Chiến lược xuất khẩu thân thiện môi trường của doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ và bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp nông sản Việt Nam trong xuất khẩu rau quả vào thị trường EU

Download

CHIẾN ƢỢC XUẤT KHẨU THÂN THIỆN M I TRƢỜNG

CỦA DOANH NGHIỆP THỔ NHĨ KỲ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM

CHO DOANH NGHIỆP NÔNG SẢN VIỆT NAM TRONG XUẤT KHẨU

RAU QUẢ VÀO THỊ TRƢỜNG EU

ThS. Phùng Mạnh Hùng

TS. Đỗ Thị Bình

Trường Đại học Thương mại

TÓM TẮT

Nghiên cứu này đề cập tới một số lý thuyết có liên quan tới kinh doanh thân thiện môi trường,

sử dụng phương pháp nghiên cứu dữ liệu định tính và thứ cấp, cụ thể là các báo cáo kinh doanh của

doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ với quy mô mẫu là 22 doanh nghiệp. Từ các báo cáo này, tác giả phân

tích các hành động thân thiện môi trường tại doanh nghiệp và nhóm chúng vào các chiến lược chức

năng thân thiện môi trường gồm: chiến lược marketing xuất khẩu thân thiện môi trường, chiến lược

nghiên cứu và phát triển sản phẩm xuất khẩu thân thiện môi trường, chiến lược sản xuất xuất khẩu

thân thiện môi trường, chiến lược thu mua xuất khẩu thân thiện môi trường, chiến lược nguồn nhân

lực thân thiện môi trường, chiến lược tài chính thân thiện môi trường. Từng hành động sẽ được đo

lường tần suất xuất hiện tại các doanh nghiệp. Trên cơ sở các hành động chiến lược thân thiện môi

trường tại một số doanh nghiệp Thỗ Nhĩ Kỳ, tác giả đề xuất giải pháp gồm một số hành động thân

thiện môi trường đối với doanh nghiệp nông sản Việt Nam chuyên xuất khẩu rau quả vào thị trường

EU- một thị trường xem trọng bảo vệ môi trường.

Từ khóa: kinh doanh thân thiện môi trường, xuất khẩu, chiến lược, doanh nghiệp nông sản,

rau quả, thị trường EU

ABSTRACT

The research mentions theories related to eco-friendly business practices and using qualitative

research method with secondary data which includes business reports of 22 Turkey coporations.

Environmental practices will be analyzed and grouped into environmentally friendly functional

strategies such as: eco-friendly export marketing strategy, eco-friendly export research and

development strategy,eco-friendly export production strategy, eco-friendly export purchasing

strategy, eco-friendly human resource strategy, and eco-friendly financial strategy. Each strategic

action will be measured the frequency of occurrence in Turkey businesses. On the basis of eco-

friendly strategies in some Turkish businesses proposing solutions for Vietnamese agro enterprises

specializing in exporting vegetables and fruits into EU market which attaches great importance to

environmental protection.

Keywords:eco-friendly business, export, strategy, agro coporation, vegetables, fruit, EU market

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Các mối lo ngại về môi trường và sinh thái đang trở thành chủ đề thảo luận quan trọng tại các

hội nghị quốc tế trong những thập kỷ gần đây xuất phát từ thực trạng tăng cường các hoạt động

công nghiệp hóa ở nhiều quốc gia, từ đó gây ra những tác động nghiêm trọng tới môi trường và đe

dọa cuộc sống của con người, những tác động đó là: ô nhiễm không khí và nguồn nước, tình trạng

nóng lên toàn cầu, lũ lụt và xói mòn đất, thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu… (Leonidou và

Leonidou, 2011). Những ảnh hưởng này đã gây ra sức ép rất lớn lên các doanh nghiệp, buộc họ phải

chịu sự giám sát chặt chẽ từ phía: chính phủ các quốc gia, hiệp hội, người lao động, khách hàng…

(Baker và Sinkula, 2005; Gadenne, Kennedy, và McKeiver, 2009). Môi trường đang ngày càng

đóng vai trò quyết định và buộc doanh nghiệp cần phải để ý tới nó khi cân nhắc các hoạt động sản

xuất/ kinh doanh.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, ngày càng xuất hiện nhiều doanh nghiệp

kinh doanh quốc tế với phương thức xâm nhập phổ biến là xuất khẩu. Đây là phương thức phổ biến

bởi những lợi ích như: giảm thiểu rủi ro, các yêu cầu về nguồn lực không nhiều, tính linh hoạt chiến

lược cao (Hultman, Robson, và Katsikeas, 2009). Tuy nhiên, doanh nghiệp xuất khẩu cũng gặp phải

nhiều rào cản môi trường từ phía thị trường quốc tế, đặc biệt là ở những thị trường các nước phát

triển với trình độ dân trí và thu nhập cao, yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí không gây

tổn hại môi trường trong quá trình sản xuất, đảm bảo thương mại công bằng và phát triển bền

vững… Về phía các doanh nghiệp xuất khẩu cũng đang chuyển mình với những điều chỉnh trong

chiến lược kinh doanh nhằm hướng tới mục tiêu khai thác cơ hội từ nhu cầu bảo vệ môi trường của

khách hàng (Aragon-Correa và Sharma, 2003; Banerjee, 2001; Buysse và Verbeke, 2003).

Chủ đề nghiên cứu về chiến lược kinh doanh thân thiện môi trường đang trở thành một chủ đề

hấp dẫn, thu hút nhiều học giả thực hiện và công bố các kết quả nghiên cứu của mình trên nhiều tạp

chí uy tín, tuy nhiên phần lớn các nghiên cứu này có cách tiếp cận về chiến lược kinh doanh thân

thiện môi trường trên thị trường nội địa mà chưa có nhiều nghiên cứu về chiến lược kinh doanh thân

thiện môi trường với định hướng thị trường quốc tế. Không chỉ có chính quyền và khách hàng trong

nước mới quan tâm và đòi hỏi doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường mà chính quyền

nước ngoài cũng đang ngày càng gia tăng các quy định pháp luật hướng tới bảo vệ môi trường tự

nhiên (Rugman và Verbeke, 1998), khách hàng nước ngoài cũng đang ngày càng ý thức được các

vấn đề sinh thái và nhạy cảm với môi trường (Miles và Covin, 2000), xem đó như là những giá trị

trong chiến lược khác biệt hóa mà doanh nghiệp nên theo đuổi trong bối cảnh môi trường kinh

doanh có tính cạnh tranh và năng động cao (Bellesi, Lehrer, và Tal, 2005).

