Xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

186

XÂY DỰNG Vꢀ PHÁT TRIỂN VĂN HꢁA DOANH NGHIỆP

VIỆT NAM TRONG THꢂI KỲ ĐỔI MỚI Vꢀ

HꢃI NHꢄP KINH TẾ QUỐC TẾ

TrầN Thị PhươNg hUỳNh

Hꢀc viện chính trị khu vực 4

TꢀM TꢁT

Quꢂ trꢃnh đổi mꢄi vꢅ hꢆi nhꢇp kinh tꢈ quꢉc tꢈ đặt cꢂc doanh nghiꢊp Viꢊt Nam

trưꢄc nhꢋng cơ hꢆi vꢅ đồng thꢌi phꢍi đꢉi đầu vꢄi nhꢋng thꢂch thức rꢎt lꢄn, đặc

biꢊt nghiêm trọng lꢅ sꢏ cạnh tranh ngꢅy cꢅng quyꢈt liꢊt cꢐa cꢂc doanh nghiꢊp nưꢄc

ngoꢅi. Vꢃ vꢇy, cꢂc doanh nghiꢊp Viꢊt Nam cần cꢑ sꢏ chuẩn bꢒ tꢉt vꢓ mọi nguồn lꢏc

vꢅ cần đưa ra cꢂc giꢍi phꢂp để xây dꢏng vꢅ phꢂt triển văn hꢑa kinh doanh cꢐa mꢃnh

mꢆt cꢂch đꢔng đắn để thích ứng vꢄi quꢂ trꢃnh hꢆi nhꢇp kinh tꢈ quꢉc tꢈ.

Tꢀ khꢁa: Đꢂi mꢃi, nguꢄn lꢅc, cơ hꢆi, thꢇch thꢈc, hꢆi nhꢉp

ĐẶT VẤN ĐỀ

ăn hóa doanh nghiệp là toàn bộ

nghiệp, tinh thần phấn đấu vì sự phát triển

của công ty/doanh nghiệp.

hoạt động sáng tạo của tập thể

cán bộ, công nhân viên của doanh

nghiệp nhằm tạo ra các giá trị, các sản phẩm

vật chất, tinh thần ngày càng hoàn thiện theo

hướng chân, thiện, mỹ, góp phần phát triển

doanh nghiệp mạnh mẽ và bền vững.

- Tinh thần đoàn kết, hợp tác gắn kết mọi

thành viên với dây chuyền, với phân xưởng,

công ty.

V

- Tinh thần ham học tập, cầu tiến bộ để làm

chủ công nghệ hiện đại.

- Tinh thần lao động, chăm chỉ, sáng tạo

với lương tâm nghề nghiệp cao.

Có thể nói rằng, văn hóa doanh nghiệp

tạo nên phong cách và “bản sắc” của doanh

nghiệp, như là “bộ gen” của doanh nghiệp.

Ngoài ra, văn hóa doanh nghiệp tạo ra môi

trường làm việc thân thiện, hiệu quả; tạo ra

sự thống nhất, sự đồng tâm của mọi thành

viên trong doanh nghiệp, làm cho năng lực

và sự sáng tạo của cá nhân được phát huy.

Bên cạnh đó, xây dựng và phát triển văn hóa

doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao khả năng

cạnh tranh của doanh nghiệp.

- Có lòng nhân ái, khoan dung trọng nghĩa

tình, đạo lý, tôn trọng kỷ luật, kỷ cương.

- Có phong cách sống công nghiệp…

1. Những cơ hội chủ yếu do hội nhập

kinh tế quốc tế mang lại cho các doanh

nghiệp Việt Nam:

Thế giới ngày nay đang dần trở thành một

“làng toàn cầu”, trong đó hàng tỷ người thuộc

các quốc gia, các dân tộc khác nhau đang vừa

hợp tác, vừa cạnh tranh trong cuộc đua quyết

liệt để phát triển, để khai thác những thành

quả lớn lao chưa từng có về khoa học công

nghệ nhằm làm cho cuộc sống của con người

ngày càng tốt đẹp, hạnh phúc hơn. Trong cuộc

Tinh túy nhất trong văn hóa của một

doanh nghiệp là phẩm chất văn hóa cao của

mọi thành viên trong doanh nghiệp. Những

phẩm chất chủ yếu đó là:

- Lòng yêu nghề, yêu công ty/doanh

TrầN Thị PhươNg hUỳNh

187

tranh đua đó, thắng lợi trước hết thuộc về

những nước có môi trường kinh doanh thuận

lợi, có những tài năng về khoa học, công nghệ

và kinh doanh được phát huy tối đa…

Một số ngành, doanh nghiệp đã bắt đầu

vươn lên cạnh tranh với hàng nhập khẩu và

trên thị trường xuất khẩu, người tiêu dùng

được tiếp cận các hàng hóa và dịch vụ với

chủng loại đa dạng và chất lượng tốt hơn.

