Giáo trình Quản trị bán hàng (Phần 1) - Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp
BỘ CÔNG THƢƠNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
---------------***-------------
Tài liệu học tập
QUẢN TRỊ BÁN HÀNG
ĐỐI TƢỢNG: SINH VIÊN ĐẠI HỌC – CAO ĐẲNG
NGÀNH HỌC: QUẢN TRỊ KINH DOANH
HÀ NỘI, 2019
MỤC LỤC
TRONG DOANH NGHIỆP.............................................................................................. 2
1.1 Hoạt động bán hàng của doanh nghiệp..................................................................... 2
1.1.2. Các hình thức bán hàng..................................................................................... 5
1.1.3. Quy trình bán hàng của doanh nghiệp .............................................................. 7
1.2. Khái niệm và vai trò của quản trị bán hàng ............................................................ 8
1.2.1. Khái niệm quản trị bán hàng ............................................................................. 8
1.2.2. Vai trò của quản trị bán hàng ............................................................................ 9
doanh nghiệp ............................................................................................................. 10
1.3. Hành vi mua sắm của ngƣời tiêu dùng và của tổ chức ......................................... 11
1.4. Các nội dung cơ bản của quản trị bán hàng .......................................................... 22
1.4.1. Kỹ thuật bán hàng ........................................................................................... 22
1.4.2 Xây dựng kế hoạch bán hàng ........................................................................... 22
1.4.3. Tổ chức mạng lƣới bán hàng........................................................................... 22
1.4.4. Tổ chức lực lƣợng bán hàng............................................................................ 23
1.4.5. Kiểm soát bán hàng......................................................................................... 23
1.4.6. Các hoạt động hỗ trợ bán hàng........................................................................ 23
1.4.7 Giám đốc bán hàng chuyên nghiệp .................................................................. 23
trong doanh nghiệp.......................................................................................................... 25
2.1.1 Đại diện bán hàng............................................................................................. 25
2.1.2. Giám sát bán hàng........................................................................................... 29
2.1.3. Giám đốc bán hàng khu vực............................................................................ 31
2.1.4. Giám đốc bán hàng toàn quốc......................................................................... 32
2.2. Giám đốc bán hàng chuyên nghiệp......................................................................... 33
vực............................................................................................................................. 33
i
2.1.2 Sự thăng tiến đầu tiên....................................................................................... 35
2.2.2 Đo lƣờng giám đốc bán hàng hiệu quả ............................................................ 36
2.3. Những vấn đề đạo đức trong bán hàng .................................................................. 40
2.3.1. Đạo đức trong hoạt động kinh doanh.............................................................. 40
2.3.2 Đạo đức trong hoạt động bán hàng .................................................................. 41
2.3.3. Đối thủ cạnh tranh và khách hàng................................................................... 42
3.1 Nhận dạng nhu cầu.................................................................................................... 53
3.2 Trƣng bày và giới thiệu sản phẩm ........................................................................... 55
3.2.1. Vai trò của công tác trƣng bày sản phẩm........................................................ 55
3.2.2. Một số phƣơng pháp trƣng bày sản phẩm....................................................... 56
3.3 Ứng xử với những chỉ trích....................................................................................... 56
3.3.1. Chỉ trích là mối đe doạ và cũng là cơ hội ....................................................... 56
3.3.2 Yêu cầu khi xử lý sự chỉ trích .......................................................................... 57
3.3.3. Kỹ năng xử lý sự phản đối .............................................................................. 58
3.4 Kỹ năng thuyết phục ................................................................................................. 58
3.4.1. Vai trò của thuyết phục ................................................................................... 58
3.4.2. Kỹ năng thuyết phục trong bán hàng .............................................................. 59
3.5. Bán hàng bằng cách triển lãm thƣơng mại............................................................ 61
3.5.2. Chuẩn bị cho triển lãm thƣơng mại................................................................. 62
3.5.3. Đánh giá hiệu quả của triển lãm thƣơng mại .................................................. 63
3.6. Tiếp thị từ xa............................................................................................................. 63
3.6.1. Ứng dụng không liên quan đến bán hàng ....................................................... 64
3.6.2. Ứng dụng liên quan đến bán hàng................................................................... 65
4.1. Kế hoạch bán hàng của doanh nghiệp.................................................................... 68
4.1.1. Khái niệm và vai trò của kế hoạch bán hàng .................................................. 68
4.1.2 Nội dung của kế hoạch bán hàng ..................................................................... 69
4.1.3. Các loại kế hoạch bán hàng............................................................................. 70
4.2. Dự báo bán hàng....................................................................................................... 71
4.2.1. Khái niệm và vai trò của dự báo bán hàng...................................................... 71
4.2.3. Các căn cứ và phƣơng pháp dự báo bán hàng................................................. 73
4.2.4. Quy trình dự báo bán hàng trong doanh nghiệp.............................................. 76
4.3. Xây dựng mục tiêu bán hàng................................................................................... 77
ii
4.3.1 Khái niệm và các loại mục tiêu bán hàng ........................................................ 77
4.3.2. Các căn cứ xây dựng mục tiêu bán hàng......................................................... 79
4.3.3. Quy trình xây dựng mục tiêu bán hàng trong doanh nghiệp........................... 79
4.3.4. Các tiêu chuẩn SMART của mục tiêu bán hàng ............................................. 80
4.4. Xác định các hoạt động và chƣơng trình bán hàng............................................... 81
4.4.1. Xác định các hoạt động bán hàng ................................................................... 81
4.4.2. Xây dựng các chƣơng trình bán hàng ............................................................. 82
4.5. Xây dựng ngân sách bán hàng ................................................................................ 83
4.5.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách bán hàng................................................. 83
4.5.2. Các phƣơng pháp xây dựng ngân sách bán hàng............................................ 84
