mặc như thế nào, cách sử dụng các đồ dùng ăn uống trong bữa ăn, cách xử
sự với những người xung quanh, cách sử dụng thời gian… Phong tục, tập quán là những
hành động ít mang tính đạo đức, sự vi phạm phong tục tập quán không phải là vấn đề
nghiêm trọng, người vi phạm chỉ bị coi là không biết cách cư xử chứ ít bị coi là hư hỏng
hay xấu xa. Vì thế, người nước ngoài có thể được tha thứ cho việc vi phạm phong tục tập
quán lần đầu tiên. Tập tục có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với tập quán, nó là những quy tắc
được coi là trọng tâm trong đời sống xã hội, việc làm trái tập tục có thể gây nên hậu quả
nghiêm trọng. Chẳng hạn như tập tục bao gồm các yếu tố như sự lên án các hành động
trộm cắp, ngoại tình, loạn luân và giết người. Ở nhiều xã hội, một số tập tục đã được cụ
thể hóa trong luật pháp.
+ Thói quen là những cách thực hành phổ biến hoặc đã hình thành từ trước. Cách
cư xử là những hành vi được xem là đúng đắn trong một xã hội riêng biệt. Thói quen thể
hiện cách sự vật được làm, cách cư xử được dùng khi thực hiện chúng. Ví dụ thói quen ở
Mỹ là ăn món chính trước món tráng miệng. Khi thực hiện thói quen này, họ dùng dao và
dĩa ăn hết thức ăn trên đĩa và không nói khi có thức ăn trong miệng. Ở nhiều nước trên thế
giới, thói quen và cách cư xử hoàn toàn khác nhau. Ở các nước Latinh có thể chấp nhận
việc đến trễ, nhưng ở Anh và Pháp, sự đúng giờ là giá trị. Người Mỹ thường sử dụng phấn
bột sau khi tắm nhưng người Nhật cảm thấy như thế là làm bẩn lại.
4
+ Giá trị là những niềm tin và chuẩn mực chung cho một tập thể người được các
thành viên chấp nhận, còn thái độ là sự đánh giá, sự cảm nhận, sự phản ứng trước một sự
vật dựa trên các giá trị. Ví dụ thái độ của nhiều quan chức tuổi trung niên của Chính phủ
Nhật Bản với người nước ngoài không thiện chí lắm, họ cho rằng dùng hàng nước ngoài
là không yêu nước. Thái độ có nguồn gốc từ những giá trị, ví dụ người Nga tin tưởng rằng
cách nấu ăn của Mc Donald là tốt nhất đối với họ (giá trị) và do đó vui lòng đứng xếp
hàng dài để ăn (thái độ).
+ Ngôn ngữ là một yếu tố hết sức quan trọng của văn hóa vì nó là phương tiện
được sử dụng để truyền thông tin và ý tưởng, giúp con người hình thành nên các nhận
thức về thế giới và có tác dụng định hình đặc điểm văn hóa của con người. Ở những nước
có nhiều ngôn ngữ người ta cũng thấy có nhiều nền văn hóa. Ví dụ, ở Canada có 2 nền
văn hóa: Nền văn hóa tiếng Anh và nền văn hóa tiếng Pháp. Tuy nhiên, không phải lúc
nào sự khác biệt về ngôn ngữ cũng dẫn đến sự khác biệt về xã hội. Trong hoạt động kinh
doanh, nhất là kinh doanh quốc tế, sự hiểu biết về ngôn ngữ địa phương, về những thành
ngữ và cách nói xã giao hàng ngày, về dịch thuật là rất quan trọng. Một công ty đã không
thành công khi quảng cáo bột giặt của mình đã đặt hình ảnh quần áo bẩn ở bên trái hộp xà
phòng và hình ảnh quần áo sạch sẽ ở bên phải vì ở nước này người ta đọc từ phải qua trái,
và điều đó được hiểu là xà phòng làm bẩn quần áo.
Bản thân ngôn ngữ rất đa dạng, nó bao gồm ngôn ngữ có lời (verbal language) và
ngôn ngữ không lời (non – verbal language). Thông điệp được chuyển giao bằng nội dung
của từ ngữ, bằng cách diễn tả các thông tin đó (âm điệu, ngữ điệu…) và bằng các phương
tiện không lời như cử chỉ, tư thế, ánh mắt, nét mặt… Ví dụ một cái gật đầu là dấu hiệu
của sự đồng ý, một cái nhăn mặt là dấu hiệu của sự khó chịu. Tuy nhiên, một số dấu hiệu
của ngôn ngữ cử chỉ lại bị giới hạn về mặt văn hóa. Chẳng hạn trong khi phần lớn người
Mỹ và Châu Âu khi giơ ngón cái lên hàm ý “mọi thứ đều ổn” thì ở Hy Lạp, dấu hiệu đó là
ngụ ý khiêu dâm.