Các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nông sản của Việt Nam không nằm ngoài xu hướng

này. Với điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng thuận lợi đã hỗ trợ cho người nông dân và các doanh

nghiệp chế biến nông sản Việt Nam sản xuất và xuất khẩu nông sản đi nhiều nước trên thế giới,

Việt Nam được đánh giá là có lợi thế cạnh tranh xuất khẩu nông sản và còn nhiều dư địa tăng

trưởng, kim ngạch xuất khẩu nông sản năm 2019 đạt khoảng 17 tỷ USD. Trong số các mặt hàng

nông sản xuất khẩu hàng đầu thì rau quả hiện tại có giá trị xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch xuất

khẩu đạt 3,75 tỷ USD và được xem là mặt hàng xuất khẩu chủ lực trong thời gian tới. Bốn quốc gia

và vùng lãnh thổ mà Việt Nam xuất khẩu rau quả nhiều nhất xếp theo thứ tự giảm dần là: Trung

Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Liên minh châu u (EU). Trong đó đáng chú ý là thị trường EU được

dự báo sẽ có tốc độ tăng trưởng cao và vượt qua các thị trường còn lại về kim ngạch xuất khẩu. Tuy

nhiên, điểm đáng chú ý của thị trường EU chính là các rào cản kỹ thuật thương mại (TBT), rào cản

kiểm dịch động/thực vật (PSP), đặc biệt là rào cản về trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững.

Trong đó, các yêu cầu về thực hiện hoạt động kinh doanh một cách có trách nhiệm, tuân thủ luật lao

động, bảo vệ môi trường tự nhiên của một bộ phận khách hàng tại khu vực Tây và Bắc u đang nổi

lên và không ngừng tăng trưởng chính là một rào cản quan trọng buộc các doanh nghiệp xuất khẩu

rau quả Việt Nam cần xem xét lại chiến lược kinh doanh theo hướng thân thiện với môi trường để

đáp ứng yêu cầu của thị trường này. Xuất phát từ những luận cứ trên, tác giả nghiên cứu chiến lược

kinh doanh xuất khẩu định hướng thân thiện môi trường của các doanh nghiệp xuất khẩu Thổ Nhĩ

Kỳ, tổng kết thành bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp đối với các doanh nghiệp xuất khẩu

rau quả Việt Nam nhằm tăng cường khả năng xuất khẩu vào thị trường các quốc gia thuộc Liên

minh châu Âu (EU).

2. MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Các nghiên cứu có liên quan cho rằng, kinh doanh thân thiện môi trường là một lĩnh vực

nghiên cứu vượt ra ngoài các nguyên tắc thông thường, bởi vì nó là một quá trình thống nhất hoàn

toàn với kế hoạch chiến lược của doanh nghiệp, trong đó bao gồm các hoạt động: giảm chất thải,

ngăn chặn ô nhiễm, quản lý sản phẩm và thực thi trách nhiệm xã hội để đạt được lợi thế cạnh tranh

trong nỗ lực học hỏi và phát triển không ngừng (Hart, 2005). Có nhiều quan điểm khác nhau từ phía

các học giả khi định nghĩa về kinh doanh thân thiện môi trường, nhưng tựu chung lại đó là các

chính sách, các thủ tục và các hành động vì môi trường có thể được triển khai thông qua phát triển

các chiến lược quản trị môi trường nhằm nắm bắt các cơ hội kinh doanh như: giảm chi phí (chi phí

năng lượng, nguyên liệu, lao động), tăng doanh thu và lợi nhuận (thông qua khác biệt hóa sản

phẩm) và cải thiện mối quan hệ với các bên liên quan (Ambec và Lanoie, 2008; Banerjee, 2001;

Menon, Menon, Chowdhury, và Jankovich, 1999; Lee và Ball, 2003).

Trách nhiệm xã hội (CSR) và kinh doanh thân thiện môi trường đều có mối quan tâm chung là

các vấn đề môi trường. Do vậy, các nghiên cứu thực hiện trong hai lĩnh vực này bắt đầu có điểm

chung (Montiel, 2008). Một số học giả cho rằng kinh doanh thân thiện môi trường là một phần quan

trọng của trách nhiệm xã hội (CSR) vì mục tiêu cuối cùng hướng đến là mang lại lợi ích cho cộng

đồng (Babiak và Trendafilova, 2011). Ủy ban châu u định nghĩa CSR là một khái niệm kết hợp

giữa các mối quan tâm về xã hội với các mối quan tâm về môi trường trong các chức năng chiến

lược và tự nguyện tương tác với các bên liên quan (Ủy ban châu Âu, 2002).

Thêm vào đó, vấn đề kinh doanh thân thiện môi trường đã trở nên sáng tỏ ở nhiều khía cạnh

vào những năm 1990 và các nghiên cứu bắt đầu nở rộ từ những năm 2000. Những nghiên cứu đầu

tiên về kinh doanh thân thiện môi trường bắt nguồn từ những năm 1960 với sự ra đời của khái niệm

marketing xã hội (Kotler và Levy, 1969). Khi chủ đề nghiên cứu này bắt đầu gây được chú ý và thu

hút sự quan tâm của nhiều học giả, những khám phá mới trong nghiên cứu bắt đầu xuất hiện như:

marketing vì mục đích cao đẹp (Varadarajan và Menon, 1988), marketing môi trường (Drumwright,

1994), trách nhiệm xã hội (Brown và Dacin, 1997), chủ nghĩa môi trường bên trong doanh nghiệp

(Banerjee, Iyer, và Kashyap, 2003), sự bền vững dựa trên định hướng thị trường (Crittenden,

Crittenden, Ferrell, và Pinney, 2011).