4.5.3 Nội dung của ngân sách bán hàng.................................................................... 85
CHƢƠNG 5: TỔ CHỨC MẠNG LƢỚI BÁN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP ...... 90
5.1. Khái niệm và vai trò của cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng............................. 90
5.1.1 Các khái niệm cơ bản....................................................................................... 90
5.1.2 Vai trò của tổ chức mạng lƣới bán hàng trong doanh nghiệp.......................... 93
5.2 Một số mô hình cơ cấu tổ chức mạng lƣới và bán hàng cơ bản............................ 93
5.2.1. Cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng theo khu vực địa bàn............................. 94
5.2.2 Cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng theo sản phẩm ........................................ 96
5.2.3 Cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng theo khách hàng ..................................... 98
5.2.4 Cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng hỗn hợp ................................................100
5.3 Các căn cứ lựa chọn và xây dựng cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng..............102
5.3.1 Các căn cứ lựa chọn và xây dựng cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng .........102
5.3.2 Các yêu cầu đối với cơ cấu tổ chức mạng lƣới bán hàng...............................104
5.4 Tổ chức hệ thống điểm và tuyến bán hàng............................................................105
5.4.1 Khái niệm và vai trò của điểm và tuyến bán hàng.........................................105
5.4.2 Các loại điểm bán hàng của doanh nghiệp.....................................................107
5.3.3 Các căn cứ lựa chọn điểm và tuyến bán hàng................................................108
CHƢƠNG 6: TỔ CHỨC LỰC LƢỢNG BÁN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP....115
6.1. Khái niệm, vai trò và phân loại lực lƣợng bán hàng của doanh nghiệp ...........115
6.1.1. Khái niệm lực lƣợng bán hàng......................................................................115
6.1.2. Vai trò của lực lƣợng bán hàng.....................................................................116
6.1.3. Phân loại lực lƣợng bán hàng........................................................................116
6.2. Xác định quy mô và cơ cấu lực lƣợng bán hàng của doanh nghiệp ..................118
6.2.1. Xác định quy mô lực lƣợng bán hàng ...........................................................118
iii
6.2.2. Xác định cơ cấu lực lƣợng bán hàng.............................................................120
6.3. Xây dựng định mức cho lực lƣợng bán hàng.......................................................120
6.3.1. Khái niệm và tầm quan trọng của việc xây dựng định mức cho lực lƣợng
bán hàng ..................................................................................................................120
6.3.2. Các loại định mức bán hàng..........................................................................121
6.3.3. Các căn cứ xây dựng định mức cho lực lƣợng bán hàng ..............................122
6.4. Tuyển dụng và đào tạo lực lƣợng bán hàng của doanh nghiệp .........................123
6.4.1. Tuyển dụng lực lƣợng bán hàng ...................................................................123
6.4.2. Đào tạo và phát triển lực lƣợng bán hàng .....................................................132
6.5. Tạo động lực cho lực lƣợng bán hàng của doanh nghiệp ...................................134
6.5.1. Khái niệm và vai trò của tạo động lực cho lực lƣợng bán hàng ...................134
6.5.2. Quy trình tạo động lực cho lực lƣợng bán hàng ...........................................136
6.5.3. Các biện pháp chủ yếu tạo động lực cho lực lƣợng bán hàng ......................137
6.6 Kiểm soát bán hàng của doanh nghiệp..................................................................140
6.6.1. Kiểm soát hoạt động bán hàng......................................................................140
6.6.2. Đánh giá mức độ hoàn thành công việc của lực lƣợng bán hàng .................143
iv
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
BẢNG
Bảng 1.1: Khác biệt về mua sắm giữa ngƣời tiêu dùng và tổ chức............................11
Hình 1.2: Mô hình lý thuyết hành động hợp lý..........................................................15
Hình 1.3: Mô hình lý thuyết hành vi có kế hoạch......................................................17
Bảng 2.1: Bảng tóm tắt những hoạt động bán hàng ...................................................28
Hình 4.1: Mối quan hệ giữa dự báo, mục tiêu và ngân sách bán hàng. .....................71
Bảng 4.1: Nội dung ngân sách bán hàng ....................................................................87
Hình 5.2: Mô hình mạng lƣới bán hàng theo sản phẩm, ngành hàng ........................97
Hình 5.4: Mô hình mạng lƣới bán hàng hỗn hợp kết hợp giữa khu vực và ngành hàng....101
Bảng 6.1: Cơ cấu lƣơng phòng bán hàng .................................................................123
Bảng 6.2: Các đề tài nhân viên bán hàng thảo luận với nhà quản lý........................139
SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Quy trình bán hàng của doanh nghiệp .........................................................7
Sơ đồ 1.2. Các giai đoạn quyết định mua hàng...........................................................13
Sơ đồ 5.1: Mô hình mạng lƣới bán hàng theo khu vực địa lý .....................................95
Sơ đồ 5.3: Mô hình mạng lƣới bán hàng khách hàng..................................................99
Sơ đồ 6.1: Quy trình đánh giá mức độ hoàn thành của nhân viên bán hàng.............145
v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BH
Bán hàng
QTBH
NVBH
KV
Quản trị bán hàng
Nhân viên bán hàng
Khu vực
SMART
Specific - Tính cụ thể, Measurable - Đo lƣờng đƣợc, Achievable – Có
thể đạt đƣợc, Realistic – Tính hiện thực, Timely – giới hạn thời gian
vi
LỜI GIỚI THIỆU
Quản trị bán hàng là một nội dung cơ bản và quan trọng trong hệ thống kiến
thức quản trị kinh doanh của doanh nghiệp. Quản trị bán hàng vừa mang tính khoa học
đồng thời mang tính nghệ thuật cao, do đó đòi hỏi các nhà quản trị bán hàng phải có
hiểu hiết và thấu hiểu sâu sắc những phẩm chất, kỹ năng và phẩm chất nghề nghiệp
liên quan đến lĩnh vực quản trị bán hàng. Không những thế xây dựng đƣợc hệ thống
quản trị tốt giúp cho doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm, tăng doanh thu, tăng khả năng
cạnh tranh, mở rộng thị trƣờng… Trên cơ sở đó đáp ứng đƣợc đầy đủ các nhu cầu của
thị trƣờng, khách hàng và nâng cao chất lƣợng phục vụ khách hàng.
Để đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu, đồng thời theo sự phân công của
Nhà trƣờng, chúng tôi biên soạn tài liệu học tập “Quản tri bán hàng” này nhằm cung
cấp cho ngƣời học những kiến thức nền tảng và chuyên sâu về hoạt động bán hàng và
quản trị bán hàng trong doanh nghiệp. Tài liệu học tập đƣợc xây dựng theo đề cƣơng
đã đƣợc phê duyệt với các nội dung nhƣ sau:
Chƣơng 1: Tổng quan về bán hàng và quản trị bán hàng trong doanh nghiệp
Chƣơng 2: Các chức danh trong lƣc lƣợng bán hàng
Chƣơng 3: Kỹ năng bán hàng trực tiếp
Chƣơng 4: Xây dựng kế hoạch bán hàng của doanh nghiệp
Chƣơng 5: Tổ chức mạng lƣới bán hàng của doanh nghiệp
Chƣơng 6: Tổ chức lực lƣợng bán hàng của doanh nghiệp
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên soạn, song tài liệu học tập này
không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế nhất định. Rất mong nhận đƣợc nhiều
ý kiến đóng góp từ ngƣời đọc để hoàn thiện tài liệu này hơn nữa.
Xin trân trọng cảm ơn!
