Báo cáo tự học môn Điện tử
B¸o c¸o tù häc 2006
Häc tr×nh I
Nguyªn lý Radio cassette – ampli
1-1- Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ ph¸t thanh – thu thanh:
1-1-1- Sãng ®iÖn tõ vµ qu¸ tr×nh lan truyÒn sãng ®iÖn tõ:
a. Sù h×nh thµnh sãng ®iÖn tõ:
- Khi cã mét ®iÖn tÝch dao ®éng sÏ bøc x¹ ra sãng ®iÖn tõ bao gåm ®iÖn tr-êng vµ tõ
tr-êng biÕn thiªn.
- B¶n chÊt cña sang ®iÖn tõ gÇn gièng nh- sãng c¬ häc (ph¸t x¹, t¸n x¹, giao thoa...)
nh-ng nã kh¸c sãng c¬ häc ë chç ®èi víi sãng c¬ häc chØ truyÒn lan trong m«i tr-êng
cã sù ®µn håi cßn sãng ®iÖn tõ truyÒn lan trong m«i tr-êng bÊt kú, ®Æc tr-ng cho sãng
®iÖn tõ gåm 2 th«ng sè lµ tÇn sè vµ b-íc sãng
=
: B-íc sãng
f
f :TÇn sè
C : VËn tèc ¸nh s¸ng =3.108m/s
- C¸c sãng ®iÖn tõ cã tÇn sè thÊp th× kh«ng truyÒn lan ®i xa ®-îc, v× vËy trong th«ng
tin th-êng sö dông sãng ®iÖn tõ cã tÇn sè cao tõ vµi ngh×n Hz ®Õn vµi ngh×n MHz. Vµ
ng-êi ta chia ra lµm nhiÒu c¸c b¨ng sãng sau:
+ B¨ng sèng dµi LW (LongWave) cã f tõ 30KHz 300KHz.
+ B¨ng sãng trung (Medium) ) cã f tõ 300KHz 3MHz.
+ B¨ng sãng ng¾n (short Wave) ) cã f tõ 3MHz 30MHz.
+ B¨ng sãng cùc ng¾n FM :
- B¨ng sãng m(30 300)MHz trong truyÒn h×nh gäi lµ LHF vµ VHF.
= (10 1)m
- B¨ng sãng dm(0,3 3)GHZ ; ( = 10 1)dm chøa b¨ng UHF (t-¬ng øng
víi c¸c kªnh CH20 CH96
- B¨ng sãng cm (3 30)GHz ; =(10 1 )cm
Th«ng tin
vò trô
- B¨ng sãng mm (30 300)GHz ; ( = 10 1)mm
ViÖc sö dông b¨ng sãng, d¶i sãng ph¶i phï hîp tÝn hiÖu cÇn truyÒn vµ ph¶i tu©n theo
sù ph©n bè, sù ph©n chia d¶i tÇn theo qui luËt cña quèc gia, quèc tÕ vÒ kªnh sãng
truyÒn dÉn. NÕu kh«ng sÏ cã sù chång chÐo lªn nhau .
b. Qu¸ tr×nh truyÒn lan sãng ®iÖn tõ
- Tia sãng : Sãng v« tuyÕn ®iÖn ph¸t ra tõ ®µi ph¸t cã d¹ng sãng cÇu ®Õn ®µi thu coi
nh- lµ sãng ph¼ng
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
1
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
- Sãng ®iÖn tõ truyÒn lan trong kh«ng gian gåm cã 2 tia lµ tia sãng trêi vµ tia sãng
®Êt.
- Tia sãng trêi bay th¼ng lªn bÇu trêi th-êng bÞ tÇng khÝ quyÓn tiªu hao
- Tia sãng ®Êt th× lan truyÒn trªn mÆt ®Êt, tia ®Êt sÏ bÞ c¸c vËt c¶n nh- nhµ cöa, ®åi
nói...
VËy th× ®èi víi tia trêi tÇn sè cµng cao th× b-íc sãng cµng nhá, kh¶ n¨ng ®©m xuyªn
bøc x¹ lín do ®ã tia trêi cµng m¹nh.
TÇn sè cµng thÊp th× b-íc sãng cµng dµi ( lín) do ®ã tia ®Êt cµng m¹nh
ChÝnh v× vËy ng-êi ta c¨n cø vµo ®Þa h×nh khu vùc cô thÓ ®Ó chän ph-îng ¸n th«ng tin
phï hîp
c. ¶nh h-ëng cña m«i tr-êng ®Õn sù truyÒn sãng
+ TÇng ®iÖn li:
BÇu khÝ quyÓn bao quanh tr¸i ®Êt ®-îc chia lµm nhiÒu líp. Kho¶ng c¸ch tõ 20km trë
xuèng gäi lµ tÇng ®èi l-u, mËt ®é kh«ng khÝ biÕn ®æi liªn tôc vµ ng-êi ta lîi dïng sù
kh«ng ®Òu cña khÝ quyÓn ®Ó thùc hiÖn th«ng tin tia sãng cùc ng¾n (th«ng tin viba)
b»ng c¸ch ph¸t sãng víi gãc ngÈng phï hîp t¹o ra sù ph¶n x¹ tõ c¸c ®¸m m©y, c¸c bôi
vò trô...
- Trong kho¶ng tõ 25km ®Õn 80km ®-îc gäi lµ khu vùc b×nh l-u tia sãng sÏ ®i th¼ng
kh«ng cã kh¶ n¨ng ph¶n x¹
- Kho¶ng tõ 80km ®Õn 400km ®-îc gäi lµ tÇng ®iÖn li. TÇng ®iÖn li lµ do sù ®èt nãng
cña mÆt trêi nã lµm cho sù tiªu ho¸ chÊt khÝ ®-îc thùc hiÖn vµ t¹o thµnh vïng ®iÖn
tÝch (ion) cã mËt ®é kh¸c nhau bao quanh tr¸i ®Êt nã thay ®æi theo kinh ®é, vÜ ®é, thay
®æi theo thêi gian trong ngµy mïa trong n¨m.
- ¶nh h-ëng cña tÇng ®iÖn li tíi sù truyÒn sãng: côèi b¨ng sãng trung
vµ b¨ng
sãng ng¾n th× tia trêi kh«ng v-ît qua ®-îc tÇng ®iÖn li. Bëi vËy ng-êi ta dïng b¨ng
sãng ®Ó th«ng tin radio toµn cÇu theo h×nh thøc ph¶n x¹ tõ tÇng ®iÖn li qua mét b-íc
nh¶y hay nhiÒu b-íc nh¶y.
- §èi víi tia sãng ®Êt chØ ®i ®-îc víi kho¶ng c¸ch 1000km
- V× vËy ®Ó th«ng tin toµn cÇu ng-êi ta sö dông sãng trêi (b¨ng sãng ng¾n)
- §èi víi b¨ng UHF tia ®Êt chØ ®i ®-îc tèi ®a 50km. Muèn th«ng tin b»ng tia ®Êt th× 2
antena ph¶i tr«ng thÊy nhau (nghÜa lµ trªn qu·ng ®-êng ®i nã kh«ng bÞ hÊp thô)
- Khi thùc hiÖn th«ng tin b»ng tia trêi vµ tia ®Êt cã nh÷ng vïng mµ tia ®Êt th× ch-a tíi,
tia trêi th× v-ît qua ng-êi ta gäi lµ vïng c©m ®iÕc
- Th«ng tin qua tÇng ®iÒn li cßn x¶y ra hiÖn t-îng phadin (tiÕng lóc to lóc bÐ)
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
2
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
+ Nguyªn nh©n: Do tÇng ®iÖn li cã ®é cao thÊp kh¸c nhau, mËt ®é kh¸c nhau mµ nã
bÞ biÕn ®æi liªn tôc phô thuéc vµo c-êng ®é chiÕu s¸ng mÆt trêi.V× vËy sãng ph¶n x¹
tõ tÇng ®iÖn ly tíi m¸y thu sÏ biÕn ®æi lµm tÝn hiÖu lóc to lóc bÐ. §Ó kh¾c phôc hiÖn
t-îng
nµy ng-êi ta thu ph©n lËp nhiÒu antena ë nhiÒu vÞ trÝ kh¸c nhau ®Ó chän ra anten tèt
nhÊt.
