Día De Los Muertos - Người chết trở về

DÍA DE LOS MUERTOS - NGƯỜI CHẾT TRỞ VỀ

Phan Thị Thảo Nguyên, Lê Vũ, Hồ Lê Như Thủy

Khoa Kiến trúc - Mỹ thuật, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh

GVHD: ThS. Huỳnh Thị Kim Xuyến

TÓM TẮT

Día de los Muertor là lễ hội truyền thống nhằm tôn vinh người chết được tổ chức hằng năm

tại Mexico. Có nguồn gốc lâu đời từ hàng ngàn năm trước, ngày nay lễ hội được tôn vinh là

di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, vẫn luôn được giữ gìn và ngày càng phát triển với

những nét văn hóa nghệ thuật đặc sắc. Trong văn hóa Mexico, cái chết chỉ là một giai đoạn

trong sự vô biên của cuộc đời, người chết sẽ sống mãi trong ký ức những người thân của họ

qua những câu chuyện kể được truyền qua bao thế hệ và họ sẽ thực sự biến mất nếu bị

lãng quên. Và lễ hội này có những nét độc đáo như thế nào mà đã thu hút được sự chú ý

của nhiều người như vậy, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về nó thông qua bài viết dưới đây.

Từ khóa: Mexico, Día de los Muertor, người chết, văn hóa, nghệ thuật.

1 MỞ ĐẦU

Mỗi một thế kỷ qua đi, nhân loại sẽ lật sang một trang mới. Sẽ có vô vàn những nếp sống,

phong tục tập quán bị bỏ lại ở quá khứ, nhưng cũng có những nền văn minh chưa bao giờ là

bị mờ nhạt. Có một đất nước nằm trên mảng kiến tạo của Bắc Mỹ, đã gìn giữ cho mình một

truyền thống kỳ lạ, cổ quái nhưng cũng đậm nét tâm linh và mang hồn dân tộc. Họ đã giữ

cho linh hồn của người đã khuất như thể nó luôn tồn tại và duy trì nó cho đến tận ngày nay.

2 NỘI DUNG

2.1 Nguồn gốc lễ hội

Có lịch sử hơn 3000 năm hình thành và phát triển, người dân Mexico tổ chức "Lễ hội người

chết" với niềm tin rằng vào đêm 31-10 cánh cửa nối liền hai cõi sẽ được mở, người đã khuất

có thể quay trở lại trần gian gặp người thân vào ngày 01, 02/11. Những người quan tâm đến

văn hóa Mexico có lẽ đều biết đây là một trong số ít lễ hội có nguồn gốc rất lâu đời.

905

Hình 1. Người Mexico hoá trang và diễu hành trên phố

Hình 2. Phục trang và phục sức trong lễ hội

Lịch sử của lễ hội này cũng trải qua nhiều thăng trầm. Vào thời kỳ Mexico là thuộc địa của

Tây Ban Nha, lễ hội bị cấm bởi bị cho là một nghi lễ ma quái của người dân bản địa. Tuy

nhiên, khi người Tây Ban Nha ra sức truyền đạo Công giáo, một sự pha trộn tín ngưỡng đã

diễn ra, tạo thành màu sắc của "Lễ hội người chết" mà chúng ta thấy ngày nay.

Hình 3. Nghi lễ đón người chết trở về

906

2.2 Đặc rưng lễ hội

Người Mexico thực hiện nghi lễ đón người chết đầy màu sắc, ồn ào, giống như một lễ ăn

mừng với thức ăn và âm nhạc. Thông thường, các thành viên trong gia đình chuẩn bị cho lễ

hội trước vài tuần. Họ trang trí bàn thờ, đường phố và các nghĩa trang bằng những dải giấy

đục lỗ nhiều màu sắc (Papel picado). Giấy đục lỗ là nghệ thuật dân gian nổi tiếng của

Mexico. Những dải giấy nhiều màu bay phấp phới tượng trưng cho những cơn gió và gợi

nhắc về sự mong manh của đời người.

Hình 4. Mặc dù là lễ hội “đón người chết trở về” nhưng vẫn màu sắc sặc sỡ

Vào "Ngày của người chết", các gia đình sẽ quây quần trong đêm tại các nghĩa trang, thắp

nến và đặt hoa, chủ yếu là cúc vạn thọ trên các ngôi mộ với niềm tin cúc vạn thọ có màu sắc

rực rỡ và mùi hăng sẽ dẫn đường cho các linh hồn. Hàng trăm ngọn nến được thắp lên để

vinh danh người quá cố tạo cho nghĩa trang một cảnh tượng rực rỡ. Sau đó mọi người sẽ

cùng nhau thưởng thức đồ ăn, trò chuyện vui vẻ hoặc chơi nhạc, nhảy múa...

Hình 5. Bàn thờ được trang trí cầu kì với tông màu chủ đạo cam và tím

907

Bàn thờ là một phần không thể thiếu của ngày lễ, chính là nơi các linh hồn quay về đoàn tụ

cùng gia đình. Bàn thờ thường được trang trí với tông màu chủ đạo gồm sắc cam và tím sặc

sỡ, bên trên xếp đầy nến và hoa.