Học phần Quản trị bán hàng
1
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ BÁN HÀNG VÀ QUẢN TRỊ BÁN HÀNG
TRONG DOANH NGHIỆP
Mục đích của chương:
Sau khi học xong chương này, sinh viên cần nắm được:
- Bản chất của hoạt động bán hàng và quản trị bán hàng
- Các hình thức bán hàng chủ yếu
- Hành vi tiêu dùng của khách hàng là cá nhân và khách hàng là tổ chức
- Các nội dung cơ bản của quản trị bán hàng
Nội dung chương:
1.1 Hoạt động bán hàng của doanh nghiệp
1.1.1. Khái niệm bán hàng và vai trò của hoạt động bán hàng trong doanh
nghiệp
Lịch sử của nghệ thuật bán hàng gồm bốn thời kỳ: thời kỳ trƣớc khi bắt nguồn,
thời kỳ bắt nguồn, thời kỳ phát triển nền móng, thời kỳ tinh lọc và hình thành.
Thời kỳ trƣớc khi bắt nguồn (trƣớc 1750): đƣợc ghi nhận qua hình ảnh ngƣời
bán dạo sứ Phoenicy do nhà thơ cổ Hy Lạp ghi lại vào thế kỷ thứ 8 trƣớc công nguyên.
Ngƣời bán dạo này chăm chỉ gõ cửa từ nhà này sang nhà khác của các khu phố để chào
bán các sản phẩm của mình. Hàng thế kỷ sau khi La Mã mở rộng lãnh địa ra đến Địa
Trung Hải thì các nhà buôn, các đại lý hƣởng hoa hồng đã trở nên vô cùng phổ biến.
Thời Trung cổ và Phục Hƣng ở Châu Âu những nhà buôn phất lên nhanh chóng và đến
đầu thế kỷ 18 thì nghề bán hàng thô sơ trƣớc kia đã trở thành những tổ chức kinh tế
hiện đại phát triển mạnh mẽ nhất là ở Châu Âu và Hoa Kỳ. Châu Á với hình ảnh
những ngƣời bán hàng nhƣ bán thuốc, bán hàng thủ công đã xuất hiện từ rất lâu trong
lịch sử và những nhà buôn ở Trung Quốc vào cuối thế kỷ 18 đã trở thành một lực
lƣợng khá quan trọng trong nền kinh tế.
Thời kỳ bắt nguồn (1750 – 1870): Cuộc cách mạng công nghiệp đã mở đầu cho
giai đoạn này. Sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự gia tăng của năng lực sản xuất,
các phƣơng tiện vận tải đã tạo một bƣớc ngoặt lớn cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp
trong giai đoạn này đã trang bị cho mình nhiều hơn các kiến thức về kinh doanh tiếp
thị, phát triển hơn nữa các kỹ năng tiếp cận phục vụ khách hàng và mở rộng thị trƣờng.
doanh rất hiệu quả thông qua việc thiết lập một lực lƣợng bán hàng gặp và giao dịch
trực tiếp với khách hàng.
Thời kỳ phát triển nền móng (1870 – 1929): Thời kỳ này sản xuất đã phát triển
khá mạnh mẽ đòi hỏi phải đƣợc tiêu thụ đại trà. Đây là thời kỳ các nhà sản xuất có tính
2
chuyên môn hóa cao, tập trung cạnh tranh về năng lực sản xuất và sản phẩm, do vậy
họ rất cần những nhà trung gian phân phối sản phẩm càng nhiều nơi càng tốt. Thời kỳ
này đã đƣa đến việc các nhà bán lẻ có quy mô mang tính chuyên nghiệp cao hình
thành khắp nơi cùng với lực lƣợng đông đảo những nhà đại diện cho nhà sản xuất, các
đại lý... cùng với sự phát triển mạnh mẽ này là các quan điểm, kinh nghiệm bán hàng
đƣợc đúc kết và trở thành một môn học không thể thiếu trong các trƣờng học về kinh
doanh. Ngay cả công việc bán hàng cũng đƣợc phân bổ lại theo cấp bậc, xác định tính
chất và vai trò, đƣợc chuẩn hóa qua các khóa đào tạo và đƣợc đánh giá đúng trong hoạt
động của một tổ chức. Một số nơi lực lƣợng bán hàng còn đƣợc bố trí không chỉ theo
vùng địa lý mà còn đƣợc sắp đặt theo cơ cấu ngành hàng hay khách hàng.
Thời kỳ tinh lọc và hình thành (từ 1930 đến nay): Cuộc khủng hoảng kinh tế thế
giới năm 1930 đã đƣa đến việc rất nhiều công ty phải thực sự tìm ra những lối đi riêng
cạnh tranh hơn và hiệu quả hơn, đây cũng chính là một trong những động lực thúc đẩy
sự tiến triển tốt đẹp hơn trong nghê thuật bán hàng. Thời gian này xuất hiện xu 30
vụ và thỏa mãn khách hàng. Những đại diện bán hàng không chỉ cạnh tranh bằng sự
khôn khéo mà họ phải cung ứng dịch vụ tốt nhất, phục vụ tốt nhất với chất lƣợng tốt
và giá cả cạnh tranh. Chính sự phát triển của nền kinh tế thế giới đặc biệt là từ năm
1950 trở đi đã thúc đẩy các công ty phát triển hơn nữa lực lƣợng bán hàng, hoàn thiện
chính sách quản lý, đánh giá, xác định tốt hơn các chi phí và tính hiệu quả của công
việc nhƣ quản lý tốt những cuộc giao dịch bán hàng và cách thức phân bổ thời gian,
chi phí, công sức để phục vụ những khách hàng hàng đầu. Có thể nói giai đoạn này
ngƣời bán hàng đã chuyển vai trò từ ngƣời cung cấp hàng hóa thành ngƣời thuyết phục
hiệu quả hơn và cao hơn nữa là ngƣời giải quyết vấn đề và sáng tạo những giá trị cho
khách hàng.
Khái niệm bán hàng cá nhân: là một quá trình (mang tính cá nhân) trong đó
ngƣời bán tìm hiểu, khám phá, gợi tạo và đáp ứng những nhu cầu hay ƣớc muốn của
ngƣời mua để đáp ứng quyền lợi thoả đáng, lâu dài của cả hai bên.
Vai trò của hoạt động bán hàng trong doanh nghiệp:
Đối với các doanh nghiệp bán hàng là khâu cuối cùng trong khâu sản xuất kinh
doanh nên nó quyết định sự thành bại của doanh nghiệp. Mọi hoạt động công tác khác
đều nhằm mục đích là bán đƣợc hàng hoá và chỉ có bán hàng mới thực hiện đƣợc mục
tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra từ khâu bán hàng, hàng hoá chuyển từ
hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ, vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp đƣợc
hoàn thành và tiếp tục vòng mới, doanh nghiệp tiếp tục đi vào hoạt động sản xuất kinh
doanh. Vì vậy hoạt động bán hàng là hoạt động nghiệp vụ cơ bản nhất, nó chi phối và
quyết định các hoạt động khác của doanh nghiệp.