VD: ë b¨ng sãng UHF th«ng tin thùc hiÖn chñ yÕu b»ng tia sãng trêi vµ thu
xuyªn tÇng ®iÖn ly (v× rÊt bÐ). Ng-êi ta ®Æt con l¨n vÖ tinh ®Þa tÜnh (nghÜa lµ 1 mét
vËt quay cã vËn tèc = cña tr¸i ®Êt nh-ng vËn tèc l¨n cña vÖ tinh ®Þa tÜnh nhá h¬n
vËn tèc dµi cña tr¸i ®Êt. Hay ta cã thÓ nãi vÖ tinh ®Þa tÜnh lu«n nh×n thÊy mét ®iÓm
trªn tr¸i ®Êt sao cho diÖn phñ sãng cña nã kh«ng ®æi. B¨ng tÇn th«ng tin cña nã n»m
trong kho¶ng (10 20) Ghz.
Ng-êi ta thùc hiÖn nh- sau: §µi ph¸t ë d-íi mÆt ®Êt, ®Êt sÏ ph¸t th«ng tin chøa ë
b¨ng sãng 10ghz ch¼ng h¹n sau ®ã m¸y thu vÖ tinh sÏ xö lý vµ ph¸t l¹i xuèng ®Êt
kh¸c tÇn sè 10ghz. M¸y thu ë mÆt ®Êt sÏ xö lý xuèng b¨ng tÇn UHF, VHF råi ph¸t
cho c¸c m¸y thu nhá kh¸c. Thu vµ ph¸t kh«ng cïng d¶i sãng v× ph©n luîng cho h-íng
ph¸t vµ h-íng thu, nÕu kh«ng sÏ bÞ lÉn sãng.
d. Antena thu sãng ®iÖn tï:
- Antena lµ mét thiÕt bÞ biÕn ®æi sãng ®iÖn tõ thu ®-îc thµnh tÝn hiÖu ®iÖn.
- KÝch th-íc antena phô th-îc vµo b-íc sãng cña tÇn sè cÇn thu th«ng th-êng th× ®é
dµi antena ®-îc chän L = 0,65 còng cã thÓ dïng ®Õn 0,5
trong ®ã: L lµ chiÒu dµi chÊn tö,
lµ b-íc sãng cña tÇn sè thu.
- §åi víi b¨ng sãng dµi LW vµ b¨ng sãng trung MW b-íc sãng dµi tíi hµng ngh×n
km. Ng-êi ta th-êng quÊn lªn thanh ferit ®Ó t¨ng chiÒu dµi hiÖu dông cña antena hoÆc
dïng antena v« h-íng d¹ng ®Üa.
- B¨ng sãng SW vÉn dïng d¹ng quÊn trªn ferit ë ®Çu b¨ng ®èi víi SW2 trë ®i dïng
anten cÇn hoÆc d©y anten
- B¨ng sãng UHF, VHF cã thÓ dïng antena cÇn hoÆc antena x-¬ng c¸, anten parabol.
- Antena x-¬ng c¸ th-êng hay dïng nhÊt ®Ó thu c¸c d¶i sãng truyÒn h×nh tõ kªnh CH1
®Õn CH96.
- C¸c d¹ng x-¬ng c¸ cã nhiÒu nh¸nh vµ mçi nh¸nh ng-êi ta gäi lµ chÊn tö. Antena
cµng cã nhiÒu chÊn tö th× ®é t¨ng Ých cµng cao. TÝch h-íng cµng râ, tÝn hiÖu cµng yÕu
antena cµng cÇn nhiÒu chÊn tö.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
3
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
c¸c thanh
ph¶n x¹
chÊn tö
chÝnh
c¸c chÊn tö
h-íng x¹
d©y fider
+ D©y fider: lµ d©y nèi tõ chÊn tö chÝnh vµo m¸y thu d©y fider cµng ng¾n cµng tèt. Nã
cã 2 lo¹i:
+ D©y ®ång trôc:
lâi dÉn tÝn hiÖu
Vá bäc kim lo¹i d©y ®iÖn
Z = 75 kh«ng cÇn phèi hîp trë kh¸ng
+ D©y song hµnh: 2 d©y to song sãng vaíi nhau víi kho¶ng c¸ch 0,7cm cã Z = 300.
V× vËy khi sö dông lo¹i d©y nµy ph¶i cã bé phèi hîp trë kh¸ng ®ã chÝnh lµ biÕn ¸p cao
tÇn ®Ó biÕn ®æi Z tõ 300 ®Õn 75.
300
75
1-1-2- Nguyªn lý ph¸t thanh vµ thu thanh:
a. S¬ ®å khèi:
Antena ph¸t
Antena thu
§µi ph¸t x¹
§µi b¸ ©m
M¸y thu thanh
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
4
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
Mçi hÖ thèng thu ph¸t thanh bao gåm 3 bé phËn:
+ §µi b¸ ©m: gåm nhiÒu phßng b¸ ©m cã cÊu tróc ®Æc biÖt theo ®óng c¸c tiªu chuÈn
kü thuËt vÒ ©m thanh (®é c¸ch ©m, ®é ph¶n x¹ vµ khóc x¹ ©m thanh...)
+ Phßng b¸ ©m: cã nhiÖm vô in ©m thanh vµ biÕn ®æi ©m thanh thu råi truyÒn tíi ®µi
ph¸t x¹.
+ §µi ph¸t x¹: cã nhiÖm vô tiÕp nhËn tÝn hiÖu ©m thanh tõ ®µi b¸ ©m (tÝn hiÖu ®iÖn)
truyÒn tíi khuÕch ®¹i lªn cho ®ñ lín råi ®-a tíi ®iÒu chÕ sãng cao tÇn do chÝnh m¸y
ph¸t cña ®µi ph¸t ®-a tíi ®iÒu chÕ sãng cao tÇn do chÝnh m¸y ph¸t cña ®µi ph¸t t¹o
lªn. TÝn hiÖu sau ®iÒu chÕ sÏ ®-îc khuÕch ®¹i vµ ®-a tíi anten ph¸t ra kh«ng trung.
TÝn hiÖu ®-îc bøc x¹ ra xung quanh d-íi d¹ng sãng ®iÖn tõ.
+ M¸y thu thanh: Tíi anten m¸y thu sãng cao tÇn ®-îc c¶m øng thµnh søc ®iÖn ®éng
cña tÝn hiÖu lªn antena vµ ®-a vµo m¸y thu. M¸y thu cã nhiÖm vô t¸ch tÝn hiÖu thu
®-îc thµnh 2 phÇn: ©m tÇn vµ cao tÇn. Cao tÇn sÏ bÞ tho¸t mass, cßn thµnh phÇn ©m
tÇn sÏ ®-îc khuÕch ®¹i vµ ®-a ra loa.
1-2- Kh¸i niÖm m¸y thu thanh:
a. Kh¸i niÖm:
M¸y thu thanh lµ mét thiÕt bÞ ®iÖn tö dïng ®Ó thu sãng Radio kh«i phôc l¹i tÝn
hiÖu ©m tÇn ban ®Çu vµ khuÕch ®¹i lªn cho ®ñ lín phï hîp víi nhu cÇu sö dông vµ
theo ®¬n ®Æt hµng.
Dùa vµo ®Æc ®iÓm cÊu t¹o ng-êi ta chia ra lµm 2 lo¹i m¸y thu thanh:
+ M¸y thu thanh khuÕch ®¹i th¼ng.