Đến nay, hàng hóa Việt Nam đã được biết

đến ở nhiều khu vực thị trường thế giới, trong

đó có nhiều mặt hàng đã cạnh tranh được với

sản phẩm cùng loại của các nước như: thủy

sản, cà phê, gạo, hạt điều, hàng may mặc,

da dày, hàng thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ. Xuất

khẩu duy trì đà tăng trưởng cao: năm 2005,

tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước là 32,4 tỷ

USD (trong đó khu vực kinh tế trong nước là

42,8% và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài

57,2%); năm 2012 tổng kim ngạch xuất khẩu

cả nước là 114,5 tỷ USD (trong đó khu vực

Nước ta đang nhanh chóng tiến bước trên

con đường hội nhập quốc tế, tham gia vào

“ngôi làng toàn cầu”, bao thời cơ, thách thức

mới đang đến với chúng ta. Thời cơ rất lớn

để tham gia thị trường toàn cầu, khai thác tốt

nhất những lợi thế vốn có và tạo thêm những

lợi thế mới cho nước ta, đưa các sản phẩm của

người Việt Nam ra cạnh tranh và giành lấy vị

trí cao hơn trong chuỗi giá trị sản xuất toàn

cầu. Thời cơ rất lớn để tiếp cận những thành

quả khoa học, công nghệ, những nguồn vốn,

những kỹ năng quản trị kinh doanh của các

nước tiên tiến, thu hút về nước ta, kết hợp với

các nguồn lực có sẵn trong nước và sử dụng

chúng một cách thông minh để tạo nên chính kinh tế trong nước là 36,9% và khu vực có

sách mới cho nền kinh tế. Thời cơ rất lớn để

chúng ta tự điều chỉnh, hoàn thiện mình về

các mặt thể chế, môi trường kinh doanh, xây

dựng và nâng cao năng lực của toàn thể đội

ngũ người Việt Nam đang tham gia các khâu

khác nhau trong cả guồng máy kinh tế lớn của

đất nước, nhằm làm cho guồng máy đó vận

hành với năng suất ngày càng cao, chất lượng

ngày càng tốt, sức cạnh tranh ngày càng mạnh

hơn trong thị trường khu vực, thế giới.

vốn đầu tư nước ngoài 63,1%); sơ bộ năm

2013 tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước 132

tỷ USD (trong đó khu vực kinh tế trong nước

là 33,2% và khu vực có vốn đầu tư nước

ngoài 66,8%)². Đến 9 tháng đầu năm 2014,

tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 109,9 tỷ USD,

tăng 14,4%; trong đó kim ngạch xuất khẩu

nhóm hàng nông lâm thủy sản đạt 16,8 tỷ

USD, tăng 15,1%; nhóm hàng công nghiệp

chế biến đạt 79,6 tỷ USD, tăng 15,2% so với

cùng kỳ. Kim ngạch xuất khẩu 9 tháng của

các doanh nghiệp trong nước tăng 13% (cùng

kỳ năm 2012 giảm 1,1%; năm 2013 tăng 3%),

của các doanh nghiệp FDI (tính cả dầu thô)

tăng 15,1% (cùng kỳ năm 2012 tăng 34%;

năm 2013 tăng 22,4%)³. Nhiều mặt hàng đã

Chúng ta thấy rằng, hội nhập kinh tế quốc

tế đã thay đổi nhận thức của các doanh nghiệp,

khắc phục được tâm lý thụ động, dựa vào bao

cấp, trông chờ vào bảo hộ, phát huy tinh thần

chủ động, sáng tạo, chấp nhận cạnh tranh để

phát triển. Sức ép cạnh tranh đã thúc đẩy đổi

mới công nghệ, phương thức kinh doanh, xây

dựng chiến lược phát triển mang tính dài hạn. khẳng định được chỗ đứng vững chắc ngay

Năng lực cạnh tranh của nền kinh tế nước ta

cả trên các thị trường ASEAN, APEC, OPEC

ngày càng cải thiện¹.

và Trung Quốc, khả năng cạnh tranh của Việt am còn

thấp, Trung Quốc thứ 44, Thái Lan: 32, Singapo: 6 và

Malaixia: 29.

¹. Mặc dù mức độ cải thiện khả năng cạnh tranh còn

hạn chế nhưng Việt Nam đã có tiến bộ nhất định về

khả năng cạnh tranh. Theo xếp loại của Diễn đàn kinh

tế thế giới, năm 2003, Việt Nam đã có cải thiện lớn

về thứ bậc năng lực cạnh tranh, đứng thứ 60 trong số

102 quốc gia được xếp hạng. Tuy nhiên, so với các

nước trong khu vực, đặc biệt là các nước ASEAN- 6

². Tổng cực Thống kê, Niên giám thống kê 2013, Nxb

Thống kê, HN, 2014, tr527- 530.

³. Báo cáo tình hình kinh tꢁ xã hội năm 2014 vꢂ nhiệm

vụ năm 2015 do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trình bày

tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XIII, ngày 20/10/2014.

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

188

và đặc biệt là các thị trường khó tính như Hoa nghiệp cho thấy tình hình doanh nghiệp có

Kỳ, Nhật Bản và EU⁴.

dấu hiệu tốt lên khi số doanh nghiệp thành

lập mới trong năm 2013 tăng trở lại so với

năm 2012.

Trong những năm gần đây, mặc dù bối

cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động

bất lợi, một số mặt hàng của ta vẫn bám trụ

được ở các thị trường truyền thống và tăng

kim ngạch tại thị trường mới, đặc biệt là thị

trường Hoa Kỳ với tổng kim ngạch là 5,92 tỷ

USD (năm 2005) và lên đến 23,84 tỷ USD

(sơ bộ năm 2013)⁵. Bên cạnh những mặt hàng

truyền thống, đã xuất hiện các mặt hàng có

lợi thế cạnh tranh trong tương lai như công

nghệ phần mềm, hàng điện tử. Trên thị trường

trong nước, nhiều mặt hàng của ta đã được

người tiêu dùng chấp nhận, từng bước thay

thế hàng nhập ngoại như vật liệu xây dựng,

Về cơ cấu theo ngành, nghề kinh doanh

chính trong năm 2013, một số ngành có dấu

hiệu hồi phục khi có số doanh nghiệp đăng

ký thành lập mới tăng, cụ thể là: Nghệ thuật,

vui chơi và giải trí thành lập mới tăng 27,8%

so với năm 2012; Bán buôn, bán lẻ, sửa chữa

ô tô xe máy tăng 23,9%; Vận tải kho bãi tăng

6,7%; Công nghiệp chế biến chế tạo tăng

7,3%.

