Giáo trình Hóa học vô cơ - Giới thiệu môn học

ÑEÀ CÖÔNG MOÂN HOÏC

1. TEÂN MOÂN HOÏC: HOÙA VOÂ CÔ

2. MAÕ SOÁ MOÂN HOÏC: 604009

3. MOÂN HOÏC TIEÂN QUYEÁT: HOÙA ÑAÏI CÖÔNG

4. SOÁ TÍN CHÆ: (2 , 1 , 4)

5. TAØI LIEÄU THAM KHAÛO CHÍNH:

[1] HOÙA VOÂ CÔ. NGUYEÃN ÑÌNH SOA. NXB:

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH.

2003.

[2] HOÙA ÑAÏI CÖÔNG. NGUYEÃN ÑÌNH SOA.

NXB: ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ

HOÀ CHÍ MINH. 2002.

[3] HOÙA VOÂ CÔ. N. X. ACMETOP. TAÄP 1. NXB:

ÑAÏI HOÏC VAØ TRUNG HOÏC CHUYEÂN

NGHIEÄP, HAØ NOÄI, 1978.

[4] HOÙA VOÂ CÔ. NGUYEÃN THÒ TOÁ NGA. TAÄP

2. NXB: ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ

MINH.

1

6. NOÄI DUNG MOÂN HOÏC:

Moân hoïc hoùa voâ cô coù nhieäm vuï boå sung vaø naâng

cao caùc kieán thöùc hoùa ñaïi cöông trong caùc lónh vöïc

hoùa hoïc chaát raén, caùc lyù thuyeát axít – bazô, lyù

thuyeát taïo phöùc, quy luaät bieán ñoåi tính axit – bazô

vaø tính oxy hoùa - khöû cuûa caùc ñôn chaát vaø hôïp

chaát voâ cô. Moân hoïc naøy giuùp cho sinh vieân coù khaû

naêng naém vöõng quy luaät bieán ñoåi tính chaát axit –

bazô vaø tính chaát oxy hoùa – khöû cuûa caùc chaát, chuû

ñoäng tieân ñoaùn ñöôïc tính chaát ñaëc tröng cuûa caùc

chaát, thieát laäp ñöôïc phöông trình phaûn öùng vaø söû

duïng thaønh thaïo caùc ñaïi löôïng nhieät ñoäng

(entropi, entanpi, theá ñaúng aùp, caùc haèng soá caân

baèng, theá khöû) ñeå thieát laäp, ñaùnh giaù vaø tính toaùn

ñònh löôïng phaûn öùng hoùa hoïc. Moân hoïc naøy daønh

cho ñoái töôïng laø caùc sinh vieân chuyeân ngaønh kyõ

thuaät hoùa hoïc vaø caùc ngaønh söû duïng kieán thöùc hoùa

hoïc nhö laø moät trong caùc kieán thöùc chuû yeáu. Moân

hoïc naøy coù theå ñöôïc coi laø phaàn tieáp tuïc vaø naâng

cao cuûa chöông trình hoùa ñaïi cöông trong lónh vöïc

hoùa voâ cô.

2

Vôùi muïc ñích treân, noäi dung moân Hoùa Voâ cô bao

goàm nhöõng phaàn chính sau:

1. Danh phaùp hôïp chaát voâ cô: Giôùi thieäu danh phaùp

truyeàn thoáng vaø danh phaùp quoác teá theo quy

ñònh cuûa hieäp hoäi quoác teá veà hoaù hoïc lyù thuyeát

vaø öùng duïng (IUPAC – International Union of

Pure and Applied Chemistry)

2. Caáu taïo chaát: Cung caáp caùc kieán thöùc caên baûn

cuûa hoùa hoïc chaát raén: caùc kieán thöùc tinh theå hoïc;

caùc kieåu caáu truùc chính cuûa caùc hôïp chaát voâ cô;

caùc khaùi nieäm veà thuø hình, ñoàng hình, dung dòch

raén, hoãn hôïp ôtecti. Moái quan heä giöõa baûn chaát

lieân keát vaø caáu taïo chaát raén vôùi caùc tính chaát vaät

lyù cuûa chuùng (ñoä beàn, nhieät ñoä noùng chaûy, ñoä tan.

3. Caùc phaûn öùng trao ñoåi döôùi quan nieäm cuûa caùc

thuyeát axit – bazô: Thuyeát axit – bazô Bronsted

vaø caùc phaûn öùng trao ñoåi trong dung dòch . Thuyeát

axit – bazô Lewis vaø caùc phaûn öùng taïo phöùc.

Thuyeát axit – bazô Usanovich vaø caùc phaûn öùng

khoâng coù söï thay ñoåi soá oxy hoùa ôû nhieät ñoä cao.

3

4. caùc phaûn öùng oxy hoùa khöû: Thieát laäp caùc phaûn

öùng oxy hoùa khöû trong dung dòch nöôùc treân cô sôû

theá khöû. Thieát laäp vaø söû duïng daõy Latimer. Söû

duïng caùc ñaïi löôïng nhieät ñoäng hoùa hoïc ñeå thieát laäp

vaø tính toaùn chieàu höôùng xaûy ra phaûn öùng töï phaùt.