+ M¸y thu thanh ®æi tÇn
b. C¸c chØ tiªu kü thuËt chÝnh trong m¸y thu thanh:
- §é nh¹y: lÇ kh¶ n¨ng thu ®-îc tÝn hiÖu nhá nhÊt c¶m øng trªn antena mµ m¸y thu
vÉn lµm viÖc b×nh th-êng. §é nhËy ®-îc tÝnh b»ng søc ®iÖn ®éng EA (mV, V)
§é nhËy cµng nhá th× chÊt l-îng m¸y thu cµng cao. M¸y thu d©n dông cã ®é
nhËy EA kho¶ng 50V 150V.
- §é chän läc: lµ kh¶ n¨ng chän tÝn hiÖu cÇn thu vµ lo¹i trõ tÝn hiÖu kh«ng cÇn thu
vµ can nhiÔu .
- §é mÐo: Ph¶n ¸nh møc kh¸c nhau gi÷a tÝn hiÖu ®iÒu chÕ do m¸y thu phôc håi vµ
tÝn hiÖu ®iÒu chÕ bªn m¸y ph¸t.
- Ph¹m vi tÇn sè c«ng t¸c: Lµ kho¶ng tÇn sè mµ m¸y thu cã thÓ thu ®-îc víi c¸c
®iÒu kiÖn, c¸c chØ tiªu trªn ®¶m b¶o. D¶i tÇn c«ng t¸c cña m¸y thu kh¸ réng do ®ã
®Ó ®¶m b¶o ®ång ®Òu c¸c chØ tiªu ë mäi tÇn sè ng-êi ta chia ra thµnh nhiÒu b¨ng
sãng:
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
5
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
- B¨ng sãng dµi LW tõ 100khz 400khz
- B¨ng sãng trung MW tõ 520khz 1600khz
- B¨ng sãng ng¾n SW SW1 tõ 4Mhz 8Mhz
SW2 tõ 8Mhz 16Mhz
SW3 tõ 16Mhz 24Mhz
+ C«ng suÊt ra: lµ c«ng suÊt tÝn hiÖu ©m thanh cÊp cho thiÕt bÞ cuèi. (loa)
1-3- M¸y thu thanh ®iÒu biªn:
1-3-1-Kh¸i niÖm ®iÒu biªn:
§iÒu biªn lµ qu¸ tr×nh cÊy tin tøc vµo t¶i tin lµm cho biªn ®é cña t¶i tin biÕn ®æi theo
quy luËt cña tin tøc, tÇn sè cña t¶i tin kh«ng ®æi.
M¸y thu ®iÒu biªn ®-îc chia lµm 2 lo¹i:
- M¸y thu khuÕch ®¹i th¼ng
- M¸y thu ®æi tÇn
1.3.2. M¸y thu khuÕch ®¹i th¼ng:
a. S¬ ®å khèi:
M¹ch
vµo
K§ RF
DET
K§ AF
Nguån
b. NhiÖm vô c¸c khèi:
+ M¹ch vµo: cã nhiÖm vô chän tÝn hiÖu cÇn thu vµ lo¹i trõ c¸c tÝn hiÖu kh¸c b»ng
c¸ch ®iÒu chØnh khung céng h-ëng víi tÇn sè f0.
+ TÇng khuÕch ®¹i RF: cã nhiÖm vô khuÕch ®¹i tÝn hiÖu ®ñ lín tr-íc khi ®-a vµo
m¹ch t¸ch sãng tÇng nµy ph¶i lµm viÖc víi c¶ b¨ng sãng réng do ®ã transitor ph¶i
chän lo¹i lµm viÖc ë tÇn sè cao (®iÖn dung ký sinh nhá) ®ång thêi ph¶i cã hÖ sè
khuÕch ®¹i tÜnh lín.
+ DET ( t¸ch sãng): Cã nhiÖm vô t¸ch tÝn hiÖu ©m tÇn ra khái sãng mang cao tÇn.
+ K§AF: KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu ©m tÇn lªn cho ®ñ lín ®Ó ®-a ra t¶i, tuú thuéc vµo yªu
cÇu hoÆc theo ®¬n ®Æt hµng mµ tÇng c«ng suÊt cã thÓ dïng 1, 2 hoÆc nhiÒu tÇng
khuÕch ®¹i.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
6
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
1.3.3. M¸y ®æi tÇn:
Do nh-îc ®iÓm cña radio khuÕch ®¹i th¼ng ph¶i lµm viÖc víi c¶ b¨ng sãng réng v× vËy
®é chän läc sÏ kh«ng cao, ®ång thêi hÖ sè khuÕch ®¹i sÏ kh«ng ®ång ®Òu trªn toµn
b¨ng sãng. ChÝnh v× vËy ng-êi ta cho ra ®êi lo¹i radio ®æi tÇn b»ng c¸ch chuyÓn tÝn
hiÖu cao tÇn xuèng 1 tÝn hiÖu trung tÇn kh«ng ®æi. V× thÕ tÝn hiÖu ®Çu vµo cã thÓ t¨ng
lªn v« h¹n, tÝn hiÖu ra vÉn ®¶m b¶o tÇn sè trung tÇn.
a. S¬ ®å khèi:
K§
IF1
K§
IF2
K§
RF
K§
AF
M¹ch
vµo
DET
Mix
SPK1
OSC
b. NhiÖm vô c¸c khèi:
+ M¹ch vµo: th-êng lµ khung céng h-ëng song song dïng chän läc ®µi thu víi mçi
b¨ng sãng sÏ cã 1 m¹ch vµo.
+ K§ RF: tÝn hiÖu sau khi thu ®-îc cã biªn ®é cßn nhá qu·ng V. Do ®ã ph¶i thùc
hiÖn khuÕch ®¹i tÝn hiÖu cao tÇn nµy lªn tr-íc khi ®-a vµo trén tÇn.
+ Khèi trén tÇn: (®æi tÇn) gåm 2 phÇn:
- Khèi dao ®éng ngo¹i sai (fns) dao ®éng tù kÝch cã nhiÖm vô t¹o tÇn sè ngo¹i
sai (fns) chØ kh¸c víi tÇn sè thu f0 1 l-îng b»ng tÇn sè trung tÇn (ftt) tÝn hiÖu
ngo¹i sai lµ h×nh sin ®¼ng biªn.
- Mix: tÇng chén tÇn cã nhiÖm vô biÕn ®æi tÇn sè thu f0 thµnh tÇn sè cè ®Þnh ftt
cè ®Þnh theo quy luËt ftt = fns – f0 = const.
Khi tÇn sè thu f0 biÕn ®æi tõ fmin ®Õn fmax th× fns còng biÕn ®æi tõ fnsmin ®Õn fnsmax ®Ó
®¶m b¶o ë mäi tÇn sè trung tÇn kh«ng ®æi ftt = 455khz hoÆc 464 khz.
+ K§ IF1, IF2: lÇ bé khuÕch ®¹i vµ chän läc tÇn sè tung tÇn 455khz hoÆc 464KHz, v×
chØ khuÕch ®¹i 1 tÇn sè nªn ®é t¨ng Ých rÊt cao nã quyÕt ®Þnh toµn bé hÖ sè khuÕch ®¹i
hay ®é nhËy cña m¸y thu. Ng-êi ta cã thÓ dïng 1,2 hay nhiÒu tÇng khuÕch ®¹i trung
tÇn ®Ó t¨ng ®é nhËy.
+ DET: khèi t¸ch sãng dïng ®Ó t¸ch bá sãng mang (tÝn hiÖu cao tÇn) ®Ó lÊy ra tÝn hiÖu
©m tÇn ban ®Çu.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
7
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
+ TÇng K§ AF: dïng n©ng cao biªn ®é tÝn hiÖu tr-íc khi ®-a ra t¶i. Tuú theo ®¬n ®Æt
hµng mµ ng-êi ta cã thÓ cã 1,2 hay nhiÒu tÇng khuÕch ®¹i AF.
