Giáo trình Quản lý sản xuất cho kỹ sư
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
BAØI GIAÛNG
Quaûn Trò Saûn Xuaát vaø Taùc Nghieäp
CHUONG 1: GIÔÙI
THIEÄU
Q
UAÛN
LYÙ
S
AÛN
XUAÁT
SÖÏ
QUAN
T
ROÏNG CUÛA
QUAÛN
L
YÙ
SAÛN
XUAÁT VAØ
T
AÙC
NGHIEÄP
Ñònh nghóa
Thoâng thöôøng saûn xuaát ñöôïc ñònh nghóa nhö laø moät quaù trình chuyeån ñoåi maø trong ñoù ñaàu vaøo
(nhö laø vaät lieäu, con ngöôøi, maùy moùc, söï quaûn lyù, voán) ñöôïc chuyeån ñoåi thaønh ñaàu ra (saûn
phaåm hay dòch vuï). Quaù trình saûn xuaát seõ ñöôïc thöïc hieän moät caùch hieäu quaû vaø ñaàu ra coù giaù
trò lôùn hôn toång giaù trò ñaàu vaøo. Luùc naøy ta noùi raèng ñaàu ra ñaõ coù nhöõng giaù trò gia taêng (xem
Hình 1.1).
Giaù trò gia taêng
Phaûn hoài
Caùc yeáu toá
ñaàu vaøo
Ñaàu ra
Con ngöôøi
Quaù trình Xöû lyù vaø
Haøng hoùa
Dòch vuï
Vaät lieäu
Thieát bò
Voán
chuyeån hoùa
Quaûn lyù
Phaûn hoài
Phaûn hoài
Hình 1.1 YÙ nghóa cô baûn cuûa saûn xuaát
Sau ñaây laø moät soá ví duï veà quaù trình chuyeån ñoåi:
Vaät lyù: trong caùc taùc vuï cuûa saûn xuaát
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
1
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
Vò trí: nhö trong vaän taûi hoaëc trong vaän haønh heä thoáng toàn kho
Tinh thaàn: nhö trong heä thoáng giaûi trí
Thuaät ngöõ “saûn xuaát” thöôøng ñöôïc söû duïng ñeå dieãn taû quaù trình chuyeån ñoåi trong nhaø maùy saûn
xuaát trong khi “taùc nghieäp” xuaát hieän nhieàu ôû lónh vöïc dòch vuï.
Caùc chöùc naêng taùc nghieäp
Caùc hoaït ñoäng trong vieäc Quaûn lyù saûn xuaát vaø taùc nghieäp bao goàm: toå chöùc coâng vieäc, choïn
löïa quaù trình saûn xuaát/ dòch vuï, hoaïch ñònh ñòa ñieåm, boá trí thieát bò, thieát keá coâng vieäc, ño
löôøng hieäu quaû coâng vieäc, ñieàu ñoä coâng vieäc, quaûn lyù toàn kho vaø laäp keá hoaïch saûn xuaát. Nhaø
quaûn lyù taùc nghieäp (ñoâi khi coøn ñöôïc goïi laø Nhaø vaän truø) giaûi quyeát caùc vaán ñeà lieân quan ñeán
con ngöôøi, coâng ngheä vaø thôøi haïn hoaøn taát coâng vieäc. Caùc nhaø quaûn lyù naøy ngoaøi söï hieåu bieát
veà khaùi nieäm quaûn lyù saûn xuaát caàn ñöôïc trang bò kieán thöùc vaø kyõ naêng veà kyõ thuaät vaø ñoäng
thaùi cuûa heä thoáng saûn xuaát. Caùc chöùc naêng cuûa saûn xuaát coù quan heä maät thieát vôùi caùc chöùc
naêng khaùc trong moät nhaø maùy, moät doanh nghieäp hay moät toå chöùc.
Doanh nghieäp
Saûn xuaát/
Dòch vuï
Tieáp thò
Taøi chính
Hình 1.2 Saûn xuaát ñöôïc xem nhö moät trong nhöõng chöùc naêng cô baûn cuûa moät doanh
nghieäp
Nhö chæ ra ôû Hình 1.2, moät nhaø maùy hay moät doanh nghieäp coù ba chöùc naêng cô baûn 1. Tieáp thò,
2. Taøi chính vaø 3. Saûn xuaát/ dòch vuï. Caùc lónh vöïc khaùc nhö quaûn lyù nhaân söï, kyõ thuaät, keá toaùn,
cung öùng vaät tö… seõ hoã trôï cho ba chöùc naêng naøy. Noùi moät caùch ñôn giaûn, ta coù theå xem boä
phaän tieáp thò ñöa ra nhu caàu cho saûn xuaát, boä phaän taøi chính cung caáp tieàn vaø boä phaän saûn xuaát
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
2
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
môùi thaät söï saûn xuaát ra saûn phaåm hoaëc tröïc tieáp phuïc vuï. Trong caùch nhìn naøy, saûn xuaát söû
duïng nhaân löïc nhieàu nhaát vaø nguoàn ñaàu tö taøi saûn lôùn nhaát.
Thò tröôøng voán
Taøi chính
Saûn xuaát/
Dòch vuï
TIeáp thò
Khaùch haøng
Hình 1.3 Quaûn lyù Saûn xuaát ñöôïc xem nhö haït nhaân kyõ thuaät
Ôû Hình 1.3, saûn xuaát ñöôïc nhìn ôû moät goùc caïnh khaùc haït nhaân kyõ thuaät cuûa moät toå chöùc. Taát
caû chöùc naêng khaùc coù maët ñeå hoã trôï cho chöùc naêng ñieàu haønh taùc nghieäp – saûn xuaát. Nhöõng
taùc ñoäng qua laïi cuûa taùc nghieäp – saûn xuaát vôùi caùc chöùc naêng khaùc ñöôïc theå hieän nhö sau: vôùi
Tieáp thò – nhaän caùc döï baùo veà nhu caàu cuûa khaùch haøng cuõng nhö thoâng tin phaûn hoài töø khaùch
haøng; vôùi Taøi chính – caùc vaán ñeà lieân quan ñeán ñaàu tö taøi chính, kinh phí vaø nhöõng yeâu caàu
cuûa coå ñoâng; vôùi Nhaân söï – caùc vaán ñeà lieân quan ñeán ñaøo taïo, boài döôõng, thueâ möôùn cuõng nhö
sa thaûi coâng nhaân; vôùi Cung tieâu – ñeå ñaët caùc yeâu caàu mua saém vaät tö vaø nguyeân lieäu cho saûn
xuaát.
Caùc chieán löôïc saûn xuaát
ÑAÏT
ÑEÁN
THEÁ
M
AÏNH TRONG
CAÏNH
TRANH
Moät doanh nghieäp hay moät toå chöùc thaønh coâng khi noù vöôït troäi hôn ñoái thuû caïnh tranh cuûa noù.
Moät nhaø maùy phaûi coù caùc theá maïnh trong caïnh tranh ñeå phaân bieät noù vôùi caùc nhaø maùy caïnh
tranh khaùc. Öu theá caïnh tranh maø moät nhaø maùy caàn coù hay caàn giöõ seõ quyeát ñònh caùc chieán
löôïc cuûa nhaø maùy naøy.
Loaïi ñaàu tieân cuûa öu theá caïnh tranh tröïc tieáp bao goàm trong phöông trình lôïi nhuaän trong ñoù
lôïi nhuaän ñöôïc xem laø hieäu cuûa doanh soá vaø chi phí. Vì vaäy ñeå cöïc ñaïi hoùa lôïi nhuaän, coâng ty
phaûi hoaëc laø cöïc ñaïi hoùa doanh soá hoaëc cöïc tieåu hoùa chi phí.
