Bài giảng Lý thuyết tổ chức và quản trị - Bài 11: Hành vi tổ chức và lãnh đạo

LÝ THUYẾT TỔ CHỨC VÀ QUẢN TRỊ

BÀI 11: Hành vi Tổ chức và Lãnh đạo

NỘI DUNG BÀI GIẢNG

• Hành vi tổ chức

• Sai lệch về nhận thức

• Thuộc tính và tính cách

• Quản trị căng thẳng

• Bản chất của lãnh đạo trong quản trị

• Các phong cách lãnh đạo

• Cách tiếp cận Likert

• Ô bàn cờ quản trị Black-Mouton

• Lãnh đạo và tình huống của Fiedler

• Quản trị xung đột

TÍNH NĂNG ĐỘNG CỦA HÀNH VI

TỔ CHỨC

HÀNH VI TỔ CHỨC

• Hành vi tổ chức (organizational behavior): là lĩnh

vực đa ngành nghiên cứu về hành vi của cá nhân và

nhóm trong tổ chức. Hành vi tổ chức kết hợp tri thức

của nhiều bộ môn khác nhau: tâm lý, xã hội học, nhân

chủng học văn hóa, kinh tế, đạo đức, tư vấn nghề

nghiệp, và quản lý.

• Hành vi tổ chức quan trọng đối với nhà quản trị bởi vì

trong mỗi tổ chức, con người là tối thượng để ra quyết

định điều khiển tổ chức và sử dụng tài nguyên.

HÀNH VI TỔ CHỨC

• Tinh thần công dân của tổ chức (organizational

citizenship): là những hành vi vượt ra ngoài yêu cầu

của công việc và đóng góp quan trọng cho sự thành

công của tổ chức.

• Ví dụ một nhân viên nhiệt tình giúp đỡ đồng nghiệp và

khách hàng, làm thêm việc khi cần thiết, và cố gắng

cải tiến các sản phẩm và quy trình.

HÀNH VI TỔ CHỨC

Thái độ (attitude): là một đánh giá, tích cực hoặc tiêu

cực, thúc đẩy một người hành động theo một cách thức

nào đó. Hiểu thái độ của các thành viên trong tổ chức

là quan trọng bởi thái độ quyết định nhận thức về môi

trường lao động, giao tiếp với người khác, và ứng xử

trong trong công việc.

HÀNH VI TỔ CHỨC

• Một nhà quản trị cần quan tâm đến thái độ của chính

bản thân và ảnh hưởng của thái độ của mình lên người

khác. Một thái độ lạc quan, tích cực sẽ khiến người

khác cảm thấy tự tin với bản thân và gắn bó hơn với

công việc. Nếu nhà quản trị muốn thay đổi thái độ của

nhân viên, thì không thể đánh giá thấp sức mạnh của

cảm xúc.

HÀNH VI TỔ CHỨC

• Nhà sáng tập JetBlue, David Neeleman, đã cho thấy

thái độ lạc quan và tích cực là phẩm chất chung của

các nhà lãnh đạo thành công. Neeleman bị sốc khi hội

đồng quản trị JetBlue sa thải ông khỏi vị trí CEO sau

khi 131000 khách hàng bị mắc kẹt trong cơn bão băng

ngày Valentine năm 2007.

• Lúc bấy giờ Neeleman không tìm được việc ở công ty

nào khác, nhưng giờ đây ông sáng lập ra hãng hàng

không giá rẻ Azul. “Mỗi khi một cánh cửa đóng lại,

một cánh cửa khác sẽ mở ra”. Đấy là điều Neeleman

luôn tâm niệm ở những thời điểm khó khăn nhất.

THẢO LUẬN

• Dân gian có câu: “Thắng không kiêu bại không nản”.

• Ngày nay, dân kinh doanh có câu: “Thắng không ai

biết, bại không ai hay”.

• Anh chị có ý kiến gì về câu châm ngôn mới này?

HÀNH VI TỔ CHỨC

Các thành phần của

thái độ hài lòng với

công việc

HÀNH VI TỔ CHỨC

Hài lòng với công việc: mọi người thường hài lòng

với công việc khi công việc đáp ứng được nhu cầu và

lợi ích của họ, khi điều kiện làm việc và tiền lương

được thỏa mãn, đồng nghiệp dễ chịu và có mối quan

hệ tốt với cấp trên.

• Gắn bó với tổ chức: nghĩa là sự trung thành đối với tổ

chức. Một nhân viên với mức độ gắn bó cao thường sử

dụng từ “chúng tôi” khi nói về công ty của mình.

Những người này thường ít khi bỏ việc và sẵn lòng

làm việc quá thời gian yêu cầu.