Nếu khâu bán đƣợc tổ chức tốt, hàng hoá bán ra đƣợc nhiều sẽ làm cho lợi
nhuận của doanh nghiệp tăng lên, ngƣợc lại nếu khâu bán hàng kém sẽ làm lợi nhuận
3
của doanh nghiệp giảm. Tổ chức tốt khâu bán hàng làm tăng lƣợng hàng hoá bán ra,
tăng khả năng thu hồi vốn nhanh, từ đó làm tăng vòng quay của vốn lƣu động cho
phép tiết kiệm một khoản vốn đầu tƣ sản xuất kinh doanh hàng hoá khác, hoặc cho
phép mở rộng quy mô kinh doanh hàng hoá của doanh nghiệp.
- Hoạt động bán hàng đƣợc thực hiện, sản phẩm của doanh nghiệp bán đƣợc
chứng tỏ thị trƣờng đã chấp nhận sản phẩm, doanh nghiệp tạo đƣợc chữ tín trên thị
trƣờng. Bán hàng là khâu có quan hệ mật thiết với khách hàng, vì vậy khâu này ảnh
hƣởng tiếp tới niềm tin, uy tín và tái tạo nhu cầu của ngƣời tiêu dùng đối với doanh
nghiệp. Đây chính là vũ khí cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trƣờng. Đặc biệt
trong tình hình thị trƣờng hiện nay có mức độ cạnh tranh rất cao thì việc thu hút đƣợc
khách hàng, có quan hệ tốt đẹp đối với khách hàng là yếu tố đáng kể quyết định khả
năng chiến thắng trong cạnh tranh của doanh nghiệp.
- Bán hàng là hoạt động vừa liên quan đến ngƣời sản xuất – ngƣời bán vừa liên
quan đến ngƣời tiêu dùng – ngƣời mua. Vì vậy nó thúc đẩy tính chủ động sáng tạo của
các doanh nghiệp. Qua hoạt động bán hàng doanh nghiệp có thể thu đƣợc đầy đủ,
chính xác các thông tin về cung, cầu, giá cả, thị hiếu... của ngƣời tiêu dùng. Từ đó
doanh nghiệp có thể tổ chức các hoạt động sản xuất kinh doanh những mặt hàng phù
hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động bán hàng đạt hiệu quả cao hơn.
Hoạt động bán hàng có tầm quan trọng đặc biệt với bất kỳ một đơn vị sản xuất
kinh doanh nào, tuy nhiên việc tổ chức quản lý hoạt động bán hàng nhƣ thế nào là tùy
thuộc vào điều kiện cụ thể, nhƣng dù thế nào đi chăng nữa trong điều kiện nền kinh tế
thị trƣờng nhƣ hiện nay thì hoạt động bán hàng phải đảm bảo các yêu cầu sau:
+ Đáp ứng tốt nhu cầu của khách hàng cả vê số lƣợng, chất lƣợng, chủng loại,
dịch vụ với những khả năng tốt nhất của doanh nghiệp.
+ Hoạt động bán hàng phải kích thích, gợi mở đƣợc nhu cầu của thị trƣờng về
hàng hoá mà doanh nghiệp phải sản xuất kinh doanh nhằm khai thác triệt để nhu cầu
của thị trƣờng. Muốn vậy hoạt động bán hàng đòi hỏi phải tích cực, chủ động khai
thác, mở rộng thị trƣờng tiêu thụ, biến nhu cầu ở dạng khả năng thành nhu cầu có thể
thanh toán. Chủ động nắm bắt nhu cầu và khả năng sản xuất của doanh nghiệp để có
thể tổ chức mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đƣợc thƣờng xuyên và liên tục.
+ Hoạt động bán hàng phải đƣợc tổ chức một cách khoa học hợp lý có kế
hoạch. Phân công vụ thể và thƣờng xuyên đƣợc theo dõi, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá.
Hơn thế nữa phải biết tổ chức một cách khoa học và nghệ thuật trong quá trình tổ chức
hoạt động bán hàng.
Tóm lại, bán hàng là tấm gƣơng phản chiếu tính đúng đắn của các loại kế
hoạch, từ chiến lƣợc kinh doanh đến các chƣơng trình hành động, các kế hoạch chi tiết
của doanh nghiệp. Kết quả họa động bán hàng là kết quả của một nỗ lực mang tính
tổng hợp.
4
1.1.2. Các hình thức bán hàng
Chức năng chính của bán hàng là luân chuyển hàng từ nhà cung ứng, sản xuất
đến khách hàng nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng, nhu cầu sản xuất hoặc nhu cầu tìm
kiếm lợi nhuận, do đó, tuỳ thuộc vào mục đích và hiệu quả của quá trình luân chuyển
mà có các hình thức bán hàng khác nhau. Vì vậy, tùy thuộc vào mục đích và hiệu quả
của quá trình luân chuyển hàng hóa mà có các hình thức bán hàng khác nhau. Có thể
nêu ra một số hình thức bán hàng chủ yếu sau:
a. Phân loại theo quy mô bán hàng
Bán lẻ: Bán lẻ là hình thức bán hàng trực tiếp cho ngƣời tiêu dùng cuối cùng
nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng cá nhân. Đặc điểm của hình thức bán hàng này thể
hiện qua chủ thể bán hàng chính là các chủ cửa hàng bán lẻ hay nhân viên quầy hàng
và đối tƣợng mua hàng bao gồm các cá nhân với tính chất mua hàng để thoả mãn nhu
cầu cá nhân hoặc hộ gia đình. Mặt khác, trong hình thức bán hàng này số lƣợng sản
phẩm mỗi lần mua ít, mức độ trung thành với nhãn hiệu sản phẩm thấp và hành vi
quyết định mua hàng nhanh chóng.
Bán buôn: Bán buôn là hoạt động bán hàng nói chung, thƣờng nhằm thoả mãn
nhu cầu kinh doanh hay tìm kiếm lợi nhuận của khách hàng. Đặc điểm của hình thức
bán hàng này thể hiện qua chủ thể bán hàng gồm các nhà phân phối, các đại lý cấp1,
cấp 2 và đối tƣợng mua hàng thƣờng là các cửa hàng bán lẻ, nhà buôn trung gian đồng
thời tính chất mua hàng là để bán lại kiếm lợi nhuận. Bên cạnh đó, số lƣợng sản phẩm
mỗi lần mua nhiều, mức độ trung thành với nhãn hiệu sản phẩm cao và hành vi quyết
định mua hàng chậm - kỹ lƣỡng cho lần đầu và nhanh cho các lần sau đó.
b. Phân loại theo cách thức bán hàng
Việc bán buôn hay bán lẻ các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể nêu
trên có thể đƣợc thực hiện theo nhiều cách thức khác nhau, có cách thức mang tính
truyền thống, có cách thức mang tính hiện đại, cụ thể nhƣ sau:
Bán hàng trực tiếp: Bán hàng trực tiếp là hoạt động bán hàng đƣợc thực hiện
qua giao dịch trực tiếp với khách hàng. Đặc điểm của hình thức bán hàng này thể hiện
qua chủ thể bán hàng là các nhân viên bán hàng, đối tƣợng mua hàng là các cá nhân
hoặc tổ chức, tính chất mua hàng dùng để tiêu dùng cá nhân hoặc phục vụ hoạt động
của tổ chức, tuy nhiên thoả mãn nhu cầu cá nhân là chủ yếu. Bên cạnh đó, số lƣợng
sản phẩm mỗi lần mua thƣờng ít, mức độ trung thành với nhãn hiệu không cao và hành
vi quyết định mua hàng là nhanh chóng.