Một số ngành có thế mạnh của các năm

hàng điện tử, chất tẩy rửa và một số mặt hàng trước thì năm nay gặp nhiều khó khăn như:

tiêu dùng khác. Các ngành nghề dịch vụ cũng

phát triển mạnh và thậm chí một số doanh

nghiệp đã có khả năng vươn ra hoạt động có

hiệu quả ngoài lãnh thổ Việt Nam trong các

lĩnh vực dịch vụ xây dựng, thương mại, vận

tải biển, đường bộ, chế biến gỗ, khai thác và

chế biến hải sản.

Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản thành

lập mới giảm 14,4%; Tài chính, ngân hàng và

bảo hiểm giảm 5,4%; Xây dựng giảm 3,7%;

Dịch vụ việc làm; du lịch; cho thuê máy móc

thiết bị, đồ dùng và các dịch vụ hỗ trợ khác

giảm 2,8% (Hình 1).

hình 1: Tình hình doanh nghiệp thành lập

mới theo ngành, nghề kinh doanh chính năm

2013.

Trong năm 2013, cả nước có 76.955 doanh

nghiệp đăng ký thành lập mới với số vốn

đăng ký 398.681 tỷ đồng, tăng 10,1% về số

doanh nghiệp và giảm 14,7% về số vốn đăng

ký so với cùng kỳ năm trước. Đến 9 tháng

đầu năm 2014 có 53,2 nghìn doanh nghiệp

đăng ký thành lập mới với số vốn đăng ký

tăng 13,9%, vốn bình quân 1 doanh nghiệp

là 6 tỷ đồng, tăng 24,6%, tạo việc làm cho

hơn 795 nghìn lao động và có gần 11,9 nghìn

doanh nghiệp hoạt động trở lại, tăng 5,1% so

với cùng kỳ năm 2013⁶.

Trong năm 2014, cả nước có 74842 doanh

nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng vốn

đăng ký là 432,2 nghìn tỷ đồng, giảm 2,7% về

số doanh nghiệp và tăng 8,4% về số vốn đăng

ký so với năm trước. Số vốn đăng ký bình

quân một doanh nghiệp thành lập mới trong

năm đạt 5,8 tỷ đồng, tăng 11,5% so với năm

2013. Số lao động dự kiến được tạo việc làm

của các doanh nghiệp thành lập mới trong

năm qua là 1091 nghìn người, tăng 2,8% so

với năm trước. Như vậy, mặc dù vẫn chưa

thực sự thoát khỏi bối cảnh khó khăn nhưng

xét trên khía cạnh quy mô vốn, doanh nghiệp

thành lập mới trong năm 2014 đã tăng hơn

so với năm 2013. Trong 12 tháng, cả nước có

Qua theo dõi số liệu doanh nghiệp trong

Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh

⁴. Tổng cục Thống kê, Niên giám thống kê 2013, NXb

Thống kê, HN, 2014, tr531.

⁵. Tổng cục Thống kê, Niên giám thống kê 2013, NXb

Thống kê, HN, 2014, tr 533

⁶. Nguồn: Cục Quản lý đăng ký kinh doanh, Bộ Kꢁ

hoꢃch vꢂ Đầu tư

TrầN Thị PhươNg hUỳNh

189

15419 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, cấp; chưa có tầm nhìn chiến lược; chưa có

tăng 7,1% so với cùng kỳ năm 2013⁷.

quan niệm đúng đắn về cạnh tranh và hợp tác;

làm việc chưa có tính chất chuyên nghiệp;

chưa thích ứng với tập quán kinh doanh quốc

tế… Sở dĩ chúng ta chưa có văn hóa doanh

nghiệp hoàn thiện là vì chúng ta vẫn còn tách

rời văn hóa doanh nghiệp với văn hóa xã hội/

văn hóa dân tộc; xã hội chưa thực sự quan tâm

tới việc hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc

xây dựng văn hóa của họ; bản thân ban lãnh

đạo các doanh nghiệp chưa thực sự coi trọng

văn hóa doanh nghiệp, chưa tuyên truyền sâu

rộng về văn hóa doanh nghiệp; thể chế, chính

sách, văn hóa công chức còn tác động tiêu

cực đến doanh nghiệp…

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội mới mà

hội nhập kinh tế quốc tế mang lại thì quá trình

hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam cũng

tạo ra những khó khăn, thách thức rất lớn đối

với doanh nghiệp.

2. Những khó khăn, thách thức:

Bên cạnh những thuận lợi có được thì các

doanh nghiệp Việt Nam cũng đứng trước

những thách thức rất lớn khi cuộc cạnh tranh

ngày càng trở nên gay gắt trên cả sân khách

lẫn sân nhà, khi những luật chơi cùng những

hàng rào kỹ thuật ngày càng khắc nghiệt và

phức tạp, khi chúng ta từ điểm xuất phát thấp,

với năng lực còn nhiều hạn chế, phải lao vào

nhập cuộc, vừa chơi vừa học, vừa tự điều

chỉnh để thích ứng và phát triển trong một thế

giới đang chuyển động cực nhanh.