+ Thẩm mỹ liên quan đến thị hiếu nghệ thuật của văn hóa, các giá trị thẩm mỹ được
phản ảnh qua các hoạt động nghệ thuật như hội họa, điêu khắc, điện ảnh, văn chương, âm
nhạc, kiến trúc…
+ Tôn giáo ảnh hưởng lớn đến cách sống, niềm tin, giá trị và thái độ, thói quen làm
việc và cách cư xử của con người trong xã hội đối với nhau và với xã hội khác. Chẳng
hạn, ở những nước theo đạo Hồi, vai trò của người phụ nữ bị giới hạn trong gia đình, Giáo
hội Thiên chúa giáo đến tận bây giờ vẫn tiếp tục cấm sử dụng các biện pháp tránh thai.
Thói quen làm việc chăm chỉ của người Mỹ là được ảnh hưởng từ lời khuyên của đạo Tin
lành. Các nước Châu Á chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của đạo Khổng nên coi trọng đạo đức
làm việc. Thói quen ăn kiêng của một số tôn giáo ảnh hưởng từ thói quen làm việc. Ngay
5
cả những ngày lễ trọng yếu cũng bị ràng buộc bởi tôn giáo, ví dụ nhiều người mỹ trao đổi
quà cho nhau vào ngày 25 tháng 12 (lễ Giáng Sinh).
+ Giáo dục là yếu tố quan trọng để hiểu văn hóa. Trình độ cao của giáo dục thường
dẫn đến năng suất cao và tiến bộ kỹ thuật. Giáo dục cũng giúp cung cấp những cơ sở hạ
tầng cần thiết để phát triển khả năng quản trị.
Sự kết hợp giáo dục chính quy (nhà trường) và giáo dục không chính quy (gia đình
và xã hội) giáo dục cho con người những giá trị và chuẩn mực xã hội như tôn trọng người
khác, tuân thủ pháp luật, trung thực, gọn gàng, ngăn nắp, đúng giờ…, những nghĩa vụ cơ
bản của công dân, những kỹ năng cần thiết. Việc đánh giá kết quả học tập theo điểm của
giáo dục chính quy cũng giáo dục cho học sinh thấy giá trị thành công của mỗi cá nhân và
khuyến khích tinh thần cạnh tranh ở học sinh. Trình độ giáo dục của một cộng đồng có
thể đánh giá qua tỷ lệ người biết đọc, biết viết, tỷ lệ người tốt nghiệp phổ thông, trung học
hay đại học… Đây chính là yếu tố quyết định sự phát triển của văn hóa vì nó sẽ giúp các
thành viên trong một nền văn hóa kế thừa được những giá trị văn hóa cổ truyền và học hỏi
những giá trị mới từ các nền văn hóa khác. Mô hình giáo dục ở các nước là khác nhau. Ví
dụ, ở Nhật và Hàn Quốc nhấn mạnh đến kỹ thuật và khoa học ở trình độ đại học. Nhưng ở
Châu Âu, số lượng MBA lại gia tăng nhanh trong những năm gần đây. Điều này có ý
nghĩa lớn khi thiết lập các quan hệ trong giáo dục giữa các nước.
+ Cách thức tổ chức của một xã hội thể hiện qua cấu trúc xã hội của xã hội đó
Ở đây nổi lên bốn đặc điểm quan trọng giúp ta phân biệt sự khác nhau giữa các nền
văn hóa:
Thứ nhất là sự đối lập giữa chủ nghĩa cá nhân với chủ nghĩa tập thể. Các xã hội
phương Tây có xu hướng nhấn mạnh ưu thế của cá nhân, trong khi nhiều xã hội khác lại
coi trọng tập thể hơn. Sự coi trọng ưu thế cá nhân, thành tựu cá nhân, một mặt khuyến
khích tinh thần sáng tạo của mỗi cá nhân và làm xã hội trở nên năng động hơn; mặt khác,
chủ nghĩa cá nhân cũng làm suy yếu mỗi liên hệ giữa các cá nhân, có thể gây ảnh hưởng
xấu đến ý thức trách nhiệm của từng cá nhân với tập thể nói riêng và xã hội nói chung. Xã
hội Mỹ là ví dụ điển hình về vấn đề này. Sự coi trọng tập thể, hòa nhập với tập thể sẽ tạo
ra sự tương trợ lẫn nhau, tạo ra động lực mạnh mẽ để các thành viên trong tập thể làm
việc vì lợi ích chung, làm tăng cường tinh thần hợp tác giữa các thành viên, nâng cao ý
thức trách nhiệm của từng cá nhân với xã hội. Tuy nhiên, những xã hội coi trọng tập thể
có thể bị coi là thiếu tính năng động và tinh thần kinh doanh cao. Xã hội Nhật Bản là ví
dụ điển hình về vấn đề này. Vì những lý do văn hóa, nước Mỹ sẽ tiếp tục thành công hơn
Nhật và đi đầu trong việc tạo ra những sản phẩm và phương thức kinh doanh mới.
