Bài giảng Quản trị rủi ro tài chính - Chương 2: Hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn

CHƯƠNG 2

HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI VÀ

HỢP ĐỒNG KỲ HẠN

(12 tiết)

Nội dung chính

I. So sánh hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ

hạn

II. Cơ chế hoạt động của thị trường tương lai

III. Phòng vệ rủi ro sử dụng hợp đồng tương lai

IV. Phương pháp định giá hợp đồng tương lai

và kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn (Forwards) và hợp đồng tương lai (Futures)

• Về cơ bản, hai loại hợp đồng này đều là hợp đồng mua hay

bán một số lượng xác định các đơn vị tài sản cơ sở tại một thời

điểm xác định trong tương lai với một mức giá xác định ngay

tại thời điểm thoả thuận hợp đồng.

– Hợp đồng tương lai là những hợp đồng được chuẩn hoá (về

loại tài sản cơ sở mua bán, số lượng các đơn vị tài sản cơ

sở mua bán, thể thức thánh toán, kỳ hạn...). Hợp đồng kỳ

hạn không được chuẩn hoá, các chi tiết là do hai bên đàm

phán cụ thể.

– Hợp đồng tương lai được thoả thuận và mua bán thông qua

người môi giới. Hợp đồng kỳ hạn được thoả thuận trực tiếp

giữa hai bên của hợp đồng.

– Hợp đồng tương lai được mua bán trên thị trường tập trung.

Hợp đồng kỳ hạn giao dịch trên thị trường phi tập trung.

– Hợp đồng tương lai được tính hàng ngày theo giá thị

trường (market to market daily). Hợp đồng kỳ hạn được

thanh toán vào ngày đáo hạn.

Hợp đồng kỳ hạn (Forwards) và hợp đồng tương lai

(Futures)

Lãi

Giá

F

Giá

F

Mua

Futures/Forwards

Bán

Futures/Forwards

II. Cơ chế hoạt động của thị trường tương lai

1. Một số nội dung cơ bản

- Thoát khỏi một vị thế (closing out positions)

- Chuẩn hóa nội dung của hợp đồng tương lai

- Giá tương lai tiệm cận giá giao ngay trong

ngày giao hàng

2. Ký quỹ (margin) cho hợp đồng tương lai và

định giá lại hợp đồng tương lai theo giá giao

dịch vào cuối mỗi ngày (marked to market)

3. Giao hàng

4. Kết quả giao dịch hợp đồng tương lai

• Sở giao dịch hợp đồng tương lai: Chicago Board of Trade

(CBOT), Chicago Mercantile Exchange (CME),

Euronext,ꢀ

• Ví dụ về cơ chế giao dịch hợp đồng tương lai:

- Một nhà đầu tư muốn mua 5000 giạ bông thời hạn

tháng12 ‰ Liên lạc với nhà môi giới ‰ Nhà môi giới sẽ

phát tín hiệu mua 1 hợp đồng tương lai bông thời hạn

tháng 12.

- Nhà môi giới khác, cũng nhận được một yêu cầu của

khách hàng bán 5000 giạ bông thời hạn tháng 12 ‰ Phát

tín hiệu bán 1 hợp đồng tương lai bông, thời hạn tháng 12.

- Cơ chế giao dịch truyền thống (open outcry system): các

nhà môi giới sẽ gặp trực tiếp để quyết định giá giao dịch.

- Cơ chế giao dịch điện tử, hệ thống máy tính sẽ so sánh

cung và cầu và xác định giá giao dịch.

- Giá giao dịch trong hợp đồng tương lai sẽ được quyết

định bởi lượng cung và cầu.

• Thoát khỏi một vị thế (closing out

positions):

- Phần lớn hợp đồng tương lai không dẫn

đến việc giao hàng như đã ký kết.

- Người mua và người bán thường thoát

khỏi vị thế của mình bằng cách ký một vị

thế hoàn toàn ngược lại trước khi đến hạn

giao hàng. Hai vị thế mua và bán cùng

một thời hạn này sẽ triệt tiêu vị thế của

nhà đầu tư.