Mặt khác, do đặc điểm tâm lý truyền thống

của người Việt Nam và phải trải qua thời kỳ

bao cấp, nên tư duy, thói quen, tác phong

làm việc của người lao động hầu như chưa

thay đổi nhiều, tính nhạy bén, tính thích ứng

của doanh nghiệp nhà nước với hội nhập còn

chậm. Ngoài ra, các vấn đề như: cơ sở vật

chất - kỹ thuật, nguồn lực doanh nghiệp qua

đào tạo, các vấn đề về vốn, khả năng quản

lý… còn hạn chế nên số mặt hàng, sản phẩm,

dịch vụ có lợi thế cạnh tranh hơi nhiều. Kỹ

năng, trình độ hiểu biết pháp luật quốc tế của

cán bộ, người lao động còn yếu dễ dẫn tới

thiệt thòi trong buôn bán quốc tế…

Hiện tại, văn hóa doanh nghiệp ở nước ta

còn có những hạn chế nhất định: đó là nền

văn hóa doanh nghiệp được xây dựng trên

nền tảng dân trí thấp, bị ảnh hưởng bởi các

khuynh hướng cực đoan của nền kinh tế bao

⁷. http://www.tapchitaichinh.vn/Bao-cao-va-thong-ke

tai-chinh/Tinh-hinh-hoat-dong-cua-doanh-nghiep-

nam-2014/57068.tctc

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

190

Chính vì phải đối mặt với rất nhiều khó 45,5% so với năm 2012; Y tế và hoạt động trợ

khăn, thách thức với sức ép cạnh tranh gay

gắt từ hội nhập kinh tế quốc tế cho nên doanh

nghiệp ngừng hoạt động:

giúp xã hội tăng 55,6; Tài chính, ngân hàng

và bảo hiểm tăng 58,6%; Giáo dục và đào tạo

tăng 77,4%; Nghệ thuật, vui chơi và giải trí

tăng 82,9%.

hình 2: Tình hình doanh nghiệp ngừng

hoạt động theo ngành nghề kinh doanh chính

năm 2013

Các vùng kinh tế quan trọng, tập trung

nhiều doanh nghiệp vẫn đang có tỷ lệ doanh

nghiệp khó khăn phải dừng hoạt động ở mức

cao trong khi một số vùng kinh tế tập trung

ít doanh nghiệp thì lại đang có dấu hiệu hồi

phục nhất định khi số lượng doanh nghiệp

dừng hoạt động có xu hướng giảm.

Về số doanh nghiệp dừng hoạt động trong

năm 2013, cả nước có 60.737 doanh nghiệp

giải thể và ngừng hoạt động (trong đó, số

doanh nghiệp hoàn thành thủ tục giải thể là

9.818 doanh nghiệp, số doanh nghiệp gặp

khó khăn và rơi vào trạng thái tạm ngừng

hoạt động là 50.919 doanh nghiệp) tăng 11,9

% so với cùng kỳ năm trước. Về ngành, nghề

và các lĩnh vực kinh doanh, ngành Hoạt động

dịch vụ phục vụ cá nhân đã có tình hình khả

quan hơn khi số doanh nghiệp phải giải thể

hoặc tạm ngừng hoạt động giảm 10,4% so với

cùng kỳ năm trước.

Các vùng kinh tế trọng điểm như Đồng

bằng Sông Hồng, Đông Nam Bộ vẫn còn

nhiều khó khăn khi số doanh nghiệp gặp khó

khăn phải giải thể hoặc ngừng hoạt động tăng

so với cùng kỳ năm trước, cụ thể là các tỉnh:

Hưng Yên dừng hoạt động tăng 67,4% so với

cùng kỳ năm 2012; Quảng Ninh tăng 32,9%;

Hải Phòng tăng 31,1%; Đồng Nai tăng 29,3%;

Hồ Chí Minh tăng 12%.

Bên cạnh đó, một số ngành vẫn còn gặp

khó khăn khi có số lượng doanh nghiệp phải

giải thể hoặc tạm ngừng hoạt động tăng như:

Sản xuất phân phối, điện, nước, gas tăng

Một số vùng có số lượng doanh nghiệp gặp

khó khăn phải giải thể hoặc ngừng hoạt động

giảm so với cùng kỳ năm trước như: Trung

TrầN Thị PhươNg hUỳNh

191

du và miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và ngành có xu hướng tốt lên khi có số doanh

Duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, cụ thể nghiệp đăng ký thành lập mới tăng và số

là các tỉnh: Yên Bái dừng hoạt động giảm doanh nghiệp giải thể, tạm ngừng hoạt động

35,4% so với cùng kỳ năm 2012; Lâm Đồng giảm so với năm 2013 là lĩnh vực hoạt động

giảm 41,8%; Lạng Sơn giảm 49,1%; Tuyên làm thuê các công việc trong các hộ gia đình,

Quang giảm 52,6%; Bình Thuận giảm 55%.

sản xuất sản phẩm vật chất và dịch vụ tự tiêu

dùng của hộ gia đình và các hoạt động dịch

vụ khác⁹. Đây là dấu hiệu tích cực và là cơ sở

cho việc phục hồi phát triển nền kinh tế trong

thời gian tới.