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
3
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
1.1.1.1 CHIEÁN
L
ÖÔÏC 1: DAÃN
Ñ
AÀU VEÀ
C
HI HÍ
P
Ñeå coù theå daãn ñaàu veà chi phí, coâng ty phaûi ñöôïc ñaët ôû moät muõi nhoïn coâng ngheä nghóa laø phaûi
coù haàu heát caùc thieát bò ñaït hieäu quaû veà chi phí ñeå giaûm chi phí. Coâng ty phaûi saûn xuaát moät
löôïng lôùn ñeå buø tröø chi phí coá ñònh khi ñaàu tö thieát bò vaø ñeå taän duïng öu theá cuûa tính kinh teá
nhôø quy moâ (Economics of Scale). Tuy nhieân, ñeå coù theå cöïc tieåu hoùa thôøi gian laép ñaët ban ñaàu,
coâng ty phaûi giöõ daây chuyeàn saûn xuaát ôû möùc nhoû vaø khi naøo coù theå thì giôùi thieäu caùc thaønh toá
tieâu chuaån trong saûn phaåm. Giaù caû trong vieäc phaân phoái vaø vaän chuyeån phaûi ñöôïc giöõ ôû möùc
thaáp. Phöông tieän ñeå ñaït tôùi vieäc daãn ñaàu veà giaù caû bao goàm vieäc hieän ñaïi hoùa nhaø maùy, xaây
döïng nhöõng trung taâm saûn xuaát khu vöïc, vieäc ñaït ñöôïc nhöõng moái lieân heä kinh doanh vaø ñöông
nhieân caû coâng taùc tieáp thò.
Nhôù raèng söï quan troïng trong vieäc Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån (R&D) ñeán söï thaønh coâng cuûa
chieán löôïc naøy. Quy trình hieäu quaû veà chi phí seõ ñöôïc kieåm chöùng bôûi vieäc Nghieân cöùu & Phaùt
trieån vaø sau ñoù nhöõng quy trình saûn xuaát cuõng nhö saûn phaåm seõ ñöôïc thieát keá sao cho vieäc saû
xuaát deã daøng vaø reû.
1.1.1.2 CHIEÁN
L
ÖÔÏC 2: LÔÏI
NHUAÄN THOÂNG QUA
GIAÙ
Ñeå ñaït ñöôïc lôïi nhuaän qua vieäc baùn saûn phaåm vôùi giaù cao, coâng ty phaûi cung caáp haøng hoùa
hoaëc dòch vuï ñeán nhöõng khaùch haøng saün saøng boû qua nhöõng söï löïa choïn giaù thaáp, noùi caùch
khaùc, laø nhöõng khaùch haøng chaáp nhaän traû giaù cao cho saûn phaåm hoaëc dòch vuï toát. Coâng ty phaûi
cung caáp saûn phaåm hoaëc dòch vuï khaùc bieät vôùi nhöõng coâng ty khaùc. Laáy ví duï, coâng ty coù theå
chæ saûn xuaát nhöõng saûn phaåm ñaét tieàn hoaëc loaïi dòch vuï tieâu chuaån cao. Theo quy luaät toång
quaùt, chieán löôïc naøy coù aûnh höôûng treân tieáp thò hôn treân saûn xuaát. Boä phaän tieáp thò phaûi phuïc
vuï khaùch haøng baèng söï khaùc bieät vôùi coâng ty khaùc.
1.1.1.3 CHIEÁN
L
ÖÔÏC 3: LÔÏI
NHUAÄN THOÂNG QUA
S
ÖÏ
T
AÄP
T
RUNG
Moät coâng ty coù theå choïn löïa söï taäp trung cho mình. Söï taäp trung naøy coù theå laø nhöõng khaùch
haøng maø coâng ty naøy phuïc vuï. Nhieàu coâng ty Nhaät ñaõ thaønh coâng trong vieäc taäp trung theo khu
vöïc. Nhöõng coâng ty Nhaät khaùc taäp trung vaøo saûn löôïng lôùn, giaù baùn thaáp khi ñoái choïi vôùi söï
caïnh tranh cuûa caùc coâng ty Myõ. Thuaän lôïi ban ñaàu cuûa hoï laø giaù ca, sau khi thaønh coâng vôùi
ñieåm taäp trung naøy, hoï chuyeån söï taäp trung sang nhöõng saûn phaåm cao caáp vaø ñieåm maïnh ôû
chieán löôïc naøy laø chaát löôïng.
TÖØ
HOAÏCH
ÑÒNH ÑEÁN
KIEÅM
S
OAÙT
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
4
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
Thoâng thöôøng, caùc hoaït ñoäng trong hoaïch ñònh ñöôïc phaân loaïi theo thôøi gian caàn thieát ñeå hoaøn
taát noù (xem Hình 1.4). Söï phaân loaïi veà thôøi gian ñieån hình laø hoaïch ñònh daøi haïn (> 12 thaùng),
hoaïch ñònh trung haïn (töø 1 thaùng ñeán 12 thaùng), vaø hoaïch ñònh ngaén haïn cho vieäc thöïc thi hieän
taïi). Ñöông nhieân thôøi gian aán ñònh coù theå ñöôïc thay ñoåi, tuøy thuoäc vaøo coâng ty. Ví duï haàu heát
caùc coâng ty khai thaùc moû xem vieäc hoaïch ñònh ñeán hai naêm laø hoaïch ñònh ngaén haïn. Vaøi coâng
ty thöôøng phaân bieät hoaïch ñònh ngaén haïn vôùi vieäc thöïc thi hieän haønh.
Hoaïch ñònh daøi haïn (hay hoaïch ñònh chieán löôïc) lieân quan ñeán caùc vaán ñeà roäng nhö daây
chuyeàn saûn xuaát, ñöa vaøo söû duïng hay loaïi ñi caùc phöông tieän saûn xuaát, thay theá thieát bò.
Hoaïch ñònh trung haïn (hay hoaïch ñònh taùc nghieäp) lieân quan ñeán vieäc cung öùng nguyeân vaät
lieäu hay vieäc söû duïng nhaân löïc. Hoaïch ñònh ngaén haïn giaûi quyeát nhöõng vieäc cuï theå trong ñieàu
ñoä taùc nghieäp. Caùc caâu hoûi thöôøng xuaát hieän trong hoaïch ñònh ngaén haïn laø: saûn phaåm naøo seõ
ñöôïc ñieàu ñoä ñeå saûn xuaát ? Ñöông nhieân ba lôùp phaân loaïi theo thôøi gian treân khoâng phaûi hoaø
toaøn phaân bieät nhau, trung haïn coù theå chæ ra nhu caàu veà nhöõng phöông tieän saûn xuaát khaùc
(hoaïch ñònh daøi haïn) hoaëc nhu caàu phaûi hôïp ñoàng beân ngoaøi (hoaïch ñònh ngaén haïn).
Phaûn hoài
vaø
Keåm tra
Hoaïch ñònh chieán löôïc/ chieán thuaät
Xaùc ñònh muïc tieâu
Daøi haïn
(daøi hôn 12
thaùng)
Hoaïch ñònh coâng suaát
Xaùc ñònh nhu caàu
Trung haïn
(1 ñeán 12 thaùng)
Hoaïch ñònh toång hôïp
Xaùc ñònh möùc ñoä toàn kho vaø
nhaân löïc
Nhu caàu
Leân keá hoaïch saûn xuaát
Xaùc ñònh toác ñoä saûn xuaát ñoái vôùi
töøng loaïi saûn phaåm
Ngaén haïn
(ngaén hôn 1
thaùng)
Laäp baûng ñieàu ñoä saûn xuaát
Ñieàu ñoä maùy moùc vaø coâng vieäc
Hình 1.4 Phaân loaïi trong hoaïch ñònh saûn xuaát
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
5
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
1.1.1.4 HOAÏCH
Ñ
ÒNH
DAØI
HAÏN
Keá hoaïch daøi ñöôïc phaân thaønh hoaëc hoaïch ñònh chieán löôïc hoaëc hoaïch ñònh phöông thöùc.
Hoaïch ñònh chieán löôïc thieát laäp muïc tieâu chung cho coâng ty. Hoaïch ñònh phöông thöùc choïn löïa
nhöõng phöông phaùp cuï theå ñeå thöïc hieän baûn keá hoaïch chieán löôïc. Ví duï nhö moät phaàn cuûa baûn
keá hoaïch chieán löôïc coù theå laø xaây döïng nhaø maùy ôû moät tænh trong khi trong baûn keá hoaïch
phöông thöùc seõ laø xaây nhaø maùy ôû tænh Ñoàng Nai. Maëc duø caùc baûn keá hoaïch phöông thöùc laø keá
hoaïch daøi haïn nhöng noù khaùc vôùi keá hoaïch chieán löôïc. Caùc keá hoaïch chieán löôïc xaùc ñònh
khuynh höôùng trong caû hai maët lôïi nhuaän vaø xaõ hoäi. Coù nhöõng caâu hoûi caàn ñöôïc traû lôøi ñeå xaây
döïng keá hoaïch chieán löôïc cuûa coâng ty: Muïc tieâu kinh doanh chính cuûa coâng ty baïn laø gì ?