Ngoài ra, gia đình còn chuẩn bị pulque - một loại nước lên men ngọt và atole – loại thức

uống làm từ bột ngô, vani và socola để người chết trở về không bị khát sau một chuyến đi

dài. Di ảnh của người đã mất được đặt trang trọng cùng với vật dụng cá nhân và đồ chơi

nếu là trẻ con. Cúc vạn thọ là loài hoa chính dùng để trang trí bàn thờ. Những cánh hoa

được rải từ bàn thờ đến ngôi mộ, dẫn lối những linh hồn lang thang về nơi an nghỉ của họ.

Sắc vàng của cúc vạn thọ góp phần tô điểm thêm cho phần mộ của người đã khuất.

Tổ chức cầu nguyện ở nghĩ trang

Một nghi thức không thể thiếu trong lễ hội người chết là cầu nguyện ở nghĩa trang, nó là

hoạt động mang tính ý nghĩa nhất trong lễ hội. Hầu hết ở các vùng nông thôn, người dân sẽ

tập trung quây quần bên những phần mộ của người thân mình, ăn uống, kể chuyện và ôn lại

những khoảnh khắc đáng nhớ của người đã khuất.

Hình 6. Nghi thức cầu nguyện cho người chết

Mặc dù phần lớn người dân quây quần ở nhà vào đêm ngày 01/11 và rạng sáng ngày 02/11,

nhưng ở một số nơi người ta vẫn tổ chức những buổi cầu nguyện cộng đồng. Cư dân vẫn đi

thuyền đến đảo để cầu nguyện cho những linh hồn tại nghĩa trang của đảo.

Các món ăn không thể thiếu của lễ h i: bánh mì cùng với những h p sọ làm b ng

đư ng, socola

Pan de muerto – món bánh của người chết là món ăn truyền thống trong dịp này. Bánh mì

được làm từ bột ngô trộn với gia vị là cacao hoặc trái cây tùy vào khẩu vị của mỗi gia đình,

sau đó bánh được phỉ lên một lớp đường, bánh có hình tròn. Bánh được trang trí kèm theo

hình khúc ương nổi lên trên và hộp sọ ở giữa. Hộp sọ được làm bằng đường và socola với

nhiều hình dáng và màu sắc khác nhau. Nhiều gia đình tự làm hộp sọ này thay vì mua và họ

khắc tên người đã mất lên hộp sọ đó rồi đặt lên bàn thờ. Phiên bản gốc của hộp sọ này làm

bằng đường nhưng ngày nay người ta biến tấu thành socola hoặc bánh quy.

908

Hình 7. Bánh mì phục vụ lễ hội

Hình n m calacas

Calacas là những bộ ương được mặc quần áo, trang điểm đầy màu sắc. Vào ngày Lễ hội

Người chết, bạn sẽ trông thấy những hình nộm này khắp nơi trên đất nước Mexico, trong

trang phục truyền thống với những điệu bộ phong phú và sinh động hấp dẫn.

Hình 8. Hình nộm và mặt nạ

Hóa trang và diễu hành

Nằm trong khuôn khổ lễ hội người chết ở Mexico thì trong thời gian nghỉ, mọi người dân sẽ

xuống đường và hóa trang diễu hành suốt ngày đêm tại những địa điểm lớn trong thành phố.

Họ ăn mặc, trang điểm như những bộ ương di động, đội một chiếc mũ sombreros, theo

đ ng phong cách của Calavera Catrina – một người phụ nữ trong bức tranh nổi tiếng của

Mexico. Những bộ cánh với hình thù kì dị, hoặc sự phá cách thêm ở phần trang phục khiến

lễ hội trở nên nhiều màu sắc và ấn tượng hơn.

909

Hình 9. Hoá trang là nét đặc trưng của lễ hội người chết ở Mexico

3 KẾT LUẬN

Được tôn vinh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Trải qua nhiều thế kỷ, người

Mexico không chỉ biết gìn giữ, mà còn biết phát triển di sản văn hoá này. Mỗi năm, người

tham gia biến hoá một cách đầy sáng tạo cho buổi lễ. Từ trang phục đến cách tổ chức, họ

giữ và phát triển để nó luôn mới nhưng vẫn giữ đậm tinh thần dân tộc, như một cách họ giữ

cho linh hồn người thân luôn bên cạnh mình. Lễ hội người chết giờ đây không còn là một lễ

hội đơn thuần nữa mà là một phần không thể thiếu của người dân Mexico. Tuy đây là một lễ

hội để nhớ về những người đã khuất nhưng đây là dịp để hàn gắn tình cảm gia đình, tình

cảm người thân giữa cuộc sống bộn bề. Tất cả mọi người dân đều đón chờ lễ hội này một

cách nồng nhiệt và vui vẻ, họ cùng nhau đi thăm những người đã khuất, cùng nhau tham gia

lễ hội hoá trang, festival và họ tận hưởng một cách trọn vẹn nhất lễ hội hàng ngàn năm tuổi

này vì họ hiểu Día de Muertos là Mexico.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia

[2] https://zingnews.vn/

[3] https://wiki-travel.com.vn/

910