Bán hàng theo hợp đồng: Bán hàng qua hợp đồng là hình thức bán hàng đƣợc
thực hiện qua hợp đồng ký kết giữa các bên. Đặc điểm của hình thức này là chủ thể
5
bán hàng gồm các tổ chức và cá nhân, đối tƣợng mua hàng cũng vậy. Bên cạnh đó,
tính chất mua hàng thƣờng mua để sản xuất hoặc bán lại, số lƣợng sản phẩm mỗi lần
mua thƣờng nhiều, đồng thời mức độ trung thành với nhãn hiệu rất cao và hành vi
quyết định mua hàng chậm, thƣờng qua nhiều khâu.
Bán hàng qua điện thoại: Bán hàng qua điện thoại là hình thức sử dụng điện
thoại để bán hàng. Đặc điểm của hình thức này thể hiện qua chủ thể bán hàng là các
nhân viên của tổ chức hoặc cá nhân trực tiếp đứng ra bán, đối tƣợng mua hàng cũng có
thể là các tổ chức hay cá nhân và tính chất mua hàng dùng để sản xuất, bán lại hoặc
tiêu dùng. Mặt khác, số lƣợng sản phẩm mỗi lần mua tuỳ thuộc vào giá trị hàng hoá,
mức độ trung thành với nhãn hiệu thấp và hành vi quyết định mua hàng chậm.
Bán hàng qua Internet và mạng xã hội: Bán hàng qua Internet và mạng xã
hội là hình thức bán hàng qua nền tảng là Internet, thông qua quảng cáo và báo giá trên
mạng, khách hàng gọi điện thoại đặt hàng hoặc đặt hàng trực tiếp trên mạng và nhà
cung ứng giao hàng đến tận nơi cho khách hàng. Hiện nay, mạng xã hội trở thành phần
không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của ngƣời sử dụng. Mạng xã hội là các dịch
vụ dựa trên Web mà cho phép các cá nhân (1) xây dựng hồ sơ công khai hoặc bán công
khai trong một hệ thống đƣợc giới hạn, (2) khớp nối một danh sách những ngƣời sử
dụng khác cùng chia sẻ sự kết nối với họ, và (3) xem và lƣớt qua các danh sách các kết
nối của họ và của những ngƣời khác trong cùng hệ thống. Mạng xã hội cho phép sáng
tạo và tăng cƣờng các mối quan hệ tình cảm hoặc sự gắn kết trong các thành viên sử
dụng hoặc giữa các mạng lƣới quản lý thƣơng hiệu. Những ngƣời sử dụng mạng xã hội
có thể có đƣợc nhiều thông tin trên trang cá nhân của họ nhƣ cập nhật các đăng tải của
bản thân và bạn bè hoặc thể hiện sự yêu thích nhãn hiệu nào đó. Đồng thời ngƣời sử
dụng mạng xã hội cũng có thể nhận đƣợc lời mời để trở thành ngƣời yêu thích (fans) của
các thƣơng hiệu cụ thể. Vì vậy MXH không chỉ là mạng lƣới thể hiện các mối quan hệ
mà còn là mạng lƣới của các mối quan hệ giữa thƣơng hiệu và khách hàng và giữa các
thƣơng hiệu với nhau.
Mạng xã hội đóng vai trò là nền tảng cho phép phát triển mối quan hệ tin cậy
giữa doanh nghiệp và khách hàng, thu hút đa dạng ngƣời dùng đến từ những quốc gia
khác nhau, mạng xã hội có rất nhiều tiềm năng cho các hoạt động QC và cần đƣợc khai
thác hiệu quả. Bên cạnh đó, với khả năng cho phép ngƣời dùng trao đổi, chia sẻ, tìm
kiếm cơ hội từ cộng đồng mạng mạng xã hội cũng cần đƣợc chú ý với những nỗ lực
marketing phù hợp. Hiện nay, mạng xã hội đang trên đà phát triển mạnh tại Việt Nam
nói riêng và trên thế giới nói chung và là nơi mà các doanh nghiệp đang hƣớng sự chú
ý đến để thu hút khách hàng. Tính đến tháng 1 năm 2018 các trang mạng xã hội phổ
biến hiện nay trên toàn thế giới có thể kể đến nhƣ Facebook, You Tube, WhatsApp,
Wechat…Số lƣợng ngƣời sử dụng MXH Facebook là 2167 triệu ngƣời, You Tube là
1500 triệu ngƣời, WhatsApp là 1300 triệu ngƣời, và Wechat là 980 triệu ngƣời. Ra mắt
từ năm 2004, Facebook hiện tại là MXH đƣợc sử dụng nhiều nhất trên thế giới, chiếm
6
khoảng 22,9% dân số toàn cầu. Các quốc gia có số ngƣời sử dụng Facebook nhiều nhất
bao gồm Ấn Độ đứng đầu với 250 triệu ngƣời sử dụng, tiếp theo là Mỹ, Brazil,
Indonesia, Mexico, Philippines. Việt Nam với số ngƣời sử dụng tính đến đầu năm
2018 đã lên tới khoảng 55 triệu ngƣời và đứng thứ 7 trong số các quốc gia có số ngƣời
này tác giả chọn MXH Facebook, MXH có số lƣợng ngƣời sử dụng lớn nhất trên thế
giới và kể cả ở Việt Nam để tiến hành thực hiện nghiên cứu khảo sát ngƣời sử dụng.
1.1.3. Quy trình bán hàng của doanh nghiệp
Quy trình bán hàng của doanh nghiệp là một quá trình diễn ra các hoạt động
bán hàng với các bƣớc công việc cần đƣợc thực hiện theo một trình tự nhất định, từ khi
xác định đối tƣợng mua hàng đến chuẩn bị, tiếp xúc, bán hàng và các hoạt động sau
bán.
Khám phá nhu cầu và
đánh giá tiềm năng
khách hàng
Chuẩn bị tiếp
xúc với khách
hàng
Tiếp xúc với khách
hàng
Theo dõi và chăm sóc
Triển khai và kết thúc
khách hàng
bán hàng
Sơ đồ 1.1: Quy trình bán hàng của doanh nghiệp
Cụ thể quy trình bán hàng như sau:
Bƣớc 1: Khám phá nhu cầu và đánh giá tiềm năng khách hàng
Mục đích của bƣớc 1 là xác định nhu cầu, khả năng chi trả và động lực mua
hàng, từ đó xác định mức độ của khách hàng có thực sự tiềm năng hay không dựa vào
việc phân tích các yếu tố nhƣ nhu cầu mua hà ng, độ lớn của nhu cầu, động lực thỏa
mãn nhu cầu và khả năng của khách hàng để thỏa mãn nhu cầu đó.