6
Thứ hai là sự phân cấp trong xã hội. Có một số xã hội có khoảng cách phân cấp
cao và mức độ linh hoạt chuyển đổi giữa các giai cấp thấp (ví dụ như Ấn Độ và trong
chừng mực thấp hơn là Anh quốc). Trong khi đó, ở một số xã hội khác, khoảng cách phân
cấp ít hơn, nhưng lại linh hoạt hơn trong việc chuyển đổi giai cấp (ví dụ như Mỹ). Những
cá nhân thuộc về phân cấp cao trong xã hội có nhiều cơ hội có một cuộc sống tốt hơn là
những cá nhân thuộc về phân cấp thấp. Những người thuộc tầng lớp cao được giáo dục tốt
hơn và cơ hội việc làm càng tốt hơn. Các cá nhân trong xã hội mà mức độ linh hoạt
chuyển đổi giữa các giai cấp thấp thì khó có cơ hội vươn lên những tầng lớp cao hơn.
Thành kiến xã hội và những quy định nghiêm ngặt về cách cư xử, thậm chí giọng nói
ngăn cản họ làm việc ấy. Trong khi đó, những cá nhân trong xã hội mà mức độ linh hoạt
chuyển đổi giữa các giai cấp cao có cơ hội vươn lên những tầng lớp cao hơn. Địa vị của
một cá nhân được xác định chủ yếu bằng thành công của bản thân chứ không phải bằng
một cá nhân có thể dễ dàng di chuyển từ giai cấp lao động lên giai cấp thượng lưu. Thực
tế là tại Mỹ, người ta rất tôn trọng những người thành đạt có nguồn gốc thấp kém, trong
khi ở Anh những người như thế chỉ được coi là “trưởng giả học làm sang” chứ không bao
giờ được xã hội thượng lưu thực sự chấp nhận cả.
Thứ ba là tính đối lập giữa tính nữ quyền hay nam quyền. Trong một số xã hội,
mối quan hệ giữa giới tính và vai trò của từng giới trong công việc là rất rõ nét. Trong
môi trường nam quyền, vai trò của giới tính rất được coi trọng, phân biệt giữa nam và nữ
là rất lớn. Trong môi trường này, sự tham gia vào công việc của phái nữ là rất ít, hoặc sự
tham gia đó chỉ là về mặt hình thức, các vị trí cao trong công việc nữ giới hầu như không
được đảm nhiệm.
Thứ tư là bản chất tránh rủi ro. Tại những xã hội có truyền thống văn hóa chấp
nhận những điều không chắc chắn, con người sẵn sàng chấp nhận rủi ro đến từ những
điều mà họ không biết rõ, họ cho rằng cuộc sống sẽ vẫn tiếp tục cho dù những rủi ro có
xảy ra. Do đó trong môi trường này, cơ cấu của các tổ chức thường được xây dựng rất ít
hoạt động, các văn bản về luật cũng không nhiều và các nhà quản lý có xu hướng chấp
nhận rủi ro cao, đồng thời tỷ lệ thay thế lao động trong các tổ chức này thường cao và có
nhiều nhân viên giàu hoài bão. Những quốc gia điển hình cho nền văn hóa này là Anh và
Đan Mạch. Ngược lại, những xã hội có truyền thống văn hóa không chấp nhận những
điều không chắc chắn, con người luôn luôn cam thấy bất an về một tình huống mơ hồ nào
đó, họ luôn muốn tránh những xu hướng mạo hiểm bằng nhu cầu cao về an ninh và tin
mạnh mẽ vào các chuyên gia hay hiểu biết của họ. Những tổ chức thuộc về nền văn hóa
này thường xây dựng với nhất nhiều hoạt động trong tổ chức, có nhiều văn bản về điều
luật và các nhà quản lý thường ít khi chấp nhận rủi ro. Tỷ lệ thay lao động trong các tổ
7
chức này cũng thấp hơn và số nhân viên giàu tham vọng cũng ít hơn. Đơn cử cho những
nước này là Đức, Nhật, Tây Ban Nha.
1.1.3. Những nét đặc trưng của văn hóa
Văn hóa có một số đặc trưng tiêu biểu sau
- Văn hóa mang tính tập quán
Văn hóa quy định những hành vi được chấp nhận hay không được chấp nhận trong
một xã hội cụ thể. Có những tập quán đẹp, tồn tại lâu đời như một sự khẳng định những
nét độc đáo của một nền văn hóa này so với nền văn hóa kia, như tập quán “mời trầu” của
người Việt Nam, tập quán các thiếu nữ Nga mời khách bánh mỳ và muối. Song cũng có
những tập quán không dễ gì cảm thông như tập quán “cà răng căng tai” của một số dân
tộc thiểu số của Việt Nam.
- Văn hóa mang tính cộng đồng
Văn hóa không thể tồn tại do chính bản thân nó mà phải dựa vào sự tạo dựng, tác
động qua lại và củng cố của mọi thành viên trong xã hội. Văn hóa như là một sự quy ước
chung cho các thành viên trong cộng đồng. Đó là những lề thói, những tập tục mà một
cộng đồng người cùng tuân theo một cách rất tự nhiên, không cần phải ép buộc. Một
người nào đó làm khác đi sẽ bị cộng đồng lên án hoặc xa lánh tuy rằng xét về mặt pháp lý
những việc làm của anh ta không có gì là phi pháp.