5. Caùc khaùi nieäm quan troïng: Caùc khaùi nieäm thuø

hình, ña hình, hôïp chaát troän laãn, dung dòch raén,

ôtecti, dung dòch raén kim loaïi, hôïp chaát kim loaïi…

6. Nguyeân toá khoâng chuyeån tieáp: Quy luaät bieán ñoåi

caùc tính chaát vaät lyù, tính axit – bazô vaø tính oxy hoùa –

khöû cuûa ñôn chaát vaø hôïp chaát nguyeân toá khoâng

chuyeån tieáp. Sinh vieân chuû yeáu sử dụng taøi lieäu caùc

phaân nhoùm VIIA, VIA, VA vaø IVA ñeå minh hoïa.

7. Nguyeân toá chuyeån tieáp: Quy luaät bieán ñoåi caùc tính

chaát vaät lyù, tính axit – bazô vaø tính oxy hoùa – khöû

cuûa ñôn chaát vaø hôïp chaát nguyeân toá khoâng chuyeån

tieáp. Sinh vieân söû duïng taøi lieäu caùc phaân nhoùm VIB ,

VIIB , VIIIB vaø IB ñeå minh hoïa.

Caùc thuyeát veà phöùc chaát: Trình baøy noäi dung cô baûn

cuûa caùc thuyeát veà phöùc chaát: thuyeát Coäng hoaù trò,

thuyeát Tröôøng tinh theå vaø thuyeát Ocbitan phaân töû .

4

2. HÌNH THÖÙC ÑAÙNH GIAÙ KEÁT QUAÛ HOÏC TAÄP

Hình thöùc thi töï luaän khoâng haïn cheá söû duïng taøi

lieäu

Ñieåm kieåm tra giöõa kyø hoïc: 20% toång ñieåm.

Ñieåm kieåm tra cuoái kyø hoïc: 80% toång ñieåm.

Sinh vieân coù theå ñöôïc coäng theâm toái ña 1 ñieåm cho

xeminer moân hoïc (töï nguyeän).

3. ÑEÀ CÖÔNG CHI TIEÁT

CHÖÔNG I: (2 tieát)

DANH PHAÙP CAÙC HÔÏP CHAÁT VOÂ CÔ .

Taøi lieäu tham khaûo:

Taøi lieäu dòch cuûa boä moân Hoaù voâ cô (coù ôû thö vieän

khoa CN Hoùa hoïc)

CHÖÔNG II: (6 tieát)

CHAÁT RAÉN

Caùc khaùi nieäm veà tinh theå hoïc. 7 heä tinh theå (laäp

phöông; luïc phöông; töù phöông; tam phöông; taø

phöông; ñôn taø ; tam taø). Nhöõng kieåu caáu truùc

chính cuûa hôïp chaát voâ cô. Caùc kieåu maïng tinh theå

(maïng ion, maïng nguyeân töû, maïng phaân töû). Nhöõng

kieåu caáu truùc chính cuûa hôïp chaát voâ cô: Caáu truùc

5

ñaûo, caáu truùc maïch, caáu truùc lôùp vaø caáu truùc phoái

trí. Naêng löôïng maïng tinh theå. Moái quan heä giöõa

caáu taïo vaø baûn chaát lieân keát cuûa chaát vôùi ñoä beàn,

nhieät ñoä noùng chaûy vaø ñoä tan cuûa noù. ( 6 tieát)

Taøi lieäu tham khaûo:

1. Traïng thaùi raén (trang 211 – 224), Hoùa Ñaïi

cöông. Nguyeãn Ñình Soa

2. Phaàn III Traïng thaùi taäp hôïp cuûa caùc heä phaân taùn

(trang 149 – 168; vaø trang 192 – 195) Hoùa Voâ cô,

taäp 1, N.X. Acmetop.

CHÖÔNG III: (6 tieát)

CAÙC THUYEÁT AXÍT - BAZÔ VAØ PHAÛN ÖÙNG

KHOÂNG COÙ SÖÏ THAY ÑOÅI TRAÏNG THAÙI

OXY HOÙA CUÛA CAÙC NGUYEÂN TOÁ

Xem xeùt caùc thuyeát axit bazô Bronsted, Lewis vaø

Usanovich, öùng duïng vaøo caùc phaûn öùng khoâng coù söï

thay ñoåi traïng thaùi oxy hoùa cuûa caùc nguyeân toá. Caùc

loaïi phaûn öùng khoâng coù söï thay ñoåi traïng thaùi oxy

hoùa cuûa caùc nguyeân toá.

Taøi lieäu tham khaûo:

1.Thuyeát axit – bazô (trang 408 – 420), Hoaù Ñaïi

cöông, Nguyeãn Ñình Soa

6

2. Caân baèng hoùa hoïc (trang 226 – 235); Nhöõng

phaûn öùng khoâng thay ñoåi traïng thaùi oxy hoùa cuûa

caùc nguyeân toá (trang 235 – 244). Hoaù Voâ Cô, Taäp 1,

N.X. Acmetop.