Nhaân toá naøo cho pheùp coâng ty giöõ ñöôïc oån ñònh vaø taêng tröôûng ? Muïc tieâu taøi chính cuûa coâng
ty laø gì ? Ñieåm maïnh vaø ñieåm yeáu cuûa coâng ty laø gì ? Vai troø cuûa coâng ty nhö theá naøo trong xaõ
hoäi ? Traùch nhieäm cuûa coâng ty vôùi sinh thaùi, chaát löôïng saûn phaåm, coâng baèng trong cô hoäi
tuyeån duïng vaø nhöõng vaán ñeà xaõ hoäi khaùc ? Moät thaønh toá cô baûn trong saûn xuaát aûnh höôûng
hoaïch ñònh chieán löôïc laø yeâu caàu veà naêng löïc saûn xuaát daøi haïn cuûa coâng ty. Nhöõng quyeát ñònh
veà naêng löïc saûn xuaát daøi haïn cuûa coâng ty ôû caùc möùc ñoä khaùc nhau bôûi vì caùc phöông phaùp bieán
ñoåi naêng löïc saûn xuaát thì traûi töø ngaén haïn (laøm vieäc ngoaøi giôø) ñeán trung haïn (taêng ca) ñeán daøi
haïn (môû nhaø maùy môùi).
1.1.1.5 HOAÏCH
Ñ
ÒNH
T
RUNG
HAÏN
Muïc tieâu cô baûn cuûa hoaïch ñònh trung haïn laø thoûa maõn nhu caàu cuûa khaùch haøng. Keá hoaïch haàu
nhö ñöôïc thieát laäp bôûi boä phaän taøi chính, keá toaùn, tieáp thò hay nhöõng caù nhaân coù thaåm quyeàn
trong coâng ty. Vieäc thöïc hieän keá hoaïch naøy laø do nhaø quaûn trò taùc nghieäp/ saûn xuaát.
Hoaïch ñònh trung haïn bao goàm hoaïch ñònh saûn xuaát vaø hoaïch ñònh toång hôïp. Trong hoaïch ñònh
saûn xuaát, naêng suaát ñöôïc thieát laäp; vieäc xaùc ñònh naêng suaát tröïc tieáp aûnh höôûng ñeán nhaø maùy ôû
caùc lónh vöïc: möùc ñoä toàn kho cho vaät tö laãn thaønh phaåm, möùc ñoä nhaân löïc vaø chi phí ñaøo taïo
hoaëc traû löông.
Aûnh höôûng cuûa hoaïch ñònh trung haïn thì khoâng lôùn nhö hoaïch ñònh daøi haïn. Caùc quyeát ñònh
lieân quan ñeán möùc ñoä cuûa nhaân löïc, tieàn ñaàu tö vaøo thieát bò môùi, boá trí maët baèng.
1.1.1.6 HOAÏCH
Ñ
ÒNH
NGAÉN
HAÏN
Baûn keá hoaïch toång hôïp trung haïn ñöôïc taùc nhoû thaønh nhöõng baûn keá hoaïch saûn xuaát cuï theå cho
moãi saûn phaåm ôû moãi nhaø maùy, phaân xöôûng hay vaên phoøng. Caùc baûn keá hoaïch naøy ñöôïc thöïc
hieän thoâng qua vieäc phaân boå taøi nguyeân (nhaân söï, vaät tö vaø maùy moùc) vaø vieäc ñaët mua vaät tö
hay caùc chi tieát laép raùp. ÔÛ caáp ñoä naøy, quaûn ñoác phaân xöôûng laø ngöôøi chòu traùch nhieäm veà vaán
ñeà taùc nghieäp nhöng ngöôøi naøy chæ chòu traùch nhieäm veà hoaït ñoäng thöôøng ngaøy. Vaø hoï chæ laøm
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
6
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
toát coâng vieäc khi coù ñöôïc nhöõng coâng cuï thích hôïp. Cung caáp nhöõng coâng cuï naøy laø coâng vieäc
cuûa ngöôøi hoaïch ñònh daøi vaø trung haïn.
1.1.1.7 KIEÅM
S
OAÙT
Ngay khi keá hoaïch ñöôïc hình thaønh vaø vieäc kinh doanh saûn xuaát baét ñaàu, ngöôøi quaûn lyù taùc
nghieäp caàn thieát tham gia vaøo quaù trình kieåm soaùt taùc nghieäp. Vì vieäc hoaïch ñònh khoâng
ngöøng, nhaø quaûn lyù caàn ñoàng thôøi coù hai traùch nhieäm: hoaïch ñònh vaø kieåm tra. Kieåm soaùt laø
caùc phöông thöùc maø nhôø ñoù ngöôøi quaûn lyù ño löôøng möùc ñoä hieäu quaû cuûa keá hoaïch ñöôïc vaän
haønh.
Ñeå kieåm soaùt taùc nghieäp, nhöõng yeáu toá veà möùc ñoä vaø chaát löôïng ñaàu ra töø moãi coâng nhaân vaø
thieát bò phaûi ñöôïc ghi nhaän, nhaø quaû lyù caàn coù phöông thöùc ñeå thu thaäp thoâng tin höõu ích caøng
nhieàu caøng toát, caøng nhanh caøng toát. Heä thoáng thoâng tin quaûn lyù (MIS) ñöôïc söû duïng vôùi nhieàu
hình thöùc. Noù coù theå laø heä thoáng thoâng tin maùy tính cung caáp thoâng tin haøng ngaøy cho vieäc
quaûn lyù. Noù cuõng coù theå laø thôøi gian nhaø quaûn lyù tieâu toán ñeå laøm vieäc vôùi coâng nhaân ñeå caûm
nhaän coâng vieäc ñöôïc tieán trieån theá naøo. Moät heä thoáng thoâng tin quaûn lyù toát seõ bao goàm caû hai
chöùc naêng naøy.
Chìa khoùa ñeå kieåm soaùt do ñoù laø thoâng tin. Nhaø quaûn lyù thaønh coâng chuù yù ñeán nhöõng thoâng tin
cung caáp moät böùc tranh toát nhaát veà saûn xuaát duø noù thaønh coâng hay thaát baïi. Vì vaäy nhaø quaûn lyù
caàn coù thoâng tin ñeå ño löôøng thaønh quaû cuûa coâng vieäc. Caùc thoâng tin thöôøng ñöôïc söû duïng ñeå
ño löôøng möùc ñoä thaønh coâng laø: lôïi nhuaän, doanh soá, chi phí, saûn löôïng, soá khaùch haøng ñöôïc
phuïc vuï, chaát löôïng saûn phaåm vaø soá khaùch haøng quay laïi laàn sau.
1.1.1.8 CAÙC
C
AÁP
QUAÛN
L
YÙ
Moät caùch ñeå phaân loaïi caùc kieåu hoaïch ñònh laø coi noù thuoäc veà traùch nhieäm cuûa caáp quaûn trò
naøo cuõng nhö thuoäc vaøo khoaûng thôøi gian naøo trong töông lai (xem Hình 1.5).
Coâng ty saûn Tröôøng ñaïi
Ngaân
haøng
Khaùch
saïn
Haøng
khoâng
xuaát
hoïc
Hoäi ñoàng
quaûn trò
Giaùm ñoác
Ban quaûn trò
Hieäu tröôûng
Ban Toång
giaùm ñoác
Thoáng
Ban giaùm
ñoác
Giaùm ñoác
Ban giaùm
ñoác
Giaùm ñoác
Hoaïch ñònh
chieán löôïc
ñoác
Hoaïch ñònh
chieán thuaät
Phoù giaùm
ñoác
Phoù
tröôûng
hieäu
Phoù giaùm ñoác Phoù giaùm ñoác Phoù giaùm ñoác
Quaûn ñoác
Chuû nhieäm
khoa
Giaùm ñoác
Quaûn trò
vieân
Giaùm ñoác khu
vöïc
Hoaïch ñònh
trung haïn
Ñoác coâng
Toå tröôûng
Tröôûng boä
moâ
Giaùm ñoác
chi nhaùnh
Toå tröôûng
Tröôûng chi cuïc
haøng khoâng
Hoaïch ñònh
ngaén haïn
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
7
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
Hình 1.5 Moái lieân quan giöõa caùc Caáp hoaïch ñònh vaø caùc Caáp quaûn trò
Nhaø quaûn lyùcaáp cao thöôøng ít chuù yù ñeán nhöõng chi tieát laët vaët hôn laø nhaø quaûn lyù caáp thaáp.