Sự gia tăng các nghiên cứu về chủ đề này cũng xuất phát từ chính sự cải thiện trong mối quan

hệ giữa doanh nghiệp với các nhà hoạch định chính sách, các nhóm liên quan và khách hàng

(Banerjee, 2002; Menon & Menon, 1997). Sự gia tăng sức ép từ các bên liên quan như qua thể chế

luật pháp và sự lo ngại của cộng đồng là động cơ nhen nhóm cho sự nổi lên của những nét mới

trong nghiên cứu, tập trung vào những ảnh hưởng tới môi trường bắt nguồn từ hoạt động của doanh

nghiệp (Passarini, Pereira, de Brito Farias, Calarge và Satana, 2014). Những dẫn chứng có thể được

tìm thấy trong cách mạng công nghiệp bắt đầu từ những năm 1700 và chính nó đóng vai trò chính

cho sự gia tăng hàng hóa, rác thải và ô nhiễm môi trường, sự chuyển đổi sang nền kinh tế chủ nghĩa

tư bản (Hobsbawm, 1975), phong trào bảo tồn và tăng cường nhận thức sinh thái những năm 1850

(Buchholz, 1991), phong trào chủ nghĩa tiêu dùng những năm 1970 (Peattie, 1995), những quy định

chặt hơn của các chính phủ đối với vấn đề môi trường những năm 1980 (Menon và Menon, 1997).

Kinh doanh thân thiện môi trường cũng nhận được nhiều chú ý từ các học giả nghiên cứu

marketing và quản trị, sự phát triển của lĩnh vực nghiên cứu phân mảnh này là sự kết hợp của nhiều

học thuyết khác nhau (quan điểm dựa trên nguồn lực, lý thuyết năng lực động, thuyết các bên liên

quan, thuyết thể chế). Eric G. Olson (2008) cho rằng chiến lược thân thiện môi trường hay chiến

lược xanh là một chiến lược bổ sung vào trong các chiến lược kinh doanh và chiến lược chức năng,

chiến lược thân thiện môi trường là nền tảng để doanh nghiệp đưa ra các quyết dịnh ảnh hưởng tích

cực tới môi trường. Quan điểm dựa trên nguồn lực kết nối tới đánh giá chiến lược kinh doanh thân

thiện môi trường bằng cách tập trung vào các đánh giá bên trong doanh nghiệp (Shrivastava, 1995).

Theo quan điểm dựa trên nguồn lực cổ điển, các nguồn lực độc đáo là có giá trị và khó bắt chước có

thể giúp doanh nghiệp đạt được lợi thế cạnh tranh trong dài hạn (Conner, 1991). Penrose (1959)

xem doanh nghiệp là một tập hợp các nguồn lực và chú trọng tới vai trò của nguồn lực trong việc

đạt hiệu suất vượt trội. Tuy nhiên, Hart (1995) đã mở rộng thuyết này bằng việc xem xét ảnh hưởng

đến từ môi trường tự nhiên và biện luận rằng doanh nghiệp cần thích ứng với sự thay đổi của điều

kiện môi trường thông qua xây dựng và sử dụng những nguồn lực mới, doanh nghiệp cần phát triển

các nguồn lực độc đáo để đáp ứng nhu cầu xã hội về môi trường tự nhiên thông qua cải thiện tính

hợp pháp xã hội, tích hợp vai trò của các bên liên quan như là một phần trong quá trình phát triển

bền vững trong doanh nghiệp. Thuyết năng lực động là sự kết hợp giữa bản chất thay đổi của nguồn

lực và năng lực, nổi lên như là một học thuyết mở rộng của RBV (Eisenhardt và Martin, 2000).

Thuyết này cho rằng năng lực động là khả năng tích hợp, xây dựng và tái định hình lại các năng lực

bên trong và bên ngoài để thích ứng với sự thay đổi của môi trường (Teece et al., 1997). Teece và

cộng sự cũng cho rằng một chiến lược thân thiện môi trường chủ động bao gồm kết hợp những

năng lực không lặp lại và có thể so sánh, vì vậy chiến lược này là sự kết hợp giữa kinh doanh và

môi trường tự nhiên, có đặc điểm đặc trưng của năng lực động và cho phép doanh nghiệp thích ứng

với sự thay đổi của môi trường và dẫn tới những ảnh hưởng tích cực lên lợi thế cạnh tranh (Aragon-

Correa và Sharma, 2003). Freeman (1984) cho rằng bên liên quan là bất kỳ tổ chức hay cá nhân có

ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi các hành động của doanh nghiệp, các doanh nghiệp cần phải đáp

ứng kỳ vọng của bên liên quan bởi vì mọi quyết định quản trị đều bị chi phối bởi bên liên quan. Đó

là lý do doanh nghiệp kết hợp các chiến lược kinh doanh thân thiện môi trường vào trong các chức

năng kinh doanh chung chính là để kết nối và đáp ứng với mối lo ngại về sinh thái của bên liên

quan. Scott và Christensen (1995) khi bàn về thuyết thể chế thì cho rằng đó là cấu trúc các quy định

mang tính quy phạm và được nhận thức rõ ràng từ đó tạo nên sự ổn định trong hành vi xã hội.

Thuyết thể chế nhấn mạnh sự hợp tác của doanh nghiệp với môi trường, các áp lực về xã hội và văn

hóa lên doanh nghiệp, từ đó buộc doanh nghiệp thay đổi. Jennings và Zandbergen (1995) chỉ ra lợi

ích của thuyết thể chế là lý giải các yếu tố cưỡng chế bao gồm các quy định chung và các yêu cầu

luật pháp chính là động cơ thúc đẩy doanh nghiệp chấp nhận và triển khai các chiến lược kinh

doanh thân thiện môi trường.