1- 4- M¸y thu ®iÒu tÇn:
1- 4-1- Kh¸i niÖm vÒ m¸y thu ®iÒu tÇn:
§èi víi c¸c b¨ng sãng dµi, trung, ng¾n cã tÇn sè tõ 100khz 30Mhz. ë d¶i sãng nµy
ng-êi ta dïng ph-¬ng ph¸p ®iÒu chÕ biªn ®é ®Ó ph¸t thanh vµ ®-îc gäi lµ ph¸t sãng
®iÒu biªn AM. D¶i sãng cùc ng¾n cã tÇn sè tõ 30Mhz 300Mhz ng-êi ta dïng
ph-¬ng ph¸p ®iÒu chÕ tÇn sè ®Ó ph¸t thanh gäi lµ ph¸t tÇn sè FM.
Mét sè tiªu chuÈn cña m¸y thu ®iÒu tÇn ®-îc sö dông hiÖn nay trªn thÕ giíi :
+ Tiªu chuÈn OIRT (tæ chøc vÒ truyÒn thanh vµ truyÒn h×nh) ph¸t ë d¶i sãng tõ
65,8Mhz 73Mhz t-¬ng øng víi tõ 4,11m 4,56m vµ ftt = 8,4Mhz.
+ Tiªu chuÈn CCIR (héi ®ång t- vÊn quèc tÕ vÒ v« tuyÕn ®iÖn) ®-îc ch©u ©u ph¸t ë
d¶i sãng tõ 87,5Mhz 104Mhz cã = 2,88 3,43m.
+ Tiªu chuÈn FCC (uû ban th«ng tin liªn bang) ®-îc dïng ë mü, nhËt, vµ hiÖn nay
ViÖt nam ®ang sö dông. Nã ®-îc ph¸t ë d¶i tÇn tõ 87,5 108Mhz, = 2,78m 2,3m.
ftt = 10,7mhz
1- 4-2- S¬ ®å khèi m¸y thu thanh FM
S¬ ®å khèi m¸y thu ®iÒu tÇn so víi m¸y thu ®iÒu biªn cã thªm tÇng h¹n biªn vµ AFC
(tù ®éng ®iÒu chØnh tÇn sè cña dao ®éng ngo¹i sai)
M¹ch
vµo
K§
RF
K§
IF
K§
AF
DET
Mix
H¹n
biªn
OSC
AFC
1- 4-3- NhiÖm vô c¸c khèi:
+ M¹ch vµo: th-êng lµ khung céng h-ëng song song dïng chän läc ®µi thu víi mçi
b¨ng sãng sÏ cã 1 m¹ch vµo.
+ K§ RF: tÝn hiÖu sau khi thu ®-îc cã biªn ®é cßn nhá qu·ng V. Do ®ã ph¶i thùc
hiÖn khuÕch ®¹i tÝn hiÖu cao tÇn nµy lªn tr-íc khi ®-a vµo trén tÇn.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
8
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
+ Khèi trén tÇn: (®æi tÇn) gåm 2 phÇn:
- Khèi dao ®éng ngo¹i sai (fns) dao ®éng tù kÝch cã nhiÖm vô t¹o tÇn sè ngo¹i
sai (fns) chØ kh¸c víi tÇn sè thu f0 1 l-îng b»ng tÇn sè trung tÇn (ftt) tÝn hiÖu
ngo¹i sai lµ h×nh sin ®¼ng biªn.
- Mix: tÇng chén tÇn cã nhiÖm vô biÕn ®æi tÇn sè thu f0 thµnh tÇn sè cè ®Þnh ftt
cè ®Þnh theo quy luËt ftt = fns – f0 = const.
Khi tÇn sè thu f0 biÕn ®æi tõ fmin ®Õn fmax th× fns còng biÕn ®æi tõ fnsmin ®Õn fnsmax ®Ó
®¶m b¶o ë mäi tÇn sè trung tÇn kh«ng ®æi ftt = 10,7 MHz.
+ K§ IF lµ bé khuÕch ®¹i vµ chän läc tÇn sè trung tÇn ftt = 10,7 MHz, v× chØ khuÕch
®¹i 1 tÇn sè nªn ®é t¨ng Ých rÊt cao nã quyÕt ®Þnh toµn bé hÖ sè khuÕch ®¹i hay ®é
nhËy cña m¸y thu. Ng-êi ta cã thÓ dïng 1,2 hay nhiÒu tÇng khuÕch ®¹i trung tÇn ®Ó
t¨ng ®é nhËy.
+ Khèi h¹n biªn: Do thùc hiÖn ®iÒu chÕ tÇn sè nªn tÝn hiÖu thu ®-îc lµ d¹ng ®¼ng biªn
nªn tr-íc khi ®-a vµo t¸ch sãng tÝn hiÖu ®-îc ®i qua m¹ch giíi h¹n biªn ®é.
+ Khèi t¸ch sãng ding ®Ó lo¹i bá sãng mang ®Ó l¸y ra tÝn hiÖu ©m tÇn ban ®Çu. ë ®©y
rthùc hiÖn t¸ch sãng ®iÒu tÇn do ®ã ph¶i thùc hiÖn biÕn sù biÕn thiªn vÒ tÇn sè thµnh
sù biÕn thiªn vÒ biªn ®é sau ®ã míi thùc hiÖn t¸ch sãng b×nh th-êng. §we biÕn sù
biªn thiªn vÒ tÇn sè thµnh sù biÕn thiªn vÒ biªn ®é ng-êi ta cã thÓ thùc hiÖn t¸ch sãng
ph¸ch, t¸ch sãng tû lÖ …
+ TÇng K§ AF: dïng n©ng cao biªn ®é tÝn hiÖu tr-íc khi ®-a ra t¶i. Tuú theo ®¬n ®Æt
hµng mµ ng-êi ta cã thÓ cã 1,2 hay nhiÒu tÇng khuÕch ®¹i AF.
S¬ ®å khèi m¸y thu thanh cã b¨ng sãng AM vµ FM
* S¬ ®å khèi:
K§
RF
M¹ch
vµo
Mix
K§
IF FM
PhÇn FM
T¸ch sãng FM
OSC
(87 108)Mhz
CHR
CHL
Vßng
kho¸ pha
K§
RF
M¹ch
vµo
Mix
K§
IF FM
PhÇn AM
100khz 30Mhzz
T¸ch sãng FM
OSC
NS
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
9
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
* Ph©n tÝch:
+ PhÇn thu FM: tÝn hiÖu FM (®iÒu tÇn) ®-îc ph¸t trªn d¶i tÇn tõ 88 108Mhz hÖ FCC
tÝnhiÖu nµy ®-îc®-a vµo m¸y thu qua antena cÇn sau ®ã ®-îc khuÕch ®¹i bëi RF
amply ®Ó lµm t¨ng tØ sè S/N. Nhê ®ã gi¶m ®-îc møc tiÕng ån. TÝn hiÖu nµy ®-îc ®-a
vµo trén tÇn cïng víi tÝn hiÖu ngo¹i sai ®Ó lÊy ra ftt = 10,7Mhz. §Æc tÝnh cña ftt cã tÇn
sè trung tÇn æn ®Þnh nªn rÊt dÔ khuÕch ®¹i mµ kh«ng ph¸t sinh dao ®éng tù kÝch. §Ó
æn ®Þnh tÇn sè trung tÇn tÇng dao ®éng ngo¹i sai cßn chÞu t¸c ®éng cña m¹ch AFC.