Maët khaùc, caùc quyeát ñònh veà keá hoaïch cuûa nhaø quaûn lyù caáp cao coù taàm aûnh höôûng ñeán coâng ty
lôùn hôn laø caùc quyeát ñònh veà keá hoaïch cuûa nhaø quaûn lyùcaáp thaáp. Coù moái lieân quan thaät roõ raøng
giöõa quaûn trò vieân caáp cao vôùi hoaïch ñònh keá hoaïch daøi haïn, quaû trò vieân caáp trung vôùi hoaïch
ñònh keá hoaïch trung haïn vaø quaûn trò vieân caáp thaáp ñeán hoaïch ñònh keá hoaïch ngaén haïn. Tuy
nhieân moät quyeát ñònh chieán löôïc coù theå ñöôïc duøng cho nhöõng lyù do ngaén haïn. Quaûn trò vieân ra
quyeát ñònh loaïi naøy coù vaán ñeà thuoäc veà ngaén haïn nhöng khoâng muoán ñi saâu vaøo chi tieát. Trong
tröôøng hôïp naøy vieäc phaân bieät giöõa caùc caáp ra quyeát ñònh laø taàm quan troïng cuûa quyeát ñònh
chöù khoâng phaûi laø ñoä daøi cuûa thôøi gian nöõa. Quyeát ñònh thuoäc veà chieán löôïc phaûi thöïc hieän
trong moät thôøi gian ngaén xaûy ra khi coâng ty thay ñoåi laïi toå chöùc hoaëc coù vaán ñeà taïm thôøi veà
doøng tieàn teä. Trong moãi tröôøng hôïp quaûn trò vieân caáp cao phaûi taäp trung giaûi quyeát saùt sao töøng
vaán ñeà vaø keá hoaïch ngaén haïn ñeå thoaùt khoûi côn khuûng hoaûng. Nhöng noùi chung thì quaû trò vieân
cao caáp chæ taäp tung vaøo caùc soá lieäu toång hôïp. Quyeát ñònh cuûa oâng ta phaûi ñöôïc thi haønh töùc
thì, nhöng nhöõng chi tieát tæ mæ thì ñeå laïi cho thuoäc caáp cuûa oâng thöïc hieän.
S
ÖÏ
CAÏNH
TRANH
Toång quaùt, coù ba lónh vöïc caïnh tranh quan troïng maø nhaø quaûn lyù caáp cao phaûi chuù yù:
Caïnh tranh baèng chi phí
Caùc coâng ty muoán caïnh tranh veà chi phí thöôøng theo höôùng loaïi boû pheá phaåm. Trong quaù
khöù, nhöõng coâng ty trong lôùp naøy saûn xuaát nhöõng saûn phaåm tieâu chuaån cho moät thò tröôøng
lôùn. Hoï caûi thieän lôïi nhuaän baèng caùch giöõ bình oån quaù trình saûn xuaát, raøng buoäc chaët cheõ
treân tieâu chuaån naêng suaát vaø ñaàu tö cho töï ñoäng hoùa. Ngaøy nay, caáu truùc veà chi phí ñöôïc
kieåm ñònh ñeå giaûm chi phí ôû khaâu coù theå giaûm ñöôïc, khoâng chæ laø chi phí tieàn löông tröïc
tieáp. Vaø löông cao vaø töï ñoäng hoùa coù theå hoaëc khoâng phaûi laø phöông aùn hieäu quaû veà chi
phí.
Caïnh tranh baèng chaát löôïng
Haàu heát caùc coâng ty tieáp caän ñeán chaát löôïng theo caùch thuï ñoäng hoaëc ñoái phoù; chaát löôïng
bò haïn cheá trong vieäc cöïc tieåu tyû leä hoûng hoaëc thích nghi vôùi ñaëc tröng veà thieát keá. Ñeå coù
theå caïnh tranh thoâng qua chaát löôïng saûn phaåm theo höôùng chuû ñoäng, coâng ty phaûi xem
chaát löôïng nhö laø cô hoäi ñeå laøm thoûa maõn khaùch haøng, khoâng chæ laø caùch loaïi boû caùc hoûng
hoùc hoaëc giaûm chi phí cho vieäc taùi gia coâng.
David Gravin, moät chuyeân gia veà chaát löôïng ôû Havard, ñaõ daãn ra nhöõng nguyeân lyù sau cho
caùc coâng ty muoán caïnh tranh thoâng qua chaát löôïng:
1. Chaát löôïng ñöôïc ñònh nghóa töø quan ñieåm cuûa khaùch haøng (khaùch haøng laø thöôïng ñeá)
2. Chaát löôïng ñöôïc lieân keát vôùi lôïi nhuaän treân caû hai maët thò tröôøng vaø chi phí
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
8
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
3. Chaát löôïng ñöôïc xem nhö laø moät vuõ khí caïnh tranh
4. Chaát löôïng ñöôïc xaây döïng beân trong quaù trình hoaïch ñònh chieán löôïc
5. Chaát löôïng phaûi ñöôïc xem nhö laø giao öôùc trong toaøn boä nhaø maùy
Caïnh tranh treân tính linh hoaït (meàm deûo) trong saûn xuaát
Boä phaän tieáp thò luoân luoân muoán söï ña daïng ñeå cung caáp cho khaùch haøng nhöng boä phaän
saûn xuaát thì ngöôïc laïi vì söï ña daïng seõ phaù hoûng tính oån ñònh vaø hieäu quaû cuûa saûn xuaát vaø
taêng chi phí. Khaû naêng cuûa saûn xuaát ñaùp öùng moät caùc linh hoaït ñoái vôùi yeâu caàu cuûa thò
tröôøng ña daïng ñaõ môû ra moät möùc ñoä môùi cuûa söï caïnh tranh. Tính lính hoaït trôû neân moät vuõ
khí caïnh tranh lôïi haïi trong saûn xuaát hieän ñaïi. Noù bao goàm khaû naêng saûn xuaát moät lôùp
roäng saûn phaåm, giôùi thieäu vaø ñieàu chænh nhanh choùng saûn phaåm coù saün vaø toång quaùt laø ñaùp
öùng vôùi nhu caàu cuûa khaùch haøng.
Ví duï 1.1 Caïnh tranh treân tính linh hoaït
Moät ví duï cô baûn veà söï quan troïng chieán löôïc cuûa tính linh hoaït laø “cuoäc chieán” giöõa
Honda vaø Yamaha vaøo ñaàu nhöõng naêm 80, khi Yamaha thaùch thöùc vôùi söï laán aùt cuûa
Honda trong thò tröôøng xe gaén maùy. Ôû luùc ñaàu cuûa vieäc caïnh tranh, caû hai coâng ty ñöa ra
khoaûng 60 maãu xe gaén maùy. Trong voøng 18 thaùng, Honda ñaõ giôùi thieäu vaø boû ñi 113 maãu
xe trong khi Yamaha chæ coù theå giôùi thieäu 37 maãu trong cuøng thôøi gian. Maãu xe Honda
môùi coù ñoäng cô 4 xilanh, vaät lieäu composite, ñieàu khieån tröïc tieáp vaø nhieàu phaùt minh môùi.
So saùnh vôùi Honda, xe Yamaha bò xem laø cuõ vaø laïc haäu. Hai naêm sau, vôùi haøng loaït xe
toàn kho laïc haäu, Yamaha ñaõ thua trong cuoäc caïnh tranh. Honda chieán thaéng nhôø vaøo phaùt
minh vaø söï ña daïng ñoái vôùi thò tröôøng xe gaén maùy. Chìa khoaù ñeå ñaït ñöôïc söï chieán thaéng
treân thò tröôøng laø tính linh hoaït thoâng qua caùc phöông phaùp öu vieät trong phaùt trieån saûn
phaåm môùi, cheá taïo vaø giôùi thieäu noù treân thò tröôøng.
