Bài giảng Chuỗi cung ứng và mạng sản xuất - Chương 4: Cụm ngành công nghiệp

Chương 4:

Cụm ngành công nghiệp

Cụm ngành là gì?

Cụm ngành là sự tập trung về mặt địa lý của các doanh

nghiệp trong cùng một ngành cùng với những tổ chức

hỗ trợ và liên quan, được kết nối với nhau bởi các giá trị

chung và sự tương hỗ.

Cấu thành của cụm ngành:

◼ Các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm cuối cùng

◼ Các ngành khâu trước – khâu sau

◼ Các doanh nghiệp cung ứng chuyên biệt

◼ Các đơn vị cung cấp dịch vụ

◼ Các ngành khác có chia sẻ về hoạt động sản xuất, công nghệ và

quan hệ khách hàng

◼ Các định chế tài chính, giáo dục, nghiên cứu và cơ sở hạ tầng

2

Cụm ngành

Cụm ngành công nghiệp là tập hợp các công

ty trong các ngành công nghiệp có liên quan

có vị trí ở gần nhau

Các ngành có thể kết nối trong một cụm

thông qua nhiều hình thức quan hệ

◼ Mua bán

◼ Công nghệ có liên quan

◼ Cơ sở hạ tầng chung

◼ Lực lượng lao động chung

Cạnh tranh và phối hợp là nguồn của đổi mới

Vai trò của nhà nước trong

phát triển cụm ngành

Cụm ngành đòi hỏi mục tiêu của các chính sách công

phải được hướng vào việc cải thiện môi trường kinh

doanh tổng thể.

– Sự phát triển của một cụm ngành không chỉ lệ

thuộc vào một vài bộ phận trong cụm ngành đó và

thậm chí còn đòi hỏi sự phát triển của những cụm

ngành khác.

– Vi vậy, trong nỗ lực nâng cao tính cạnh tranh cho

cụm ngành, thì các giải pháp tạo môi trường kinh

doanh thuận lợi phải được xem xét và thực thi trước

khi tính đến những hỗ trợ cục bộ và đơn lẻ.

4

Vai trò của nhà nước trong

phát triển cụm ngành

Chọn ngành có thể không hữu hiệu

– Nhà nước đứng ra tạo lập ngành hoàn toàn mới bằng trợ giá

và bảo hộ, nhưng đi ngược lại những điều kiện về nhân tố SX,

nhu cầu, cấu trúc thị trường và ngành phụ trợ thường dẫn tới

thất bại hơn là thành công

Vai trò của nhà nước nằm ở chỗ:

– Nhận diện những cụm ngành hiện hữu hay đang trỗi dậy

– Thúc đẩy sự phát triển của những cụm ngành đã nhận diện

thông qua

• Đảm bảo khả năng tiếp cận nguồn lực và nhân tố SX

• Duy trì và tăng cường cạnh tranh

• Thu hút đầu tư (trong và ngoài nước) và các hoạt động nòng

cốt và phụ trợ của cụm ngành

5

Cụm ngành và năng lực cạnh

tranh

Thúc đẩy năng suất và hiệu quả

◼

Tăng khả năng tiếp cận với thông tin, dịch vụ và nguyên liệu

chuyên biệt

Tăng tốc độ và giảm chi phí điều phối cũng như giao dịch giữa các

doanh nghiệp trong cụm ngành

Tăng khả năng truyền bá các thông lệ và kinh nghiệm có kinh

doanh hiệu quả

Tăng cạnh tranh trong đó tập trung vào việc cải thiện chất lượng

trên cơ sở so sánh với các đối thủ trong cụm ngành

Thúc đẩy đổi mới

◼

Tăng khả năng nhận diện cơ hội đổi mới công nghệ với sự có mặt

của nhiều luồng thông tin

◼

Giảm chi phí và rủi ro thử nghiệm công nghệ mới trước sự sẵn có

của nguồn lực tài chính và kỹ năng, dịch vụ hỗ trợ và các doanh

nghiệp khâu trước – khâu sau.

6

Cụm ngành và năng lực cạnh

tranh

Thúc đẩy thương mại hóa

◼

Mở rộng cơ hội phát triển sản phẩm mới và/hoặc thành lập doanh

nghiệp mới

◼

Giảm chi phí thương mại hóa khi có sẵn nguồn lực về tài chính và

kỹ năng.

Tóm lại, lợi ích then chốt của cụm ngành công nghiệp là đồng

thời tăng cạnh tranh, tăng hợp tác, và tạo tác động lan tỏa.

7

Quá trình hình thành và phát

triển của cụm ngành

Cụm ngành công nghiệp thường hình thành trên cơ sở của

những lợi thế về:

◼

Điều kiện tự nhiên và nhân tố sản xuất

 Cụm ngành du lịch từ điều kiện tự nhiên

 Cụm ngành may mặc, cụm ngành giày dép từ lao động chi phí thấp

◼

Điều kiện về cầu

 Cụm ngành xe máy từ nhu cầu đi lại bằng xe máy ở Việt Nam

 Cụm ngành cá tra, basa từ nhu cầu ở Hoa Kỳ kết hợp với điều kiện tự

nhiên của ĐBSCL

◼

Sự phát triển của cụm ngành khác kề cận

 Cụm ngành du lịch chữa bệnh ở Thái Lan từ cụm ngành du lịch

 Cụm ngành CNTT ở Bangalore từ đầu tư quốc phòng của nhà nước

8

Quá trình hình thành và phát

triển của cụm ngành

Cụm ngành công nghiệp thường hình thành trên cơ sở của những lợi thế

về (tiếp)

◼

Sự hình thành của một hay một vài doanh nghiệp chủ chốt

 Cụm ngành gốm sứ ở Bình Dương với Minh Long

 Cụm ngành vi mạch điện tử & CNTT ở TP.HCM với Intel

Đầu tư của nhà nước

◼

 Cụm ngành đóng tàu của Hàn Quốc với sự hỗ trợ của nhà nước về vốn vay, ngoại

tệ.