- Văn hóa mang tính dân tộc
Văn hóa tạo nên nếp suy nghĩ và cảm nhận chung của từng dân tộc mà người dân tộc
khác không dễ gì hiểu được. Vì thế mà một câu chuyện cười có thể làm cho người dân các
nước phương Tây cười chảy nước mắt mà người dân Châu Á chẳng thấy có gì hài hước ở
đó cả. Vì vậy, cùng một thông điệp mà ở nhiều nước lại có thể mang ý nghĩa hoàn toàn
khác nhau.
- Văn hóa có tính chủ quan
Con người ở các nền văn hóa khác nhau có suy nghĩ, đánh giá khác nhau về cùng
một sự việc. Cùng một sự việc có thể được hiểu một cách khác nhau ở các nền văn hóa
khác nhau. Một cử chỉ thọc tay vào túi quần và ngồi gếch chân lên bàn để giảng bài của
một thầy giáo có thể được coi là rất bình thường ở nước Mỹ, trái lại là không thể chấp
nhận được ở nhiều nước khác.
- Văn hóa có tính khách quan
Văn hóa thể hiện quan điểm chủ quan của từng dân tộc, nhưng lại có cả một quá
trình hình thành mang tính lịch sử, xã hội được chia sẻ và truyền từ thế hệ này sang thế hệ
8
khác, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của mỗi người. Văn hóa tồn tại khách quan
ngay cả với các thành viên trong cộng đồng. Chúng ta chỉ có thể học hỏi các nền văn hóa,
chấp nhận nó, chứ không thể biến đổi chúng theo ý muốn chủ quan của mình. Chẳng hạn,
quan niệm “trọng nam khinh nữ” đã ăn rất sâu trong lịch sử Việt Nam, không dễ gì xóa bỏ
được.
- Văn hóa có tính kế thừa
Văn hóa là sự tích tụ hàng trăm, hàng ngàn năm của tất cả các hoàn cảnh. Mỗi thế hệ
đều cộng thêm đặc trưng riêng biệt của mình vào nền văn hóa dân tộc trước khi truyền lại
cho thế hệ sau. Ở mỗi thế hệ, thời gian qua đi, những cái cũ có thể được loại trừ và tạo
nên một nền văn hóa quảng đại. Sự sàng lọc và tích tụ qua thời gian đã làm cho vốn văn
hóa của một dân tộc trở nên giàu có, phong phú và tinh khiết hơn.
- Văn hóa có thể học hỏi được
Văn hóa không chỉ được truyền lại từ đời này qua đời khác, mà nó còn phải do học
mới có. Đa số những kiến thức (một biểu hiện của văn hóa) mà một người có được là do
học mà có hơn là bẩm sinh đã có. Do vậy, con người ngoài vốn văn hóa có được từ nơi
mình sinh ra và lớn lên, có thể còn học được từ những nơi khác, những nền văn hóa khác.
- Văn hóa luôn tiến hóa
Một nền văn hóa không bao giờ tĩnh tại và bất biến. Ngược lại văn hóa luôn luôn
thay đổi và rất năng động. Nó luôn tự điều chỉnh cho phù hợp với trình độ và tình hình
mới. Trong quá trình hội nhập và giao thoa với các nền văn hóa khác, nó có thể tiếp thu
các giá trị tiến bộ hoặc tích cực của các nền văn hóa khác. Ngược lại, nó cũng tác động
ảnh hưởng tới các nền văn hóa khác.
Việc nắm bắt được những nét đặc trưng của văn hóa cho chúng ta có một tầm nhìn
bao quát, rộng mở và một thái độ hết sức quan trọng và thận trọng với những vấn đề văn
hóa. Một sự kết luận vội vàng hoặc một sự thiếu trách nhiệm đều có thể làm thui chột khả
năng sáng tạo văn hóa. Nhận biết đầy đủ và sâu sắc những đặc trưng này sẽ giúp chúng ta
xác định được biểu hiện và vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội nói chung và trong
hoạt động kinh doanh nói riêng.
1.2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA KINH DOANH
1.2.1. Khái niệm văn hóa kinh doanh
Càng ngày con người càng nhận thấy rằng văn hóa tham gia vào mọi quá trình hoạt
động của con người và sự tham gia đó ngày càng được thể hiện rõ nét và tạo thành các
9
lĩnh vực văn hóa đặc thù như văn hóa chính trị, văn hóa pháp luật, văn hóa giáo dục, văn
hóa gia đình… và văn hóa kinh doanh.
Kinh doanh là một hoạt động cơ bản của con người, xuất hiện cùng với hàng hóa
và thị trường. Nếu là danh từ, kinh doanh là một nghề - được dùng để chỉ những con
người thực hiện các hoạt động nhằm mục đích kiếm lời, còn nếu là động từ thì kinh doanh
là một hoạt động – là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình
đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng các dịch vụ trên thị trường.