Về số doanh nghiệp gặp khó khăn rơi vào

tình trạng ngừng hoạt động nay quay trở lại

hoạt động trong năm 2013 là 14.402 doanh

nghiệp⁸.

Nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức mới

là nhiệm vụ hết sức nặng nề của người Việt

Nam ta trong thời gian tới, đặc biệt là trong

những năm đầu hội nhập, khi mà thách thức

ập đến rất nhanh, còn thời cơ thì không tới

nhanh như vậy; khi mà thách thức thì phải tự

mình vượt qua, còn thời cơ thì có bao người

đua tranh quyết liệt để giành lấy. Muốn hội

nhập thành công, chúng ta phải có cả ý chí,

tư duy và kiến thức phù hợp, phải thúc đẩy

kinh tế phát triển không những với tốc độ cao,

mà chất lượng, hiệu quả tốt, tính cạnh tranh

mạnh, và hơn hết, phải phát triển con người

toàn diện: “con người văn hóa”, “con người

kinh tế” Việt Nam.

Trong năm 2014, cả nước có 67.823

doanh nghiệp gặp khó khăn buộc phải giải

thể, hoặc đăng ký tạm ngừng hoạt động có

thời hạn, hoặc ngừng hoạt động chờ đóng mã

số doanh nghiệp hoặc không đăng ký, bao

gồm 9501 doanh nghiệp đã hoàn thành thủ

tục giải thể, giảm 3,2% so với năm trước,

số lượng doanh nghiệp giải thể phần lớn là

những doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 10

tỷ đồng; 58.322 doanh nghiệp khó khăn phải

ngừng hoạt động, tăng 14,5% so với năm

trước. Trong đó, 11723 doanh nghiệp đăng

ký tạm ngừng hoạt động có thời hạn; 46.599

doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ đóng mã

số doanh nghiệp hoặc không đăng ký.

Như vậy, nhiệm vụ của chúng ta trong mấy

năm tới nặng gấp nhiều lần, trọng trách của

doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam - đội

quân xung kích trong phát triển kinh tế và hội

nhập quốc tế - cũng tăng gấp bội.

Xu hướng thanh lọc diễn ra mạnh, từ năm

2013 đến nay đã sàng lọc những doanh nghiệp

thực sự có chất lượng, không chỉ linh hoạt để

tồn tại qua giai đoạn khó khăn nhất mà còn

tìm kiếm thêm cơ hội kinh doanh mới để mở

rộng quy mô hoạt động. Cụ thể, trong năm

2014, có 22,8 nghìn lượt doanh nghiệp thay

đổi tăng vốn với tổng số vốn đăng ký tăng

thêm là 595,7 nghìn tỷ đồng. Như vậy, tổng

số vốn đăng ký mới và đăng ký bổ sung thêm

vào nền kinh tế trong năm 2014 là 1027,9

nghìn tỷ đồng, bao gồm 595,7 nghìn tỷ đồng

của doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và

432,2 nghìn tỷ đồng của doanh nghiệp thay

đổi tăng vốn.

Doanh nghiệp, doanh nhân là những đơn

vị, những người trực tiếp đương đầu với thách

thức, khai thác thời cơ. Thành công của doanh

nghiệp, doanh nhân góp phần to lớn quyết

định thành công của đất nước trong hội nhập.

Ngoài lĩnh vực kinh tế, doanh nghiệp, danh

nhân còn đóng góp quan trọng trong việc giải

quyết những vấn đề xã hội như tạo việc làm,

xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập, phát triển

mạng lưới an sinh xã hội, hạn chế những ảnh

hưởng tiêu cực có thể nảy sinh đối với một số

Tuy nhiên, đối với tình hình đăng ký

doanh nghiệp phân theo lĩnh vực hoạt động,

⁹. http://www.tapchitaichinh.vn/Bao-cao-va-thong-ke-

-tai-chinh/Tinh-hinh-hoat-dong-cua-doanh-nghiep-

nam-2014/57068.tctc

8. Nguồn: Cục Quản lý đăng ký kinh doanh, Bộ Kꢁ

hoꢃch vꢂ Đầu tư

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

192

đối tượng trong tiến trình hội nhập.

ta không biết chút gì về triển lãm, hội chợ;

hoặc để thiết kế một lôgô mà nhân viên lại

không có kiến thức về mỹ thuật, không nắm

bắt được chuẩn chung về mỹ thuật.

Nếu nhận thức văn hóa doanh nghiệp là

những vấn đề chủ yếu trên thì nhiệm vụ xây

dựng văn hóa doanh nghiệp cần bắt đầu từ

xây dựng chiến lược sản xuất, kinh doanh

Tầm nhìn đóng vai trò định hướng cho

của doanh nghiệp, đồng thời phải xây dựng việc lựa chọn các chiến lược và các mục tiêu

chương trình, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, của doanh nghiệp. Với áp lực bên ngoài, từ

rèn luyện các phẩm chất văn hóa trên cho cán các cam kết quốc tế buộc các nhà hoạch định

bộ, công nhân viên công ty.

chính sách cũng như các doanh nghiệp phải

tính với tầm nhìn chí ít là sau 5-10 năm để lên

các kế hoạch cho hiện tại.

Chủ doanh nghiệp có vai trò quyết định

trong văn hóa doanh nghiệp bởi họ là người

quyết định và trực tiếp lãnh đạo tổ chức thực

- Thích ứng với tập quán kinh doanh quốc

hiện quá trình giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng tꢁ.

này, đồng thời, chủ doanh nghiệp phải là tấm

gương văn hóa để mọi thành viên noi theo.