3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu này là báo cáo kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu

Thổ Nhĩ Kỳ chuyên xuất khẩu vào thị trường EU ở các ngành nghề khác nhau. Các doanh nghiệp

được chọn đều là những doanh nghiệp đang triển khai chiến lược kinh doanh thân thiện môi trường

xuất phát từ đòi hỏi của một bộ phận người tiêu dùng châu Âu. Số lượng doanh nghiệp được chọn

là 22 doanh nghiệp ở các ngành nghề: nông sản, thủy sản, may mặc, chế biến gỗ, đồ uống giải khát,

đều là những ngành hàng có nguy cơ gây tổn hại cao đối với môi trường. Dữ liệu sẽ được bóc tách

thành các chủ đề (cấp 1) và khái niệm (cấp 2), trong đó chủ đề là các chiến lược kinh doanh thân

thiện môi trường đang triển khai: chiến lược marketing, chiến lược R&D, chiến lược sản xuất, chiến

lược nguồn nhân lực, chiến lược thu mua, chiến lược tài chính. Các khái niệm là các phương hướng

và hành động mà các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đang triển khai tại từng lĩnh vực chức năng, giải

thích cho từng chiến lược kinh doanh thân thiện môi trường. Từng khái niệm này sẽ được đo lường

tần suất xuất hiện trong phạm vi 22 doanh nghiệp là mẫu nghiên cứu.

4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1. Chi n l ợc marketing xuất khẩu thân thiện môi tr ờng

Bảng 1. Các hành động triển khai chi n l ợc marketing xuất khẩu

thân thiện môi tr ờng tại các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ

Chủ ề

Các hꢀnh ộng triển khai

G n nh n v đ ng g i th n thiꢀn môi trưꢁng

Phát tri n các sản ph m sinh thái

Tần su t xu t hiện

H p tác vꢂi các thành viên kênh phân phꢃi

Chi n ư c marketing

thân thiꢀn môi trưꢁng

S d ng d ch v logistics thân thiꢀn môi trưꢁng

N l c truyền thông đ nh hưꢂng bảo vꢀ môi trưꢁng

Chi t khấu đ c biꢀt khuy n khích hành vi mua thân thiꢀn môi trưꢁng

Kết quả xử lý dữ liệu thể hiện 6 hành động để triển khai chiến lược marketing thân thiện môi

trường mà doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ áp dụng, đó là: gắn nhãn và đóng gói sản phẩm thân thiện môi

trường, phát triển các sản phẩm sinh thái, hợp tác với các thành viên kênh phân phối, sử dụng

logistics thân thiện môi trường, nỗ lực truyền thông định hướng bảo vệ môi trường, chiết khấu đặc

biệt để khuyến khích hành vi mua thân thiện môi trường. Trong đó, phần lớn doanh nghiệp háo hức

với thiết kế sản phẩm thân thiện môi trường để đáp ứng kỳ vọng xanh của khách hàng để tiếp tục

vận hành ở thị trường quốc tế. Một trong số các doanh nghiệp dẫn chứng các thùng hàng của họ

được đóng từ nguyên liệu gỗ lấy từ những cánh rừng công nghiệp tái tạo có kiểm soát, lấy gỗ từ đây

họ được cấp chứng nhận FSC là chứng nhận của hội đồng quản lý rừng (Forest Stewardship

Council), đây là yêu cầu bắt buộc của khách hàng quốc tế. Một doanh nghiệp khác thì quan tâm tới

làm cho 90% trong số các mặt hàng xuất khẩu trở nên nhẹ hơn thông qua đổi mới sản phẩm, đó là

một nỗ lực 4 năm và sử dụng hệ thống logistics thu hồi, kết quả là làm giảm lượng phát thải khí

CO₂do mức tiêu thụ năng lượng ít hơn và doanh nghiệp này cũng sử dụng ít xe tải hơn khi vận

chuyển hàng hóa.

4.2. Chi n l ợc nghiên cứu và phát triển sản phẩm thân thiện môi tr ờng

Chiến lược nghiên cứu và phát triển sản phẩm tập trung vào phát triển các sản phẩm và công

nghệ mới, sạch hơn để ít gây tổn hại tới môi trường (Shrivastava, 1995). Kết quả nghiên cứu chỉ ra

các hành động mà doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đang triển khai trong khuôn khổ chiến lược R&D là:

hợp tác với các tổ chức bên ngoài để triển khai hoạt động kinh doanh thân thiện môi trường, phát

triển sản phẩm và công nghệ nhằm tối thiểu hóa ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường, có đội ngũ

chuyên gia nghiên cứu tập trung vào phát triển sản phẩm thân thiện môi trường. Đáng chú ý là hoạt

động hợp tác với các tổ chức bên ngoài hỗ trợ doanh nghiệp triển khai hoạt động kinh doanh thân

thiện môi trường được xem là hoạt động phổ biến nhất. Một trong những doanh nghiệp triển khai

hành động này chia sẻ họ đang trong quá trình phát triển một loại bình chữa cháy bằng điện, không

gây hại cho môi trường và hoạt động hoàn toàn tự động mà không cần con người can thiệp, do vậy

nó có tiềm năng rất lớn tại các thị trường xuất khẩu, dự án này được hỗ trợ bởi Hội đồng nghiên cứu

công nghệ và khoa học Thổ Nhĩ Kỳ - TUBITAK (The Scientific and Technological Research

Council of Turkey).