Dù xét từ giác độ nào thì mục đích chính của kinh doanh là đem lại lợi nhuận cho
chủ thể kinh doanh nên bản chất của kinh doanh là để kiếm lời. Trong nền kinh tế thị
trường, kinh doanh là một nghề chính đáng xuất phát từ nhu cầu phát triển của xã hội, do
sự phân công lao động xã hội tạo ra. Còn việc kinh doanh như thế nào, kinh doanh đem
lại lợi ích và giá trị cho ai thì đó chính là vấn đề của văn hóa kinh doanh.
Trong kinh doanh, những sắc thái văn hóa có mặt trong toàn bộ quá trình tổ chức
và hoạt động của hoạt động kinh doanh, được thể hiện từ cách chọn và cách bố trí máy
móc và dây chuyền công nghệ; từ cách tổ chức bộ máy về nhân sự và hình thành quan hệ
giao tiếp ứng xử giữa các thành viên trong tổ chức cho đến những phương thức quản lý
kinh doanh mà chủ thể kinh doanh áp dụng sao cho có hiệu quả nhất. Hoạt động kinh
doanh cố nhiên không lấy các giá trị của văn hóa làm mục đích trực tiếp, song nghệ thuật
kinh doanh, từ việc tạo vốn ban đầu, tìm địa bàn kinh doanh, mặt hàng kinh doanh, cách
thức tổ chức thực hiện chiến lược kinh doanh, tiếp thị sản phẩm, dịch vụ và bảo hành sau
bán… được “thăng hoa” lên với những biểu hiện và giá trị tốt đẹp thì kinh doanh cũng là
biểu hiện sinh động văn hóa của con người.
Do đó, bản chất của văn hóa kinh doanh là làm cho cái lợi gắn bó chặt chẽ với cái
đúng, cái tốt và cái đẹp. Từ đó, khái niệm về văn hóa kinh doanh được trình bày như sau:
“Văn hóa kinh doanh là toàn bộ các nhân tố văn hóa được chủ thể kinh doanh
chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh tạo nên bản sắc
kinh doanh của chủ thể đó”.
1.2.2. Các nhân tố cấu thành văn hóa kinh doanh
Văn hóa kinh doanh là một phương diện của văn hóa trong xã hội và là văn hóa
trong lĩnh vực hoạt động kinh doanh. Văn hóa kinh doanh bao gồm toàn bộ những giá trị
vật chất và tinh thần, những phương thức và kết quả hoạt động của con người được tạo ra
và sử dụng trong quá trình kinh doanh. Theo hướng tiếp cận này, để tạo nên hệ thống văn
hóa kinh doanh hoàn chỉnh với bốn nhân tố cấu thành là triết lý kinh doanh, đạo đức kinh
10
doanh, văn hóa doanh nhân, và các hình thức văn hóa khác, chủ thể kinh doanh phải kết
hợp đồng thời hai hệ giá trị sau:
Trước hết, chủ thể kinh doanh sẽ lựa chọn và vận dụng các giá trị văn hóa dân tộc,
văn hóa xã hội… vào hoạt động kinh doanh để tạo ra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Đó là
tri thức, kiến thức, sự hiểu biết về kinh doanh được thể hiện từ việc tuyển chọn nhân
công, lựa chọn nguyên nhiên vật liệu, lựa chọn máy móc dây chuyền công nghệ…; ngôn
ngữ được sử dụng trong kinh doanh; niềm tin, tín ngưỡng và tôn giáo; các giá trị văn hóa
truyền thống; các hoạt động văn hóa tinh thần… Chẳng hạn, công ty Mai Linh có lựa
chọn và vận dụng các giá trị văn hóa dân tộc, văn hóa xã hội vào việc đặt tên cho công ty
của mình để làm thành Mai Linh được mọi người biết đến không còn đơn thuần là tên một
công ty mà nó là tên của một thương hiệu nổi tiếng trên đất nước Việt Nam. Về ý nghĩa từ
“Mai” nói lên hình ảnh của hoa mai trong ngày tết cổ truyền, của sự may mắn và niềm
hạnh phúc đầu xuân, đồng thời cũng là một từ dùng để chỉ tương lai, về một ngày mai tốt
đẹp. Còn từ “Linh” mang ý nghĩa của từ tinh nhanh, linh hoạt, linh động trong giải quyết
công việc.