Khi hội nhập, văn hóa doanh nghiệp sẽ

thay đổi và trở thành mọi thách thức, mọi

nhân viên thuộc doanh nghiệp sẽ phải thay

đổi để thích nghi với các quy trình kinh doanh

mới, để chuẩn hóa. Ở một cấp độ cao hơn,

còn có thể xảy ra “xung đột văn hóa” trong

nội bộ doanh nghiệp. Khi tham gia WTO và

kinh doanh trong “thế giới phẳng”, các doanh

nghiệp phải vượt qua chính mình, phải hiểu

biết và thành thạo “luật chơi” mới, biết liên

kết với đối tác đáng tin cậy trên toàn cầu.

Trên thực tế, các doanh nghiệp Việt Nam

nhìn chung vẫn còn rất “bỡ ngỡ” với các tiêu

chuẩn của hội nhập.

3. giải pháp

Thứ nhất: Nâng tầm văn hóa doanh

nghiệp Việt Nam dần đꢃt tới chuẩn văn hóa

kinh doanh quốc tꢁ. Gồm công việc chủ yꢁu

sau:

- Trang bị đầy đủ tri thức và có tầm nhìn

chiến lược.

Một khi Việt Nam gia nhập WTO, các

doanh nghiệp Việt Nam phải trang bị đầy đủ

tri thức cần thiết và phải có tầm nhìn xa, rộng

thì mới đủ sức cạnh tranh với thế giới. Trong

một môi trường cạnh tranh gay gắt khi hội

nhập, công nghệ và phương pháp thực hiện

công việc là rất nhanh, đa dạng và phức tạp;

sản phẩm, ngoài việc mang bản sắc văn hóa

dân tộc, phải thể hiện tính văn minh hiện đại.

Do đó, doanh nghiệp cần tìm ra những cách

thức hiệu quả nhất để dần đáp ứng được các

yêu cầu này. Doanh nghiệp phải trở thành một

tổ chức học tập, trong đó các thành viên phải

coi việc học tập là một mục tiêu quan trọng

hàng đầu, kiến thức, thông tin cần được chia

sẽ rộng rãi. Doanh nghiệp phải có kiến thức

văn hóa bên cạnh kiến thức chuyên môn, như

hiểu biết về thẩm mỹ, nghệ thuật, văn hóa,

khảo cổ, giao tiếp, âm nhạc, báo chí, triển

lãm… Một doanh nhân không thể được xem

là có văn hóa trong thời hiện đại khi mà anh

Văn hóa doanh nghiệp của người Việt

Nam cần phải thay đổi theo hướng sẵn sàng

liên kết, hợp tác trên cơ sở đôi bên cùng có

lợi thay vì chỉ nghĩ đến quyền lợi của chính

bản thân mình. Tinh thần hợp tác, cùng làm

ăn, cùng có lợi, cùng làm giàu phải được xem

trọng và đặt chữ tín lên hàng đầu để thay đổi

một hình ảnh dân tộc Việt Nam chỉ thích làm

ăn riêng lẻ, nghỉ đến quyền lợi cá nhân thay

vì quyền lợi của cả cộng đồng.

- Chia sẻ quyền hꢃn vꢂ trách nhiệm - khắc

phục tính gia trưởng của doanh nghiệp Việt

Nam.

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt như hiện

nay, những quyết định tốt nhất để giúp cho

doanh nghiệp có thể thích ứng nhanh chóng

TrầN Thị PhươNg hUỳNh

193

không phải là được đưa ra từ ban lãnh đạo cấp nhiều biện pháp để chấn chỉnh, tăng cường

cao mà là từ nơi có sẵn thông tin. Điều đó có kỷ luật, kỷ cương hành chính trong hoạt

nghĩa là lãnh đạo cấp cao phải khuyến khích động của bộ máy hành chính nhà nước, nhất

cấp dưới phải tham gia vào quá trình ra các

quyết định chiến lược và tiến hành ủy quyền

mạnh mẽ, triệt để hơn cho các cấp quản lý

thấp hơn. Vì thế, sự chia sẻ quyền hạn và

trách nhiệm xuống các cấp quản lý thấp hơn

trong tổ chức cần phải quan tâm một cách

thích đáng.

là trong việc giải quyết công việc của người

dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng

quan liêu, nhũng nhiễu, cửa quyền, gây phiền

hà của một bộ phận cán bộ, công chức, viên

chức các cơ quan hành chính nhà nước, tổ

chức sự nghiệp, dịch vụ công trong giải quyết

các thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công

liên quan đến hoạt động đầu tư, doanh nghiệp

vẫn còn rất phổ biến, có nơi là nghiêm trọng,

ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư và kinh

doanh. Vì vậy, cần tiếp tục công việc cải cách

hành chính theo hướng dân chủ, trong sạch,

vững mạnh, chuyên nghiệp và hiện đại hóa.

Tiếp tục xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, loại bỏ các

rào cản đang gây phiền hà cho hoạt động kinh

doanh (nhất là trong các khâu thủ tục đầu tư,

xét thầu, xuất nhập cảnh, hải quan, thanh tra,

kiểm tra hoạt động doanh nghiệp…).