Bảng 2. Các hành động triển khai chi n l ợc R&D xuất khẩu thân thiện

môi tr ờng tại các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ

Tần su t

xu t hiện

Chủ ề

Các hꢀnh ộng triển khai

H p tác vꢂi các t chứcꢅ ênꢅ ngo iꢅ đ tri n khai ho tꢅ đ ng kinh doanh thân

thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

Chi nꢅ ư c R&D thân Phát tri n sản ph m và công nghꢀ nh m tꢃi thi u hóa ảnhꢅhưꢄng tiêu c c tꢂi

thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

môi trưꢁng

C ꢅđ iꢅngũꢅchuyênꢅgiaꢅnghiênꢅcứu tập trung vào phát tri n sản ph m thân thiꢀn

môiꢅtrưꢁng

4.3. Chi n l ợc sản xuất thân thiện môi tr ờng

Các vấn đề liên quan đến vận hành sản xuất thân thiện môi trường là giảm rác thải và sản xuất

tinh gọn (King và Lenox, 2001). Theo kết quả nghiên cứu, các doanh nghiệp đều nhấn mạnh tầm

quan trọng của việc tích hợp các vấn đề môi trường vào trong quá trình sản xuất bằng nhiều hành

động: trang bị hệ thống quản trị môi trường, giảm tác động tiêu cực đến môi trường trong quá trình

sản xuất và triển khai cách tiếp cận sản xuất thân thiện môi trường. Phần lớn các doanh nghiệp là

mẫu nghiên cứu đã thiết lập hệ thống quản lý môi trường trong các nhà máy nhằm mục tiêu bảo vệ

môi trường. Một doanh nghiệp khẳng định họ đã bắt đầu trang bị các hệ thống quản trị môi trường

ISO 9001, ISO14001 và ISO 18001 từ 6 năm trước và hiện nay sản phẩm của họ được người tiêu

dùng tại Tây và Bắc u đón nhận rất nhiệt tình.

Bảng 3. Các hành động triển khai chi n l ợc sản xuất xuất khẩu

thân thiện môi tr ờng tại các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ

Chủ ề

Các hꢀnh ộng triển khai

Tần su t

xu t hiện

Trang b hꢀ thꢃng quảnꢅ ꢅmôiꢅtrưꢁng

Chi nꢅ ư c sản xuất

thân thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

Giảmꢅtꢆcꢅđ ng tiêu c cꢅđ nꢅmôiꢅtrưꢁng trong quá trình sản xuất

Tri n khai cách ti p cận sản xuất thân thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

4.4. Chi n l ợc nguồn nhân lực thân thiện môi tr ờng

Nguồn nhân lực với vai trò là một trong những thành phần cấu thành nên chiến lược chung

của doanh nghiêp, cần được tuyển dụng, đào tạo và tham gia giám sát các vấn đề về môi trường

(Ramus, 2001). Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai kết hợp vấn

đề môi trường vào trong chức năng nguồn nhân lực thông qua: đào tạo cho nhân sự và ủy quyền cho

nhân sự về các vấn đề môi trường. Nhiều doanh nghiệp đánh giá ý thức về môi trường và bảo vệ

môi trường trong đội ngũ nhân sự ngày càng cao thông qua việc tổ chức nhiều hội thảo, các buổi

đào tạo và thảo luận chuyên sâu. Một doanh nghiệp trong mẫu khẳng định họ đã tổ chức các chương

trình giáo dục và đào tạo về môi trường như là một yêu cầu thường xuyên có tính định kỳ. Tiếp

theo, họ trình chiếu slide gồm âm thanh và hình ảnh về ô nhiễm môi trường trên bốn màn hình lớn

đặt tại các quầy cà phê bên trong nhà máy nhằm tăng cường nhận thức của người lao động về bảo

vệ môi trường.

Bảng 4. Các hành động triển khai chi n l ợc nguồn nhân lực thân thiện

môi tr ờng tại các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ

Tần su t

xu t hiện

Chủ ề

Các hꢀnh ộng triển khai

Chi nꢅ ư c nguꢇn nhân Đ oꢅt o nhân s về các vấnꢅđề môiꢅtrưꢁng

l c thân thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

Ủy quyền cho nhân s về các vấnꢅđề môiꢅtrưꢁng

4.5. Chi n l ợc thu mua thân thiện môi tr ờng

Với chiến lược thu mua thân thiện môi trường, có một nguyên tắc là cần tuân thủ các yêu cầu

môi trường từ các thành viên phía dưới trong chuỗi cung ứng để phát triển một chiến lược thu mua

thân thiện môi trường và tích hợp (Aragon-Correa, Hurtado-Torres, Sharma, và Garcia-Morales,

2008; Darnall, Henriques, và Sadorsky, 2008). Các doanh nghiệp thích làm việc với các đối tác

cung ứng có cam kết tuân thủ nghiêm túc ít nhất là ở mức tối thiểu các tiêu chuẩn về môi trường

(Simpson, Taylor, và Barker, 2014). Các hành động nổi bật mà doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ triển khai

liên quan tới chiến lược thu mua thân thiện môi trường gồm: hợp tác với nhà cung ứng nhằm tuân

thủ quy định môi trường, ưu tiên mua nguyên liệu thân thiện môi trường, giao dịch với nhà cung

ứng nhạy cảm môi trường, yêu cầu nhà cung ứng tuân thủ tiêu chuẩn môi trường. Phần lớn doanh

nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đã thể hiện nỗ lực và sự cố gắng, thể hiện qua cách mà họ tích hợp các mối lo

ngại môi trường vào trong chức năng thu mua của doanh nghiệp.

Bảng 5. Các hành động triển khai chi n l ợc thu mua thân thiện

môi tr ờng tại các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ

Chủ ề

Các hꢀnh ộng triển khai

Tần su t xu t hiện

CL thu mua thân H p tác vꢂi các nhà cung ứng nh m tuân thꢈ quyꢅđ nhꢅmôiꢅtrưꢁng

thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

Ưuꢅtiênꢅmuaꢅnguyênꢅ iꢀuꢅđ u vào thân thiꢀn vꢂiꢅmôiꢅtrưꢁng

L a ch n h p tác vꢂi nhà cung ứng nh y cảmꢅmôiꢅtrưꢁng

Yêu c u nhà cung ứng tuân thꢈ các tiêu chu n về môiꢅtrưꢁng

Một doanh nghiệp chia sẻ họ triển khai các hành động môi trường cách đây 1 năm liên quan tới

móc treo quần áo. Trước đây họ thường ném các móc quần áo hỏng ra môi trường nhưng giờ họ gửi

chúng ngược trở lại nhà cung ứng để tìm cách sửa chữa. Bằng một bài học nhỏ này họ đang tìm cách

hợp tác nhiều hơn với nhà cung ứng để giảm rác thải đổ ra môi trường trong hoạt động kinh doanh quốc

tế. Một doanh nghiệp khác cũng đang tìm giải pháp với vấn đề xả khói ra môi trường của những xe tải

chở nguyên liệu từ nhà cung ứng vì các khách hàng quốc tế của họ rất quan tâm tới vấn đề này.