Đồng thời, trong quá trình hoạt động, các chủ thể kinh doanh cũng tạo ra các giá
trị của riêng mình. Các giá trị này được thể hiện thông qua những giá trị hữu hình như giá
trị của sản phẩm; hình thức mẫu mã sản phẩm; máy móc, thiết bị, nhà xưởng; biểu tượng,
khẩu hiệu, lễ nghi, sinh hoạt, thủ tục, chương trình, truyền thuyết, các hoạt động văn hóa
tinh thần của doanh nghiệp (các phong trào văn nghệ, thể dục thể thao…). Yếu tố kiến
trúc của cà phê Trung Nguyên là một minh chứng cho chủ thể kinh doanh cũng tạo ra các
giá trị của riêng mình. Chúng ta không thể nhầm lẫn các quán Cafe của Trung Nguyên với
các quán cafe khác qua những thiết kế từ màu đỏ bazan của vùng đất cao nguyên trên biển
hiệu, của màu sắc và kiểu dáng bàn ghế, của cách bài trí đồ nội thất thống nhất trên toàn
quốc đến âm điệu du dương của slogan “khơi nguồn sáng tạo”. Chất lượng của cafe,
không gian của Trung Nguyên chính là sản phẩm mà khách hàng mong muốn và chờ đợi
khi đến với Trung Nguyên.
Đó còn là những giá trị vô hình như là phương thức tổ chức và quản lý kinh doanh;
hệ giá trị, tâm lý và thị hiếu tiêu dùng; giao tiếp và ứng xử trong kinh doanh; chiến lược,
sứ mệnh và mục đích kinh doanh; các quy tắc, nội quy trong kinh doanh, tài năng kinh
doanh…
Tuy nhiên, sự phân biệt hai hệ giá trị kể trên chỉ là tương đối, các giá trị văn hóa dân
tộc, văn hóa xã hội đã được chọn lọc và các giá trị văn hóa được tạo ra trong quá trình
kinh doanh không thể tách bạch, chúng hòa quyện vào nhau thành một hệ thống văn hóa
kinh doanh với 4 nhân tố cấu thành là:
11
1.2.2.1. Triết lý kinh doanh
Triết lý kinh doanh là những tư tưởng triết học phản ánh thực tiễn kinh doanh thông
qua con đường trải nghiệm, suy ngẫm, khái quát hoá của các chủ thể kinh doanh và chỉ
dẫn cho hoạt động kinh doanh.
Đó là một hệ thống bao gồm những giá trị cốt lõi có tính pháp lý và đạo lý tạo nên
phong thái đặc thù của chủ thể kinh doanh và phương thức phát triển bền vững của hoạt
động này. Đôi khi, triết lý kinh doanh còn là cơ sở để các nhà quản trị đưa ra các quyết
định quản lý có tính chiến lược quan trọng trong những tình huống mà sự phân tích lỗ lãi
không thể giải quyết. Đồng thời, triết lý kinh danh còn là phương tiện để giáo dục và phát
triển nguồn nhân lực cho hoạt động kinh doanh. Vì thế, nên trong những công ty xuất sắc
của Mỹ như IBM, HP, Intel… các nhà quản trị đều có thói quen đối chiếu triết lý kinh
doanh với các dự định hành động cũng như các kế hoạch, chiến lược trong giai đoạn xây
dựng, và vấn đề đầu tiên mà các nhân viên mới phải học là sự hoà nhập với môi trường
văn hoá của công ty với trọng tâm là triết lý kinh doanh để giá trị của công ty được truyền
tải và di truyền vào từng thành viên, tạo nên sứ mệnh và hành vi chung của toàn thể nhân
viên trong công ty.
Hình thức thể hiện của triết lý kinh doanh cũng rất khác nhau với mỗi một chủ thể
kinh doanh cụ thể. Đó có thể là một văn bản được in ra thành một cuốn sách nhỏ hoặc
dưới dạng một câu khẩu hiệu hoặc bài hát. Triết lý kinh doanh cũng có thể không được
thể hiện ra bằng các dạng vật chất mà tồn tại ở những giá trị niềm tin định hướng cho quá
trình kinh doanh. Và dù dưới hình thức nào thì triết lý kinh doanh luôn trở thành ý thức
thường trực trong mỗi chủ thể kinh doanh, chỉ đạo những hành vi của họ.
Kết cấu nội dung của triết lý kinh doanh thường gồm những bộ phận sau:
Sứ mệnh kinh doanh cơ bản
Các phương thức hành động để hoàn thành được những sứ mệnh và mục
tiêu - nhằm cụ thể hoá hơn cách diễn đạt được những sứ mệnh và mục tiêu.
Các nguyên tắc tạo ra một phong cách ứng xử, giao tiếp và hoạt động kinh
doanh đặc thù của doanh nghiệp
Ví dụ: Triết lý của Intel
Triết lý của công ty Intel được xây dựng từ ý tưởng của tiến sĩ A.S.Grove – nhà
lãnh đạo của Intel về quản lý công ty như sau: “Biến nơi làm việc thành một đấu trường
để có thể biến các cấp dưới của chúng ta thành những “vận động viên” góp phần thực
hiện bằng tất cả năng lực của mình, đó là chìa khoá để biến đội của chúng ta thành
những người luôn chiến thắng”. Do đó, biện pháp của Intel để thực hiện triết lý này là
12
phân chia nhân sự thành những nhóm nhỏ có tính chủ động và tự quản cao. Hình ảnh của
mỗi nhóm được ví như một đội bóng chày, bóng rổ…
1.2.2.2. Đạo đức kinh doanh
Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụng điều
chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh.