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
9
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
C
AÙCH
T
IEÁP
C
AÄN
C
HIEÁN
L
ÖÔÏC VÔÙI
SAÛN
XUAÁT
Saûn xuaát theo ñaët haøng vôùi saûn xuaát ñeå toàn kho
Coù moät caùch ñeå phaân bieät heä thoáng dòch vuï vaø saûn xuaát laø xem xeùt thôøi ñieåm cuûa taùc nghieäp.
Trong moät soá tröôøng hôïp, taùc nghieäp xuaát hieän sau khi coù nhu caàu, ta goïi laø “saûn xuaát theo ñôn
ñaët haøng”, tröôøng hôïp khaùc taùc nghieäp coù tröôùc nhu caàu, ta goïi laø “saûn xuaát ñeå toàn kho”. Quy
luaät toång quaùt laø dòch vuï thì thöôøng ñöôïc cung caáp sau khi coù nhu caàu coøn saûn phaåm (do saûn
xuaát) thì ñöôïc cung caáp tröôùc khi coù nhu caàu. Laáy ví duï, baûo hieåm ñöôïc thöïc hieän sau khi yeâu
caàu baûo hieåm ñöôïc ñaêng kyù coøn thieát bò ñieän töû ñöôïc saûn xuaát tröôùc khi khaùch haøng coù nhu
caàu. Ñöông nhieân, cuõng coù nhöõng saûn phaåm ñöôïc cheá taïo sau khi coù nhu caàu nhö quaàn aùo may
saün, baøn gheá gia duïng laø ví duï veà loaïi naøy. Trong hình 2.1, chuùng ta trình baøy caùc ví duï töøng
tröôøng hôïp cho caû dòch vuï vaø saûn xuaát. Heä quaû cuûa söï phaân bieät naøy laø khoù khaên hôn, neáu
khoâng noùi laø khoâng theå, ñöa vaøo toàn kho moät “saûn phaåm” cuûa loaïi hình dòch vuï. Nhaø saûn xuaát
tivi coù theå toàn kho tivi neáu noù ñöôïc saûn xuaát khaù nhieàu nhöng khaùch saïn khoâng theå ñöa vaøo
toàn kho moät phoøng troáng töø ngaøy naøy sang naøy khaùc ñöôïc.
Coøn coù moät söï phaân bieät nöõa giöõa dòch vuï vaø saûn xuaát: ñoù laø ruûi ro voán dó laø yeáu toá chính trong
vieäc ra quyeát ñònh ôû moïi caáp quaûn lyù.
Ruûi ro ôû dòch vuï khaùc vôùi ruûi ro trong saûn xuaát. Vieäc saûn xuaát xe hôi cuõng nhö haàu heát caùc heä
thoáng saûn xuaát khaùc, ñöôïc tieán haønh maø khoâng coù söï baûo ñaûm raèng coù ai ñoù seõ mua xe hôi. Ôû
ñaây, coù moät ruûi ro laø saûn phaåm seõ ñöôïc saûn xuaát nhöng khoâng baùn ñöôïc. Nhöng dòch vuï treân xe
hôi (söûa chöõa chaúng haïn) seõ khoâng bao giôø ñöôïc thöïc hieän neáu khoâng coù chieác xe. Vì vaäy,
khoâng coù ruûi ro khi maø dòch vuï ñöôïc thöïc hieän nhöng khoâng coù khaùch haøng naøo mua dòch vuï
naøy. Tuy nhieân trong dòch vuï vaãn coù ruûi ro, veù maùy bay khoâng baùn ñöôïc hay phoøng khaùch saïn
khoâng ñöôïc söû duïng laø ví duï veà loaïi ruûi ro naøy.
Saûn xuaát tröôùc nhu caàu
(laøm ñeå kho)
Nhu caàu tröôùc saûn xuaát
(laøm theo ñôn)
Saûn phaåm gia duïng (quaàn aùo, baøn
Haàu heát saûn phaåm nhaø haøng thöùc gheá,…)
aên nhanh
Nhaø haøng (böõa aên ñaët)
Xaây döïng nhaø
In aán (bieåu maãu, name card)
Saûn xuaát
Dòch vuï
Khaùch saïn (phoøng)
Beänh vieän (giöôøng)
Haøng khoâng (choã treân maùy bay)
Sieâu thò (haøng hoùa)
Haàu heát caùc dòch vuï
Hình 2.1 Quan heä giöõa saûn xuaát vaø nhu caàu theo thôøi gian
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
10
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
Vì quan heä nhu caàu–phuïc vuï, caùc coâng ty dòch vuï toû ra linh hoaït hôn trong vieäc tuyeån duïng caùn
boä hôn laø ñôn vò saûn xuaát.
Tinh kinh teá theo quy moâ vaø tính kinh teá theo chuûng loaïi
• Kinh teá theo quy moâ: khaùi nieäm naøy khaù phoå bieán: khi moät nhaømaùy trôû neân roäng hôn vaø
saûn löôïng lôùn hôn, chi phí ñôn vò trung bình seõ giaûm ñi. Ñieàu naøy cuõng deã hieåu vì chi phí seõ
giaûm vì vôùi moät thieát bò coù naêng löïc saûn xuaát gaáp ñoøi seõ khoâng ñoøi hoûi chi phí gaáp ñoâi ñeå
mua vaø ñeå ñieàu haønh. Nhaø maùy cuõng ñaït söï hieäu quaû khi noù ñuû lôùn ñeå taän duïng nhöõng
thieát bò ñaëc duïng, ví duï nhö thieát bò naâng chuyeån vaät lieäu.
Vieäc giaûm chi phí ñôn vò cöù tieáp tuïc cho ñeán khi nhaø maùy quaù lôùn ñeå söï phoái hôïp giöõa
doøng vaät lieäu vaø nhaân löïc trôû neân quaù phöùc taïp vaø ñaét tieàn.
• Kinh teá theo chuûng loaïi: quaù trình saûn xuaát linh hoaït ñöôïc toái öu hoùa baèng (1) caùc heä thoáng
saûn xuaát linh hoaït (FMSs), (2) nhöõng thieát bò ñôn giaûn deã caøi ñaët. Caû hai caùch tieáp caän veà
maët coâng ngheä naøy cho pheùp chuyeån töø moät daây chuyeàn naøy sang daây chuyeàn khaùc vôùi chi
phí thaáp, goïi laø “tính kinh teá theo chuûng loaïi”.
Kinh teá theo chuûng loaïi xuaát hieän khi coù nhieàu saûn phaåm ñöôïc phoái hôïp saûn xuaát ôû chi phí
thaáp hôn so vôùi vieäc saûn xuaát chuùng rieâng leû.
Moâ hình ñieàu ñoä saûn xuaát theo loâ vaø hoãn hôïp
Ví duï ñôn giaûn sau ñaây moâ taû hai caùch ñeå ñieàu ñoä saûn xuaát: theo loâ vaø phoái hôïp. Giaû söû nhaø
maùy caàn saûn xuaát 4 loaïi saûn phaåm laø A, B, C, vaø D. Saûn löôïng ñöôïc giaû söû cho laàn löôït caùc saûn
phaåm treân laø 50, 26, 20, vaø 4; trong khi naêng löïc saûn xuaát cuûa nhaø maùy öôùc tính laø 25 ñôn vò
saûn phaåm trong moät tuaàn. Thôøi gian ñeå ñieàu ñoä xaûy ra trong 4 tuaàn (4 x 25 = 100 ñôn vò saûn
phaåm).
• Trong ñieàu ñoä theo loâ, vì saûn löôïng cuûa saûn phaåm A laø thích hôïp nhaát ñeå chia loâ (50/2 =
25), saûn phaåm A seõ ñöôïc ñieàu ñoä tröôùc tieân sau ñoù laø B, C vaø cuoái cuøng laø D.
Baát lôïi cô baûn cuûa ñieàu ñoä saûn xuaát theo loâ laø roõ raøng: nhaø maùy khoâng theå ñoàng thôøi saûn
xuaát taát caû loaïi saûn phaåm, taøi nguyeân ñöôïc duøng ñeå saûn xuaát bò thay ñoåi nhieàu.