Về mặt phân cấp chức năng, văn hóa

doanh nghiệp Việt Nam khác với văn hóa của

các nước phát triển phương Tây. Tại các nước

này, mỗi cấp quản lý có quyền quyết định các

hoạt động thuộc chức năng của mình, kể cả

phần chi - thu thuộc phạm vi trách nhiệm, ưu

tiên của sự phân cấp chức năng là làm cho mỗi

cấp quản lý có thêm trách nhiệm, thêm sự tự

tin, phát huy mọi sáng kiến, năng động hơn và

có hiệu suất cao. Sự phân cấp chức năng còn

giúp cho thủ trưởng có thêm nhiều thời gian

và năng lực để tập trung giải quyết các vấn đề

then chốt mang tính vĩ mô của công ty. Điểm

trì trệ lớn nhất trong văn hóa doanh nghiệp

Việt Nam chính là tính gia trưởng, quan điểm

gia đình khi điều hành doanh nghiệp…, và

từ đó người ở vị trí cao luôn thể hiện sự độc

đoán. Sự chia sẻ quyền hạn và trách nhiệm

xuống các cấp quản lý thấp hơn trong doanh

nghiệp rất hạn chế. Tính gia trưởng chính là

“rào cản” khi chúng ta hội nhập.

Điều chỉnh sắp xếp lại bộ máy và điều

chỉnh hành vi của công chức đi đôi với việc

thực thi kỷ luật hành chính thật nghiêm đối

với những công chức, nhân viên bộ máy công

quyền sách nhiễu doanh nhân; khắc phục

tình trạng tham nhũng, quan liêu, lãng phí,

thực hiện văn hóa công chức. Bởi lẽ, như

một doanh nhân từng nói: “Không thể đòi

hỏi doanh nghiệp trong sꢃch nꢁu bộ máy nhꢂ

nước tham nhũng, cũng như không thể đòi

hỏi doanh nghiệp phải có văn hóa trong khi

viên chức nhꢂ nước ứng xử tư lợi vꢂ thiꢁu văn

hóa”.

Thứ hai, nâng tầm văn hóa đội ngũ cán

bộ, công chức các cơ quan công quyền.

Chúng ta đang đẩy mạnh cải cách hành

chính, song kết quả chưa cao. Nguyên nhân

là do cán bộ còn yếu tầm so với chức trách,

còn nhiều hạn chế trong văn hóa lãnh đạo,

quản lý. Việc nâng tầm văn hóa lãnh đạo và

quản lý của đội ngũ cán bộ, công chức trong

các cơ quan công quyền đi liền với đề cao kỷ

luật thực thi công vụ là một yêu cầu bức xúc

nhằm xây dựng chính quyền thực sự là công

bộc của dân. Thời gian qua, Chính phủ, Thủ

tướng Chính phủ đã đề ra và chỉ đạo thực hiện

Muốn thực hiện cải cách hành chính để

hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, thì

cái tâm của người công chức phải được đặt

lên hàng đầu. Các công chức cần tạo thuận

lợi cho doanh nghiệp, công khai, minh bạch

những thủ tục cần có. Cần loại bỏ tâm lý

mình là người có quyền lực và cung cách làm

việc quan liêu. Phải xây dựng nên những quy

chuẩn về ứng xử nói chung cho hệ thống các

cơ quan nhà nước và phải quy chế hóa phong

Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

194

cách ứng xử của công chức. Chúng ta cũng

Vì vậy, việc nâng cao nhận thức cộng

không thể chỉ tiến hành những điều chỉnh ở đồng về văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh

bên trong hệ thống nhà nước mà không đề nghiệp là một vấn đề cấp thiết. Phải làm cho

cập tới những quan niệm của xã hội. Công doanh nghiệp, doanh nhân nhận thức và nhận

chức cũng được chuẩn bị, được tuyển dụng dạng đúng vai trò, vị trí của mình trong tiến

từ xã hội, cái văn hóa khởi đầu họ mang vào trình đổi mới: cần xóa bỏ quan niệm cho rằng

bộ máy nhà nước chính từ xã hội. Vì thế, phải kinh doanh là xấu, là bóc lột, chỉ coi trọng

nâng cao văn hóa xã hội đồng thời nâng cao làm quan chức, không coi trọng người làm

văn hóa công chức, văn hóa công sở mới có kinh doanh. Cần phải coi hoạt động sản xuất

thể giải quyết được triệt để vấn đề.

- kinh doanh của doanh nhân (dĩ nhiên phải

là kinh doanh chân chính, có văn hóa) tạo ra

nhiều của cải, nhiều lợi nhuận, làm giàu cho

bản thân và xã hội là hoạt động cần được tôn

vinh. Không có doanh nghiệp thì cũng không

thể có nền kinh tế hàng hóa. Nếu có, nhưng

yếu và thiếu thì cũng không thể hy vọng về

một nền kinh tế phát triển bền vững. Mọi chủ

trương, đường lối, biện pháp kinh tế của Nhà

Thứ ba, tuyên truyền, giáo dục, đꢂo tꢃo,

nâng cao nhận thức về văn hóa kinh doanh,

văn hóa doanh nghiệp.

Nhận thức bao giờ cũng là khởi điểm cho

mọi hành động. Vì vậy, cần thiết phải bắt đầu

từ việc nâng cao nhận thức cộng đồng về văn

hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp.