TÝn hiÖu IF (10,7Mhz) ®-îc khuÕch ®¹i 2 ®Õn 3 tÇng. TÝn hiÖu cã biªn ®é ®ñ lín sÏ
®-îc ®-a ®Õn t¸ch sãng FM ®Ó lÊy ra tÝn hiÖu ©m tÇn. NÕu ®µi ph¸t ph¸t ch-¬ng tr×nh
FM stereo th× tÝn hiÖu ra ë tÇng t¸ch sãng th-êng lÇ tÝn hiÖu ë d¹ng hç hîp gåm:
- TÝn hiÖu ®-êng tiÕng bªn ph¶i (+) tÝn hiÖu ®-êng tiÕng bªn tr¸i (R+L)
- TÝn hiÖu nhËn d¹ng pha tÇn sè 19Khz.
- TÝn hiÖu ®-êng tiÕng bªn ph¶i trõ tÝn hiÖu ®-êng tiÕng bªn tr¸i ®-îc ®iÒu chÕ c©n
b»ng trªn sãng mang 38Khz (R –L).
- Khi tÝn hiÖu hçn hîp vµo m¸y thu lo¹i mono th× chØ cã tÝn hiÖu R+L ®-îc khuÕch
®¹i cßn c¸c tÝn hiÖu kh¸c ®-îc lo¹i bá.
- Khi tÝn hiÖu hçn hîp vµo m¸y thu stereo th× tÝn hiÖu hçn hîp sÏ vµo m¹ch gi¶i m·
(PLL vßng kho¸ pha) ®Ó t¸ch ra 2 ®-êng CHR vµ CHL
+ PhÇn thu AM: tÝn hiÖu ®iÒu biªn ®-îc ph¸t trªn d¶i tÇn (270khz ®Õn 22 Mhz) ng-êi
ta th-êng chia ra lµm nhiÒu b¨ng sãng:
- D¶i tÇn 270khz 560khz gäi lµ b¨ng sãng LW
-
-
560khz 1600khz gäi lµ b¨ng sãng MW
2Mhz 22Mhz gäi lµ b¨ng sãng SW
- TÝn hiÖu ®-îc vµo anten (®-îc quÊn trªn lâi ferit) ®-îc ®-a ®Õn K§ RF ®Ó t¨ng ®é
nhËy vµ biªn ®é tÝn hiÖu ®Ó ®-a vµo trén tÇn. TÇng trén tÇn sÏ trén tÝn hiÖu vµo víi
dao ®éng ngo¹i sai ®Ó lÊy ta tÝn hiÖu trung tÇn 455khz hoÆc 465 khz. §Æc ®iÓm lµ
tÝn hiÖu IF cã tÇn sè trung tÇn æn ®Þnh do ®ã dÔ dµng khuÕch ®¹i vµ kh«ng x¶y ra
hiÖn t-îng tù kÝch. §Ó æn ®Þnh c-êng ®é ©m thanh khuÕch ®¹i RF, IF cßn chÞu t¸c
®éng cña m¹ch AGC.
- TÝn hiÖu trung tÇn 455KHz hoÆc 464KHz ®-îc khuÕch ®¹i sau ®ã ®-a ®Õn m¹ch
t¸ch sãng AM ®Ó lÊy ra tÝn hiªô ©m tÇn.
1.4.4. Ph¸t vµ thu tÝn hiÖu ®iÒu tÇn stereo
▪ Nguyªn lý ph¸t thanh stereo theo tiªu chuÈn FCC.
+ S¬ ®å khèi:
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
10
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
K§
RF
12
TiÒn
K§
1
Mix
11
Delay
5
+
3
+
7
CHR
OSC
10
TiÒn
K§
1,
Pha
inverter
SAM
6
+
4
2
CHL
OSC
19khz
8
2
9
- Khèi 1, 1’ lµ bé tiÒn khuÕch ®¹i
- Khèi 2 khèi ®¶o pha – xoay pha 1800
- Khèi 3,4,7 lµ bé céng tuyÕn tÝnh
- Khèi 6 lµ bé ®iÒu biªn nÐn SAM
- Khèi 8 lµ bé dao ®éng néi, dao ®éng víi tÇn sè 19khz.
- Khèi 9 lµ bé nh©n ®«i tÇn sè ®Ó lÊy ra 38khz ®-a vµo ®iÒu chÕ SAM.
- Khèi 10 dao ®éng néi dao ®éng víi tÇn sè n»m trong d¶i tÇn tõ 76 108Mhz
- Khèi 11 bé trén tÇn
+ Nguyªn lý ho¹t ®éng:
TÝn hiÖu ©m tÇn AF cña 2 kªnh CHR vµ CHL ®-îc ®em khuÕch ®¹i. Kªnh
CHL ®-îc h×nh thµnh b»ng chÝnh AF cña kªnh ®ã céng víi AF cña kªnh CHR víi
phæ tõ 50hz 15khz vµ cïng ®-îc ®-a vµo +3 ra cña +3 ®-îc tÝn hiÖu R + L.
Kªnh 2 sÏ h×nh thµnh nh- sau: §Çu tiªn AF ®-îc xoay 1800 råi céng víi tÝn
hiÖu AF ë kªnh CHL ®Ó h×nh thµnh (L - R) ra cña +4 sÏ ®-a vµo SAM víi sãng mang
lµ 38Mhz ®-îc phæ tõ 22 54khz. Do ®iÒu biªn nÐn SAM do ®ã ®· triÖt tiªu mÊt sãng
mang 38khz. Sau ®ã phæ tõ 22 54 ®-îc ®-a vµo +7 cïng víi fSC = 19khz. Ra cña +7
ta ®-îc tÝn hiÖu SAM víi tÇn sè tõ 50hz 54hz sau ®ã ®-îc ®em trén tÇn cïng víi
dao ®éng néi n»m trong kho¶ng tõ 76 108Mhz.
§Ó tr¸nh xuyªn nhiÔu vµ tæn hao n¨ng l-îng v« Ých ng-êi ta kh«ng ph¸t ®i 38khz
mµ ph¸t ®i 19khz. §Õn m¸y thu sÏ thùc hiÖn lÊy 19khz råi nh©n tÇn thµnh 38khz chç
19khz trë thµnh hµnh lang an toµn.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
11
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
▪ Thu Stereo theo tiªu chuÈn FCC:
+ S¬ ®å khèi:
K§
CS
K§
RF
Delay
+1
loa
DET
Mix
LPF
IF
OS
BLF
HPF
19kh
Pha
inverter
OS
+1
SAM
1800
2
Demod
K§
CS
loa
T¹i m¸y thu tÝn hiÖu sau khi ®-îc K§ vµ ®æi tÇn thµnh IF (10,7MHz) ®-îc ®em t¸ch
sãng FM. Sau t¸ch sãng FM nhËn ®-îc tÝn hiÖu stereo gåm 3 thµnh phÇn:
- R + L ®-îc t¸ch ra nhê m¹ch läc th«ng thÊp LPF
- R – L ®· ®iÒu biªn ë tÇn sè sãng mang 38khz
vµ tÝn hiÖu tÇn sè 19khz ®-îc nh©n thµnh 38khz ®Ó ®em gi¶i ®iÒu chÕ ®ång thêi tæ hîp
sãng tõ 0.05 54khz qua m¹ch läc th«ng thÊp cho ra 0,05 15khz.
- AF phæ tõ 0,05 15khz sÏ vµo bé +1 cïng víi CHR cho kªnh L.
- ë kªnh CHR th× phæ AF tõ 22 54 khz. Sau khi xoay pha 1800 ®-îc ®-a vµo +2
cïng víi L + R., ra cña +2 ta ®-îc tÝn hiÖu 2R.
+ NÕu ®µi ph¸t mono th× ®Çu ra CHR ta ®-îc L + R.