Saûn
Tuaàn
phaåm
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
11
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
1
2
3
4
Toång
A
B
C
D
25
25
25
50
26
20
4
Ñieàu ñoä
theo loâ
25
1
20
4
25
25
25
100
• Trong ñieàu ñoä hoãn hôïp, quy moâ saûn xuaát ñöôïc traûi ñeàu ra cho boán tuaàn. Ñoàng thôøi, boán
loaïi saûn phaåm ñöôïc saûn xuaát. Taøi nguyeân (lao ñoäng, vaät lieäu) ñöôïc caân ñoái toát, khoâng coù
thay ñoåi nhieàu trong vieäc söû duïng phöông tieän saûn xuaát.
Saûn
Tuaàn
phaåm
1
2
3
4
Toång
A
B
C
D
13
6
5
12
13
12
50
26
20
4
Moâ hình
ñieàu ñoä
hoãn hôïp
7
5
1
6
5
1
7
5
1
1
25
25
25
25
100
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
12
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
CHUONG 2: THIEÁT
K
EÁ
SAÛN
P
HAÅM
Giôùi thieäu chung
Xaây döïng thieát
keá saûn phaåm
Tieáp thò vaø
Kinh doanh
Saûn xuaát
YÙ töôûng
saûn
phaåm
môùi
Nhu
caàu
Nghieân
cöùu môû
roäng
Tieáp thò
Khaùi nieäm
kyõ thuaät
Ñaëc ñieåm
saûn phaåm
Chieâu thò
phaûn hoài
Heä thoáng thò
Thieát keá
tröôøng khaùch
haøng
saûn
phaåm
saûn
Heä thoáng
thò tröôøng
khaùch haøng
Hoïach
ñònh quaù
trình
phaåm
Saûn xuaát
ñaët haøng saûn phaåm
Kinh
doanh
Ñôn ñaët haøng töø
khaùch haøng
Figure 3.1. Tieán trình caùc hoaït ñoäng trong thieát keá saûn phaåm vaø choïn löïa quy trình
Thieát keá saûn phaåm môùi vaø ñöa saûn phaåm ra thò tröôøng moät caùch nhanh choùng laø coâng vieäc ñaày
thaùch thöùc ñoái vôùi caùc nhaø saûn xuaát trong moïi ngaønh coâng nghieäp töø saûn xuaát vi maïch maùy tính
ñeán saûn xuaát khoai taây raùn.
Laøm theá naøo ñeå thieát keá nhöõng saûn phaåm ñeå saûn xuaát vaø vieäc hoaïch ñònh quy trình saûn xuaát ñeå
aùp duïng nhöõng maãu thieát keá vaøo saûn xuaát seõ ñöôïc ñeà caäp chuû yeáu trong chöông naøy. Hình 3.1
cho thaáy, caùc hoaït ñoäng treân coù theå phaân thaønh ba chöùc naêng chính: tieáp thò, phaùt trieån saûn
phaåm, vaø saûn xuaát.
•
Tieáp thò chòu traùch nhieäm veà vieäc saùng taïo ra nhöõng yù töôûng saûn phaåm môùi vaø cung caáp
nhöõng ñaëc ñieåm saûn phaåm cho boä phaän saûn xuaát.
•
Thieát keá saûn phaåm chòu traùch nhieäm trong vieäc chuyeån nhöõng khaùi nieäm kyõ thuaät cuûa saûn
phaåm môùi vaøo maãu thieát keá cuoái cuøng.
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
13
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
•
Saûn xuaát chòu traùch nhieäm trong vieäc choïn löïa/ hoaëc xaùc ñònh quy trình cho saûn phaåm môùi.
Muïc tieâu cô baûn cuûa baát kyø moät toå chöùc naøo laø cung caáp saûn phaåm vaø dòch vuï phuïc vuï khaùch
haøng. Do ñoù, vieäc thieát keá saûn phaåm vaø dòch vuï thöïc chaát laø muïc tieâu soáng coøn cuûa coâng ty. Moät
saûn phaåm ñöôïc thieát keá hieäu quaû caàn phaûi thoûa maõn ñöôïc nhöõng yeâu caàu cuûa khaùch haøng, ñaït
ñöôïc hieäu quaû veà chi phí vaø taïo ra saûn phaåm ñaït chaát löôïng. Ñaït yeâu caàu trong vieäc giao haøng,
baùn ra thò tröôøng, vaø ñem laïi lôïi nhuaän cho coâng ty. Moät coâng ty coù theå coù ñöôïc lôïi theá caïnh
tranh thoâng qua vieäc öùng duïng nhöõng yù töôûng môùi moät caùch nhanh choùng, thoûa maõn toát hôn nhu
caàu cuûa khaùch haøng, saûn xuaát nhanh choùng, deã söû duïng, vaø deã söûa chöõa hôn so vôùi caùc saûn phaåm
hieän taïi.
Quaù trình thieát keá saûn phaåm nhaèm xaùc ñònh nhöõng loaïi nguyeân lieäu naøo seõ ñöôïc söû duïng ? kích côõ
vaø tuoåi thoï cuûa saûn phaåm? xaùc ñònh hình daïng cuûa saûn phaåm vaø caùc yeâu caàu tieâu chuaån veà ñaëc
ñieåm saûn phaåm. Quaù trình thieát keá dòch vuï nhaèm xaùc ñònh loaïi naøo laø quy trình vaät lyù trong dòch
vuï, nhöõng lôïi ích tröïc giaùc, vaø lôïi ích taâm lyù maø khaùch haøng nhaän ñöôïc khi söû duïng dòch vuï.
Quy trình thieát keá saûn phaåm
TOÅNG QUAN
Quy trình thieát keá saûn phaåm bao goàm boán böôùc cô baûn sau: 1. Phaùt sinh yù töôûng, 2.
Nghieân cöùu khaû thi, 3. Phaùt trieån vaø thöû nghieäm thieát keá ban ñaàu, vaø 4. Phaùt thaûo thieát
keá chi tieát cuoái cuøng cuûa saûn phaåm hoaëc dòch vuï. Thoâng thöôøng, quy trình thieát keá ñöôïc
thöïc hieän bôûi nhieàu boä phaän trong moät coâng ty theo nhöõng böôùc tuaàn töï sau ñaây:
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
14
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
Khaùch
haøng
Ñoái thuû
caïnh tranh
R&D
Saùng taïo
yù töôûng
Nhaø cung caáp
Tieáp thò
Khaùi nieäm veà saûn phaåm
Nghieân cöùu
khaû thi
Saûn phaåm
khaû thi
No
Ñaëc ñieåm cuûa saûn phaåm
Yes
Thieát keá ban ñaàu
Thieát keá saûn
phaåm
Maãu
Thieát keá cuoái
Ñaëc tröng thieát keá
Quy trình
coâng ngheä
Ñaëc tröng veà cheá taïo
Keát thuùc
Hình 3.2 Caùc böôùc trong quy trình thieát keá saûn phaåm
Hình 3.2 cho thaáy, yù töôûng veà vieäc phaùt trieån saûn phaåm môùi hoaëc yù töôûng veà vieäc caûi tieán saûn
phaåm hieän taïi coù theå xuaát phaùt töø nhieàu nguoàn khaùc nhau nhö: töø boä phaän nghieân cöùu vaø phaùt
trieån cuûa coâng ty, töø nhöõng lôøi phaøn naøn hoaëc gôïi yù cuûa khaùch haøng, töø vieäc nghieân cöùu thò
tröôøng, töø nhaø cung caáp, töø söï phaùt trieån cuûa coâng ngheä. Thoâng thöôøng, boä phaän tieáp thò seõ
nhaän nhöõng yù töôûng naøy, hình thaønh khaùi nieäm veà saûn phaåm (hoaëc nhieàu phöông aùn khaùc nhau
veà saûn phaåm môùi), vaø thöïc hieän nghieân cöùu tính khaû thi cuûa saûn phaåm hoaëc dòch vuï ñöôïc ñöa ra.