3. Axit – bazô (trang 3 – 57), Hoùa Voâ cô, taäp 2,

Nguyeãn Thò Toá Nga.

CHÖÔNG IV: (4 tieát)

ÑIEÀU KIEÄN DIEÃN RA

PHAÛN ÖÙNG OXY HOÙA – KHÖÛ

Caùc tieâu chuaån ñaùnh giaù khaû naêng töï phaùt cuûa

phaûn öùng oxy hoùa khöû ( theá khöû, caùc haøm nhieät

ñoäng hoùa hoïc). Daõy Latimer vaø öùng duïng cuûa noù.

Taøi lieäu tham khaûo:

1. Ñieän hoùa hoïc(trang 456 – 480); Theá ñaúng aùp

vaø chieàu cuûa caùc quaù trình hoùa hoïc (trang

257 – 275), Hoùa Ñaïi cöông,Nguyeãn Ñình Soa.

2. Phaûn öùng oxy hoùa – khöû (trang 58 – 102),

Hoùa Voâ cô, taäp 2, Nguyeãn Thò Toá Nga.

7

CHÖÔNG V: (1 tieát)

CAÙC KHAÙI NIEÄM

(Phaàn naøy sinh vieân chuû yeáu töï ñoïc)

Caùc ñôn chaát, hôïp chaát baäc 2, hôïp chaát baäc 3.

Caùc khaùi nieäm thuø hình, ña hình, hôïp chaát troän

laãn, dung dòch raén, ôtecti, dung dòch raén kim loaïi,

hôïp chaát kim loaïi…

Taøi lieäu tham khaûo:

1. Traïng thaùi taäp hôïp cuûa caùc chaát (trang 224-

225), Hoùa ñaïi cöông, Nguyeãn Ñình Soa.

2. Söï phaân loaïi vaø danh phaùp hoùa hoïc (trang 256

– 285), Hoaù Voâ cô, taäp 1, N.X. Acmetop.

3. Phaân loaïi caùc chaát voâ cô (trang 103 – 121), Hoùa

Voâ cô, taäp 2, Nguyeãn Thò Toá Nga.

CHÖÔNG VI: (12 tieát)

NGUYEÂN TOÁ KHOÂNG CHUYEÅN TIEÁP

Chuû yeáu giuùp sinh vieân naém ñöôïc :

a) Quy luaät bieán ñoåi tính oxy hoùa – khöû cuûa ñôn

chaát vaø hôïp chaát treân cô sôû vò trí cuûa nguyeân toá

trong baûng heä thoáng tuaàn hoaøn vaø quy luaät bieán

ñoåi ñoä beàn vöõng cuûa caùc möùc oxy hoùa cuûa caùc

nguyeân toá.

8

b) Quy luaät bieán ñoåi tính axit – bazô cuûa caùc hôïp

chaát phuï thuoäc vaøo vò trí cuûa caùc nguyeân toá taïo

thaønh chuùng vaø soá oxy hoùa cuûa caùc nguyeân toá

naøy.

c) Quy luaät bieán ñoåi caùc tính chaát vaät lyù cuûa ñôn

chaát vaø moät soá hôïp chaát ñieån hình.

Söû duïng taøi lieäu minh hoïa chuû yeáu laø caùc phaân

nhoùm VIIA , VIA, VA vaø IVA trong saùch Hoaù Voâ

cô cuûa GS Nguyeãn Ñình Soa.

CHÖÔNG VII: (10 tieát)

NGUYEÂN TOÁ CHUYEÅN TIEÁP

Chuû yeáu sinh vieân caàn naém:

a) Vaän duïng caùc thuyeát Coäng hoùa trò, thuyeát

Tröôøng tinh theå vaø thuyeát Ocbitan phaân töû

vaøo giaûi thích caáu taïo vaø tính chaát cuûa phöùc,

khaû naêng taïo phöùc cuûa chaát taïo phöùc vaø phoái

töû.

b) Caùc söï khaùc bieät giöõa nguyeân toá chuyeån tieáp

vaø nguyeân toá khoâng chuyeån tieáp.

c) Quy luaät bieán ñoåi tính oxy hoùa - khöû cuûa ñôn

chaát vaø hôïp chaát.

9

d) Quy luaät bieán ñoåi tính axit – bazô vaø khaû naêng

taïo phöùc cuûa caùc chaát ôû caùc möùc oxy hoùa

khaùc nhau cuûa caùc nguyeân toá.

Söû duïng taøi lieäu minh hoïa chuû yeáu laø caùc phaân

nhoùm VIB (chuû yeáu laø Cr), VIIB (chuû yeáu laø Mn),

phaân nhoùm saét (Fe, Co, Ni), phaân nhoùm IB vaø

phaân nhoùm IIB trong saùch Hoùa Voâ cô cuûa GS.

Nguyeãn Ñình Soa.

Taøi lieäu tham khaûo phöùc chaát:

1. Hoùa Voâ cô, Nguyeãn Ñình Soa

2. Söï taïo phöùc (trang 127 – 148), Hoaù Voâ cô,

N. X. Acmetop.

10