• Chuẩn hóa nội dung của hợp đồng

tương lai:

Hợp đồng tương lai được chuẩn hóa về

- Hàng hóa được giao dịch (tài sản cơ sở),

- Khối lượng giao dịch (contract size)

- Địa điểm và thời gian giao hàng.

- Cách yết giá, biên độ giao động giá, giới

hạn trị giá giao dịch của mỗi vị thế nhằm

hạn chế sự thay đổi giá quá lớn do những

hành vi đầu cơ.

• Chuẩn hóa về tài sản cơ sở:

- Sở giao dịch hàng hóa tương lai thường

chuẩn hóa quy cách chất lượng của hàng

hóa giao dịch.

- Đối với các hàng hóa cơ sở là các tài sản

tài chính, việc chuẩn hóa thường đơn giản

hơn.

• Chuẩn hóa về khối lượng giao dịch:

- Sở giao dịch chuẩn hóa khối lượng hàng hóa

sẽ được giao dịch tương ứng với một hợp

đồng tương lai.

- Ví dụ: trên CBOT một hợp đồng tương lai trái

phiếu chính phủ có khối lượng hàng hóa cơ

sở tương ứng 100.000 USD mệnh giá.

- Trên CME, hợp đồng tương lai chỉ số

NASDAQ có khối lương hàng hóa cơ sở

tương ứng 20 lần chỉ số chứng khoán

NASDAQ 100, các hợp đồng tương lai chỉ số

chứng khoán có khối lượng tài sản cơ sở

tương ứng 100 lần chỉ số chứng khoán.

• Chuẩn hóa địa điểm giao hàng:

- Là nhân tố quan trọng đối với mỗi bên

tham gia hợp đồng tương lai vì liên quan

đến chi phí vận chuyển.

- Trong trường hợp có nhiều địa điểm giao

hàng mà bên bán có thể lựa chọn, giá trị

của hợp đồng có thể bị điều chỉnh tương

ứng với địa điểm mà vị thế bán lựa chọn.

• Chuẩn hóa thời gian giao hàng:

- Được chuẩn hóa bằng các tháng giao hàng.

Sở giao dịch có thể quy định cụ thể khoảng

thời gian nào trong tháng là thời gian giao

hàng.

- Tháng giao hàng tùy thuộc vào mỗi loại hàng

hóa cơ sở, được chuẩn hóa bởi sở giao dịch

nhằm đáp ứng nhu cầu của người tham gia

giao dịch.

- Ví dụ: hợp đồng tương lai bắp, giao dịch

trên CBOT có các tháng giao hàng là tháng

3, tháng 5, tháng 9 và tháng 12.

• Giá tương lai tiệm cận giá giao ngay trong

ngày giao hàng:

- Khi thời hạn giao hàng càng tiến gần, giá tương lai

sẽ tiến gần đến giá giao ngay. Và vào ngày giao

hàng, hai loại giá này sẽ hoàn toàn bằng nhau. Vì

nếu xảy ra sự khác biệt giữa giá giao ngay và giá

tương lai, nhà đầu tư có thể tận dụng cơ hội này

để đầu cơ ăn chệch lệch giá (arbitrage

opportunity).

- Ví dụ: vào ngày giao hàng, giá tương lai của 100oz

vàng là 1000 USD, trong khi giá giao ngay là 980

USD. Nhà đầu tư có thể tận dụng cơ hội này để

hưởng chênh lệch giá bằng cách:

+ Bán hợp đồng tương lai vàng với thời hạn giao

hàng ngay chính ngày đó.

+ Mua vàng

+ Giao vàng cho hợp đồng tương lai

• Giá tương lai tiệm cận giá giao ngay

trong ngày giao hàng:

• Ký quỹ (margin) cho hợp đồng tương lai và định

giá lại hợp đồng tương lai theo giá giao dịch vào

cuối mỗi ngày (marked to market):

- Để ngăn ngừa rủi ro tín dụng trong hợp đồng tương lai,

SGD đặt ra yêu cầu về ký quỹ (margin) đối với các bên

tham gia hợp đồng.