Đây là hệ thống các quy tắc xử sự, các chuẩn mực đạo đức, các quy chế, nội quy…
có vai trò điều tiết các hoạt động của quá trình kinh doanh nhằm hướng đến triết lý đã
định.
Ngày nay, hoạt động kinh doanh đòi hỏi các chủ thể phải có những hành vi phù
hợp với đạo lý dân tộc và các quy chuẩn về cái thiện và cái tốt chung của toàn nhân loại.
Do vậy, đạo đức kinh doanh sẽ góp phần phát triển mối quan hệ với người lao động, với
chính quyền, với khách hàng, với đối thủ cạnh tranh, với nhà cung cấp và với cộng đồng
xã hội, từ đó góp phần tạo nên môi trường kinh doanh ổn định.
Ví dụ: Giảm giá phục vụ khách hàng hay là sự vi phạm đạo đức kinh doanh
Cho đến giờ ai cũng thấy rõ việc cổ vũ, cạnh tranh chủ yếu bằng hình thức khuyến
mãi giảm giá quá mức dịch vụ viễn thông tại Việt Nam thời gian qua - đặc biệt là viễn
thông di động đã đem lại nhiều hậu quả, lợi bất cập hại.
Thời gian đầu đúng là người tiêu dùng có lợi nên nhiều người hoan ngênh, các
báo đài ủng hộ. Nhưng một số chuyên gia có kinh nghiệm đã nhận thấy việc cạnh tranh
này có dấu hiệu không lành mạnh, thực sự không hoàn toàn vì kinh tế - xã hội, không vì
người tiêu dùng mà chỉ là tranh thủ giành giật khách hàng, không trên tinh thần đoàn kết,
hợp tác, đảm bảo phát triển thị trường chung.
Lúc đầu kêu đối phương lấy giá cước quá cao, móc túi người tiêu dùng có thu
nhập thấp, gây hại cho kinh tế - xã hội, làm khó cho sản xuất kinh doanh, cản trở thu hút
đầu tư nước ngoài, … sau là thực hiện ngay khuyến mãi, hạ giảm giá cước, thay đổi cách
thu một cách cấp tiến, thậm chí là bán dịch vụ dưới giá thành, đòi hạ thấp một cách vô lý
cước kết nối, thuê dùng cơ sở hạ tầng, không thanh toán sòng phẳng cước phí. Tiếp đến
là đòi thực hiện cơ chế quản lý không đối xứng, kiềm chế doanh nghiệp chủ lực, nới lỏng
doanh nghiệp mới; doanh nghiệp mới được tự động định liệu hà giảm giá cước còn doanh
nghiệp truyền thống thì không được quyền đó, phải giữ mức cước cao hơn 10 – 20%,…
Kết quả là kẻ trước người sau đua nhau khuyến mãi, giảm giá liên tục, phát triển
quá nóng, thu nhập đơn vị (ARPU) giảm sút đến giới hạn, doanh nghiệp thu hẹp lợi
nhuận, thậm chí có nguy cơ thua lỗ; nhà nước thất thu, người tiêu dùng không còn có lợi
vì cước giảm giá ít mà chất lượng giảm thì nhiều, nghẽn mạch, rớt mạng thường xuyên
13
xảy ra; gọi không được, nghe không rõ. Chạy đua giảm giá, tranh thủ giành giật khách
hàng trở thành nhiệm vụ chính, còn việc mở rộng, tăng cường mạng lưới, nâng cấp kỹ
thuật, bảo đảm chất lượng phục vụ đã bị xem nhẹ.
Đây rõ ràng là động cơ kinh doanh không đúng đắn, cạnh tranh không lành mạnh,
chưa tôn trọng các giá trị đạo đức trong kinh doanh đã dẫn đến kết cục làm mất uy tín
với khách hàng
1.2.2.3. Văn hoá doanh nhân
Văn hoá doanh nhân là toàn bộ các nhân tố văn hoá mà các doanh nhân chọn lọc,
tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh của mình.
Tài năng, đạo đức và phong cách của nhà kinh doanh có vai trò quyết định trong
việc hình thành văn hoá kinh doanh của chủ thể kinh doanh.
Kinh doanh là một nghề phức tạp, đòi hỏi chủ thể kinh doanh phải vừa có đức,
vừa có tài, trong đó đức là cơ sở của tài. Hay nói cách khác thì đạo đức, tài năng, phong
cách của chủ thể kinh doanh có vai trò quyết định trong việc hình thành văn hoá kinh
doanh. Doanh nhân không chỉ là người quyết định cơ cấu tổ chức và công nghệ kinh
doanh mà còn là người sáng tạo ra các biểu tượng, các ý thức hệ, ngôn ngữ, niềm tin, nghi
lễ, huyền thoại… Do đó, trong quá trình xây dựng và phát triển kinh doanh, văn hoá của
doanh nhân sẽ được phản chiếu lên văn hoá kinh doanh.