Neáu saûn phaåm/dòch vuï ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu thò tröôøng vaø coù theå mang laïi lôïi ích kinh teá cho
coâng ty, hoï seõ tieáp tuïc xaây döïng nhöõng ñaëc ñieåm cuûa saûn phaåm vaø gôûi ñeán boä phaän kyõ sö thieát
keá ñeå xaây döïng nhöõng yeâu caàu veà ñaëc ñieåm kyõ thuaät ban ñaàu vaø sau ñoù phaùt trieån thaønh nhöõng
ñaëc tröng thieát keá chi tieát. Nhöõng chi tieát kyõ thuaät cuûa saûn phaåm thieát keá seõ ñöôïc gôûi ñeán caùc kyõ
sö saûn xuaát, hoï seõ xaây döïng keá hoaïch veà quy trình saûn xuaát nhaèm ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu veà
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
15
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
thieát bò, coâng cuï, boá trí quaù trình saûn xuaát. Ñaëc tröng veà cheá taïo trong quaù trình thieát keá seõ
ñöôïc chuyeån sang boä phaän quaûn lyù saûn xuaát cuûa nhaø maùy, vaø lòch trình saûn xuaát saûn phaåm môùi
ñöôïc thieát laäp.
S
AÙNG
TAÏO YÙ TÖÔÛNG
Vieäc saùng taïo saûn phaåm xuaát phaùt töø söï hieåu bieát nhu caàu khaùch haøng vaø chuû ñoäng trong vieäc
phaùt hieän ñöôïc nhöõng nhu caàu cuûa khaùch haøng. YÙ töôûng veà saûn phaåm môùi xuaát phaùt phaàn lôùn
töø chieán löôïc löôïc cuûa coâng ty ñoái vôùi thò tröôøng. Ví duï, neáu moät coâng ty muoán thöïc hieän vieäc
caûi tieán, nhöõng yù töôûng coù theå xuaát phaùt ñaàu tieân töø phoøng thí nghieäm hoaëc caùc nhoùm nghieân
cöùu cuûa caùc tröôøng ñaïi hoïc. Neáu coâng ty coù öu theá veà saûn xuaát hôn laø veà thieát keá, nhöõng yù
töôûng veà saûn phaåm môùi coù theå chuû yeáu laø töø vieäc phaân tích theá maïnh saûn phaåm hoaëc dòch vuï
cuûa ñoái thuû caïnh tranh vaø noã löïc caûi tieán nhöõng saûn phaåm ñoù thaønh saûn phaåm cho rieâng coâng
ty.
Ngon
Sp E
Dinh döôõng
thaáp
Giaøu
dinh döôõng
Sp B
Sp D
SP C
SP A
Dôû
Hình 3.3 Ví duï veà ñoä thò tröïc giaùc veà moät saûn phaåm aên saùng boät nguõ coác
•
Ñoà thò tröïc giaùc laø phöông phaùp ñöôïc thöïc hieän nhaèm so saùnh nhöõng nhaän thöùc khaùc nhau
veà nhöõng saûn phaåm/dòch vuï khaùc nhau cuûa khaùch haøng. Ñoái thuû caïnh tranh seõ laø nguoàn cuûa
nhöõng yù töôûng vaø laø ñoäng cô thuùc ñaåy coâng ty haønh ñoäng. Ñoà thò tröïc giaùc so saùnh nhaän thöùc
cuûa khaùch haøng veà nhöõng saûn phaåm cuûa coâng ty so vôùi saûn phaåm cuûa ñoái thuû caïnh tranh.
•
Ñoà thò cuïm laø phöông phaùp ñoà thò giuùp coâng ty phaùt hieän sôû thích cuûa khaùch haøng.
Ñoà thò cuïm giuùp nhaän daïng caùc phaân khuùc thò tröôøng vaø phaùt hieän sôû thích cuûa khaùch
haøng.
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
16
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
•
So saùnh chuaån laø vieäc so saùnh saûn phaåm hoaëc quy trình saûn xuaát vôùi saûn phaåm coù chaát löôïng
cao nhaát cuøng loaïi. So saùnh chuaån tröôùc heát caàn tìm nhöõng saûn phaåm hoaëc quy trình saûn
xuaát coù chaát löôïng cao nhaát hoaëc hieän ñaïi nhaát, so saùnh vôùi saûn phaåm cuøng loaïi cuûa coâng ty,
vaø thöïc hieän kieán nghò cho vieäc caûi tieán döïa treân keát quaû so saùnh. Coâng ty ñöôïc so saùnh coù
theå hoaøn toaøn khoâng cuøng ngaønh ngheà. Ngöôïc laïi quaù trình kyõ thuaät laïi lieân quan ñeán vieäc
khaùm phaù caån thaän töøng chi tieát trong saûn phaåm cuûa ñoái thuû caïnh tranh töø ñoù thöïc hieän
nhöõng caûi tieán cho saûn phaåm cuûa coâng ty.
Cao
Cuïm
1
Tuoåi: 6 ñeán
16
Cuïm
2
Tuoåi: 25 ñeán
45
Thaáp
Thaáp
Taàm quan troïng cuûa khaåu vò
Cao
Hình 3.4 Ví duï veà ñoà thò cuïm
NGHIEÂN
CÖÙU
KHAÛ
THI
Nghieân cöùu khaû thi bao goàm caùc böôùc phaân tích thò tröôøng, phaân tích kinh teá vaø phaân tích kyõ
thuaät/chieán löôïc.
Vieäc thöïc hieän nghieân cöùu khaû thi bao goàm nhieàu böôùc phaân tích vaø baét ñaàu baèng phaân tích thò
tröôøng. Böôùc phaân tích thò tröôøng nhaèm ñaùnh giaù nhu caàu veà saûn phaåm ñöôïc thieát keá nhaèm hoã
trôï vaø traû lôøi caâu hoûi lieäu coù tieáp tuïc thöïc hieän quyeát ñònh ñaàu tö vaøo saûn phaåm môùi hay khoâng?
Neáu coù nhu caàu veà saûn phaåm, phaân tích kinh teá ñöôïc thöïc hieän nhaèm öôùc löôïng chi phí cho vieäc
phaùt trieån vaø saûn xuaát saûn phaåm vaø so saùnh vôùi doanh thu öôùc löôïng. Caùc kyõ thuaät ñònh löôïng
nhö phaân tích lôïi ích/chi phí, lyù thuyeát ra quyeát ñònh, giaù trò hieän taïi roøng (NPV), hoaëc suaát thu
lôïi noäi taïi (IRR), ñöôïc söû duïng phoá bieán nhaèm xaùc ñònh lôïi nhuaän trong töông lai cuûa döï aùn. Döõ
lieäu ñöôïc duøng ñeå phaân tích laø khoâng chaéc chaén. Öôùc löôïng ruûi ro cho vieäc ñaàu tö vaøo saûn phaåm
môùi vaø thaùi ñoä cuûa coâng ty ñaàu tö vôùi ruûi ro cuõng caàn ñöôïc xem xeùt.
Cuoái cuøng, phaân tích kyõ thuaät chieán löôïc laø nhaèm traû lôøi caùc caâu hoûi: Saûn phaåm môùi coù ñoøi hoûi söû
duïng coâng ngheä môùi hay khoâng? Coù ñuû voán ñaàu tö hay khoâng, lieäu döï aùn veà saûn phaåm môùi coù
quaù nhieàu ruûi ro hay khoâng? Coâng ty coù ñuû naêng löïc veà nhaân löïc vaø khaû naêng quaûn lyù trong vieäc
söû duïng coâng ngheä môùi theo yeâu caàu hay khoâng?
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
17
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
THIEÁT
KEÁ
BAN
ÑAÀU VAØ
THIEÁT
KEÁ
CUOÁI
CUØNG
Caùc kyõ sö thieát keá ñöôïc boä phaän tieáp thò cung caáp nhöõng yeâu caàu veà ñaëc ñieåm saûn phaåm
(thöôøng laø raát toång quaùt) vaø chuyeån nhöõng yeâu caàu ñoù thaønh nhöõng yeâu caàu kyõ thuaät.
Quaù trình bao goàm vieäc taïo ra thieát keá ban ñaàu, xaây döïng thieát keá maãu, thöû nghieäm
thieát keã maãu, hieäu chænh thieát keá, thöû nghieäm laïi vaø cöù theá tieáp tuïc cho ñeán khi thieát keá
ban ñaàu coù tính khaû thi. Khi thieát keá ban ñaàu ñöôïc chaáp nhaän, caùc kyõ sö seõ phaùt trieån
thaønh thieát keá cuoái cuøng thoâng qua ba giai ñoaïn: 1. Thieát keá chöùc naêng saûn phaåm, 2.