4.6. Chi n l ợc tài chính xuất khẩu thân thiện môi tr ờng

Một chiến lược chức năng bền vững khác quan trọng với môi trường đó là tài chính với sự

quan tâm chủ yếu đặt vào hiệu suất môi trường doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng thế nào tới hiệu quả tài

chính (Curcio và Wolf, 1996). Kết quả nghiên cứu các hành động về tài chính thân thiện môi trường

doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đang triển khai là: Đóng góp tài chính vào các hoạt động bảo vệ môi

trường, chú ý tới vấn đề tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường, chú ý tới vấn đề chi phí môi trường.

Phần lớn các doanh nghiệp đều nhấn mạnh tới sự cần thiết của các khoản đầu tư lớn vào giải quyết

ô nhiễm môi trường và mục đích khoản đầu tư này là để có một ảnh hưởng tích cực lên hiệu quả tài

chính doanh nghiệp trong tương lai dài hạn. Một doanh nghiệp chia sẻ học đã cố gắng chuyển đổi

toàn bộ hơi nước dư thừa trong quá trình sản xuất thành nước, mục đích của việc này là để giảm

lượng nước tiêu thụ trong nhà máy và giảm lượng khí thải Cacbon. Trong 10 năm doanh nghiệp đã

giảm 32% lượng nước tiêu thụ và 52% lượng khí Co₂xả ra môi trường. Kết quả bền vững này đòi

hỏi nguồn đầu tư lớn, tư duy dài hạn đối với thị trường quốc tế.

Bảng 6: Các hành động triển khai chi n l ợc tài chính xuất khẩu

thân thiện môi tr ờng tại các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ

Chủ ề

Các hꢀnh ộng triển khai

Đ ngꢅg pꢅt iꢅch nhꢅv oꢅcꢆcꢅho tꢅđ ng bảo vꢀ môiꢅtrưꢁng

Chú ý tꢂi vấnꢅđề ti t kiꢀm chi phí và bảo vꢀ môiꢅtrưꢁng

Chú ý tꢂi vấnꢅđề chiꢅph ꢅmôiꢅtrưꢁng

Tần su t xu t hiện

Chi nꢅ ư c tài chính

thân thiꢀnꢅmôiꢅtrưꢁng

5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU RAU QUẢ VIỆT

NAM VÀO THỊ TRƯỜNG CÁC QUỐC GIA LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU)

Chiến lược xuất khẩu thân thiện môi trường của các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ thể hiện

thông qua các hành động chiến lược tại các lĩnh vực chức năng khác nhau, là những bài học

kinh nghiệm quý giá mà doanh nghiệp Việt Nam nói chung và doanh nghiệp nông sản Việt Nam

nói riêng trong xuất khẩu mặt hàng rau quả vào thị trường EU cần phải học tập để nâng cao khả

năng cạnh tranh của rau quả Việt Nam tại thị trường này. Trong bối cảnh hiệp định tự do

thương mại Việt Nam - EU đã bắt đầu có hiệu lực triển khai từ tháng 8/2020 hứa hẹn sẽ tạo ra

nhiều động lực để doanh nghiệp nông sản Việt Nam có thể bứt phá vì thuế đối với rau quả nhiệt

đới từ Việt Nam về 0% từ thời điểm hiệp định có hiệu lực sẽ giúp rau quả Việt Nam cạnh tranh

tốt hơn, tuy nhiên đó không phải là tất cả vì người tiêu dùng EU sẵn sàng chi trả cao hơn cho

rau quả tốt cho sức khỏe và sản phẩm đó đảm bảo chuỗi cung ứng bền vững, bảo vệ môi trường.

Vấn đề này các doanh nghiệp nông sản Việt Nam thực hiện chưa tốt, thể hiện ở một số khía

cạnh: Sản phẩm xuất khẩu vào thị trường EU chủ yếu là dạng tươi và sản phẩm chế biến chiếm

tỷ trọng thấp, cơ cấu sản phẩm xuất khẩu chưa đa dạng (chủ yếu: dứa, thanh long, cơm dừa,

chôm chôm, xoài), số lượng doanh nghiệp được cấp chứng nhận Gobal Gap còn ít vì không đủ

năng lực, sự kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng còn lỏng lẻo, thị phần rau quả tại EU

chỉ chiếm chưa đến 1% trong khi khu vực này tiêu thụ 45% lượng rau toàn cầu, chưa quan tâm

nhiều tới vấn đề môi trường trong chuỗi cung ứng. Để cải thiện năng lực cạnh tranh của rau quả

Việt Nam tại thị trường châu Âu, tác giả đề xuất một số giải pháp đối với các doanh nghiệp

nông sản Việt Nam, cơ quan ban ngành của Việt Nam:

Một là, doanh nghiệp cần phối hợp và yêu cầu sự hỗ trợ từ phía cơ quan ban ngành để đạt

được chứng nhận Global Gap. Rau quả cần có chứng nhận ở dạng này hay dạng khác, cho dù đó

là GlobalGAP, chứng nhận hữu cơ, thương mại bình đẳng,… Mặc dù nhằm chuẩn hóa theo