1-5- Nguyªn lý Cassette:
1-5-1- Kh¸i niÖm ghi vµ ®äc l¹i ©m thanh
Ghi vµ t¹o l¹i ©m thanh lµ qu¸ tr×nh l-u gi÷ vµ t¹o l¹i tin tøc ®· ghi ®-îc trªn mét
vËt mang nhÊt ®Þnh (nh- b¨ng tõ, ®Üa quang…)
1-5-2- Ph©n lo¹i:
VÒ c¬ b¶n tÝn hiÖu ©m thanh dï ®-îc xö lý ë d¹ng t-¬ng tù hay d¹ng sè ®Òu cã thÓ
®-îc ghi theo 3 ph-¬ng ph¸p sau ®©y:
+ Ghi ©m theo ph-¬ng ph¸p quang häc
+ Ghi ©m theo ph-¬ng ph¸p tõ tÝnh
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
12
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
+ Ghi ©m theo ph-¬ng ph¸p quang häc hiÖn nay ®-îc dïng phæ biÕn ®Ó ghi ©m thanh
sè. Lo¹i ®Üa ®-îc dïng phæ biÕn hiÖn nay lµ ®Üa quang.
+ Ghi theo ph-¬ng ph¸p tõ tÝnh lµ qu¸ tr×nh l-u gi÷ tÝn hiÖu audio lªn b¨ng tõ nhê sù
tõ ho¸ vËt liÖu tõ phñ trªn bÒ mÆt b¨ng tõ theo quy luËt biÕn thiªn cña dßng ©m tÇn
trong c¸c cuén d©y cña ®Çu tõ ghi.
1-5-3- S¬ ®å khèi m¸y ghi ©m cassette
a. M¸y cassette cã bé ghi ®äc riªng:
K§
®äc
K§
ghi
Loa
OSC
T¹o sãng SA
§Çu tõ
xo¸
§Çu tõ
ghi
§Çu tõ
®äc
Ho¹t ®éng: ë chÕ ®é ghi tÝn hiÖu ©m thanh tõ c¸c lèi vµo ®-îc chän läc bëi SW1. Sau
®ã ®-îc ®-a ®Õn khuÕch ®¹i khi dïng ®Ó n©ng cao biªn ®é tÝn hiÖu tr-íc khi ®-a vµo
®Çu tõ ghi.
+ Bé dao ®éng sãng siªu ©m cung cÊp dßng cao tÇn cho ®Çu tõ xo¸ vµ dßng
thiªn tõ cho ®Çu tõ ghi.
+ ë chÕ ®é ph¸t: Søc ®iÖn ®éng c¶m øng trªn ®Çu tõ ®äc ®-îc ®-a ra m¹ch
khuÕch ®¹i. Møc ®iÖn ¸p ra tiªu chuÈn cña nã lµ 0,775V hay 1,55V. Víi trë kh¸ng ra
lµ 150 hay 600 ®Ó dÔ phèi hîp víi c¸c bé khuÕch ®¹i.
+ Møc ®iÖn ¸p cña ®Çu vµo vµ ®Çu ra th-êng b»ng nhau do ®ã t¹o ®iÒu kiÖn
thuËn lîi cho viÖc in sang b¨ng.
b. S¬ ®å khèi m¸y cassette cã bé khuÕch ®¹i ghi ®äc chung:
aux
SW1
SW3
Loa
HiÖu
chØnh
TiÒn K§
K§
Mic
OSC
T¹o sãng SA
SW2
HiÓn
thÞ
§Çu tõ
xo¸
§Çu tõ
ghi /ph¸t
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
13
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
+ §Çu tõ v¹n n¨ng (dïng chung cho c¶ ghi vµ ph¸t).
+ §Çu tõ xo¸ dïng xo¸ tÝn hiÖu cò trªn b»ng tõ.
+ C¶ 2 bé khuÕch ®¹i ghi ®äc ®-îc gép lµm 1 vµ ®-îc gäi lµ khuÕch ®¹i v¹n n¨ng
+ C¸c SW1,2,3 dïng ®Ó x¸c ®Þnh chÕ ®é ghi hay ®äc tÝn hiÖu . M¹ch hiÖu chØnh cã 2
®Çu ra: ®Çu thø nhÊt ®-îc nèi víi K§CS. §Çu 2 ®-îc ®-a tíi m¹ch hiÖu chØnh ®Æc
tuyÕn tÇn sè cho ghi hay t¹o l¹i. HiÓn thÞ dïng ®Ó x¸c ®Þnh møc ghi ©m chuÈn trªn
b¨ng.
+ Khi ghi th× bé dao ®éng dßng siªu ©m ho¹t ®éng tíi ®Çu tõ ghi ®Ó lµm thiªn tõ cho
®Çu tõ ghi ®Ó gi¶m t¹p ©m khi ®äc chuyÓn m¹ch ®-îc ®ãng vÒ phÝa b¨ng tõ ®-îc l-ít
trªn ®Çu tõ sÏ sinh ra dßng ®iÖn ©m tÇn (chuyÓn ®æi tõ thµnh ®iÖn).
c. ChØ tiªu ký thuËt cña m¸y cassette
+ Tèc ®é chuyÓn b¨ng danh ®Þnh:
- §©y lµ tèc ®é chuyÓn ®éng danh ®Þnh cña b¨ng tõ ch¹y qua ®Çu tõ (®-îc tÝnh b»ng
cm/s) m¸y ghi ©m cã chÊt l-îng cao th× tèc ®é ghi b¨ng cµng lín th-êng cã c¸c
møc sau: 76,2cm/s; 19,05cm/s; 38,1cm/s; 9,52cm/s; 4,76cm/s; 2.38cm/s. Tèc ®é
cµng lín th× chÊt l-îng ghi vµ ®äc cµng cao. C¸c ®µi ph¸t thanh vµ c¸c trung t©m
ghi ©m chuyªn nghiÖp th-êng dïng m¸y ghi cã tèc ®é lµ 72,8cm/s vµ 38.1cm/s.
- Tèc ®é 4,76cm/s hoÆc 2,38cm/s ®Ó ghi lêi nãi pháng vÊn hay to¹ ®µm. Trong
casstte th-êng dïng 4.76cm/s tèc ®é nµy = const. NÕu nhanh hay chËm ®Òu g©y
mÐo tÝn hiÖu.
+ Møc sai ®iÖu: lµ sù mÐo do tèc ®é chuyÓn b¨ng kh«ng ®ång ®Òu khi ghi vµ ®äc
b¨ng tèc ®é kh«ng ®ång ®Òu nµy lµm cho ®é cao cña ©m ®iÖu biÕn ®éng khi nghe thÊy
©m thanh kh«ng æn ®Þnh.
+ D¶i tÇn c«ng t¸c:
Víi tèc ®é chuyÓn b¨ng nhanh th-êng d¶i tÇn sè c«ng t¸c réng h¬n.
VD: øng víi tèc ®é 19,5cm/s th× d¶i tÇn c«ng t¸c 40hz ®Õn 12hz
øng víi tèc ®é 9,52cm/s th× d¶i tÇn c«ng t¸c 60hz ®Õn 10hz
øng víi tèc ®é 4,76cm/s th× d¶i tÇn c«ng t¸c 80hz ®Õn 8hz
+ MÐo tÇn sè: mÐo tÇn sè th-ßng ph¸t sinh do c¸c nguyªn nh©n sau:
- Khi ghi vµ ®äc tèc ®é chuyÓn b¨ng kh«ng æn ®Þnh
- Khi ®äc tèc ®é ®äc kh«ng trïng víi tèc ®é ghi.
- Bé khuÕch ®¹i kh«ng ®ång ®Òu trong c¶ d¶i tÇn c«ng t¸c
- C¸c ®Çu tõ cã kÕt cÊu kh«ng hoµn chØnh b¨ng tõ xÊu.