Thieát keá daïng saûn phaåm, 3. Thieát keá saûn xuaát.
1.1.1.9 THIEÁT
KEÁ
C
HÖÙC
NAÊNG
S
AÛN HAÅM
P
Thieát keá chöùc naêng saûn phaåm laø vieäc xaùc ñònh nhöõng ñaëc tính cuûa saûn phaåm. Ñaây laø giai ñoaïn ñaàu
trong quaù trình thieát keá cuoái cuøng vaø chieám nhieàu söï quan taâm cuûa kyõ sö thieát keá. Thieát keá chöùc
naêng saûn phaåm ñöôïc thöïc hieän nhaèm ñaùp öùng yeâu caàu veà ñaëc ñieåm saûn phaåm maø boä phaän tieáp
thò ñöa ra nhaèm ñaùp öùng yeâu caàu cuûa khaùch haøng. Hai ñaëc ñieåm quan troïng caàn xem xeùt trong
giai ñoaïn naøy laø tuoåi thoï vaø ñoä beàn cuûa saûn phaåm.
1.1.1.10 THIEÁT
KEÁ
HÌNH
DAÙNG
S
AÛN HAÅM
P
Thieát keá hình daùng nhaèm taïo ra caùc tieâu chuaån vaät lyù cuûa saûn phaåm nhö: hình daùng, maøu saéc,
kích côõ, kieåu daùng, thaåm myõ, söï loâi cuoán ñoái vôùi thò tröôøng, vaø ñaëc tröng cho söû duïng caù nhaân
cuõng laø nhöõng yeâu caàu cho thieát keá hình daùng saûn phaåm. Trong raát nhieàu tröôøng hôïp, vieäc thieát
keá chöùc naêng phaûi ñöôïc ñieàu chænh ñeå ñaûm baûo saûn phaåm coù tính thaåm myõ. Thieát keá thôøi trang
ñöôïc xem nhö ví duï toát nhaát veà thieát keá hình daùng saûn phaåm. Vieäc thieát keá hình daùng ngaøy caøng
trôû neân quan troïng vì coâng nhaân vaø ñoäi nguõ thieát keá ngaøy caøng haõnh dieän hôn trong coâng vieäc
cuûa hoï.
1.1.1.11 THIEÁT
KEÁ
S
AÛN
XUAÁT
Thieát keá saûn xuaát ñöôïc thöïc hieän nhaèm ñaûm baûo cho vieäc saûn xuaát saûn phaåm môùi ñöôïc deã daøng
vaø ñaït ñöôïc hieäu quaû veà chi phí. Thöïc teá cho thaáy nhöõng thieát keá quaù phöùc taïp thöôøng daãn ñeán
nhöõng saûn phaåm chaát löôïng keùm. Caùc kyõ sö thöôøng coù xu höôùng thieát keá saûn phaåm quaù phöùc taïp
vôùi nhieàu chi tieát hoaëc yeâu caàu veà dung sai quaù chaët. Söï thieáu hieåu bieát veà naêng löïc cuûa heä thoáng
saûn xuaát coù theå daãn ñeán vieäc khoâng theå saûn xuaát nhöõng maãu thieát keá hoaëc yeâu caàu veà kyõ naêng
vaø caùc nguoàn löïc khaùc khoâng coù saün. Nhieàu caù nhaân ôû boä phaän saûn xuaát thieát keá laïi saûn phaåm ôû
phaân xöôûng saûn xuaát ñeå coù theå saûn xuaát ñöôïc saûn phaåm môùi.
Caùc phöông phaùp thöôøng ñöôïc söû duïng trong thieát keá saûn xuaát bao goàm quaù trình ñôn giaûn hoaù,
tieâu chuaån hoùa, vaø thieát keá theo module.
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
18
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
Quaù trình ñôn giaûn hoùa nhaèm laø giaûm thieåu soá löôïng caùc boä phaän vaø chi tieát laép raùp trong thieát
keá vaø keát hôïp caùc boä phaän coøn laïi sao cho chuùng töông thích vôùi nhau maø vaãn ñaûm baûo caùc tính
naêng.
Tieâu chuaån hoùa nhaèm laø cho caùc boä phaän cuøng loaïi coù theå hoaùn ñoåi laãn nhau giöõa caùc saûn phaåm,
daãn ñeán vieäc mua hoaëc saûn xuaát vôùi soá löôïng lôùn hôn, chi phí ñaàu tö toàn kho thaáp, deã mua vaø deã
quaûn lyù nguyeân lieäu, giaûm bôùt chi phí kieåm tra chaát löôïng, vaø nhöõng vaán ñeà khoù khaên xuaát hieän
trong saûn xuaát.
Moät giaûi phaùp môùi laø vieäc thieát keá theo module. Thieát keá theo module laø vieäc keát hôïp caùc khu vöïc
saûn xuaát tieâu chuaån hoùa (theo module), theo nhieàu caùch ñeå chæ taïo ra moät saûn phaåm hoaøn taát
cuoái cuøng. Thieát keá theo module ñöôïc söû duïng phoå bieán trong ngaønh coâng nghieäp ñieän töû vaø
ngaønh coâng nghieäp saûn xuaát xe oâ toâ.
HOAÏCH
ÑÒNH
Q
UAÙ
TRÌNH
Hoaïch ñònh quaù trình saûn xuaát thöôøng ñöôïc thöïc hieän bôûi caùc kyõ sö vaø caùc nhaø laäp keá hoaïch
saûn xuaát cuûa boä phaän saûn xuaát. Phaàn naøy seõ ñöôïc ñeà caäp chi tieát ôû caùc chöông tieáp theo.
Phaân loaïi saûm phaåm (Phaân loaïi theo ABC) – Ví duï Vieätnam
Moät coâng ty giaøy ôû thaønh phoá Hoà Chí Minh, saûn xuaát möôøi loaïi giaøy. Chi phí ñôn vò vaø möùc
tieâu thuï haøng thaùng cuûa moãi loaïi giaøy ñöôïc cho ôû Baûng 3.1. Phaàn trình baøy tieáp theo seõ aùp
duïng khaùi nieäm phaân loaïi ABC haøng toàn kho trong heä thoáng toàn kho cuûa moät coâng ty.
Baûng 3.1.
Caùc saûn phaåm hieän taïi vaø möùc toàn kho
Saûn Chi phí ñôn vò Möùc söû duïng haøng
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
19
P
HAÀN 10 – MRP & JIT
QUAÛN LYÙ SAÛN XUAÁT
phaåm
(1000 VND)
600
thaùng (1000 ñvò)
700
1
2
3
4
5
6
7
8
9
250
300
90
30
20
450
560
40
340
120
70
1000
600
100
50
600
Böôùc ñaàu tieân laø xeáp thöù töï loaïi saûn phaåm döïa treân toång giaù trò cuûa loaïi saûn phaåm ñoù (baèng
caùch nhaân chi phí ñôn vò vôùi möùc söû duïng) ñoàng thôøi cuõng tính giaù trò vaø soá löôïng toàn kho theo
phaàn traêm.
Baûng 3.2.
Toång giaù trò cuûa töøng loaïi saûn phaåm
% Giaù trò
% Soá löôïng
0.196
Saûn
phaåm
Toång giaù
trò
0.612
0.124
0.052
0.009
0.044
0.017
0.066
0.041
0.035
1.0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
420000
85000
36000
6300
30000
12000
45000
28000
24000
686300
0.095
0.034
0.020
0.279
0.168
0.028
0.014
0.168
1.0
Toång
Baûng 3.3
Xeáp thöù loaïi saûn phaåm theo toång giaù trò (giaûm daàn)
% Giaù trò
% Soá löôïng
% giaù trò tích
luõy
Saûn
phaåm
Toång giaù
trò
KHOA QUAÛN LYÙ COÂNG NGHIEÄP – TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KYÕ THUAÄT TPHCM
20
Tải về để xem bản đầy đủ
152 trang
18420
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Quản lý sản xuất cho kỹ sư", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_quan_ly_san_xuat_cho_ky_su.pdf