 Cụm ngành CNTT ở Bangalore từ đầu tư nhà nước vào công nghiệp quốc phòng

Sự phát triển năng động của cụm ngành phụ thuộc vào sự trỗi dậy của

các doanh nghiệp then chốt, từ đó thu hút các doanh nghiệp cạnh tranh

khác, các doanh nghiệp ở khâu trước, khâu sau, và các dịch vụ hỗ trợ.

Khi quy mô hiệu quả đã đạt được, các tác động tương hỗ sẽ giúp duy trì

sự phát triển của cụm ngành.

Đầu tư của nhà nước

9

Vị thế hiện tại

Vị thế kỳ vọng

Khoảng cách

Các điều kiệnvề nhân tố sản xuất

Lao động

Cơ sở hạ tầng

Nguồn lực

Các điều kiệnvề cầu

Thị trường

Sản phẩm mới

Môi trường kinh doanh

Chiến lược, cấutrúc và đối thủ cạnh tranh

Cấu trúc

Hợp tác

Định hướng công nghệ

Các ngành công nghiệp hỗ trợ có liên quan

Chuỗi cung ứng

Gia tăng giá trị

Vai trò của chính phủ

Điểm trung bình

10

Cụm ngành ở An Giang

Nuôi và chế biến cá tra/basa

Nông nghiệp và chế biến lượng thực, trái cây

Dịch vụ du lịch

Nuôi và chế biến cá tra/basa: cụm ngành có giá trị gia tăng cao được hình

thành trong nội tại của nền kinh tế địa phương

Nuôi, trồng

◼

Chi phí trung gian: thức ăn, con giống, phân bón, thuốc trừ sâu

◼

Chi phí trung gian có tỷ lệ lớn gía trị được hình thành trong nền kinh tế địa phương

Chế biến

◼

Chi phí trung gian: nguyên liệu từ nuôi, trồng

◼

Nguyên liệu có phần lớn giá trị được hình thành từ hoạt động nuôi

Xuất khẩu

◼

Cả giá trị gia tăng và chi phí trung gian trong hoạt động xuất khấu nằm ngoài nền kinh

tế địa phương

12

13

Cụm ngành xe máy ở Vĩnh Phúc

• Cầu nội địa

• Xóa bỏ hàng rào thương mại

• CP trung ương định hướng vị trí đầu tư, CQ địa phương cải thiện

môi trường ĐT và KD

Cụm ngành du lịch chữa bệnh ở Bangkok

• NLCT của cụm ngành du lịch Thái Lan

• Chi phí y tế cạnh tranh ở Bangkok

Nguồn: HBS Microeconomics of Competitiveness’ Group Project, “Thailand Medical Tourism Cluster”, 2006.

Cụm ngành đóng tàu ở Gyeongnam, HànQuốc

• Chính sách công nghiệp của nhà nước

• Các ngành có liên quan và hỗ trợ

Nguồn: HBS Microeconomics of Competitiveness’ Group Project, “Shipbuilding Cluster in the R. of Korea”, 2010.

Quy trình cụm ngành

Xác định

cụm

Xác định

Phân tích

vùng

Chiến lược &

Hành động

Nhận biết

Đối tác

Sơ đồ cụm ngành

Các công ty cụm

ngành nằm trong cộng

đồng

Công nhân cụm

ngành làm trong cộng

đồng

Công nhân cụm

ngành sống trong

Cụm ngành

cộng đồng

Source: The Cluster Compass

was developed by the H.J.

Heinz III School of Public

Policy, Systems Synthesis

Project, Integrating

Neighborhoodsinto Regional

Các dịch vụ hỗ trợ

cụm ngành có ví trị đặt

trong cộng đồng

Cộng đồng và các cụm ngành khu vực

Các cụm ngành khu vực kết nối với nhau

theo nhiều cách, bao gồmchuỗi cung ứng,

đối tác kinh doanh, quan hệ thể chể,

cung cấp dịch vụ,

RegionalCluster

Chuyển giao công nghệ mới,

và mối quan hệ giữa

Cô ng nhâ n và cô ng ty,

Các cụm ngành kết nối với

các cụm ngành khác ở trong nước

và trên toàn thế giới,

.

Khu vực hay

cộng đồng có

thể là nhà của

một vài, tất cả

hay khồn một

thành tố cụm

ngành khu vực

nào

Thành tố cụm

ngành

Cô ng ty

Tổ chức

Khá ch hàng

Nhà cung cấp

dịch vụ

Xác định cụm ngành

Ưu điểm

Nhược điểm

Ít thời gian và chi phí

Khai thác được sự tùy

thuộc

Ngăn cản sự liên kết rộng

Địa phương

Lợi ích của cụm có thể

không trùng với/gắn kết với

lợi ích của vùng

Tập trung vào nhu cầu

quan trọng

Lẫn lộn giữa nguyên nhân và

kết quả

Gắn với xu hướng quốc

gia/toàn cầu

Lâu và tốn kém

Lĩnh vực chính có thể bị cản

Toàn cầu

Bức tranh tổng thể của

trở

vùng

Vấn đề về dữ liệu

Nhận biết được khoảng

trống của vùng

Bài giảng Chuỗi cung ứng và mạng sản xuất - Chương 4: Cụm ngành công nghiệp - Nguyễn Thị Xuân Hòa