Hiện tại các doanh nghiệp nước ta nhìn nước dù có thần kỳ đến đâu cũng sẽ trở thành

chung còn chưa chú ý tới cần thiết tất yếu của lý thuyết suông, nếu nó không trực tiếp hoặc

văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp

trong hoạt động của mình. Những áp lực kinh

tế, nhất áp lực chạy theo lợi nhuận hiện khiến

cho các doanh nghiệp chưa chú ý sâu sắc tới

những vấn đề văn hóa chỉ coi đó là yếu tố

phụ trợ. Các chính sách và cơ chế quản lý

kinh doanh hiện nay cũng mới chỉ chủ yếu

chú ý tới các khía cạnh kinh tế - xã hội và

môi trường của kinh doanh. Sự thiếu vắng

hoặc mờ nhạt của khía cạnh văn hóa trong

các chính sách và cơ chế quản lý kinh doanh

hiện hành có nguyên nhân cơ bản bắt nguồn

từ sự thiếu hụt trong nhận thức của các nhà

hoạch định chính sách. Định hướng xã hội

nhằm vào việc tạo dựng văn hóa kinh doanh,

văn hóa doanh nghiệp, tạo nên bầu không

khí và áp lực dư luận xã hội đối với vấn đề

gián tiếp tác động tích cực tới doanh nghiệp,

tạo môi trường pháp lý lành mạnh cho doanh

nghiệp, doanh nhân làm ăn thuận lợi.

Đồng thời, cần tôn vinh các doanh nhân

giỏi, năng động, sáng tạo, kinh doanh hiệu

quả, có văn hóa làm giàu chính đáng, làm

rạng rỡ thương hiệu Việt. Sự tôn vinh thực

sự đối với họ không chỉ biểu hiện trên lời nói

mà phải được thực hiện qua các việc làm cụ

thể, qua các giải pháp của các cơ quan chức

năng nhằm khắc phục những phiền hà, tận

tình hướng dẫn, giúp đỡ họ kinh doanh.

Các phương tiện thông tin đại chúng, các

sáng tác văn học - nghệ thuật, các chương

trình giáo dục đào tạo cần quảng bá và giảng

dạy mạnh mẽ, sâu sắc hơn nữa về các doanh

này vẫn còn thiếu. Dư luận và tập quán xã nghiệp và doanh nhân văn hóa, cổ vũ cái

hội do ảnh hưởng của văn hóa truyền thống đúng, cái tốt, cái đẹp trong văn hóa kinh

vẫn chưa thật sự coi trọng nghề kinh doanh,

đây đó vẫn còn tồn tại quan niệm “vi nhân

bất phú, vi phú bất nhân”. Sự chú ý của các

tổ chức xã hội, các tổ chức phi chính phủ ở

nước ta cho đến nay hầu như còn vắng bóng

trên lĩnh vực này.

doanh, văn hóa doanh nghiệp. Cần có sự phối

kết hợp giữa các tổ chức xã hội - Nhà nước,

các tổ chức xã hội nhà nước và doanh nghiệp

với nhau để nghiên cứu, truyền bá văn hóa

kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp tới đông

đảo nhân dân. Và đặc biệt, các doanh nghiệp

TrầN Tꢂị PꢂươNg ꢂUỳNꢂ

195

cần trích một tỷ lệ thích đáng từ thu nhập của thống luật pháp và chính sách nghiêm minh,

được thực thi tốt, hệ thống hành chính hữu

hiệu, đội ngũ công chức có năng lực chuyên

môn, tận tâm và trong sạch. Môi trường đó

phải đảm bảo sự cung ứng các dịch vụ hạ

tầng, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ

và các dịch vụ khác với chất lượng tốt, hiệu

quả cao. Môi trường đó cũng bao hàm một

xã hội lành mạnh, dân trí cao, ham học hỏi

và tiến bộ, cởi mở, tôn trọng và hợp tác với

nhau, cùng nhau làm cho cuộc sống của mỗi

mình để đầu tư vật chất cho xây dựng văn hóa

doanh nghiệp.

Để doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam

có thể làm tốt sứ mạng của mình, Nhà nước

và xã hội rất cần hỗ trợ cho họ. Sự hỗ trợ

quan trọng nhất, cần thiết nhất là tạo một môi

trường kinh doanh minh bạch, thông thoáng,

ổn định, trong đó mọi doanh nghiệp, doanh

nhân có thể cạnh tranh bình đẳng và được đối

xử công bằng. Môi trường đó phải bao gồm hệ người ngày thêm văn minh, hạnh phúc.

TꢀI LIꢁU TꢂAM KꢂꢃO

1. Báo cáo của Thủ tướng về tình hình KT-XH tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII (Báo cáo tình hình kinh

tꢁ xã hội năm 2014 vꢂ nhiệm vụ năm 2015 do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trình bày tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội

khóa XIII, ngày 20/10/2014)

2. TS. Vũ Trọng Lâm, Nâng cao sức cꢃnh tranh của các doanh nghiệp trong tiꢁn trình hội nhập kinh tꢁ quốc

tꢁ, Nxb. CTQG, HN, 2006.

3. Tổng cực Thống kê, Niên giám thống kê 2013, NXb Thống kê, HN, 2014

4. PGS. TS. Nguyễn Văn Nam, Phát triển kinh tꢁ thị trưꢄng ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tꢁ quốc

tꢁ, Nxb. CTQG, HN, 2006.

5. PGS.Ts Đào Duy Quát, Văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nhân trong quá trình hội nhập, Nxb. CTQG,

HN, 2007.

6. TS. Nguyễn Hữu Thắng, Nâng cao năng lực cꢃnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thꢁ hội

nhập kinh tꢁ quốc tꢁ hiện nay, Nxb. CTQG, HN, 2008.