+ MÐo kh«ng ®-êng th¼ng: th-êng ph¸t sinh do c¸c nguyªn nh©n:
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
14
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
- Do chÕ ®é ph©n cùc cña tzt kh«ng ®óng chÕ ®é
- Do ®-êng cong tõ ho¸ cña b¨ng tõ
- Do ®Çu tõ
+ C«ng suÊt danh ®Þnh: lµ c«ng suÊt ©m tÇn ®Çu ra cña bé khuÕch ®¹i ®äc. C¸c m¸y
ghi ©m d©n dông th-êng cã c«ng suÊt qu·ng vµi W
+ §é nhËy: lµ kh¶ n¨ng ghi vµ ®äc ®-îc tÝn hiÖu nhá nhÊt trªn b¨ng tõ
+ D¶i ®éng: lµ tû sè gi÷a møc tÝn hiÖu ghi vµ ®äc lín nhÊt víi møc tÝn hiÖu ghi vµ ®äc
nhá nhÊt. D¶i ®éng phô thuéc vµo b¨ng tõ vµ møc ®é t¹p ©m.
d. S¬ ®å khèi Radio Cassette th«ng dông:
K§
RF
M¹ch
vµo
DISPLAY
Mix
OSC
K§
IF FM
PhÇn FM
(87 108)Mhz
T¸ch
sãng FM
Radio
Tape
CHR
Vßng
kho¸
pha
Ph©n
kªnh
FM
AM
¢m s¾c
©m l-îng
M¹ch
vµo
K§
RF
Mix
K§
Radio1
Tape
CHL
IF FM
PhÇn AM
100khz 30Mhz
OSC
NS
T¸ch
sãng FM
aux
SW1
KhuÕch ®¹i
c«ng suÊt
HiÖu
chØnh
TiÒn K§
K§
Mic
OSC
T¹o
SW2
sãng SA
SP R
SP L
§Çu
tõ
§Çu tõ
ghi
/ph¸t
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
15
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
1-6- Ampli ( m¸y t¨ng ©m) :
1-6-1- Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i:
+ M¸y t¨ng ©m lµ thiÕt bÞ ®iÖn tö dïng ®Ó khuÕch ®¹i c¸c tÝn hiÖu ©m thanh (20hz ®Õn
20khz) tõ mét møc nhá ®Õn møc c«ng suÊt ®ö lín theo yªu cÇu.
+ Ph©n lo¹i:
• Dùa vµo c«ng suÊt ra ng-êi ta chia lµm 2 loai:
+ Amply c«ng suÊt nhá
+ Amply c«ng suÊt lín
• Dùa vµo phÇn tö khuÕch ®¹i ng-êi ta chia lµm 2 lo¹i:
+ Amply dïng TZT
+ Amply dïng IC
• Dùa vµo môc ®Ých sö dông chic 2 lo¹i:
+ Amply th«ng th-êng
+ Amply chuyªn dông.
1-6-2- S¬ ®å khèi
M¹ch
håi tiÕp
Micro
¢.luîng
¢. S¾c
K§
Micro
K§ pha
trén
K§
®Öm
K§ CS
Phone
aux
SP
Nguån
B¶o vÖ
NhiÖm vô c¸c khèi:
+ KhuÕch ®¹i Micro: cã nhiÖm vô khuÕch ®¹i tÝn hiÖu tõ micro ®-a tíi
+ KhuÕch ®¹i pha trén: trong amply ph¶i lµm viÖc víi nhiÒu nguån tÝn hiÖu kh¸c
nhau (®Çu vedeo, CD, VCD...) mçi nguån tÝn hiÖu cã trë kh¸ng kh¸c nhau do ®ã ph¶i
®-îc phèi hîp trë kh¸ng sau ®ã ®-îc ®-a ®Õn khuÕch ®¹i pha trén ®Ó lÊy ra 1 nguån
tÝn hiÖu ®-a tíi tÇng sau.
+ ©m l-îng, ©m s¾c: dïng ®iÒu chØnh møc tÝn hiÖu cho phï hîp víi nh- cÇu ng-êi
nghe.
+ KhuÕch ®¹i ®Öm: dïng n©ng biªn ®é tÝn hiÖu kÝch thÝch cho tÇng c«ng suÊt lµm
viÖc.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
16
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
+ KhuÕch ®¹i c«ng suÊt: n©ng biªn ®é tÝn hiÖu tr-íc khi ®-a ra t¶i nã cã thÓ 1, 2 hay
nhiÒu tÇng khuÕch ®¹i tuú theo nhu cÇu ng-êi sö dông hoÆc theo ®¬n ®Æt hµng...
- Ng-êi ta cã thÓ sö dông ®Èy kÐo song song, ®Èy kÐo nèi tiÕp...
1-6-3- C¸c chØ tiªu kü thuËt cña m¸y t¨ng ©m:
§Ó ®¸nh gi¸ chÊt l-îng amply tèt hay xÊu ta dùa vµo c¸c chØ tiªu kü thuËt sau:
+ C«ng suÊt ra danh ®Þnh(Pra ): lµ c«ng suÊt ©m tÇn lÊy ra trªn t¶i danh ®Þnh cña may
t¨ng ©m. C«ng suÊt ra danh ®Þnh cña amply lµ c«ng suÊt lín nhÊt mµ m¸y ®-a ra ®-îc
trªn t¶i mµ vÉn ®¶m b¶o ®-îc c¸c chØ tiªu kü thuËt cña m¸y, ®Æc biÖt lµ ®é mÐo kh«ng
®-êng th¼ng kh«ng v-ît qu¸ møc quy ®Þnh cho phÐp ( 5%)
U 2
U 2
r max
r
C«ng suÊt ra danh ®Þnh: Pra =
trong ®ã: Urmax lµ biªn ®é ®iÖn ¸p ra
hay
Ur lµ gi¸ trÞ hiÖu dông cña ®iÖn ¸p ra tÝnh b»ng vol
Rt lµ ®iÖn trë t¶i (loa) tÝnh b»ng .
+ §é nhËy cña Amply: lµ møc ®iÖn ¸p tÝn hiÖu danh ®Þnh nhá nhÊt cã thÓ ®-a ®Õn
®Çu vµo cña m¸y ®¶m b¶o cho m¸y ®-a ra c«ng suÊt danh ®Þnh theo yªu cÇu.
- §Çu tÝn hiÖu micro cã ®é nhËy qu·ng vµi tr¨m mV
- §Çu vµo nguån tÝn hiÖu kho¶ng 75mV®Õn hµng tr¨m mV
+ §é mÐo tÝn hiÖu: NÕu ®em so s¸nh tÝn hiÖu ®Çu ra víi tÝn hiÖu ®Çu vµo thÊy cã sù
kh¸c nhau amply ®· g©y mÐo tÝn hiÖu, cã 3 lo¹i:
- MÐo tÇn sè: lµ kh¶ n¨ng khuÕch ®¹i cña amply kh«ng ®ång ®Òu trªn d¶i tÇn sè.
- MÐo kh«ng ®-êng th¼ng (gamma) cßn gäi lµ mÐophi tuyÕn ®ã lµ lo¹i mÐo chñ yÕu
lµm thay ®æi h×nh d¹ng tÝn hiÖu. nguyªn nh©n lµ do c¸c phÇn tö phi tuyÕn g©y ra ,
chñ yÕu mÐo ë phÇn khuÕch ®¹i v× lµm viÖc ë chÕ ®é B hoÆc AB, c¸c tÇng lµm viÖc
ë chÕ ®é A mÐo phi tuyÕn rÊt nhá.