Để xác định đƣợc nhu cầu doanh nghiệp cần có các nguồn thông tin về khách
hàng hiện tại, đối thủ cạnh tranh, các hoạt động quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, quan
sát, nghiên cứu thị trƣờng…Bên cạnh đó, các đại diện của doanh nghiệp phải có kỹ
năng thăm dò, biết sử dụng các phƣơng pháp để thu thập thông tin của khách hàng.
Việc khám phá nhu cầu và đánh giá tiềm năng khách hàng sẽ giúp cho doanh nghiệp
có đƣợc những thuận lợi để triển khai các bƣớc tiếp theo, tiết kiệm thời gian bán hàng
và nâng cao hiệu quả công tác chào bán hàng.
7
Bƣớc 2: Chuẩn bị tiếp xúc với khách hàng
Mục đích là thu thập và phân tích các thông tin đầy đủ về khách hàng sẽ giúp
cho doanh nghiệp có đƣợc thuận lợi cho việc tiếp xúc với khách hàng và chào hàng.
Để thực hiện công việc này, các đại diện bán hàng cần quan tâm đến các công
việc nhƣ:
- Tìm hiểu các đối tƣợng liên quan đến việc mua hàng
- Thu thập các thông tin về khách hàng
- Xác định mục tiêu tiếp xúc với khách hàng
- Tạo đƣợc cuộc hẹn với khách hàng
Bƣớc 3: Tiếp xúc và chào hàng
Ở bƣớc này, mục đích là nhằm tạo ấn tƣợng tốt ngay từ ban đầu của khách hàng
về ngƣời bán hàng, trên cơ sở đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc chào bán sản phẩm
hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp.
Bƣớc 4: Kết thúc bán hàng
Mục đích của bƣớc này là làm cho khách hàng ra quyết định mua hàng và mua
lặp lại trên cơ sở có lợi cho cả khách hàng và doanh nghiệp.
Bƣớc 5: Theo dõi và chăm sóc khách hàng
Mục đích là thể hiện sự quan tâm của doanh nghiệp đối với khách hàng, từ đó
tạo sự tin tƣởng và quan hệ lâu dài với khách hàng.
Theo dõi và chăm sóc khách hàng đƣợc thực hiện bằng một chuỗi các hoạt
động tìm hiểu và làm thỏa mãn mọi nhu cầu của khách hàng ví dụ nhƣ bảo hành, bảo
trì, giao hàng tận nhà, tặng quà, thu thập thông tin phản hồi của khách hàng1.2. Khái
niệm và vai trò của quản trị bán hàng
1.2. Khái niệm và vai trò của quản trị bán hàng
1.2.1. Khái niệm quản trị bán hàng
Khái niệm quản trị bán hàng: là hoạt động quản trị của những ngƣời hoặc
thuộc lực lƣợng bán hàng hoặc gồm những ngƣời hỗ trợ trực tiếp cho lực lƣợng bán
hàng.
Cũng nhƣ các hoạt động khác trong doanh nghệp, quản trị bán hàng bao gồm
các hoạt động cơ bản nhƣ xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát công tác
bán hàng của doanh nghiệp nhằm đạt đƣợc các mục tiêu bán hàng và qua đó đẩy mạnh
doanh số bán hàng và đạt đƣợc mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Theo cách hiểu
này, quản trị bán hàng tập trung vào việc nghiên cứu và xây dựng các loại kế hoạch
bán hàng, tổ chức bán hàng theo mục tiêu và kế hoạch đã đề ra, kiểm soát bán hàng
nhằm đảm bảo thực hiện các mục tiêu và kế hoạch.
8
1.2.2. Vai trò của quản trị bán hàng
Liên kết về mặt quản trị đối với thị trường:
Trong kênh thông tin liên lạc giữa thị trƣờng và ban quản trị cấp cao, những
giám đốc bán hàng khu vực là ngƣời đại diện đầu tiên và gần nhất của ban quản trị.
Trong khả năng đó, họ phát hiện và đánh giá thông tin rồi báo cho ban quản trị cấp cao
hơn những gì mà họ cho là quan trọng và hữu ích. Sau đó họ truyền đạt và thi hành
chính sách và thủ tục của công ty xuống đội ngũ bán hàng phía dƣới. Ngƣời ta mong
đợi những giám đốc bán hàng khu vực đƣa ra một số quyết định và giải quyết các vấn
đề tại chỗ, do vậy giảm nhẹ cho ban quản trị cấp cao khỏi phải giải quyết những vấn
đề ở mức độ chiến thuật.
Nguồn tài năng lãnh đạo:
Những cuộc điều tra về các nhân viên lãnh đạo cấp cao luôn cho thấy rằng kinh
nghiệm tiếp thị và bán hàng là điều chủ yếu để đảm bảo con đƣờng dẫn đến chức vụ
cao cấp tuy không nhất thiết phải dẫn đến chiếc ghế chủ tịch hội đồng quản trị. Tại sao
kinh nghiệm về tiếp thị và bán hàng này lại tỏ ra quan trọng nhƣ vậy trong nhiều công
ty? Một cá nhân thăng tiến từ nhân viên chào hàng lên giám đốc rồi quản trị viên trung
cấp và cao cấp thi hành một số các nhiệm vụ quan trọng cho công ty. Một cách điển
hình, khi một ngƣời đƣợc tuyển dụng làm nhân viên chào hàng thì ngƣời đó đôi khi
nhận đƣợc sự phân công khu vực hoạt động. Những nhân viên thành công, chứng tỏ
đƣợc kỹ năng quản trị sẽ đƣợc thăng tiến lên chức vụ quản trị.
Quản trị đội ngũ bán hàng:
Giám đốc bán hàng khu vực cũng phải thực hiện các nhiệm vụ giống nhƣ bất
kỳ giám đốc nào khác bao gồm việc hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra. Sự thi
hành đúng đắn những nhiệm vụ này sẽ dẫn các kết quả hoạt động tốt hơn cả cho giám
đốc và các nhân viên trong đội ngũ chào hàng.
Giám đốc chào hàng và các nhân viên cùng tồn tại trong mối quan hệ tƣơng hỗ.
Vì những giám đốc thƣờng đƣợc đánh giá trên cơ sở hoạt động của khu vực nên thành
công của một giám đốc, trong đa số trƣờng hợp, tuỳ thuộc vào thành công của nhân
viên chào hàng. Tƣơng tự, những nhân viên chào hàng dựa vào giám đốc để đƣợc họ
hỗ trợ tại nơi hoạt động cũng nhƣ đại diện cho quyền lợi của họ đối với cấp trên. Để
thành công cho cả giám đốc và nhân viên chào hàng phải hoạt động trong một nhóm.