HÀNH VI TỔ CHỨC

Mâu thuẫn giữa thái độ và hành vi

• Ví dụ 1: những người có mức độ gắn bó với gia đình

cao thì thường khó giành nhiều thời gian cho tổ chức.

Họ không muốn làm việc ngoài giờ nhiều nhưng vẫn

phải làm ngoài giờ để hoàn thành nhiệm vụ.

• Điều này cho thấy việc cân bằng giữa gia đình và công

việc rất quan trọng.

HÀNH VI TỔ CHỨC

• Ví dụ 2: Mâu thuẫn giữa hành vi sản xuất hàng giả với

thái độ trung thực của người lao động có thể được

giảm bớt khi người lao động được nhận tiền thưởng

cao. (Do sản xuất hàng giả đem lại lợi nhuận cao cho

doanh nghiệp nên lãnh đạo khen thưởng cho người lao

động. )

• Trong trường hợp này, phần thưởng đã góp phần giảm

mâu thuẫn giữa thái độ và hành vi mặc dù mâu thuẫn

vẫn tồn tại.

THẢO LUẬN

• Đề xuất bí thư tỉnh không phải là người địa phương

đang được báo chí tán dương nhiệt tình. Thực ra, đó

là giải pháp chống tham nhũng, chống cát cứ, lạm

quyền có ít nhất là từ thời nhà Nguyễn (Luật Hồi Tị).

Nhà Nguyễn còn làm triệt để hơn là quy định tất cả

quan lại, thậm chí giúp việc chính thức không được là

người địa phương.

• Anh/chị có cho rằng giải pháp này đem lại hiệu quả?

Liệu có vấn đề gì mâu thuẫn hay không?

SAI LỆCH VỀ NHẬN THỨC

• Sai lệch về nhận thức: xảy ra khi có sai lầm về đánh

giá do những sự thiếu chính xác xảy ra trong quá trình

nhận thức.

• Một điển hình về sai lệch nhận thức là khuôn mẫu

(stereotype), nghĩa là khuynh hướng gán cho một

nhóm đối tượng một số đặc điểm nào đó một cách

thiếu cơ sở: ví dụ người da đen giỏi thể thao, phụ nữ

tóc vàng ngu ngốc, người Ấn độ sống bẩn.

SAI LỆCH VỀ NHẬN THỨC

Hiệu ứng hào quang (halo effect): xảy ra khi một

người bị ấn tượng về một người khác do một đặc điểm

nào đó,khiến họ bỏ quên những đặc điểm khác trong

quá trình đánh giá về người đó.

• Ví dụ, một người làm việc quá giờ thường được coi là

chăm chỉ, trách nhiệm, năng suất cao. Trong khi đó,

một người ít khi làm việc quá giờ thường bị coi là

không chăm chỉ, chưa đủ tinh thần trách nhiệm. Việc

đánh giá như vậy dĩ nhiên có thể sai.

THẢO LUẬN: GIÁO SƯ “QUẦN ĐÙI” BỊ TỪ CHỐI

CHỨC HIỆU TRƯỞNG ĐẠI HỌC HOA SEN

• Thảo luận về vụ giáo sư “quần đùi” Trương Nguyện

Thành bị Bộ Giáo dục từ chối chức hiệu trưởng đại

học Hoa sen?

• Ở đây có vấn đề về hiệu ứng “hào quang” Đó là vấn

đề gì?

SAI LỆCH VỀ NHẬN THỨC

Tự vệ nhận thức: là xu hướng bảo vệ cá nhân khỏi

những ý tưởng, đối tượng, hoặc cá nhân đe dọa họ.

Con người thường có xu hướng đón nhận những thứ

dễ chịu và hài lòng, nhưng có xu hướng bỏ qua những

thứ khiến họ khó chịu.

• Tâm trí của con người phát triển những điểm mù trong

quá trình nhận thức để những dữ liệu tiêu cực không

ảnh hưởng đến họ.

Ví dụ: ăn cơm ngoài hàng không đảm bảo an toàn

nhưng người Việt ít quan tâm đến điều đó.

THUỘC TÍNH VÀ TÍNH CÁCH

THUỘC TÍNH

• Thuộc tính (attribute): là cách đánh giá về nguyên

nhân của hành vi con người, về chính con người hoặc

về hoàn cảnh. Một thuộc tính bên trong có nghĩa là

các đặc điểm cá nhân dẫn đến hành vi (v.d. Susan

không kịp hạn bởi cô lười và không cẩn thận). Một

thuộc tính bên ngoài là những thứ thuộc về hoàn cảnh

gây nên hành vi, (v.d. Susan không kịp hạn bởi cô

không có được thông tin cần thiết đúng hạn).