- Tiền ký quỹ (margin) là tiền mặt hay chứng khoán

thanh khoản cao do nhà đầu tư đặt cho người môi giới

để đảm bảo thực hiện hợp đồng.

- Nhà môi giới tiếp tục ký quỹ với bộ phận thanh toán bù

trừ thuộc SGD.

- Mức ký quỹ tối thiểu được quy định bởi SGD. Nhà môi

giới thay đổi mức ký qũy tùy loại hàng hóa cơ sở và

tùy theo khách hàng.

• Dựa trên sự biến động giá vào cuối mỗi ngày

giao dịch, SGD sẽ tiến hành điều chỉnh lỗ lãi

trên số dư trên tài khoản ký quỹ của mỗi nhà

môi giới, và mỗi nhà môi giới lại tiếp tục điều

chỉnh số dư trên tài khoản ký quỹ của mỗi

khách hàng.

• Nhà môi giới còn đặt ra một mức gọi là ký quỹ

duy trì (maintenance margin), khi số dư trong

tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư tụt xuống thấp

quá mức ký quỹ duy trì, nhà môi giới sẽ yêu

cầu nhà đầu tư phải ngay lập tức cho thêm

tiền vào tài khoản để đảm bảo số tiền ký quỹ

ban đầu. ‰ Gọi là margin call.

• Số dư trên tài khoản ký quỹ được điều chỉnh

tương ứng với sự biến động giá tương lai vào

cuối mỗi ngày giao dịch ‰ các khoản lỗ hoặc lãi

của nhà đầu tư được hạch toán trực tiếp vào tài

khoản ký quỹ.

• Giá của hợp đồng tương lai sẽ được điều chỉnh

theo giá mới vào cuối mỗi ngày giao dịch. Tức là

giá trị của hợp đồng tương lai được điều chỉnh

bằng 0 vào cuối mỗi ngày.

• Hợp đồng tương lai có thể được kết thúc (đóng)

bằng cách mua một hợp đồng bù trừ.

• Hầu hết các hợp đồng tương lai được đóng

trước khi đáo hạn

Ví dụ về việc điều chỉnh số dư tài khoản ký quỹ

• Một nhà đầu tư mua 2 hợp đồng tương lai vàng

giao tháng 12 vào ngày 5 tháng 6

– Qui mô hợp đồng contract size - 100 oz.

– Giá tương lai - US$600

– Tiền ký quỹ đảm bảo thực hiện hợp đồng

US$2,000/ hợp đồng(US$4,000 cho 2 hợp

đồng)

– Mức ký quỹ duy trì US$1,500/hợp đồng

(US$3,000 cho 2 hợp đồng)

Điều chỉnh số dư tài khoản ký quỹ

Daily Cumulative Margin

Futures

Price

Gain

(Loss)

(US$)

Gain

(Loss)

(US$)

Account Margin

Balance

(US$)

Call

Day (US$)

(US$)

600.00

4,000

5-Jun 597.00

(600)

(600) 3,400

0

.

13-Jun 593.30

(420)

(1,340) 2,660

1,340

.

4,000

3,000

4,000

+

=

<

=

.

19-Jun 587.00

(1,140)

(2,600) 2,740

1,260

.

26-Jun 592.30

260

(1,540) 5,060

0

19

Thế chấp hợp đồng kỳ hạn trên thị

trường OTC

• Hiện nay, các hợp đồng kỳ hạn trên thị trường

OTC cũng thường được thế chấp để đảm bảo

thực hiện hợp đồng.

• Trong trường hợp hợp đồng kỳ hạn được thế

chấp để đảm bảo thực hiện hợp đồng, hai bên

có thể thỏa thuận thanh toán chênh lệch hàng

ngày, hoặc hàng tuần.

• Trong trường hợp đó hợp đồng kỳ hạn giao dịch

trên OTC cũng có đặc điểm tương tự như hợp

đồng tương lai giao dịch trên sở giao dịch.

Bài giảng Quản trị rủi ro tài chính - Chương 2: Hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn - Nguyễn Thu Hằng