Quản trị hành chính:
Đối với nhiều giám đốc, những nhiệm vụ này gồm: quản lý văn phòng khu vực.
Văn phòng khu vực chắc chắn sẽ có các thƣ ký giúp việc và trong một văn phòng lớn
hơn thì có thể gồm một số lĩnh vực khác từ việc quản lý hệ thống máy tính cho đến
vấn đề xe cộ và kho bãi. Các trách nhiệm quản lý hành chính buộc ngƣời quản lý phải
tham gia vào những nhiệm vụ nhƣ lƣu trữ hồ sơ, viết báo cáo và quản lý nhân viên văn
phòng. Những nhiệm vụ này rất quan trọng. Tuy nhiên tinh thần và sự gắn bó của nhân
9
viên văn phòng với nhân viên chào hàng và khách hàng trong khu vực bán hàng thành
công và kém thành công thì có thể khác nhau.
Tiếp thị:
Các trách nhiệm và hoạt động tiếp thị của giám đốc cũng tuỳ thuộc từng công ty
và từng ngành. Trong những công ty sản xuất hàng tiêu dùng bán các sản phẩm trọn
gói thì giám đốc và nhân viên chào hàng phát triển các chiến dịch tiếp thị sâu rộng đến
khách hàng. Trong những trƣờng hợp khác, những nhiệm vụ tiếp thị của giám đốc giới
hạn việc thu thập thông tin và dự đoán doanh số.
Trong nhiều công ty, đội ngũ chào hàng vừa đƣợc xem nhƣ một nguồn cung
cấp thông tin vừa là một cách để thu thập thông tin. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã
chỉ rõ rằng những nhân viên chào hàng không thích và cũng không thông thạo các
nhiệm vụ này những các giám đốc phải thấy rằng chúng phải đƣợc tiến hành.
1.2.3. Mối quan hệ giữa quản trị bán hàng với các lĩnh vực quản trị khác
trong doanh nghiệp
1.2.3.1 Mối quan hệ giữa quản trị bán hàng với quản trị sản xuất
Quản trị bán hàng có tác động rất lớn đến hoạt động sản xuất của doanh nghiệp,
vì nó tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp giải quyết đƣợc vấn đề: Sản xuất cái gì?
Sản xuất bao nhiêu? Chất lƣợng và giá thành sản phẩm nhƣ thế nào, để đáp ứng nhu
cầu thị trƣờng và tiêu thụ sản phẩm sản xuất ra. Nói cách khác, quản trị bán hàng giúp
quản trị sản xuất đạt đƣợc các mục tiêu về số lƣợng, chất lƣợng, cơ cấu và giá thành
sản phẩm… Ngƣợc lại quản trị bán hàng lại phụ thuộc vào quản trị sản xuất về các yếu
tố nêu trên, nói cách khác giữa quản trị và quản trị bán hàng có quan hệ chặt chễ với
nhau.
1.2.3.2 Mối quan hệ giữa quản trị bán hàng với quản trị tài chính
Trong doanh nghiệp, ngân sách bán hàng và quản trị ngân sách bán hàng có ảnh
hƣởng lớn đến ngân sách và công và công tác quản trị tài chính của doanh nghiệp, bởi
vì chi phí bán hàng là một khoản chi phí không nhỏ cần đƣợc tính toán và kiểm soát
chặt chẽ, đồng thời cũng phải đáp ứng đầy đủ và kịp thời để đảm bảo cho hoạt động
bán hàng đƣợc thuận lợi nhất là các chi phí liên quan đến chi phí quảng cáo, khuyến
mại chăm sóc khách hàng…vì vậy, quản trị bán hàng phải coi quản trị ngân sách bán
hàng là nội dung quan trọng và tập trung để có thể sử dụng có hiệu quả nhất nguồn
ngân sách dùng cho hoạt động này.
1.2.3.3 Mối quan hệ giữa quản trị bán hàng với quản trị nhân lực
Trong quản trị bán hàng, việc quản lý có hiệu quả lực lƣợng bán hàng là một
việc làm quan trọng bởi vì lực lƣợng này là cầu nối giữa doanh nghiệp và khách hàng.
Mặt khác, quản lý lực lƣợng bán hàng là một vấn đề thuộc quản trị nguồn nhân lực
trong doanh nghiệp. Vì vậy, nhà quản trị bán hàng phải thực hiện công tác này theo
10
đúng mục tiêu, phƣơng pháp của quản trị nhân lực. Ngƣợc lại, công tác quản trị nhân
lực trong doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp sử dụng một tỉ lệ lực lƣợng bán hàng
lớn nhƣ lĩnh vực thƣơng mại và dịch vụ thì cần có sự quan tâm đúng mức với lực
lƣợng này nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ bán hàng chuyên nghiệp, có khả năng
hoàn thành tốt nhiệm vụ đƣợc giao.
Tóm lại, quản trị bán hàng có mối quan hệ mật thiết với các lĩnh vực và các
hoạt động khác trong doanh nghiệp nhằm tạo nên một hệ thống hoạt động có hiệu quả
và dòng chảy hàng hóa thuận lợi, mang lại thành công cho doanh nghiệp.
1.3. Hành vi mua sắm của ngƣời tiêu dùng và của tổ chức
1.3.1 Những khác biệt về mua sắm giữa người tiêu dùng và tổ chức
Mặc dù, ngƣời tiêu dùng hay tổ chức đều mua sản phẩm hàng hoá nhƣng mục
đích cuối cùng của việc sử dụng hàng hoá đó lại không giống nhau:
TT
1
CÁ NHÂN
TỔ CHỨC
Mua sản phẩm hàng hoá để sản xuất
ra hàng hoá khác hoặc bán lại cho
ngƣời khác nhằm mục đích kiếm lợi
nhuận.
Mục đích tiêu dùng cá nhân, mua về để sử
dụng trong gia đình hay cá nhân là chủ
yếu
Số lƣợng mua hàng thƣờng là nhỏ lẻ
Số lƣợng mua hàng lớn
2
3
Quyết định mua hàng thƣờng nhanh
Quyết định mua hàng lâu, phải xem
xét và cân nhắc kỹ lƣỡng hơn
chóng
Mức độ trung thành với nhãn hiệu sản
phẩm ít hơn
Mức độ trung thành với nhãn hiệu
sản phẩm là lâu
4
5
Thƣờng mua bằng các hợp đồng
Thƣờng mua bằng hình thức trực tiếp
mua bán
Bảng 1.1: Khác biệt về mua sắm giữa ngƣời tiêu dùng và tổ chức
1.3.2 Hành vi mua sắm của người tiêu dùng và của tổ chức
1.3.2.1 Hành vi mua hàng của khách hàng tiêu dùng
Thị trƣờng ngƣời tiêu dùng bao gồm tất cả các cá nhân, hộ tiêu dùng và các
nhóm ngƣời hiện có và tiềm ẩn mua sắm hàng hóa hoặc dịch vụ nhằm mục đích thỏa
mãn nhu cầu cá nhân.