Phong cách doanh nhân chính là sự tổng hợp các yếu tố diện mạo, ngôn ngữ, cách
ứng xử và cách hành động của doanh nhân. Phong cách của doanh nhân thường đồng nhất
với phong cách kinh doanh của họ vì nhà kinh doanh thường dành phần lớn thời gian và
cuộc sống của họ cho công việc. Đồng thời, phong cách của nhà kinh doanh thường được
biểu hiện rõ nét nhất ở lối ứng xử và hoạt động nghiệp vụ, do đó, phong cách của họ là
yếu tố quan trọng hình thành nên phương pháp kinh doanh.
Đạo đức của doanh nhân trong quá trình hoạt động là một thành tố quan trọng tạo
nên văn hoá của doanh nhân. Có thể khái quát một số tiêu chuẩn không thể thiếu đối với
đạo đức các doanh nhân như:
Tính trung thực: Đức tính này phải được thể hiện trong sự nhất quán giữa nói
và làm, danh và thực. Tính cách này sẽ hướng dẫn cho các doanh nhân không dùng thủ
đoạn xấu xa để kiếm lời, coi trọng sự công bằng, chính đáng và đạo lý trong kinh doanh.
Tôn trọng con người: Sự tôn trong con người phải được thực hiện từ việc coi
trọng những nhu cầu, sở thích và tâm lý khách hàng, tôn trọng phẩm giá và tiềm năng
14
phát triển nhân viên cho đến việc coi trọng chữ tín trong giao tiếp, quan hệ và hoạt động
kinh doanh.
Vươn tới sự hoàn hảo: Nếu không có mục tiêu vươn tới sự hoàn hảo, chủ thể
kinh doanh hay các doanh nhân sẽ ngừng tu dưỡng bản thân, sẽ không có hoài bão và
không có lý tưởng. Do vậy, đức tính này sẽ giúp cho các doanh nhân hình thành được lý
tưởng nghề nghiệp và quyết tâm vươn lên để thành đạt bằng kính doanh.
Đương đầu với thử thách: Đức tính này sẽ giúp cho các doanh nhân không ngại
và quyết tâm vượt qua những khó khăn gian khổ mà nghề kinh doanh thường gặp phải.
Coi trọng hiệu quả gắn liền với trách nhiệm xã hội: Hiệu quả kinh tế - xã hội là
thước đo sự thành công và thành đạt trong kinh doanh. Do vậy, để phát triển, các doanh
nhân phải không ngừng nâng cao hiệu quả trong hoạt động kinh doanh, đồng thời phải có
những đóng góp xứng đáng cho xã hội.
Năm đức tính trên là năm đức tính không thiểu đối với một nhà kinh doanh. Tuy
nhiên, để thành đạt trong nền kinh tế thị trường thì ngoài những tiêu chuẩn không thể
thiếu về đạo đức, các doanh nhân phải có tài năng kinh doanh. Có thể khái quát những tài
năng của nhà kinh doanh thành những năng lực sau đây:
Sự hiểu biết về thị trường: Sự hiểu biết đó bao gồm những hiểu biết về thị
trường ngành hàng, hiểu biết về khách hàng mục tiêu, hiểu biết về đối thủ cạnh tranh và
hiểu biết về các yếu tố ảnh hưởng tới việc kinh doanh.
Những hiểu biết về nghề kinh doanh: Đó là những kiến thức về chuyên môn và
nghiệp vụ kinh doanh như kiến thức về công nghệ, phương pháp quản trị, marketing, chất
lượng sản phẩm, tài chính…
Hiểu biết về con người và có khả năng xử lý tốt các mối quan hệ: Năng lực
hiểu biết về con người và khả năng xử lý tốt các mối quan hệ của nhà kinh doanh được
thể hiện thông qua khả năng giao tiếp, khả năng nuôi dưỡng và phát triển các mối quan hệ
phục vụ cho công việc kinh doanh. Nếu có được năng lực này, các doanh nhân sẽ giải
quyết tốt các mối quan hệ bên trong và bên ngoài, khả năng đạt được kết quả cao trong
kinh doanh là điều không khó.
Nhanh nhạy, quyết đoán, và khôn ngoan: Đây là những năng lực cốt yếu của
nhà kinh doanh, đặc biệt là trong điều kiện cạnh tranh gay gắt của nền kinh tế thị trường.
Nếu không có sự nhanh nhạy, quyết đoan và khôn ngoan, các doanh nhân khó có thể nắm
bắt được những cơ hội thuận lợi để thực hiện mục tiêu tối đa hoá lợi ích đã định.
Như vậy, đạo đức, tài năng và phong cách của doanh nhân là những thành tố quan
trọng hình thành nên văn hoá doanh nhân nói riêng và văn hoá kinh doanh nói chung.
15
Tải về để xem bản đầy đủ
122 trang
16880
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Văn hóa kinh doanh (Phần 1)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_van_hoa_kinh_doanh_phan_1.pdf