GlobalG P nhưng hiện nay tiêu chuẩn VietGAP vẫn chưa tương ứng với GlobalG P và do đó

không đáp ứng được các yêu cầu của nhiều khách hàng châu Âu. Vấn đề này cần được giải

quyết trong ngắn hạn. Đáp ứng được chi phí chứng nhận đã là một rào cản nhưng xây dựng bí

quyết kỹ thuật để vượt qua các tiêu chuẩn nhằm đạt được chứng nhận lại là một rào cản lớn hơn

nhiều. Doanh nghiệp nông sản cần phối hợp với các cơ quan ban ngành để đầu tư nhiều hơn

trong việc cải thiện các tiêu chuẩn và quy trình sản xuất. Nhà nước có thể tài trợ kinh phí ban

đầu cho chứng nhận cũng là điều cần thiết nhưng trong trung và dài hạn, các nhà sản xuất cần

phải tự chủ tài chính để trở thành ngành công nghiệp bền vững. Các chứng nhận đặc biệt quan

trọng đối với các sản phẩm tươi, nhưng cũng không nên đánh giá thấp tầm quan trọng của nó

đối với các sản phẩm chế biến.

Hai là, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Người tiêu dùng EU đang ngày càng quan tâm

hơn đến tính minh bạch trong quá trình sản xuất rau quả mà họ sử dụng. Trách nhiệm xã hội của

doanh nghiệp (CSR) đang ngày càng được chú ý trên thị trường EU và cần được phát triển ở

mức độ ngành hàng cũng như cần được xem là một kế hoạch chi tiết để các doanh nghiệp làm

theo. Đây cũng có thể là đối tượng được cấp chứng nhận, không chỉ là quy định một cách lỏng

lẻo. Nghĩa là tất cả các công ty trong chuỗi cung ứng sẽ phải thực hiện nỗ lực bảo vệ môi

trường và các hoạt động thể hiện trách nhiệm xã hội. Các tổ chức, đơn vị (như Cục Xúc tiến

thương mại) cùng với các hiệp hội ngành hàng cũng cần xây dựng chiến lược liên quan đến

trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với ngành hàng rau quả và ngành chế biến. Ngoài ra,

cần nhiều nỗ lực hơn nữa để phát triển các phương thức canh tác hữu cơ nhằm chống lại dịch

bệnh và diệt trừ sâu bọ.

Ba là, xây dựng tuyến đường vận chuyển bền vững. EU hiện cũng đang tiến tới giảm thiểu

nhập khẩu khí thải carbon. Điều này có tác động đặc biệt đối với vận tải hàng không; mặc dù một

đề xuất hấp dẫn trong trung hạn dường như không có khả năng duy trì bền vững trong dài hạn. Thứ

nhất, đề xuất của EU về việc dán nhãn liên quan đến dấu carbon; thứ hai, nhận thức của người tiêu

dùng ở châu Âu sẽ tạo ra sự chuyển hướng sang hình thức vận tải đường biển (hình thức vận tải tạo

ra dấu carbon thấp hơn). Mặc dù chi phí và độ tin cậy của mạng lưới vận tải ở Việt Nam là thách

thức khá lớn. Đối với sản phẩm tươi sống, đó sẽ là một thách thức đáng kể bởi các

dây chuyền đông lạnh của vận tải đường biển sẽ cần phải giúp kéo dài thời gian bảo quản hơn so

với đường hàng không. Điều cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, sự phát triển kỹ thuật

cũng hết sức cần thiết để cho phép vận chuyển các loại rau quả ngoại lai từ Việt Nam sang châu Âu

bằng đường biển với dây chuyền làm lạnh đảm bảo. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ tài chính từ Chính

phủ Việt Nam, cũng như thu hút đầu tư từ các nguồn khác như vốn FDI. Trọng tâm chính của các

hoạt động phát triển ngành hàng cần hướng tới các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tại Việt Nam.

Hơn nữa, kiến thức từ các nhà sản xuất và xuất khẩu rau quả nước ngoài sẽ có giá trị giúp thúc đẩy

các liên doanh.

Bốn là, cải thiện vấn đề đóng gói và thiết kế bao bì xuất khẩu. Việc đóng gói và thiết kế bao

bì cho các sản phẩm thực phẩm hiện nay chưa thực sự tốt và phù hợp với thị trường châu Âu. Mặc

dù các sản phẩm Việt Nam có thể được tìm thấy trong các siêu thị dành cho người châu Á nhưng

tiêu chuẩn về bao bì và thiết kế cho thị trường ngách này tương đối thấp và không thể so sánh được

với yêu cầu của các nhà bán lẻ thực phẩm phổ biến ở châu Âu.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ambec, S., & Lanoie, P. (2008), Does it pay to be green? A systematic overview, Academy of

Management Perspectives, pp.45-62.

2. Aragon-Correa, J. A., & Sharma, S. (2003), A contingent resource-based view of proactive

corporate environmental strategy, Academy of Management Review, pp.1-88.

3. Aragón-Correa, J. A., Hurtado-Torres, N., Sharma, S., & García-Morales, V. J. (2008),

Environmental strategy and performance in small firms: A resource-based perspective, Journal

of Environmental Management, pp.88-103.

4. Babiak, K., & Trendafilova, S. (2011), CSR and environmental responsibility: Motives and

pressures to adopt green management practices, Corporate Social Responsibility and

Environmental Management, pp.11-24.

5. Baker, W. E., & Sinkula, J. M. (2005), Environmental marketing strategy and firm

performance: Effects on new product performance and market share, Journal of the Academy of

Marketing Science, pp.461-475.

6. Banerjee, S. B. (2001), Managerial perceptions of corporate environmentalism: Interpretations

from industry and strategic implications for organizations. Journal of Management Studies,

pp.489-513.

7. Banerjee, S. B. (2002), Corporate environmentalism: The construct and its measurement,

Journal of Business Research, pp.177-191.

8. Banerjee, S. B., Iyer, E. S., & Kashyap, R. K. (2003), Corporate environmentalism: Antecedents

and influence of industry type, Journal of Marketing, pp.106-122.