11
Thị trƣờng ngƣời tiêu dùng có những đặc trƣng cơ bản sau:
- Có quy mô lớn và thƣờng xuyên gia tăng;
- Khách hàng của thị trƣờng ngƣời tiêu dùng rất khác nhau về tuổi tác, giới tính,
thu nhập, trình độ văn hóa...Những khác biệt này tạo nên sự phong phú và đa dạng về
nhu cầu và ƣớc muốn, sức mua và các đặc điểm khác trong hành vi mua sắm và sử
dụng sản phẩm của ngƣời tiêu dùng.
- Cùng với sự phát triển của kinh tế, chính trị, xã hội và sự tiến bộ của khoa học
– kỹ thuật, ƣớc muốn, sở thích, các đặc tính về hành vi, sức mua của ngƣời tiêu dùng...
cũng không ngừng biến đổi. Sự thay đổi này vừa là những cơ hội, vừa là những rủi ro
luôn thách đố các nỗ lực marketing của doanh nghiệp.
Tiến trình mua sắm của ngƣời tiêu dùng trải qua 5 giai đoạn: Ý thức nhu cầu,
tìm kiếm thông tin, đánh giá các phƣơng án, quyết định mua và hành vi hậu mãi.
Ý thức nhu cầu:
Quá trình mua sắm bắt đầu từ khi ngƣời mua ý thức đƣợc vấn đề hay nhu cầu.
Ngƣời mua cảm thấy sự khác biệt giữa tình trạng thực tế và tình trạng mong muốn.
Nhu cầu có thể bắt nguồn từ những tác nhân kích thích nội tại hay bên ngoài. Trong
trƣờng hợp đầu một trong những nhu cầu thông thƣờng của con ngƣời nhƣ đói, khát,
tăng dầu lên mức ngƣỡng và trở thành một niềm thôi thúc. Theo những kinh nghiệm
quá khứ ngƣời đó đã biết cách giải quyết niềm thôi thúc đó và động cơ của nó sẽ
hƣớng và lớp đối tƣợng có khả năng thỏa mãn đƣợc niềm thôi thúc đó.
Nhu cầu có thể bắt nguồn từ một tác nhân kích thích bên ngoài. Ngƣời làm
Marketing cần phát hiện ra những hoàn cảnh gợi lên nhu cầu cụ thể, sau đó hoạch định
chiến lƣợc nhằm gợi lên sự quan tâm của ngƣời tiêu dùng.
Tìm kiếm thông tin:
Ngƣời tiêu dùng có nhu cầu bắt đầu tìm kiếm thêm thông tin. Mối quan tâm của
ngƣời làm Marketing là những nguồn thông tin chủ yếu mà ngƣời tiêu dùng tìm kiếm
và ảnh hƣởng tƣơng đối của từng nguồn đó đến quyết định mua sắm tiếp sau. Các
nguồn thông tin của ngƣời tiêu dùng có thể chia thành 4 nhóm sau :
- Nguồn thông tin cá nhân : gia đình, bạn bè, hàng xóm, ngƣời quen
- Nguồn thông tin thƣơng mại : quảng cáo, nhân viên bán hàng, đại lý, bao bì,
triển lãm.
- Nguồn thông tin công cộng : các phƣơng tiện thông tin đại chúng, các tổ chức
nghiên cứu ngƣời tiêu dùng.
- Nguồn thông tin thực nghiệm : sờ mó, nghiên cứu và sử dụng thử sản phẩm.
Đánh giá các phương án:
Ngƣời tiêu dùng xử lý thông tin về nhãn hiệu cạnh tranh, đƣa ra phán quyết
cuối cùng về giá trị nhƣ thế nào. Không có một quá trình đánh giá nào đúng cho mọi
12
sản phẩm và cho mọi tình huống khi ngƣời tiêu dùng quyết định mua sản phẩm. Ngƣời
tiêu dùng xem mỗi sản phẩm nhƣ một tập hợp các thuộc tính với những khả năng đem
lại lợi ích tìm kiếm và thỏa mãn nhu cầu khác nhau.
Quyết định mua hàng:
Ở giai đoạn đánh giá ngƣời tiêu dùng đã hình thành sở thích đối với những nhãn
hiệu đã lựa chọn, ngƣời tiêu dùng có thể hình thành ý định mua nhãn hiệu ƣu thích
nhất. Tuy nhiên, khi quyết định mua hàng ngƣời tiêu dùng thƣờng trải qua các giai
đoạn:
Thái độ của
những ngƣời
Đánh giá các
phƣơng án
Ý định
mua hàng
Quyết
định mua
Những yếu tố
tình huống bất
ngờ
Sơ đồ 1.2. Các giai đoạn quyết định mua hàng
Hành vi hậu mãi:
Sau khi mua sản phẩm, ngƣời tiêu dùng cảm thấy hài lòng hay không hài lòng ở
một mức độ nào đó. Ngƣời tiêu dùng cũng sẽ có những hành động sau khi mua và
những cách sử dụng sản phẩm đáng kể cho ngƣời làm Marketing quan tâm. Công việc
của ngƣời làm Marketing chƣa kết thúc khi sản phẩm đã đƣợc mua mà còn tiếp tục cả
trong thời kỳ sau khi mua.
1.3.2.2 Khách hàng công nghiệp và hành vi mua hàng
Khách hàng công nghiệp là tập hợp các tổ chức có cùng nhu cầu hay mong
muốn nhất định, có động lực thỏa mãn nhu cầu và có khả năng giao dịch để thỏa mãn
nhu cầu.
Quy trình mua hàng của tổ chức thƣờng xảy ra nhƣ sau:
Bước 1: Nhận dạng nhu cầu
Trong bƣớc này, tổ chức mua hàng thƣờng sẽ nhận diện, đánh giá nhu cầu. Nhu
cầu đó có thể nhằm phục vụ cho hoạt động sản xuất (mua nguyên liệu) hay kiếm lợi
nhuận (mua bán lại) hoặc nhu cầu phục vụ cho hoạt động sử dụng trong văn phòng.
Bước 2: Xác định đặc điểm mua hàng
Tổ chức mua hàng sẽ xác định đặc điểm mua hàng gồm: chủng loại sản phẩm
mua, thời điểm mua, hình thức mua, phƣơng pháp mua…
13
Tải về để xem bản đầy đủ
74 trang
22881
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Quản trị bán hàng (Phần 1) - Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_quan_tri_ban_hang_phan_1_truong_dai_hoc_kinh_te_k.pdf