- HÖ sè mÐo cña m¹ch ®-îc tÝnh bëi c«ng thøc = n2
cho phÕp th-êng tõ 5 : 10%
+ D¶i tÇn c«ng t¸c: (D) lµ kho¶ng tÇn sè mµ Ampli cho ®i qua víi hÖ sè khuÕch ®¹i
®ång ®Òu (chªnh lÖch nhau kh«ng ®¸ng kÓ)
Ng-êi ta quy ®Þnh d¶i tÇn c«ng t¸c cña Ampli theo chÊt l-îng xÕp h¹ng sau:
H¹ng 1 : Cã D = 50Hz : 10KHz
H¹ng 2 : Cã D = 60 Hz : 8 KHz
H¹ng 3 : Cã D = 100Hz : 5 KHz
+ Møc t¹p ©m vµ can nhiÔu: BÊt kú ampli nµo còng cã møc t¹p ©m can nhiÔu cho
phÐp nhÊt ®Þnh. M¸y chÊt l-îng cao th× møc t¹p ©m nhá.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
17
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
- T¹p ©m do nhiÒu nguyªn nh©n sinh ra: Do c¸c phÇn tö khuÕch ®¹i nh- tranzistor,
do nhiÖt ®é chuyÓn ®éng cña c¸c phÇn tö, do c¶m øng ®iÖn tõ tr-êng c«ng nghiÖp,
do nguån cung cÊp, do nhiÔu ®iÖn trêi, nhiÔu c«ng nghiÖp.........
S
- Ng-êi ta ®¸nh gi¸ møc t¹p ©m c©n b»ng 20lg (dB)
S : Signal,
N : Noise
+ HiÖu suÊt cña ampli:
HiÖu suÊt (£ ta ) chØ thÞ kh¶ n¨ng tËn dông nguån cung cÊp cho m¸y. Nã lµ ®¹i
l-îng ®o b»ng tû sè gi÷a c«ng suÊt ra h÷u Ých trªn c«ng suÊt nguån ®iÖn n¨ng cung
cÊp cho m¸y tÝnh theo %.
P
ra .100%
Ampli dïng ®Ìn b¸n dÉn th-êng cã :
= (60% 70%)
= (20% 30% )
®Ìn ®iÖn tö
:
+ HÖ sè kh«ng t¶i (hÖ sè c¾t g¸nh)
§èi víi loa truyÒn thanh cã t¶i thay ®æi liªn tôc do ®ã rÊt nguy hiÓm cho m¸y ph¸t. V×
vËy ng-êi ta dïng m¹ch håi tiÕp ©m ®Ó gi÷ cho Ura lu«n lu«n kh«ng ®æi.
+ HÖ sè khuÕch ®¹i: cña ampli lµ tÝch hÖ sè khuÕch ®¹i cña c¸c tÇng khuÕch ®¹i trong
m¸y K = K1. K2 . K3 ...........Kn
Trong ®ã: K lµ hÖ sè khuÕch ®¹i cña ampli, K1,K2...... lµ hÖ sè khuÕch ®¹i cña c¸c
tÇng.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
18
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
Häc tr×nh II.
Nguyªn lý truyÒn h×nh t-¬ng tù (truyÒn h×nh Analog)
2-1. C¬ së kü thuËt truyÒn h×nh:
2.1.1 - ¸nh s¸ng, mµu s¾c vµ sù c¶m thô cña m¾t víi c¸c tham sè truyÒn h×nh
¸nh s¸ng vµ sãng ®iÖn tõ cã nhiÒu tÝnh chÊt gièng nhau nªn nã ®-îc mang tªn chung
lµ bøc x¹ ®iÖn tõ.
C¸c bøc x¹ ®iÖn tõ cã d¶i tÇn réng, tõ vµi chôc hez(Hz) ®Õn vµi GHz d¶i tÇn ®ã
®-îc gäi lµ phæ ®iÖn tõ.
¸nh s¸ng thÊy ®-îc chØ chiÕm mét phÇn rÊt nhá tõ 3,8.1014Hz ®Õn 7,8.1014 Hz t-¬ng
øng víi b-íc sãng tõ 780nm ®Õn 380 nm.
C(m/s)
λ
(m)
tèc ®é ¸nh s¸ng 300.000 km/s
f: tÇn sè sãng ®iÖn tõ (hz)
Ta cã phæ cña sãng ®iÖn tõ vµ ¸nh s¸ng thÊy ®-îc.
F(hz)
105
1014
1016
(m)
3000m
3m
30nm
0,3nm
Sãng radio
760 nm
Hång ngo¹i
Cùc tÝm
Tia X
Tia
§á
Cam
Vµng
Lôc
Lam
Chµm
TÝm
380nm
H×nh 1. 1
øng víi mçi mét mµu s¾c sÏ cã mét b-íc sãng kh¸c nhau nh- vËy sÏ cã mét tÇn sè
kh¸c nhau.
¸nh s¸ng tr¾ng lµ mét d¹ng cña sãng ®iÖn tõ, ®-îc tæng hîp tõ c¸c mµu s¾c kh¸c
nhau mçi mµu cã mét b-íc sãng riªng biÖt gäi lµ ¸nh s¸ng ®¬n s¾c.
TruyÒn h×nh ®en tr¾ng chØ lµ truyÒn h×nh ®¬n s¾c, kh«ng ph¶i lµ truyÒn h×nh mµu v×
®en tr¾ng chØ cã th«ng tin vÒ ®é s¸ng tèi cña h×nh ¶nh, nh÷ng th«ng tin nµy thay ®æi
tõ tèi (®en) ®Õn s¸ng (tr¾ng).
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
19
TrÇn V¨n Biªn
B¸o c¸o tù häc 2006
§Æc tÝnh cña m¾t ng-êi
M¾t ng-êi kh«ng ph¶i nh¹y c¶m víi tÊt c¶ c¸c mµu lµ nh- nhau, mµ øng víi mçi mµu
s¾c nã sÏ cã mét ®é nh¹y kh¸c nhau, h×nh (1. 2) d-íi ®©y sÏ minh ho¹ ®iÒu ®ã.
Qua h×nh vÏ ta thÊy: m¾t ng-êi nh¹y c¶m nhÊt ®èi víi mµu xanh l¸ c©y lµ mµu cã
b-íc sãng 550 Nm. Vµ ®é nh¹y c¶m gi¶m dÇn ë mµu cã b-íc sãng 400Nm vµ b-íc
sãng 700Nm
§é nhËy
1.0
0.8
0.6
0.4
0.2
400 450 500 550 600 650 700
Violet .................................................Red
H×nh 1. 2
§é nh¹y t-¬ng ph¶n - Contrast
L
max
K
Trong ®ã
Lmax lµ c-êng ®é chãi lín nhÊt cña chi tiÕt ¶nh
Lmin lµ c-êng ®é chãi nhá nhÊt cña chi tiÕt ¶nh
§é nh¹y s¸ng:
§é chªnh lÖch tèi thiÓu vÒ ®é chãi gi÷a 2 chi tiÕt ¶nh mµ m¾t cã thÓ ph©n tÝch ®-îc.
L = L0-Ln trong ®ã L0 lµ ®é chãi cña chi tiÕt ¶nh
Ln ®é chãi cña nÒn
ΔL
§é nh¹y t-¬ng ph¶n:
δ
Kh¶ n¨ng ph©n gi¶i cña m¾t:
Lµ kh¶ n¨ng m¾t cã thÓ ph©n biÖt ®-îc 2 chi tiÕt A vµ B khi rót gÇn kho¶ng c¸ch gi÷a
chóng mµ khi rót ng¾n n÷a th× m¾t kh«ng ph©n biÖt ®-îc hai chi tiÕt Avµ B nµy n÷a.
Gãc nh×n nhá nhÊt:
Lµ gãc nhá nhÊt mµ m¾t ng-êi cã thÓ ph©n biÖt ®-îc hai chi tiÕt A vµ B. Thùc tÕ gãc
nh×n nhá nhÊt lµ tõ 1 phót ®Õn 1,3 phót.
Kü thuËt truyÒn thanh – TruyÒn h×nh
20
TrÇn V¨n Biªn
Tải về để xem bản đầy đủ
66 trang
22760
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Báo cáo tự học môn Điện tử", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_tu_hoc_mon_dien_tu.doc