9. Bellesi, F., Lehrer, D., & Tal, A. (2005), Comparative advantage: The impact of ISO 14001

environmental certification on exports, Environmental Science Technology, pp.1943-1953.

10. Brown, T. J., & Dacin, P. A. (1997), The company and the product: Corporate associations and

consumer product responses, The Journal of Marketing, pp.68-84.

11. Buchholz, R. A. (1991), Corporate responsibility and the good society: From economics to

ecology: factors which influence corporate policy decisions, Business Horizons, pp.1-19.

12. Buysse, K., & Verbeke, A. (2003), Proactive environmental strategies: A stakeholder

management perspective, Strategic Management Journal, pp.453-470.

13. Commission, E. (2002), Corporate social responsibility: A business contribution to sustainable

development, Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities.

14. Conner, K. R. (1991), A historical comparison of resource based theory and five schools of

thought within industrial organization economics: Do we have a new the ory of the firm?

Journal of Management, pp.121-154.

15. Crittenden, V. L., Crittenden, W. F., Ferrell, L. K., Ferrell, O. C., & Pinney, C. C. (2011),

Market-oriented sustainability: A conceptual framework and propositions, Journal of the

Academy of Marketing Science, pp.71-85.

16. Curcio, R. J., & Wolf, F. M. (1996), Corporate environmental strategy: Impact upon firm value,

Journal of Financial and Strategy, pp.21-31.

17. Darnall, N., Henriques, I., & Sadorsky, P. (2008), Do environmental management systems

improve business performance in an international setting?, Journal of International

Management, pp.364-376.

18. Drumwright, M. E. (1994), Socially responsible organizational buying: Environmental concern

as a noneconomic buying criterion, The Journal of Marketing, pp.1-19.

19. Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000), Dynamic capabilities: What are they?,Strategic

Management Journal, pp.1105-1121.

20. Freeman, R. E. (1984), Strategic management: A stakeholders approach, Boston:

Pitman/Ballinger.

21. Gadenne, D. L., Kennedy, J., & McKeiver, C. (2009), An empirical study of environmental

awareness and practices in SMEs, Journal of Business Ethics, pp.45-63.

22. Hart, S. L. (1995), A natural-resource-based view of the firm, Academy of Management Review,

pp.986-1014.

23. Hart, S. L. (2005), Innovation, creative destruction and sustainability, Research-Technology

Management, pp.21-27.

24. Hobsbawm, E. (1975), The age of capitalism, New York: Scribner.

25. Hultman, M., Robson, M. J., & Katsikeas, C. S. (2009), Export product strategy fit and

performance: An empirical investigation, Journal of International Marketing, pp.1-23.

26. Jennings, P. D., & Zandbergen, P. A. (1995), Ecologically sustainable organizations: An

institutional approach, Academy of Management Review, pp.1015-1052.

27. King, A. A., & Lenox, M. J. (2001), Lean and green? An empirical examination of the

relationship between lean production and environmental performance, Production and

Operation Management, pp.244-256.

28. Kotler, P., & Levy, S. J. (1969), Broadening the concept of marketing, The Journal of

Marketing, pp.10-15.

29. Lee, K. H., & Ball, R. (2003), Achieving sustainable corporate competitiveness,Greener

Management International, pp.89-104.

30. Leonidou, C. N., & Leonidou, L. C. (2011), Resrearch into environmental marketing/

management: A bibliographic analysis, European Journal of Marketing, pp.68-103.

31. Menon, A., & Menon, A. (1997), Enviropreneurial marketing strategy: The emergence of

corporate environmentalism as market strategy, The Journal of Marketing, pp.51-67.

32. Menon, A., Menon, A., Chowdhury, J., & Jankovich, J. (1999), Evolving paradigm for

environmental sensitivity in marketing programs: A synthesis of theory and practice, Journal of

Marketing Theory and Practice, pp.1-15.

33. Miles, M. P., & Covin, J. G. (2000), Environmental marketing: A source of reputational,

competitive, and financial advantage, Journal of Business Ethics, pp.299-311.

34. Montiel, I. (2008), Corporate social responsibility and corporate sustainability: Separate pasts,

common futures, Organization & Environment, pp.245-269.

35. Passarini, K. C., Pereira, M. A., de Brito Farias, T. M., Calarge, F. A., & Santana, C. C. (2014),

Assessment of the viability and sustainability of an integrated waste management system for the

city of Campinas (Brazil), by means of ecological cost accounting, Journal of Cleaner

Production, pp.479-488.

36. Peattie, K. (1995), Environmental marketing management, London, England: Pitman Publishing.

37. Penrose, E. (1959), The theory of the firm, New York: John Wiley & Sons.

38. Ramus, C. A. (2001), Organizational support for employees: Encouraging creative ideas for

environmental sustainability, California Management Review, pp.85-105.

39. Rugman, A. M., & Verbeke, A. (1998), Corporate strategies and environmental regulations: An

organizing framework, Strategic Management Journal, pp.363-375.

40. Scott, W. R., & Christensen, S. (1995), The institutional construction of organizations:

International and longitudinal studies, Thousand Oaks: Sage Publications Inc.

41. Shrivastava, P. (1995), The role of corporations in achieving ecological sustainability, Academy

of Management Review, pp.936-960.

42. Simpson, M., Taylor, N., & Barker, K. (2004), Environmenta responsibility in SMEs: Does it

deliver competitive advantage, Business Strategy and the Environment, pp.156-171.

43. Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997), Dynamic capabilities and strategic management,

Strategic Management Journal, pp.509-533.

44. Varadarajan, P. R., & Menon, A. (1988), Cause-related marketing: A coalignment of marketing

strategy and corporate philanthropy, The Journal of Marketing, pp.58-74.

100

12 trang Thùy Anh 19560 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Chiến lược xuất khẩu thân thiện môi trường của doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ và bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp nông sản Việt Nam trong xuất khẩu rau quả vào thị trường EU", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

chien_luoc_xuat_khau_than_thien_moi_truong_cua_doanh_nghiep.pdf